Dhaka lancar sistem francais bas di enam laluan utama, dengan armada lama dan rancangan yang berbeza

Enam laluan utama memulakan peralihan yang sukar

Dhaka melancarkan sistem baharu pengendalian bas di enam laluan utama pada 1 November 2026, menghimpunkan perkhidmatan yang sebelum ini dikendalikan di bawah kira-kira 18 jenama syarikat kepada enam syarikat yang ditetapkan. Perubahan itu bermula dengan bas sedia ada, sementara pemeriksaan kelayakan kenderaan, pembahagian laluan dan warna yang sepatutnya membantu penumpang mengenal pasti perkhidmatan masih belum dimuktamadkan.

Majlis pelancaran berlangsung kira-kira pukul 11 pagi di Manik Mia Avenue, Sher-e-Bangla Nagar. Perkhidmatan bas bulatan berhawa dingin antara Mirpur-1 dengan Ansar Camp turut dilancarkan, menjadikan jumlah laluan yang dilancarkan tujuh apabila perkhidmatan itu diambil kira.

Pihak Berkuasa Penyelarasan Pengangkutan Dhaka (DTCA) melaksanakan penyusunan semula itu sebagai sebahagian daripada rancangan mengurangkan 98 laluan bas sedia ada di ibu kota kepada 32. Ini bermakna 66 laluan dikurangkan, iaitu kira-kira 67 peratus. Matlamatnya adalah menggantikan operasi yang bertindih dengan tanggungjawab yang lebih jelas bagi setiap laluan serta mengurangkan persaingan untuk mengambil penumpang.

Angka armada perlu diperjelaskan. Rancangan DTCA dilaporkan melibatkan 780 bas, manakala angka lain ketika pelancaran menyebut jumlah 816, terdiri daripada 796 bas tanpa penghawa dingin dan 20 bas berhawa dingin. Pembahagian individu yang diumumkan bagi enam laluan utama juga berjumlah 816. Jumlah bas yang benar-benar membawa penumpang ketika pelancaran tidak dinyatakan.

Bagi penumpang, perubahan segera lebih tertumpu pada syarikat yang bertanggungjawab bagi sesuatu laluan, bukannya penggantian armada. Ujian praktikalnya ialah sama ada bas menggunakan hentian yang ditetapkan, pengendali yang bersaing mematuhi pembahagian laluan dan penumpang dapat mengenal pasti perkhidmatan yang betul.

Apakah perubahan di bawah sistem francais?

Sistem francais menetapkan sebuah syarikat untuk bertanggungjawab terhadap sesuatu laluan. Secara ringkas, penumpang sepatutnya menikmati perkhidmatan tersusun di sepanjang koridor yang ditentukan, bukannya melihat beberapa syarikat bersaing untuk mengutip tambang daripada orang ramai di tepi jalan yang sama.

Pesuruhjaya Polis Metropolitan Dhaka, Mosleh Uddin Ahmed, berkata kira-kira 18 jenama syarikat sebelum ini beroperasi di enam koridor itu. Beliau mengaitkan persaingan untuk mendapatkan penumpang dengan kesesakan dan kemalangan. Penyatuan operasi itu di bawah enam syarikat bertujuan mengurangkan tekanan tersebut.

Sistem pengenalan yang dirancang menggabungkan warna berbeza, nombor laluan dan paparan digital di bahagian hadapan bas. Warna akan memberikan petunjuk visual pantas kepada penumpang, manakala nombor dan paparan destinasi mengenal pasti laluan dengan lebih tepat.

Perubahan itu belum lengkap ketika majlis pelancaran. Walaupun mengecat semula bas sedia ada merupakan sebahagian daripada program tersebut, pelancaran diteruskan sebelum perubahan warna yang dirancang selesai. Kelayakan kenderaan juga masih menjadi isu yang belum diselesaikan ketika armada lama memasuki aturan baharu itu.

Laluan enam perkhidmatan utama

Koridor-koridor itu menghubungkan Gazipur, Tongi, Mirpur, Keraniganj, Demra dan kawasan laluan masuk timur ke Dhaka. Beberapa perkhidmatan bertemu di Ghatarchar, manakala dua laluan menghubungkan pinggir bandar utara dengan kawasan Kuil Dhakeshwari di Azimpur.

Pembahagian syarikat yang diumumkan serta perincian laluan adalah seperti berikut:

• Shibbari Chowrasta di Gazipur ke Kuil Dhakeshwari di Azimpur, melalui Abdullahpur: VIP Paribahan diperuntukkan 253 bas tanpa penghawa dingin. Huraian laluan DTCA menyatakan panjangnya 26.47 kilometer.
• Zoo Mirpur ke Chulkutia di Keraniganj, melalui Science Lab: Chiriyakhana City Bus Company diperuntukkan 133 bas.
• Ghatarchar ke Demra Staff Quarters, melalui Shahbagh dan Matsya Bhaban: Ramzan Ali Enterprise diperuntukkan 70 bas.
• Ghatarchar atau Basila ke koridor Chittagong Road dan Jambatan Kanchpur, melalui Science Lab dan Jigatola: Four Star Bus Line diperuntukkan 150 bas.
• Ghatarchar ke Jambatan Dhour di kawasan Abdullahpur, melalui Mirpur-10: PNP City Service diperuntukkan 190 bas. Koridor ini turut dihuraikan secara lebih umum sebagai laluan Ghatarchar ke Uttara.
• Tongi College Gate ke Kuil Dhakeshwari di Azimpur, melalui Abdullahpur: 20 bas berhawa dingin dirancang.

Empat laluan utama dirancang menggunakan bas tanpa penghawa dingin sahaja, manakala dua laluan lagi dirancang menggunakan kedua-dua jenis bas. Perincian laluan menyatakan peruntukan 20 bas berhawa dingin untuk Tongi, tetapi tidak menjelaskan pembahagian kenderaan berhawa dingin di satu lagi laluan yang menggunakan kedua-dua jenis bas.

Perkhidmatan bas bulatan turut dilancarkan

Mirpur-1 ke Ansar Camp ialah laluan bas bulatan tambahan yang dilancarkan bersama enam koridor utama itu. Laluan tersebut melalui Kachukhet, Sainik Club, Jahangir Gate dan Agargaon. Perkhidmatan itu menggunakan bas berhawa dingin.

Pesuruhjaya Polis Mosleh Uddin Ahmed berkata pihak berkuasa telah mengenal pasti 25 laluan bas bulatan dalam bandar dan meluluskan lima untuk peringkat pertama. Perkhidmatan Mirpur ialah yang pertama daripada lima laluan itu yang mula beroperasi.

Empat laluan lain dirancang menggunakan bas mini dengan 27 tempat duduk. Bas-bas itu dijangka tiba dan diperkenalkan dalam tempoh kira-kira satu setengah hingga dua bulan selepas pelancaran, menjadikan peringkat seterusnya sekitar pertengahan hingga akhir Disember 2026. Tiada tarikh mula operasi yang tepat diumumkan.

Perbezaan antara enam koridor utama dengan perkhidmatan bas bulatan menjelaskan mengapa pelancaran itu digambarkan melibatkan enam atau tujuh laluan. Penyusunan semula rangkaian utama dan rangkaian bas bulatan yang lebih kecil merupakan bahagian berkaitan dalam usaha yang sama, dengan rancangan kenderaan yang berbeza.

Penguatkuasaan penting apabila bas lama digunakan

VIP Paribahan sudah beroperasi di sepanjang koridor Shibbari ke Dhakeshwari. Chiriyakhana City Bus Company dan Ramzan Ali Enterprise juga mempunyai bas di jalan raya Dhaka. Penetapan laluan kepada syarikat-syarikat itu mengubah penyusunan perkhidmatan sedia ada sebelum mengubah kenderaan yang digunakan penumpang.

Pengendali lain yang sudah berkhidmat di koridor itu termasuk Bikash, Dishari, Tanzil, Metrolink, Rajanigandha, Malancha, Samay, Midline, Paristhan dan Projapati. Sesetengah syarikat membantah pembahagian laluan tersebut, menyebabkan penyertaan mereka belum pasti.

Bagi membolehkan syarikat yang ditetapkan mengawal laluan masing-masing, pihak berkuasa perlu menguatkuasakan aturan baharu terhadap operasi yang bertindih. Jika tidak, pemandu mungkin terus berdepan persaingan untuk mendapatkan penumpang, keadaan yang ingin dikurangkan oleh pembaharuan itu.

Pengarah Eksekutif DTCA, Mohammad Mashiur Rahman, meminta polis trafik dan majistret eksekutif mengambil tindakan undang-undang terhadap pihak yang menghalang inisiatif itu dengan meletakkan bas di jalan raya. Kenyataan beliau menunjukkan bahawa tentangan daripada dalam sektor pengangkutan sudah menjadi kebimbangan pihak yang melaksanakan perubahan tersebut.

Koridor Shibbari juga membawa pengajaran daripada pengalaman baru-baru ini. Bas merah jambu diperkenalkan di situ semasa pemerintahan sementara dalam satu usaha terdahulu untuk memperbaiki keadaan, tetapi penambahbaikan yang diharapkan tidak berlaku. Program semasa menambah tanggungjawab syarikat dan pembahagian laluan kepada rancangan perubahan warna.

Pekerja mungkin beralih daripada sistem kontrak kepada gaji tetap

Mosleh Uddin Ahmed berkata satu cadangan telah dikemukakan kepada persatuan pemilik dan pekerja bas untuk menggantikan aturan kontrak dengan pekerjaan bergaji tetap. Perubahan itu akan mengubah cara pekerja dibayar, selain perubahan pada syarikat yang mengendalikan setiap laluan.

Cadangan itu penting kerana pembaharuan tersebut bertujuan mengurangkan persaingan di jalan raya. Gaji tetap boleh memberikan pendapatan yang lebih terjamin kepada pekerja, sementara syarikat bertanggungjawab mengatur perkhidmatan. Pesuruhjaya itu menyifatkannya sebagai cadangan kepada persatuan berkenaan, dengan persetujuan dan pelaksanaannya masih belum dimuktamadkan.

Setiausaha Agung Persatuan Pemilik Pengangkutan Jalan Bangladesh, Saiful Alam, meminta penumpang menaiki dan turun dari bas di hentian yang ditetapkan. Beliau turut menyeru pekerja pengangkutan supaya mematuhi peraturan baharu.

Bagi penumpang, tempat menaiki dan turun bas yang konsisten bermakna mereka tahu di mana hendak menunggu, dan tidak perlu cuba menahan bas di mana-mana sahaja apabila ia muncul. Bagi pemandu, pematuhan bermakna tidak berhenti di antara lokasi yang ditetapkan. Kedua-dua pihak perlu mengubah kebiasaan mereka agar peraturan hentian dapat berfungsi.

Pemilik meminta bantuan untuk menggantikan armada

Saiful Alam berkata pemilik mahukan sokongan dasar kerajaan untuk mendapatkan bas baharu, bukannya subsidi. Di bawah aturan yang beliau huraikan, pemilik akan membuat bayaran pendahuluan dan persatuan pemilik akan memberikan jaminan.

Bayaran pendahuluan ialah jumlah yang dibayar pada awal pembelian, manakala baki kos dibayar kemudian berdasarkan aturan yang dipersetujui. Jaminan persatuan akan menyokong pemilik yang mengambil bahagian untuk mendapatkan kenderaan tersebut.

Alam berkata pemilik akan menggantikan bas lama secara berperingkat apabila bas baharu tersedia. Oleh itu, pelancaran ini memulakan peralihan dengan menggunakan kenderaan sedia ada, sementara pembaharuan armada dirancang menyusul dan bukannya dilakukan sekaligus.

Terma pembiayaan, jumlah bas pengganti dan jadual penuh pelupusan kenderaan lama tidak diumumkan. Butiran itu akan menentukan seberapa cepat penumpang merasai perubahan pada keadaan dan keselesaan bas, selain perubahan nama syarikat dan penetapan laluan.

Pegawai memberikan isyarat berbeza tentang status kekal

Mosleh Uddin Ahmed menyifatkan pengenalan awal di enam laluan itu sebagai operasi percubaan. Pengarah Eksekutif DTCA, Mohammad Mashiur Rahman, yang mempengerusikan majlis pelancaran, memberikan gambaran yang lebih tegas tentang status program itu.

Ketika berucap di majlis tersebut, Rahman berkata, diterjemahkan daripada bahasa Bengali:

Program ini bukan projek perintis; ini pelaksanaan muktamad, dan tiada peluang untuk berpatah balik dari sini.

Perbezaan ini penting kepada pengendali dan penumpang kerana ia menentukan sama ada pelancaran itu satu percubaan atau pelaksanaan yang mahu dikekalkan oleh pihak berkuasa. Kedua-dua pegawai menyokong peluasan sistem pengenalan laluan yang lebih jelas ke seluruh rangkaian 32 laluan yang dirancang.

Peguam Shamsur Rahman Shimul Biswas, Ahli Parlimen Pabna-5 dan ketua penyelaras Majlis Perpaduan Pemilik-Pekerja Pengangkutan, merasmikan perkhidmatan itu sebagai tetamu kehormat. Beliau menyeru kerjasama antara pemilik, pekerja, polis dan media, sambil berkata kesesakan mengganggu kehidupan harian dan kegiatan ekonomi.

Menyentuh kebimbangan sama ada perkhidmatan itu akan bertahan, Biswas berkata, diterjemahkan daripada bahasa Bengali:

Kita bukan sekadar mengadakan sesi bergambar hari ini, kemudian menutupnya selepas itu.

Pengerusi Pihak Berkuasa Pengangkutan Jalan Bangladesh, Mohammad Habibur Rahman, dan Presiden Persatuan Pemilik Pengangkutan Jalan Dhaka, M. A. Baten, turut berucap pada majlis itu. DTCA dan persatuan pemilik Dhaka bersama-sama menganjurkan acara tersebut.

Usaha terdahulu menjelaskan besarnya taruhan

Dhaka telah mencuba beberapa versi penyusunan semula laluan, dengan sasaran berbeza dari segi jumlah laluan dan syarikat. Cadangan semasa untuk mengurangkan 98 laluan kepada 32 menyusuli rancangan terdahulu yang bermula dengan rangkaian jauh lebih besar.

• 2015: Datuk Bandar ketika itu, Annisul Huq, memulakan inisiatif untuk menyusun operasi bas kepada lapan laluan, dengan warna berbeza bagi setiap laluan.
• 2017: Inisiatif itu terbantut selepas kematian Huq.
• Rancangan kemudian di bawah bekas datuk bandar Sheikh Fazle Noor Taposh berusaha menggabungkan 246 syarikat bas kepada enam syarikat francais dan menyusun semula 278 laluan kepada 22.
• Disember 2021: Dhaka Nagar Paribahan memulakan perkhidmatan percubaan antara Ghatarchar dengan Signboard. Syarikat lain tidak dibawa masuk ke dalam sistem itu dan inisiatif tersebut kemudiannya dihentikan.
• Semasa pemerintahan sementara: Satu lagi usaha memperkenalkan sistem francais tidak mendapat sokongan secukupnya daripada pemilik bas.
• 1 November 2026: Enam koridor utama dan perkhidmatan bas bulatan Mirpur dilancarkan di bawah aturan terkini.

Kegagalan terdahulu membawa syarikat yang bersaing ke dalam Dhaka Nagar Paribahan menjadikan penyertaan dan penguatkuasaan amat penting kali ini. Pelancaran semasa sekali lagi bermula di jalan raya yang sudah digunakan oleh beberapa pengendali untuk membawa penumpang.

Pencapaian konkrit seterusnya ialah pengenalan bas mini di empat lagi laluan bas bulatan yang dijangka dalam tempoh kira-kira dua bulan. Seiring dengan peluasan itu, penumpang akan memerhatikan sama ada paparan laluan disiapkan, hentian digunakan secara konsisten dan bas lama diganti secara berperingkat seperti yang dijanjikan.

Perkara Utama

• Dhaka melancarkan operasi francais di enam laluan utama pada 1 November 2026, bersama perkhidmatan bas bulatan Mirpur berhawa dingin.
• Program ini bermula dengan bas sedia ada, sementara pemeriksaan kelayakan, warna dan beberapa pembahagian laluan masih belum diselesaikan.
• Rancangan armada yang dinyatakan berbeza antara 780 hingga 816 bas; jumlah pembahagian terperinci ialah 816.
• Pihak berkuasa merancang mengurangkan 98 laluan utama kepada 32 serta memperkenalkan warna, nombor dan paparan digital yang berbeza.
• Pekerjaan bergaji tetap untuk pekerja telah dicadangkan, manakala pemilik memohon sokongan pembelian dan jaminan persatuan untuk mendapatkan bas baharu.
• Empat lagi laluan bas bulatan dijangka menerima bas mini dengan 27 tempat duduk dalam tempoh kira-kira dua bulan selepas pelancaran.