Dhaka Menandatangani Kontrak bagi Lapan Stesen Metro dan 11.5km Landasan Bertingkat

Empat kontrak membawa dua laluan metro ke fasa pembinaan utama

Pengembangan metro Dhaka mencapai satu lagi pencapaian pembinaan baharu dengan kontrak bagi lapan stesen bertingkat, landasan kereta api bertingkat sepanjang 11.507 kilometer dan bangunan depoh untuk Laluan MRT 1 dan Laluan Utara MRT 5. Perjanjian itu ditandatangani pada 27 Oktober 2026 di Metro Rail Bhaban, Diabari, Uttara.

Empat pakej itu, yang diberikan kepada tiga usaha sama, membahagikan kerja antara struktur yang akan digunakan penumpang dengan kemudahan untuk menyimpan, menyelenggara dan mengurus tren. Dhaka Mass Transit Company Limited (DMTCL) melaksanakan kedua-dua projek dengan pembiayaan bersama daripada kerajaan Bangladesh dan Agensi Kerjasama Antarabangsa Jepun (JICA).

Kedua-dua laluan itu mempunyai anggaran kos gabungan kira-kira Tk 203,000 crore, atau Tk 2.03 trilion: kira-kira Tk 114,000 crore bagi Laluan 1 dan Tk 89,000 crore bagi Laluan 5. Angka itu merangkumi keseluruhan projek. Pengumuman itu tidak mendedahkan harga setiap satu daripada empat kontrak atau tarikh perkhidmatan penumpang akan bermula. Pembinaan kedua-dua laluan dijangka siap menjelang 2033.

Bagi penumpang, rangkaian yang dirancang itu akan meluaskan akses metro ke arah lapangan terbang, Kamalapur, Purbachal, Hemayetpur dan Vatara. Sebelum perjalanan itu dapat dilakukan, kontraktor perlu membina struktur landasan kereta api, menyiapkan kemudahan penyelenggaraan serta menghubungkannya dengan bekalan kuasa, sistem isyarat dan peralatan operasi lain.

Penandatanganan itu menyusuli proses perolehan Laluan 1 yang perlahan selama bertahun-tahun. Menjelang Januari 2025, kontraktor hanya dilantik bagi satu daripada 12 pakejnya. Perjanjian baharu itu membawa kerja utama stesen dan struktur bertingkat ke dalam program pembinaan, seiring kontrak berasingan bagi sistem yang akan menggerakkan tren.

Apa yang akan dibina di Laluan 1?

Pakej CP-07 Laluan 1 meliputi jejambat sepanjang 5.007 kilometer dari titik landasan muncul dari bawah tanah hingga permulaan bahagian Sungai Balu. Jejambat ialah struktur bertingkat yang membawa landasan kereta api merentasi jalan raya, tanah atau laluan air.

Tiga stesen bertingkat, Joar Sahara, Boalia dan Mastul, termasuk dalam pakej itu. Kontrak diberikan kepada usaha sama CREC-MIL-MBEC, yang dikenal pasti dalam pecahan kontrak terperinci sebagai China Railway Engineering Corporation, Max Infrastructure Limited dan China Major Bridge Engineering Group Company.

Laluan 1 merangkumi dua laluan: laluan lapangan terbang yang menghubungkan Lapangan Terbang Antarabangsa Hazrat Shahjalal dengan Kamalapur, dan laluan Purbachal dari Natun Bazar ke arah Purbachal Terminal. Oleh itu, pakej bertingkat itu merupakan sebahagian daripada landasan kereta api yang menggabungkan terowong dengan struktur di atas tanah.

Reka bentuk terdahulu menetapkan panjang Laluan 1 pada 31.24 kilometer, termasuk 19.87 kilometer di bawah tanah dan 11.36 kilometer bertingkat. Bahagian lapangan terbang ke Kamalapur dirancang dibina di bawah tanah, manakala cabang Purbachal dirancang dibina di atas tanah. Pakej baharu sepanjang 5.007 kilometer itu meliputi kira-kira 44 peratus daripada keseluruhan panjang bertingkat yang dirancang sebelum ini.

Jumlah stesen Laluan 1 perlu diperjelas: huraian projek semasa menyenaraikan 21 stesen, manakala reka bentuk terdahulu dan huraian kontrak sistem baharu menyenaraikan 19 stesen. Tiada penjelasan diberikan mengenai perubahan itu. Tiga stesen dalam pakej CP-07 dinyatakan secara khusus dalam pengumuman pembinaan.

Lima stesen bagi Laluan Utara

Laluan Utara Laluan 5 akan menerima landasan kereta api bertingkat sepanjang 6.50 kilometer di bawah pakej CP-03. Kerja itu meliputi dua bahagian, Hemayetpur ke Amin Bazar dan Natun Bazar ke Vatara, bukannya satu bahagian bertingkat yang berterusan.

Lima stesen itu ialah Hemayetpur, Baliapur, Bilamalia, Amin Bazar dan Vatara. CREC-MIL-MBEC, usaha sama yang sama membina pakej bertingkat Laluan 1, akan melaksanakan kerja ini.

Laluan Utara itu dihuraikan sebagai laluan sepanjang kira-kira 20 kilometer, dengan 14 stesen antara Hemayetpur dan Vatara. Pakej bertingkat baharu itu meliputi hampir satu pertiga daripada anggaran panjang laluan tersebut dan lima daripada stesen yang dirancang.

Secara keseluruhan, kedua-dua pakej bertingkat itu meliputi 11.507 kilometer, dengan tiga stesen di Laluan 1 dan lima di Laluan 5. Bahagian yang dinamakan ini menunjukkan jangkauan geografi kontrak pembinaan landasan kereta api baharu itu.

Depoh menjadi pangkalan operasi landasan kereta api

Pakej CP-02 Laluan 1 akan menyediakan 49 struktur di depohnya, termasuk bengkel, bangsal parkir tren dan pusat pengurusan operasi. SINOHYDRO-SEBCL, sebuah usaha sama yang melibatkan Sinohydro dari China dan rakan kongsinya, menerima kontrak itu.

Depoh itu terletak di Pitalganj, Rupganj, Narayanganj, untuk menyokong bahagian Purbachal projek tersebut. Kerja penyediaan tanah di situ bermula sebelum bangunan yang diliputi perjanjian baharu itu dibina. Menjelang Disember 2024, kerja pembangunan tanah terdahulu itu mencapai 87 peratus kemajuan.

Bangsal parkir tren ialah tempat tren diletakkan apabila tidak beroperasi. Bengkel menyediakan ruang untuk pemeriksaan dan pembaikan, manakala pusat operasi menyokong pengurusan kegiatan landasan kereta api. Kemudahan ini membolehkan armada kembali beroperasi setiap hari dan diselenggara antara perjalanan.

Pakej depoh Laluan 5, yang turut bernombor CP-02 dalam projeknya sendiri, meliputi bangunan pentadbiran, pusat operasi dan kawalan depoh, kawasan parkir tren, gudang serta bangsal bengkel di Hemayetpur.

Kontrak itu diberikan kepada CPC-HANIL. Pecahan kontrak terperinci mengenal pasti rakan kongsi itu sebagai Concord Pragatee Consortium Limited dari Bangladesh dan Hanil Engineering and Construction Company Limited dari Korea Selatan.

Landasan, bekalan kuasa dan sistem isyarat mempunyai kontrak berasingan

Larsen & Toubro (L&T) turut memperoleh dua pakej reka bentuk dan pembinaan bagi sistem operasi Laluan 1. Kontrak ini meliputi peralatan yang diperlukan untuk menjadikan terowong, jejambat dan stesen yang siap dibina sebagai sebuah landasan kereta api yang berfungsi.

Di bawah CP09, L&T dan Sumitomo Corporation dari Jepun akan mereka bentuk, memperoleh, memasang, menguji dan mentauliahkan kerja landasan, peralatan bekalan dan pengagihan kuasa, pencawang cengkaman, sistem talian atas serta kemudahan elektrik berkaitan.

Pencawang cengkaman membekalkan elektrik dalam bentuk yang diperlukan untuk menggerakkan tren. Talian atas ialah sistem wayar di atas landasan yang membekalkan elektrik kepada tren. Kedua-duanya perlu berfungsi bersama landasan dan peralatan lain di sepanjang laluan.

CP10 meliputi sistem isyarat, telekomunikasi dan pintu skrin platform. Isyarat mengawal pergerakan tren, telekomunikasi menghubungkan kakitangan dan peralatan landasan kereta api, manakala pintu skrin platform menjadi penghadang antara penumpang yang menunggu dengan landasan.

L&T, yang sebelum ini menyiapkan pakej sistem landasan kereta api bersepadu bagi Laluan 6 yang sedang beroperasi di Dhaka, menghuraikan tanggungjawabnya di bawah CP10 dalam kenyataan syarikat:

Di bawah CP10, L&T akan melaksanakan sistem isyarat, telekomunikasi dan pintu skrin platform bagi keseluruhan rangkaian,

Pembahagian kontrak ini mewujudkan tugas penyelarasan yang perlu diberi perhatian. Kontraktor awam perlu menyiapkan struktur yang sesuai dengan reka bentuk landasan dan elektrik, manakala pasukan sistem perlu memasang dan menguji peralatan pada struktur itu sebelum operasi penumpang dapat bermula.

Bagaimana jadual beralih ke arah 2033

Laluan 1 diluluskan pada Oktober 2019 dengan tarikh akhir siap pada Disember 2026. Menjelang Januari 2025, pegawai sudah menjangkakan lanjutan selama tiga atau empat tahun kerana kontrak pembinaan utama masih belum diberikan.

Turutan projek menunjukkan tempoh yang berlalu antara kelulusan, penyediaan depoh dan perjanjian terbaharu:

• Oktober 2019: Laluan 1 menerima kelulusan projek.
• Oktober 2022: Kontrak ditandatangani bagi pembangunan tanah untuk depoh Pitalganj.
• Februari 2023: Kerja fizikal dirasmikan.
• Mac 2023: Pembangunan tanah depoh bermula di bawah pakej 1.
• Disember 2024: Pembangunan tanah depoh mencapai 87 peratus kemajuan, manakala kemajuan keseluruhan projek ialah 6 peratus.
• Januari 2025: Kontraktor hanya dilantik bagi satu daripada 12 pakej Laluan 1.
• 27 Oktober 2026: Empat kontrak infrastruktur depoh dan bertingkat ditandatangani bagi Laluan 1 dan 5.
• 2033: Pembinaan kedua-dua projek kini dijangka siap.

Pegawai projek mengaitkan kelewatan terdahulu dengan sekatan COVID-19 dan prosedur kelulusan JICA. Pandemik menjejaskan reka bentuk terperinci, pengambilan tanah dan kerja berkaitan. Pengarah Projek Abul Kashem Bhuiyan turut menjelaskan bahawa persetujuan JICA diperlukan pada setiap peringkat pembidaan.

Kerja tanah dan utiliti menambah lagi tugasan. Menjelang awal 2025, pihak berkuasa telah memperoleh 93 daripada 115 ekar yang diperlukan bagi Laluan 1, dan pemindahan utiliti telah bermula berhampiran lima stesen melalui aturan bersama Tentera Bangladesh.

Jadual perolehan juga penting kerana pembinaan mengambil masa bertahun-tahun selepas kontrak ditandatangani. Dokumen pembidaan yang dibincangkan pada Januari 2025 memperuntukkan lima tahun bagi kerja bawah tanah dan tiga setengah tahun bagi kerja bertingkat. Menyiapkan pelbagai pakej mengikut jadual yang selaras akan menjadi kunci untuk memenuhi tempoh yang disemak semula.

Kos meningkat lebih dua kali ganda

Kos terdahulu yang diluluskan bagi Laluan 1 ialah Tk 52,561 crore. Anggaran semasanya, kira-kira Tk 114,000 crore, lebih dua kali ganda daripada jumlah itu. Semakan pertama menyatakan peningkatan sebanyak 117.64 peratus.

Bagi Laluan Utara Laluan 5, semakan yang diluluskan menyatakan peningkatan sebanyak 117.87 peratus, menjadikan anggaran kosnya kira-kira Tk 89,000 crore. Secara ringkas, peningkatan kira-kira 118 peratus bermaksud penambahan sekitar Tk 118 bagi setiap Tk 100 dalam belanjawan terdahulu.

Kadar pertukaran mata wang sudah menjadi kebimbangan pada Januari 2025. Pengarah Projek Abul Kashem berkata dolar AS meningkat daripada sekitar Tk 85 ketika Laluan 1 diluluskan kepada lebih Tk 120. Berdasarkan angka itu, kos setiap dolar meningkat lebih 41 peratus dalam taka.

Perubahan itu penting bagi peralatan import dan bayaran yang dikaitkan dengan mata wang asing. Bil dolar yang sama memerlukan lebih banyak mata wang tempatan apabila nilai taka merosot. Semakan belanjawan itu juga dibuat selepas kelewatan bertahun-tahun, namun pengumuman tersebut tidak memberikan pecahan terperinci tentang punca peningkatan kos.

Keselamatan dan gangguan menjadi kebimbangan segera

Setiausaha Bahagian Pengangkutan Jalan dan Lebuh Raya Mohammad Ziaul Haque memberitahu majlis menandatangani kontrak bahawa mengurangkan kesesakan dan masa perjalanan kekal sebagai keutamaan kerajaan. Beliau menyeru agar mutu pembinaan dan keselamatan dipastikan, serta kerja disiapkan dalam tempoh yang ditetapkan.

Haque turut mengarahkan agensi dan kontraktor mengehadkan kesulitan kepada orang ramai serta kesan terhadap alam sekitar, khususnya bagi masyarakat berhampiran tapak pembinaan. Beliau menyeru agar pihak berkuasa pelaksana, jurutera dan kontraktor menyelaraskan kerja dengan lebih rapat bagi mengelakkan kelewatan.

Penduduk dan perniagaan di sepanjang bahagian yang dinamakan akan berdepan tempoh pembinaan sebelum menerima perkhidmatan pengangkutan itu. Arahan setiausaha tersebut mengaitkan tarikh akhir dengan beban harian berkenaan: kerja yang berlarutan juga akan memanjangkan gangguan di sekitar kawasan projek.

Pengarah Urusan DMTCL Md Shawgatul Alam menyampaikan ucapan alu-aluan, manakala anggota Suruhanjaya Perancangan Kabir Ahmed hadir sebagai tetamu khas. Wakil kedutaan Jepun, JICA, perunding dan kontraktor turut hadir.

Perubahan yang dibawa pengembangan ini kepada penumpang

Reka bentuk terdahulu Laluan 1 mengunjurkan kapasiti sebanyak 800,000 perjalanan penumpang sehari. Laluan lapangan terbang, Kamalapur dan Purbachal akan menghubungkan kawasan-kawasan itu dengan rangkaian kereta api yang besar, di tempat yang kini banyak bergantung pada perjalanan darat.

Laluan Utara Laluan 5 akan menambah koridor dari Hemayetpur ke arah Vatara. Stesen yang baru dikontrakkan menunjukkan lokasi sebahagian akses itu akan disediakan, manakala kontrak depoh dan sistem meliputi kemudahan yang diperlukan untuk mengekalkan perkhidmatan tetap.

Program pengangkutan Dhaka yang lebih luas juga sedang berubah. Kerajaan baru-baru ini meluluskan penggantian koridor BRT antara Dhaka dan Gazipur dengan lebuh raya yang mempunyai tiga lorong bagi setiap arah, selepas kira-kira Tk 28.11 bilion dibelanjakan. Keputusan itu menjejaskan koridor antara Shibbari di Gazipur dengan lapangan terbang Dhaka, manakala kontrak metro baharu memajukan laluan kereta api yang berasingan.

Pencapaian segera ialah penetapan komitmen pembinaan yang jelas: lapan stesen, dua pakej landasan kereta api bertingkat dan kemudahan depoh untuk dua laluan. Menyediakan perjalanan yang dijanjikan memerlukan kerja-kerja itu disiapkan seiring dengan terowong, sistem operasi, pengujian dan pakej projek yang masih berbaki.

Perkara Utama

• Empat kontrak yang ditandatangani pada 27 Oktober 2026 meliputi landasan kereta api bertingkat sepanjang 11.507 kilometer, lapan stesen dan kemudahan depoh.
• Laluan 1 menerima tiga stesen bertingkat, jejambat sepanjang 5.007 kilometer dan 49 struktur depoh.
• Laluan Utara Laluan 5 menerima lima stesen bertingkat, landasan kereta api bertingkat sepanjang 6.50 kilometer dan bangunan depoh.
• Kontrak berasingan L&T meliputi landasan, sistem elektrik, sistem isyarat, telekomunikasi dan pintu skrin platform Laluan 1.
• Kos anggaran gabungan kedua-dua projek ialah kira-kira Tk 203,000 crore, dengan pembinaan dijangka siap menjelang 2033.
• Pegawai menyeru agar keselamatan dan mutu diutamakan, projek disiapkan mengikut jadual dan gangguan kepada masyarakat berhampiran dikurangkan.