Malaysia Berjanji Tidak Menghantar Pulang ke Myanmar Jika Wujud Risiko Penganiayaan Selepas Merepatriasi 1,476 Orang

Jaminan keselamatan diberi ketika persiapan untuk penghantaran pulang seterusnya dibuat

Malaysia tidak akan menghantar pulang sesiapa ke Myanmar jika terdapat bukti jelas atau risiko penganiayaan, penyeksaan atau ancaman terhadap nyawa mereka, kata Menteri Dalam Negeri Saifuddin Nasution Ismail dalam jawapan bertulis di Parlimen pada 21 Oktober 2026. Jaminan itu diberikan selepas 1,476 orang dihantar pulang pada 29 September menerusi program yang melibatkan sehingga 5,000 warga Myanmar yang ditahan di pusat tahanan imigresen.

Kerajaan berhasrat meneruskan program itu secara berperingkat, tertakluk pada pemeriksaan identiti, dokumentasi dan urusan pengangkutan. Jawapan Saifuddin menetapkan syarat bagi penghantaran pulang itu, bukannya mengumumkan penggantungan keseluruhan operasi. Seramai 3,524 lagi telah diluluskan untuk fasa kedua, menurut Pusat Penyelidikan Hak Asasi Manusia.

Kumpulan pertama berlepas dari Pangkalan Tentera Laut Diraja Malaysia di Lumut, Perak, menaiki tiga kapal tentera laut Myanmar. Kumpulan itu terdiri daripada 1,370 lelaki, 79 wanita dan 27 kanak-kanak. Pusat Penyelidikan Hak Asasi Manusia berkata mereka berasal dari 14 depot tahanan, berusia antara lapan hingga 60 tahun dan tiba di Myanmar pada 4 Oktober.

Agensi Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu dan suruhanjaya hak asasi manusia Malaysia menggesa penilaian perlindungan secara individu dilakukan sebelum penghantaran seterusnya. Kebimbangan mereka tertumpu pada konflik di Myanmar, sama ada tahanan boleh memilih untuk pulang secara bebas, dan sama ada mereka yang memerlukan suaka berpeluang menjelaskan keadaan masing-masing.

Saifuddin menjawab soalan Ahli Parlimen Jimmy Puah Wee Tse, yang bertanya mengenai rancangan menghantar pulang 5,000 orang Rohingya serta langkah perlindungan, jadual dan pengaturan untuk melaksanakannya secara berperikemanusiaan. Kementerian menyifatkan program itu sebagai melibatkan pelarian Myanmar, tanpa menyatakan komposisi etnik kumpulan pertama.

Jaminan menteri kepada Parlimen

Saifuddin berkata keselamatan, kebajikan dan hak asasi manusia akan menjadi panduan dalam proses penghantaran pulang. Beliau memberitahu Parlimen bahawa Myanmar telah memberi jaminan tentang keselamatan mereka yang dihantar pulang dan Malaysia akan memantau setiap peringkat.

Menteri Dalam Negeri itu turut menjelaskan pendirian Malaysia yang bukan pihak kepada perjanjian pelarian antarabangsa utama:

Walaupun Malaysia bukan penandatangan Konvensyen 1951 Berkaitan Status Pelarian atau Protokol 1967, kerajaan Madani komited memastikan setiap langkah yang diambil mematuhi kedaulatan undang-undang dan piawaian kemanusiaan antarabangsa.

Konvensyen 1951 dan Protokol 1967 membentuk kerangka antarabangsa utama bagi melindungi pelarian, iaitu mereka yang melarikan diri dari negara sendiri kerana bimbang akan dianiaya. Malaysia tidak mengiktiraf status pelarian secara rasmi dalam kerangka domestiknya, menjadikan akses kepada penilaian perlindungan amat penting bagi mereka yang ditahan di bawah kuasa imigresen.

Saifuddin berkata operasi itu melibatkan rundingan langsung dengan Myanmar dan bukan tindakan Malaysia semata-mata. Peringkatnya merangkumi pengenalpastian, pengesahan identiti dan status, tapisan keselamatan, pengesahan oleh Myanmar, dokumentasi dan pemindahan.

Langkah-langkah itu menentukan identiti seseorang dan sama ada Myanmar akan menerimanya. Penilaian yang diminta agensi PBB dan badan hak asasi pula menangani satu lagi persoalan: bahaya yang mungkin dihadapi individu itu selepas tiba.

Siapa yang berlepas dari Lumut pada 29 September?

Pemindahan pertama melibatkan UMS Moattama, kapal pengiring UMS King Sin Phyu Shin dan kapal perubatan UMS Thanlwin. Myanmar membekalkan kapal-kapal itu, manakala Kementerian Dalam Negeri Malaysia menyelaraskan operasi menerusi Jabatan Imigresen dan agensi lain.

Menurut penilaian kebimbangan perlindungan Pusat Penyelidikan Hak Asasi Manusia, 27 kanak-kanak itu terdiri daripada 20 lelaki dan tujuh perempuan. Kanak-kanak membentuk kira-kira 1.8 peratus daripada 1,476 orang yang dihantar pulang. Lelaki pula merangkumi hampir 93 peratus.

Myanmar menyerahkan senarai nama menerusi nota diplomatik rasmi bertarikh 13 Ogos 2026, kata pusat itu. Nota diplomatik ialah komunikasi bertulis rasmi antara kerajaan. Kementerian Dalam Negeri, Kementerian Luar Negeri, Majlis Keselamatan Negara dan Kementerian Pertahanan Malaysia terlibat dalam penyelarasan operasi.

Keberangkatan pertama itu melengkapkan kira-kira 29.5 peratus daripada 5,000 penghantaran pulang yang dirancang. Baki 3,524 orang mewakili lebih 70 peratus, bermakna sebahagian besar program masih belum dilaksanakan jika jumlah penuh diteruskan.

Mengapa persetujuan menjadi perhatian

Pada 29 September, Saifuddin menyifatkan program itu sebagai sukarela, berdasarkan persetujuan Myanmar untuk menerima rakyatnya dan persetujuan setiap individu untuk pulang. UNHCR, agensi pelarian PBB, mempersoalkan sama ada keputusan yang dibuat ketika seseorang berada dalam tahanan imigresen benar-benar bebas dan dimaklumkan sepenuhnya.

Keputusan sukarela memerlukan seseorang memahami keadaan yang bakal dihadapinya selepas pulang dan mempunyai pilihan yang bermakna. Bagi seseorang dalam tahanan, prospek dibebaskan daripada kurungan boleh sangat mempengaruhi pilihan itu. UNHCR meminta langkah perlindungan termasuk penilaian individu dan akses kepada prosedur untuk memohon perlindungan.

Pusat Penyelidikan Hak Asasi Manusia berkata UNHCR tidak diberi akses untuk menilai anggota kumpulan pertama. Agensi itu memberi amaran bahawa sesetengah daripada mereka mungkin memerlukan perlindungan antarabangsa dan berdepan risiko serius di Myanmar.

James Bawi Thang Bik, wakil komuniti pelarian Myanmar Chin di Malaysia, berkata pemimpin masyarakat telah mengenal pasti beberapa pencari suaka dalam kalangan mereka yang dihantar pulang, termasuk seorang pelarian yang diiktiraf UNHCR. Pencari suaka ialah seseorang yang memohon perlindungan tetapi tuntutannya belum diputuskan sepenuhnya.

Kerajaan belum mengumumkan tarikh keberangkatan fasa seterusnya atau memperincikan cara penilaian bebas akan dijalankan, bagaimana seseorang boleh mencabar cadangan penghantaran pulang, atau pemantauan yang akan dibuat selepas ketibaan. Perincian itu penting bagi tahanan yang sedang mempertimbangkan sama ada mereka boleh pulang dengan selamat.

Badan hak asasi PBB dan Malaysia tuntut langkah perlindungan

Pesuruhjaya Tinggi PBB bagi Hak Asasi Manusia Volker Turk menggesa Malaysia menghentikan penghantaran pulang itu, sambil memberi amaran bahawa keadaan di Myanmar tidak selamat dan tidak mampan. Beliau turut mempersoalkan sama ada penghantaran pulang dalam keadaan sedemikian benar-benar boleh dianggap sukarela.

Turk menggambarkan bahaya yang dihadapi mereka yang dihantar pulang:

Ini bukan masanya untuk menghantar pulang sesiapa secara paksa ke negara yang dibelenggu pencabulan dan pelanggaran hak asasi manusia yang amat serius, serta tempat ramai orang berdepan risiko nyata untuk sekali lagi mengalami keganasan serupa sekembalinya mereka,

Suruhanjaya Hak Asasi Manusia Malaysia, yang dikenali sebagai SUHAKAM, menggesa supaya tiada lagi penghantaran pulang dibuat tanpa penilaian sewajarnya oleh pihak berkuasa bebas. Suruhanjaya itu menggesa perhatian khusus diberikan kepada kanak-kanak, pelarian, pencari suaka, mangsa pemerdagangan orang dan golongan rentan lain, dengan keselamatan, maruah serta kepentingan terbaik kanak-kanak diutamakan.

Lebih 160 kumpulan masyarakat sivil turut menggesa penghantaran pulang dihentikan sementara perbincangan mengenai keadaan di Myanmar berlangsung. Permintaan mereka meletakkan pemeriksaan perlindungan bebas sebagai perkara utama dalam keputusan seterusnya, di samping pemeriksaan identiti dan dokumentasi yang telah dinyatakan kerajaan.

Konflik meningkatkan kebimbangan terhadap penghantaran pulang

Myanmar terus berdepan konflik sejak tentera mengambil alih kuasa pada Februari 2021. Pertempuran antara angkatan tentera dan kumpulan bersenjata menjejaskan orang awam di beberapa negeri dan wilayah, dengan risiko berbeza mengikut tempat seseorang akan dihantar pulang serta keadaan individu itu.

Pejabat hak asasi manusia PBB melaporkan serangan udara tentera Myanmar pada 28 September di Pasar India di kampung Pike Thae, Perbandaran Kyauktaw, di Negeri Rakhine. Lebih 50 orang awam dilaporkan terbunuh dan ramai lagi cedera. Serangan itu berlaku sehari sebelum kapal-kapal berlepas dari Malaysia.

Negeri Rakhine menjadi tumpuan krisis perlindungan Rohingya. Ramai Rohingya melarikan diri ke Malaysia susulan tindakan keras tentera pada 2017. Bagi mereka yang melarikan diri daripada penganiayaan, keputusan untuk pulang melibatkan konflik yang sedang berlaku serta bahaya yang berpunca daripada identiti atau sejarah mereka.

Pada awal September, Myanmar berjanji menyediakan kepulangan yang selamat dan bermaruah untuk rakyatnya yang terpaksa berpindah ke luar negara. Malaysia memetik jaminan itu bagi mempertahankan pengaturannya. Agensi PBB dan SUHAKAM meminta penilaian keadaan setiap individu dilakukan sebelum pemindahan seterusnya diteruskan.

Mengapa angka Rohingya perlu ditafsir dengan cermat

Perdana Menteri Anwar Ibrahim mengumumkan pada Julai bahawa Myanmar bersetuju menerima 5,000 orang Rohingya. Soalan Parlimen Puah pada Oktober turut merujuk kepada Rohingya, manakala penerangan Kementerian Dalam Negeri mengenai program operasi itu menyebut pelarian Myanmar secara lebih umum.

Kedua-dua kerajaan tidak mendedahkan jumlah Rohingya dalam kumpulan pertama. Oleh itu, dalam keterangan rasmi mengenai pemindahan itu, 1,476 orang yang dihantar pulang kekal dirujuk berdasarkan kewarganegaraan mereka.

PBB menganggarkan Rohingya membentuk kira-kira dua pertiga daripada 190,000 pelarian dan pencari suaka Myanmar di Malaysia. Jumlah itu bersamaan kira-kira 127,000 orang. Penghantaran pulang yang dirancang, seramai 5,000 orang, bersamaan kira-kira 2.6 peratus daripada keseluruhan 190,000 orang itu, walaupun program tersebut khusus melibatkan mereka yang ditahan.

Kementerian Dalam Negeri Malaysia berkata warga Myanmar membentuk 95 peratus daripada pencari suaka asing di negara ini. Angka itu merujuk kepada pencari suaka, manakala jumlah PBB merangkumi pelarian dan pencari suaka. Membezakan kategori ini membantu menjelaskan skala keseluruhan penduduk serta kumpulan lebih kecil yang terjejas oleh operasi semasa.

Tekanan di Malaysia turut dirasai di rumah dan bilik darjah

Saifuddin menggambarkan program itu sebagai usaha menangani masalah dasar yang telah lama wujud. Pada 29 September, beliau berkata kehadiran pelarian asing telah menimbulkan beban kewangan, masalah sosial yang serius dan ancaman keselamatan. Kenyataannya meletakkan keselamatan, kebajikan dan kepentingan rakyat Malaysia sebagai teras pendekatan kerajaan.

Keluarga Rohingya turut berdepan tekanan di luar pusat tahanan. Pada Julai, lebih 100 orang pergi ke Kuala Lumpur untuk mendapatkan bantuan PBB selepas menerima ancaman pengusiran dari sebuah penempatan di utara Pulau Pinang. Pihak berkuasa menahan kumpulan itu untuk memeriksa dokumen dan kemudian membebaskan mereka selepas mengesahkan dokumen PBB mereka masih sah.

Pengusiran dan penutupan sekolah yang didokumenkan pada Ogos termasuk ancaman terhadap keluarga, gangguan terhadap kanak-kanak dan penutupan sementara sekurang-kurangnya sembilan sekolah komuniti. Permusuhan dalam talian menyebarkan tuduhan berkaitan tanah, pekerjaan dan perkhidmatan awam, sekali gus menambah ketidaktentuan mengenai cadangan penghantaran pulang.

Bagi keluarga yang tinggal di Malaysia, penguatkuasaan imigresen, akses kepada pendidikan dan keselamatan di rumah kini menjadi kebimbangan yang saling berkait. Bagi mereka yang sudah berada dalam tahanan, persoalan segera ialah sama ada keadaan masing-masing akan dinilai sebelum mereka dinaikkan ke kapal.

Perkembangan program

Operasi itu berkembang menerusi beberapa bulan pengumuman politik, pertukaran diplomatik dan pemindahan. Jaminan di Parlimen pada Oktober diberikan selepas kumpulan pertama tiba di Myanmar.

• Julai 2026: Anwar mengumumkan Myanmar bersetuju menerima 5,000 orang Rohingya.
• 13 Ogos: Myanmar menyerahkan senarai nama menerusi nota diplomatik, menurut Pusat Penyelidikan Hak Asasi Manusia.
• 28 September: Pejabat hak asasi manusia PBB melaporkan serangan udara maut di Pasar India, Negeri Rakhine.
• 29 September: Malaysia menghantar pulang 1,476 orang dari Lumut menaiki tiga kapal tentera laut Myanmar.
• 4 Oktober: Mereka yang dihantar pulang tiba di Myanmar, menurut pusat itu.
• 21 Oktober: Saifuddin memberitahu Parlimen bahawa mereka yang berdepan penganiayaan, penyeksaan atau ancaman terhadap nyawa tidak akan dihantar pulang.

Menteri Komunikasi merangkap jurucakap kerajaan Fahmi Fadzil berkata Anwar akan membincangkan penghantaran pulang seterusnya dengan pegawai Myanmar. Fahmi turut berkata Malaysia akan menilai faktor termasuk kebimbangan keselamatan dan tidak akan menghantar pulang mereka yang berdepan risiko atau ancaman.

Komitmen kerajaan untuk meneruskan program itu kini berjalan seiring dengan janjinya melindungi individu yang berisiko. Bagi kumpulan seterusnya, keputusan praktikal berkisar pada siapa yang akan dinilai, siapa yang akan menjalankan penilaian dan sama ada individu yang dikenal pasti memerlukan perlindungan akan kekal di Malaysia.

Perkara Utama

• Malaysia berkata ia tidak akan menghantar pulang ke Myanmar sesiapa yang berdepan penganiayaan, penyeksaan atau ancaman terhadap nyawa.
• Fasa pertama menyaksikan 1,476 orang dihantar pulang pada 29 September, termasuk 27 kanak-kanak.
• Program itu melibatkan sehingga 5,000 orang, dengan 3,524 lagi diluluskan untuk fasa kedua.
• Kerajaan menyifatkan penghantaran pulang itu sebagai sukarela; UNHCR mempersoalkan sama ada persetujuan dalam tahanan dibuat secara bebas dan dengan maklumat yang mencukupi.
• SUHAKAM menggesa penilaian bebas dilakukan sebelum penghantaran pulang seterusnya.
• Komposisi etnik kumpulan pertama, termasuk jumlah Rohingya, belum didedahkan.