Pakistan beri amaran kepada India: Sebarang pelanggaran Perjanjian Air Indus dianggap sebagai tindakan perang

Sharif mengulangi amaran berhubung air semasa lawatan ke Maldives

Perdana Menteri Pakistan Shehbaz Sharif memberi amaran pada Rabu, 21 Oktober 2026, bahawa negaranya akan menganggap sebarang pelanggaran India terhadap Perjanjian Air Indus sebagai tindakan perang, sekali gus memperbaharui konfrontasi berhubung sungai yang membekalkan air kepada kebanyakan tanaman Pakistan. Kenyataan beliau dibuat di Islamabad selepas rundingan dengan Presiden Maldives Dr Mohamed Muizzu.

India mengumumkan pada April 2025 bahawa pihaknya menggantung pelaksanaan perjanjian itu susulan serangan militan berhampiran Pahalgam di Kashmir yang ditadbir India, yang mengorbankan sekurang-kurangnya 26 orang. New Delhi menyalahkan Pakistan, yang menafikan penglibatan. Islamabad menegaskan bahawa India tidak boleh menggantung perjanjian itu secara unilateral.

Sharif, yang berucap dalam sidang media bersama Muizzu, menyifatkan air sebagai garis merah bagi Pakistan dan mengulangi pendirian yang menurutnya telah dibentangkan di forum antarabangsa, termasuk Perhimpunan Agung Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu pada bulan sebelumnya.

Pendirian kami jelas. Air ialah talian hayat bagi manusia, khususnya negara-negara hiliran," kata perdana menteri itu. "Biar semua pihak tahu bahawa sebarang pelanggaran berhubung perkara ini akan dianggap Pakistan sebagai tindakan perang.

Pakistan ialah negara hiliran dalam pertikaian ini, bermakna negara itu menerima air sungai selepas ia mengalir melalui wilayah hulu di India. Geografi ini menjadikan masa pelepasan air, operasi takungan dan maklumat tentang aliran masuk sebagai perkara utama bagi keselamatan air Pakistan.

New Delhi belum memberikan maklum balas segera terhadap kenyataan Sharif. Konfrontasi ini melibatkan tiga isu berbeza: kewajipan undang-undang di bawah perjanjian itu, keupayaan fizikal empangan India dan sejauh mana Pakistan bergantung pada bekalan air yang boleh dijangka.

Peruntukan sebenar dalam perjanjian

Bank Dunia menjadi pengantara perjanjian yang ditandatangani di Karachi pada 19 September 1960 itu. Siri Perjanjian Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu menerbitkan Perjanjian Air Indus berserta lampiran terperincinya. Artikel XII menetapkan bahawa perjanjian itu berkuat kuasa secara retrospektif mulai 1 April 1960.

Perjanjian itu membahagikan enam sungai utama kepada dua kumpulan. India mendapat penggunaan utama sungai-sungai timur, iaitu Ravi, Beas dan Sutlej. Pakistan menerima air daripada sungai-sungai barat, iaitu Indus, Jhelum dan Chenab, tertakluk pada penggunaan tertentu oleh India.

Artikel III mewajibkan India membenarkan air sungai-sungai barat terus mengalir, sambil membenarkan penggunaan domestik, penggunaan yang tidak menghabiskan air, penggunaan pertanian tertentu dan penjanaan hidroelektrik mengikut lampiran. Artikel III turut mengehadkan penyimpanan air dan pembinaan kemudahan penyimpanan, dengan pengecualian yang dinyatakan dalam Lampiran D dan E.

David Michel, felo kanan bagi keselamatan air di Pusat Kajian Strategik dan Antarabangsa, menjelaskan dalam analisis Mei 2025 bahawa sungai-sungai barat membawa kira-kira 80 peratus daripada purata aliran tahunan sistem Indus. Oleh itu, peruntukan tersebut melibatkan bahagian lebih besar air lembangan itu, bukannya pembahagian sama rata antara enam sungai.

Bolehkah mana-mana negara menggantung perjanjian secara unilateral?

Artikel XII menyatakan bahawa peruntukan perjanjian boleh diubah melalui perjanjian yang diratifikasi dengan sewajarnya oleh kedua-dua kerajaan. Artikel itu turut menyatakan perjanjian tersebut terus berkuat kuasa sehingga ditamatkan melalui satu lagi perjanjian yang diratifikasi dengan sewajarnya oleh kedua-dua pihak. Klausa-klausa itu menjadi asas bantahan Pakistan terhadap pengumuman unilateral India.

India menyifatkan keputusan April 2025 sebagai menggantung pelaksanaan perjanjian itu, iaitu menghentikan operasinya buat sementara waktu. Analisis Michel merekodkan syarat yang dinyatakan New Delhi bahawa Pakistan mesti meninggalkan sokongan terhadap keganasan rentas sempadan secara meyakinkan dan tidak boleh ditarik balik. Pakistan menolak tuduhan yang menjadi asas syarat itu.

Sharif, perdana menteri Pakistan, berkata dalam sidang media di Islamabad bahawa kewajipan perjanjian dan sumber bersama perlu dilindungi daripada tekanan politik.

"Pendirian Pakistan amat jelas dan tidak boleh diragui: perjanjian yang mengikat di sisi undang-undang mesti dihormati, dan sumber air bersama tidak boleh dijadikan senjata atau digunakan sebagai alat tekanan politik atau ugutan," katanya.

Pengumuman India pada April merupakan penggantungan pertama yang diisytiharkan oleh mana-mana pihak. Amaran Pakistan kini mengaitkan pertikaian perjanjian itu secara langsung dengan keselamatan negara, manakala perjanjian itu sendiri menetapkan prosedur untuk menyelesaikan perselisihan tentang tafsiran dan pelaksanaannya.

Bagaimana konfrontasi ini tercetus

Amaran terbaharu itu menyusuli pertikaian yang memuncak pada April 2025. Tarikh-tarikh utama menunjukkan bagaimana tindak balas terhadap serangan berkembang menjadi perselisihan berpanjangan mengenai hak air dan kewajipan di bawah perjanjian.

• 1 April 1960: Tarikh perjanjian itu mula berkuat kuasa secara retrospektif.
• 19 September 1960: India dan Pakistan menandatangani perjanjian di Karachi selepas pengantaraan Bank Dunia.
• 22 April 2025: Militan menyerang pelancong berhampiran Pahalgam, mengorbankan sekurang-kurangnya 26 orang. Analisis Michel mengenal pasti Barisan Penentangan sebagai pihak yang bertanggungjawab.
• April 2025: India mengumumkan penggantungan pelaksanaan perjanjian itu. Pakistan menolak keputusan tersebut dan menafikan penglibatan dalam serangan itu.
• September 2026: Sharif berkata beliau membentangkan pendirian Pakistan berhubung air di Perhimpunan Agung Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu.
• 21 Oktober 2026: Sharif mengulangi amaran tindakan perang bersama Muizzu di Islamabad.

Pakistan turut menuduh India meneruskan projek peluasan takungan dan lencongan air yang melanggar perjanjian itu. Pegawai Pakistan berkata mereka mengesan turun naik luar biasa pada aliran sungai dalam beberapa bulan kebelakangan ini. Kenyataan terbaharu itu tidak menyertakan ukuran, nama projek atau rekod operasi yang menjelaskan turun naik tersebut.

Mengapa Pakistan begitu terdedah

Pertanian menggunakan 94 peratus daripada pengambilan air Pakistan, dan sistem Indus membekalkan air kepada lebih 90 peratus tanamannya, menurut analisis Michel pada Mei 2025. Pengambilan air ialah air yang diambil daripada sungai, takungan atau sumber bawah tanah untuk digunakan di ladang, rumah atau industri.

Analisis yang sama menganggarkan sumbangan pertanian kepada keluaran dalam negara kasar Pakistan sebanyak 22.9 peratus dan kepada guna tenaga sebanyak 37.4 peratus. Angka-angka ini mengaitkan pengurusan sungai secara langsung dengan pendapatan petani, pekerjaan dan pengeluaran makanan. Perubahan dalam ketersediaan air boleh memberi kesan jauh melangkaui ladang yang menerima pengairan.

Karachi dan Lahore juga bergantung pada Indus atau rizab air bawah tanah yang diisi semula oleh sistem sungai itu. Michel menganggarkan sembilan daripada setiap 10 rakyat Pakistan tinggal dalam Lembangan Indus, manakala lebih tiga perempat daripada air boleh baharu yang tersedia setiap tahun di negara itu datang dari luar sempadannya, hampir semuanya melalui Indus.

Pakistan mempunyai rizab yang terhad untuk menghadapi kekurangan berpanjangan. Takungan di Lembangan Indus secara keseluruhannya menyimpan kurang daripada 10 peratus aliran sungai tahunan, menurut Michel. Ini menyebabkan negara itu sangat bergantung pada bekalan air yang terus tiba ketika isi rumah, petani dan pengendali tenaga memerlukannya.

Sejauh mana India boleh menahan air?

Penilaian Michel yang diterbitkan pada 1 Mei 2025 menyimpulkan bahawa India tidak mempunyai prasarana untuk menghalang aliran Indus daripada sampai ke Pakistan dalam tempoh terdekat. Pembinaan empangan, takungan dan terusan lencongan yang mampu mengubah hala jumlah air yang besar akan mengambil masa bertahun-tahun. Projek hidroelektrik yang sedang dibangunkan ketika itu dijadualkan siap pada 2032 atau lebih lewat.

Analisisnya menganggarkan purata aliran tahunan dari India ke Pakistan melalui enam sungai itu sekitar 182 kilometer padu, termasuk lebih 170 kilometer padu melalui sungai-sungai barat. Ia menganggarkan had penyimpanan air yang dibenarkan bagi sungai-sungai barat di India sebanyak 3.6 juta ekar kaki, atau kira-kira 4.4 kilometer padu.

Angka penyimpanan yang dibenarkan itu bersamaan kira-kira 2.4 peratus daripada 182 kilometer padu yang mengalir merentasi sempadan setiap tahun. Perbandingan itu menggunakan had penyimpanan dan jumlah aliran tahunan: takungan menyimpan air pada satu-satu masa, manakala sungai membawa air baharu sepanjang tahun. Ini membantu menjelaskan skala prasarana yang diperlukan untuk mengawal sistem sungai sebesar itu.

Himanshu Thakkar, pakar sumber air serantau dengan Rangkaian Empangan, Sungai dan Masyarakat Asia Selatan, menerangkan kekangan prasarana itu pada April 2025.

"Kebanyakan prasarana India ialah loji hidroelektrik aliran sungai yang tidak memerlukan penyimpanan besar-besaran," katanya.

Loji seperti itu menjana elektrik terutamanya dengan mengalirkan air melalui turbin, bukannya menakungnya dalam takungan yang sangat besar. Perjanjian itu juga membenarkan kemudahan penyimpanan tertentu di bawah Lampiran E, dengan had pada kapasiti, reka bentuk dan operasinya.

Mengapa masa dan data amaran penting

Kebimbangan Pakistan yang lebih mendesak mungkin berkaitan dengan masa air tiba, khususnya semasa musim kering. Kelewatan pelepasan air lebih memberi kesan apabila aliran semula jadi sudah rendah dan petani mempunyai sedikit bekalan air lebihan untuk pengairan.

Hassan F Khan, penolong profesor Dasar Alam Sekitar Bandar dan Pengajian Alam Sekitar di Universiti Tufts, mengenal pasti risiko bermusim ini dalam penilaian pada April 2025.

"Kebimbangan yang lebih mendesak ialah apa yang berlaku pada musim kering, apabila aliran di seluruh lembangan berkurangan, penyimpanan menjadi lebih penting dan masa pelepasan lebih kritikal," tulisnya.

Perkongsian maklumat juga menjadi satu lagi titik tekanan. Perjanjian itu mewajibkan pertukaran data sungai dan projek yang digunakan untuk ramalan banjir serta pengurusan air. Pradeep Kumar Saxena, bekas pesuruhjaya India bagi Perjanjian Air Indus, berkata selepas pengumuman April bahawa India boleh menghentikan perkongsian data banjir. Shiraz Memon, bekas pesuruhjaya tambahan Pakistan bagi perjanjian itu, berkata India sebelum ini hanya berkongsi kira-kira 40 peratus data.

Michel turut memberi amaran bahawa gangguan pertukaran maklumat boleh menjejaskan amaran banjir dan pengurusan air Pakistan. Pembuangan mendapan takungan menimbulkan satu lagi potensi risiko: pelepasan kelodak terkumpul sebelum takungan diisi semula boleh mengubah aliran di hilir dan membawa mendapan yang merosakkan. Analisisnya menyatakan operasi sedemikian juga boleh menjejaskan pengguna air di India.

Keperluan peraturan empangan

Lampiran D menetapkan had terperinci bagi loji baharu yang menggunakan aliran air sungai. Tertakluk pada pengecualian tertentu, takungan operasi, iaitu simpanan kecil yang digunakan untuk mengawal penjanaan, tidak boleh melebihi dua kali jumlah yang diperlukan untuk tenaga tetap, iaitu keluaran elektrik yang boleh diharap.

Lampiran itu turut mengawal pelepasan air. Di bawah peraturan operasi amnya, jumlah air yang diterima di hulu dalam tujuh hari berturut-turut mesti dilepaskan ke hilir dalam tempoh yang sama, tertakluk pada peruntukan lampiran itu. Pelepasan harian secara amnya mesti kekal antara 30 peratus dengan 130 peratus daripada jumlah air yang masuk pada hari berkenaan.

Peraturan berbeza terpakai di Chenab Utama. Di hilir Ramban, jumlah yang diterima dalam tempoh 24 jam mesti dilepaskan dalam tempoh itu. Di hulu Ramban, pelepasan harian secara amnya mesti antara 50 peratus dengan 130 peratus daripada jumlah air yang masuk. Had angka ini menjadikan masa pelepasan sebahagian daripada pematuhan perjanjian.

Artikel VII mewajibkan pemberitahuan dan maklumat projek yang tersedia apabila sesebuah negara merancang kerja kejuruteraan yang pada pendapatnya boleh memberi kesan besar kepada negara lain. Lampiran E secara berasingan mewajibkan India memberikan maklumat reka bentuk bagi kerja penyimpanan yang tertakluk pada peruntukan itu sekurang-kurangnya enam bulan sebelum pembinaan. Pakistan lazimnya mempunyai tiga bulan untuk membantah reka bentuk berkenaan, dikurangkan kepada dua bulan bagi kategori tertentu.

Saluran undang-undang kekal sebahagian daripada pertikaian

Artikel IX menetapkan bahawa persoalan tentang tafsiran, pelaksanaan atau kemungkinan pelanggaran terlebih dahulu dirujuk kepada Suruhanjaya Indus Tetap. Perbezaan teknikal tertentu boleh dirujuk kepada Pakar Neutral. Pertikaian lain boleh dibawa ke Mahkamah Timbang Tara mengikut syarat yang ditetapkan dalam perjanjian itu.

Lampiran F menetapkan bahawa keputusan Pakar Neutral adalah muktamad dan mengikat bagi perkara dalam bidang kuasa pakar itu. Lampiran G menetapkan bahawa keputusan timbang tara adalah muktamad dan mengikat bagi pertikaian berkenaan, serta membenarkan pihak memohon langkah sementara sementara mahkamah mempertimbangkan keputusannya.

Amaran Sharif disampaikan semasa lawatan diplomatik lebih luas antara Pakistan dengan Maldives. Muizzu melakukan lawatan pertama oleh seorang presiden Maldives dalam tempoh 11 tahun, ketika kedua-dua negara memperingati 60 tahun hubungan diplomatik yang terjalin pada 1966.

Kedua-dua kerajaan menandatangani 20 memorandum persefahaman dan menetapkan sasaran meningkatkan perdagangan dua hala daripada $13.9 juta kepada $200 juta dalam tempoh dua tahun, kira-kira 14.4 kali ganda nilai asal. Lawatan itu turut merangkumi perbincangan pertahanan dengan Marsyal Medan Asim Munir, ketua pasukan pertahanan dan ketua tentera Pakistan. Kenyataan mengenai air itu meletakkan konfrontasi Pakistan dengan India seiring dengan diplomasi serantau yang lebih luas.

Perkara Utama

• Sharif berkata pada 21 Oktober 2026 bahawa Pakistan akan menganggap sebarang pelanggaran perjanjian oleh India sebagai tindakan perang.
• India menggantung pelaksanaan perjanjian itu selepas serangan Pahalgam pada April 2025. Pakistan menafikan penglibatan dan menolak keputusan tersebut.
• Perjanjian itu memperuntukkan sungai-sungai barat terutamanya kepada Pakistan, sambil membenarkan penggunaan dan penyimpanan tertentu oleh India.
• Artikel XII memperuntukkan pengubahan dan penamatan melalui perjanjian yang diratifikasi dengan sewajarnya oleh kedua-dua kerajaan.
• Penilaian Michel pada Mei 2025 mengenal pasti kapasiti penyimpanan India yang terhad, manakala perkongsian data dan masa aliran bermusim menimbulkan risiko yang lebih mendesak.
• Sistem Indus membekalkan air kepada lebih 90 peratus tanaman Pakistan, menjadikan aliran yang boleh dijangka penting bagi mata pencarian dan pengeluaran makanan.