Malaysia Catat 3,510 Peletakan Jawatan Doktor ketika Perkhidmatan Kesihatan Awam Berdepan 13,072 Kekosongan

Ribuan doktor berhenti ketika hospital mencari lebih ramai doktor

Kementerian Kesihatan Malaysia merekodkan 3,510 peletakan jawatan pegawai perubatan antara 2024 hingga 2026, manakala 13,072 jawatan doktor masih kosong setakat 30 Jun, kata Menteri Kesihatan Datuk Seri Dr Dzulkefly Ahmad kepada Parlimen. Lebih separuh daripada mereka yang berhenti beralih ke sektor swasta, sekali gus menjadikan usaha mengekalkan doktor sama penting dengan pengambilan mereka.

Kekosongan itu merangkumi 11,412 jawatan pegawai perubatan tanpa kelayakan pakar dan 1,660 jawatan pakar. Doktor kontrak mencatatkan 2,258 peletakan jawatan, berbanding 1,252 dalam kalangan doktor tetap, bermakna kira-kira 64% daripada jumlah pemberhentian yang direkodkan melibatkan pegawai kontrak.

Dzulkefly mendedahkan angka itu dalam jawapan bertulis Parlimen kepada V Ganabatirau, Ahli Parlimen Klang daripada Pakatan Harapan. Ganabatirau bertanya mengenai peletakan jawatan, penghijrahan, kekurangan pakar, penempatan pegawai latihan siswazah serta usaha mengekalkan doktor dalam perkhidmatan awam.

Kementerian melantik 14,064 pegawai perubatan secara tetap dan 9,847 secara kontrak dalam tempoh yang sama. Ia turut menawarkan pelantikan tetap kepada 4,500 doktor kontrak pada 2026. Namun, angka terdahulu yang menunjukkan penurunan jumlah jawatan yang diisi, selain doktor yang tidak melapor diri untuk pelantikan tetap, menjelaskan mengapa pengumuman pengambilan hanya menggambarkan sebahagian daripada keadaan tenaga kerja.

Pesakit menyaksikan beberapa penambahbaikan walaupun berlaku kekurangan kakitangan. Enam hospital kerajaan mencapai sasaran merawat sekurang-kurangnya 70% pesakit bukan kecemasan dalam tempoh dua jam, manakala jumlah kehadiran menurun selepas waktu operasi klinik awam terpilih dilanjutkan. Malaysia sedang berusaha mengekalkan lebih ramai doktor dalam perkhidmatan kerajaan sambil mengarahkan pesakit ke fasiliti yang dapat merawat mereka dengan lebih cepat.

Ke mana doktor yang berhenti pergi

Pekerjaan di sektor swasta menyumbang 51.4% daripada peletakan jawatan pegawai perubatan, diikuti sebab peribadi sebanyak 36.8%. Kedua-dua kategori itu merangkumi 88.2% daripada jumlah pemberhentian. Bekerja atau menetap di luar negara menyumbang bahagian yang jauh lebih kecil, iaitu 2.9%.

Sebab-sebab lain ialah pekerjaan dengan badan berkanun sebanyak 4.5%, masalah kesihatan sebanyak 2.6%, melanjutkan pelajaran sebanyak 1.5% dan membuka klinik sebanyak 0.3%. Badan berkanun ialah organisasi awam yang ditubuhkan di bawah undang-undang, dengan aturan pekerjaan yang mungkin berbeza daripada perkhidmatan kementerian.

Dzulkefly turut merekodkan lapan pakar perubatan yang meletakkan jawatan atau berhijrah ke luar negara dalam tempoh itu. Satu lagi jawapan Parlimen mengira 1,257 pakar perubatan dan pergigian meninggalkan perkhidmatan awam antara 2023 hingga 2025: 359 pada 2023, 420 pada 2024 dan 478 pada 2025. Angka-angka itu meliputi tempoh dan kumpulan profesional yang berbeza; skop tepat lapan kes terbaharu itu tidak dijelaskan.

Kementerian berkata ia tidak mempunyai peruntukan undang-undang untuk menghalang pegawai perubatan mencari pekerjaan di sektor swasta atau menghalang pengambilan oleh majikan swasta dan agensi pencarian bakat asing berdaftar. Oleh itu, tindak balasnya tertumpu pada gaji, jaminan kerjaya, latihan dan keadaan kerja.

Rekod lebih panjang menunjukkan perubahan corak peletakan jawatan

Jawapan bertulis Dewan Negara bertarikh 4 Ogos kepada Senator Robert Lau Hui Yew merekodkan 6,212 peletakan jawatan pegawai perubatan antara 2021 hingga 2025. Daripada jumlah itu, 4,380 melibatkan doktor kontrak dan 1,832 melibatkan doktor tetap.

Peletakan jawatan doktor kontrak menurun daripada paras tertinggi 1,354 pada 2022 kepada 577 pada 2025, iaitu pengurangan kira-kira 57%. Peletakan jawatan doktor tetap pula menunjukkan arah bertentangan, meningkat setiap tahun daripada 238 pada 2021 kepada 498 pada 2025, iaitu lebih dua kali ganda dalam tempoh itu.

Jawapan kepada Mohd Nazri Abu Hassan, Ahli Parlimen Merbok daripada Perikatan Nasional, memberikan jumlah tahunan pegawai perubatan bagi 2023 hingga 2025: masing-masing 1,283, 1,153 dan 1,075. Jumlahnya ialah 3,511, berbanding 3,510 bagi tempoh 2024 hingga 2026 yang bertindih dengannya.

Tempoh yang bertindih bermakna jumlah itu tidak sesuai dijumlahkan. Angka tahunan memberikan perbandingan yang lebih berguna: semakin sedikit doktor kontrak meletakkan jawatan secara rasmi menjelang 2025, manakala bilangan doktor tetap yang berhenti semakin meningkat.

Mengapa tawaran jawatan tetap perlu diisi

Pelantikan tetap meningkat mendadak daripada 329 pada 2021 kepada 3,215 pada 2022 dan 5,489 pada 2023, sebelum mencapai 4,057 pada 2024 dan 4,518 pada 2025. Pekerjaan tetap memberikan jaminan kerjaya yang lebih tinggi kepada doktor berbanding kontrak yang mempunyai tarikh tamat, menjadikannya bahagian utama dalam usaha pengekalan.

Memastikan tawaran pelantikan diterima turut menjadi cabaran. Angka Parlimen merekodkan 78 doktor tidak melapor diri untuk pelantikan tetap pada 2022, kira-kira 2% daripada tawaran, diikuti 1,118 pada 2023, kira-kira 20%. Dzulkefly memberitahu Parlimen pada Mac bahawa kira-kira 40% di seluruh negara tidak melapor diri untuk pelantikan tetap.

Doktor yang menolak jawatan tetap mungkin meninggalkan perkhidmatan kemudian apabila kontrak mereka tamat. Pemberhentian sedemikian boleh berlaku tanpa peletakan jawatan rasmi, maka perancangan tenaga kerja juga perlu menjejaki kontrak yang tamat dan sama ada mereka yang dilantik benar-benar mula bekerja.

Timbalan Menteri Kesihatan Hanifah Hajar Taib meramalkan separuh daripada doktor yang ditawarkan jawatan tetap di Sabah mungkin tidak melapor diri. Bagi negeri itu, pengisian jawatan yang diluluskan bergantung pada doktor yang menerima penempatan, selain kerajaan mengeluarkan tawaran.

Jawatan pegawai perubatan tetap dan kontrak yang diisi menurun daripada 54,632 pada 2022 kepada 43,713 pada 2025, iaitu penurunan 10,919 atau kira-kira 20%. Penurunan itu menunjukkan mengapa usaha mengekalkan kakitangan sedia ada dan memastikan penerimaan pelantikan baharu sama penting dengan jumlah tawaran yang dikeluarkan.

Tempat latihan tersedia, tetapi banyak yang kosong

Dzulkefly berkata graduan perubatan yang layak tidak perlu menunggu untuk menjalani latihan siswazah. Latihan siswazah ialah latihan praktikal di bawah penyeliaan yang dijalani graduan sebelum mereka mula bertugas sebagai pegawai perubatan.

Kementerian mempunyai 12,198 tempat latihan siswazah di 48 hospital, dengan 6,580 telah diisi. Kadar pengisian ialah kira-kira 54%, meninggalkan 5,618 tempat latihan kosong. Dzulkefly berkata angka itu menunjukkan kapasiti latihan yang mencukupi untuk graduan yang layak.

Kapasiti latihan siswazah dan kekosongan pegawai perubatan melibatkan peringkat kerjaya doktor yang berbeza. Hospital memerlukan tempat yang mencukupi untuk melatih graduan baharu serta doktor yang menamatkan latihan, memasuki perkhidmatan dan kekal di lokasi serta bidang pengkhususan yang memerlukan mereka.

Presiden Persatuan Perubatan Malaysia (MMA), Dr Sivanaesan Letchumanan, menyatakan satu lagi ukuran pengambilan untuk latihan: hanya 529 daripada tempat latihan siswazah yang ditawarkan pada Januari telah diisi. Cadangan Belanjawan 2027 beliau menggesa peruntukan untuk menyokong rancangan kerajaan memberikan jawatan tetap kepada pegawai perubatan siswazah yang layak selepas latihan siswazah, dengan pelaksanaan disasarkan menjelang 2028.

Gaji dan kerjaya pakar sebahagian daripada tindak balas

Langkah pengekalan kementerian termasuk gaji permulaan RM5,380 untuk pegawai perubatan Gred UD9, dengan kenaikan tahunan RM225. Kementerian turut menyebut elaun RM80 sejam bagi tugas locum tertentu dan kerja pembedahan elektif. Tugas locum ialah syif klinikal tambahan, termasuk kerja di luar waktu pejabat biasa.

Jawapan Parlimen terdahulu mengumumkan kenaikan 40% elaun panggilan bertugas pegawai perubatan mulai 1 Oktober 2025. Panggilan bertugas meliputi tugas di luar waktu kerja biasa, ketika hospital masih memerlukan doktor untuk menilai dan merawat pesakit.

Bagi pakar, kementerian menyebut tajaan Hadiah Latihan Persekutuan untuk latihan subkepakaran. Subkepakaran ialah bidang yang lebih khusus dalam sesuatu kepakaran, yang membolehkan doktor mendalami kemahiran dalam jenis penyakit atau rawatan tertentu.

Dzulkefly turut menyentuh program sarjana dan laluan latihan selari di bawah pindaan Akta Perubatan 1971. Laluan ini sebahagian daripada usaha meningkatkan jumlah pakar yang tersedia untuk perkhidmatan kesihatan.

MMA mahu tempoh perkhidmatan kontrak terdahulu diambil kira dalam pengiraan kekananan dan kemajuan gaji. Persatuan itu juga mencadangkan penilaian kenaikan pangkat pakar berdasarkan 80% kriteria objektif yang boleh diukur dan 20% penilaian profesional berstruktur, dengan perunding dinilai untuk kenaikan pangkat selewat-lewatnya pada tahun ke-10 selepas pengiktirafan rasmi sebagai pakar.

Lebih banyak kawalan terhadap jawatan, dengan cabaran tenaga kerja yang lebih luas

Jabatan Perkhidmatan Awam menubuhkan pasukan petugas pengurusan tenaga kerja Kementerian Kesihatan pada April. Pada 9 Julai 2026, jabatan itu memberi kuasa kepada kementerian untuk mengurus, menyusun dan mengagihkan jawatan yang diluluskan, dengan tujuan mempercepat pengambilan serta penempatan kakitangan.

Kementerian Kesihatan dan Kementerian Pendidikan Tinggi juga mula menyelaraskan bekalan tenaga kerja kesihatan dengan keperluan semasa. Ini menghubungkan keputusan pendidikan dan latihan dengan keperluan kakitangan di hospital dan klinik.

Rangkaian langkah dan tindakan susulan yang dicadangkan termasuk:

• 1 Oktober 2025: tarikh mula yang diumumkan bagi kenaikan 40% elaun panggilan bertugas pegawai perubatan.
• April 2026: penubuhan pasukan petugas pengurusan tenaga kerja.
• 9 Julai 2026: pemberian kuasa lebih besar kepada Kementerian Kesihatan untuk mengurus jawatan yang diluluskan.
• Belanjawan 2027: permohonan MMA bagi tindakan berhubung masalah tenaga kerja dan pengekalan.
• 2028: sasaran yang dinyatakan bagi pelantikan tetap doktor yang layak selepas latihan siswazah.

Cabaran tenaga kerja melangkaui doktor. Dr Sivanaesan memetik angka Jabatan Perkhidmatan Awam yang dibentangkan kepada Jawatankuasa Pilihan Khas Parlimen mengenai Kesihatan, menunjukkan kekosongan di kementerian meningkat daripada 10,419 pada 2017 kepada 54,362 pada 2024. Peratus jawatan yang diisi menurun daripada 96% kepada 83%.

Angka itu meliputi keseluruhan tenaga kerja kementerian, manakala 13,072 kekosongan terbaharu melibatkan jawatan doktor. MMA turut menyebut kekosongan jururawat sekitar 18% dan kekurangan hampir 11,000 pakar di seluruh negara, ukuran keperluan yang lebih luas berbanding 1,660 jawatan pakar kosong yang diluluskan kementerian.

Enam hospital melaporkan masa menunggu lebih singkat

Dzulkefly memberikan angka masa menunggu hospital itu dalam jawapan kepada Dr Zulkafperi Hanapi, Ahli Parlimen bebas Tanjong Karang. Kesemua enam hospital mencapai sasaran merawat sekurang-kurangnya 70% pesakit di zon hijau, iaitu kategori kes bukan kecemasan, dalam tempoh dua jam. Purata masa menunggu sebelum ini ialah empat hingga enam jam.

Hospital Raja Permaisuri Bainun di Ipoh mencatatkan peratusan tertinggi, iaitu 98.61%. Hospital Ampang menyusul dengan 88.78%, Hospital Selayang 74.1%, Hospital Sultanah Aminah di Johor Bahru 73.2%, Hospital Tengku Ampuan Rahimah di Klang 72.2% dan Hospital Kuala Lumpur 71.8%.

Klinik kerajaan terpilih melanjutkan waktu operasi sehingga 9 malam pada hari bekerja dan dari 8 pagi hingga 1 tengah hari pada hujung minggu serta cuti umum. Dzulkefly berkata jumlah kehadiran di enam hospital utama kemudian menurun 9%, apabila pesakit yang mengalami penyakit ringan mempunyai tempat lain untuk mendapatkan rawatan.

Kesemua lapan inisiatif di bawah pasukan petugas khas yang menangani kesesakan hospital telah dilaksanakan menjelang Jun. Langkah-langkah itu termasuk mendapatkan rawatan daripada pengamal perubatan am swasta, menambah baik aliran pesakit dan memperluas saringan digital sebelum kunjungan klinik kepada 545 klinik kesihatan.

Doktor mahukan perubahan pada waktu kerja dan penjagaan pesakit

Cadangan MMA bagi Belanjawan 2027 meletakkan keadaan kerja seiring dengan gaji dan pekerjaan tetap. Persatuan itu menggesa aturan kerja diselaraskan dengan piawaian 45 jam seminggu di bawah Sistem Saraan Perkhidmatan Awam, yang dikenali sebagai SSPA, termasuk rehat yang terjamin selepas syif berterusan selama 24 jam.

Dr Sivanaesan, presiden MMA, mengaitkan keletihan kakitangan secara langsung dengan penjagaan yang diterima pesakit:

Tenaga kerja yang keletihan, dibebani tugas berlebihan dan tidak mendapat sokongan sewajarnya tidak mampu mengekalkan sistem penjagaan kesihatan yang selamat. Keselamatan petugas kesihatan berkait secara langsung dengan keselamatan pesakit.

Persatuan itu turut mencadangkan papan pemuka tenaga kerja kebangsaan yang melibatkan Kementerian Kesihatan, Kementerian Kewangan, Jabatan Perkhidmatan Awam dan Kementerian Pendidikan Tinggi. Papan pemuka itu akan menjejaki kekosongan, taburan kakitangan, kapasiti latihan dan pemberhentian, dengan menghimpunkan maklumat yang kini dikemukakan melalui ukuran dan tempoh pelaporan yang berbeza.

Klinik swasta merupakan satu lagi bahagian dalam cadangannya. MMA mahu lebih 11,000 klinik pengamal perubatan am swasta di Malaysia dimasukkan ke dalam rangkaian penjagaan kesihatan kebangsaan untuk saringan, rawatan, susulan dan pemantauan. Persatuan itu turut mencadangkan Bahagian Pembangunan Penjagaan Kesihatan Swasta dan RM10 juta bagi meletakkan pendaftaran serta pelesenan penjagaan kesihatan swasta pada satu platform digital.

Permintaan lain termasuk pelaburan lebih besar dalam penjagaan primer bagi keadaan seperti diabetes dan hipertensi, serta peruntukan lebih banyak untuk Perkhidmatan Doktor Udara selepas tragedi helikopter mengorbankan lima nyawa. Persatuan itu menggesa sokongan bagi pesawat, penyelenggaraan, peralatan dan operasi, di samping kajian semula elaun kakitangan yang tidak berubah sejak 1978.

Tugas segera Malaysia ialah menterjemahkan kapasiti latihan, tawaran pelantikan dan jawatan yang diluluskan kepada perkhidmatan yang mempunyai kakitangan. Hasil di hospital menunjukkan waktu klinik yang lebih panjang dan perubahan aliran pesakit dapat mengurangkan tekanan sekarang. Mengekalkan doktor dalam pekerjaan awam kekal penting untuk mengekalkan kemajuan itu.

Perkara Utama

• Kementerian Kesihatan merekodkan 3,510 peletakan jawatan pegawai perubatan antara 2024 hingga 2026; 51.4% beralih ke sektor swasta.
• Jumlah kekosongan jawatan doktor ialah 13,072 setakat 30 Jun, termasuk 1,660 jawatan pakar.
• Jawatan pegawai perubatan yang diisi menurun daripada 54,632 pada 2022 kepada 43,713 pada 2025.
• Kadar pengisian latihan siswazah ialah 54%, dengan 6,580 daripada 12,198 tempat latihan telah diisi.
• Kementerian menawarkan pelantikan tetap kepada 4,500 doktor kontrak pada 2026 dan mendapat kuasa lebih besar terhadap jawatan yang diluluskan.
• Enam hospital mencapai sasaran merawat sekurang-kurangnya 70% pesakit bukan kecemasan dalam tempoh dua jam.
• MMA menggesa tindakan Belanjawan 2027 berhubung pengekalan, waktu kerja, kemajuan kerjaya dan perancangan tenaga kerja.