Ledakan Pembinaan di Pergunungan Nepal Mendedahkan 108,500 Penduduk kepada Risiko Banjir

Pembinaan semakin meluas ke laluan banjir gunung

Sekurang-kurangnya 108,500 orang di kawasan pergunungan tinggi Nepal tinggal di kawasan yang terdedah kepada kemungkinan banjir, menurut satu kajian yang mendapati bilangan bangunan di laluan simulasi banjir tasik glasier meningkat sebanyak 78 peratus antara 2016 hingga 2023. Lebih 23,000 daripada penduduk itu tinggal kurang daripada 10 meter di atas dasar sungai.

Kajian yang diterbitkan dalam Scientific Reports itu meneliti kawasan pergunungan yang merangkumi utara Nepal, tenggara Tibet dan sebahagian negeri Uttarakhand di India. Di seluruh kawasan itu, kira-kira 300,000 orang berdepan kemungkinan terdedah kepada banjir, manakala kawasan yang diduduki bangunan dalam lingkungan 50 meter menegak dari sungai berkembang sebanyak 46 peratus dalam tempoh tujuh tahun.

Nepal mempunyai lebih 80 peratus daripada struktur yang dikenal pasti terdedah di seluruh wilayah kajian. Pembinaan hidroelektrik, jalan raya untuk perdagangan dan lintasan sempadan, penginapan pelancong serta bandar yang semakin berkembang membawa lebih banyak bangunan dan penduduk ke koridor sungai, tempat banjir boleh mengalirkan air, batu besar dan lumpur ke hilir.

Dapatan itu muncul ketika Nepal membuat persiapan untuk program bernilai kira-kira $50 juta bagi menurunkan paras air di empat tasik glasier antara 2026 hingga 2033. Usaha itu menangani bahaya di hulu. Kajian tersebut mengetengahkan cabaran selari di hilir: menghalang pembinaan baharu daripada memasuki laluan banjir dan melindungi penduduk yang sudah tinggal di sana.

Perkara yang diukur oleh penyelidik

Sembilan penyelidik dari United Kingdom, Nepal dan India meneliti koridor sungai serta kira-kira 1,360 tasik glasier, termasuk kawasan sehingga 50 kilometer ke hilir. Mereka menggabungkan maklumat bangunan yang boleh diakses umum dengan data penduduk, termasuk banci Nepal, dan simulasi banjir akibat tasik glasier yang melepaskan air secara tiba-tiba.

Mohan Bahadur Chand, penyelidik kajian dan penolong profesor di Jabatan Sains Alam Sekitar Universiti Kathmandu, menerangkan dua peringkat analisis pasukan itu:

Pertama, kami mengenal pasti bangunan dan penduduk yang berada dalam lingkungan 50 meter di atas paras sungai sedia ada.

Kedua, kami mensimulasikan banjir limpahan tasik glasier (GLOF) untuk memahami sejauh mana air banjir boleh sampai dan bangunan mana yang akan terjejas.

Ukuran 50 meter itu merujuk kepada ketinggian di atas sungai, bukannya jarak di permukaan tanah dari tebingnya. Perkara ini penting di lembah curam, tempat bangunan mungkin terletak agak jauh dari alur sungai tetapi masih boleh dicapai banjir besar.

Angka peningkatan pembinaan itu juga mengukur perubahan yang berbeza. Peningkatan 46 peratus merujuk kepada kawasan yang diliputi bangunan dalam jalur ketinggian tersebut. Peningkatan 78 peratus pula merujuk kepada bilangan bangunan di laluan simulasi banjir tasik glasier. Secara keseluruhan, angka ini menunjukkan pembangunan merebak di lembah yang terdedah dan berkembang dengan pesat khususnya di kawasan yang dikenal pasti oleh pemodelan sebagai zon kemungkinan banjir.

108,500 penduduk Nepal yang terdedah mewakili kira-kira 36 peratus daripada anggaran serantau sebanyak 300,000 orang. Lebih daripada satu daripada lima penduduk Nepal itu tinggal dalam lingkungan 10 meter menegak dari dasar sungai. Chand menggesa kerajaan menjalankan penilaian lapangan bagi menyemak keadaan setempat dan melengkapi dapatan yang berasaskan set data awam.

Banjir baru-baru ini menunjukkan sejauh mana bahaya boleh sampai

Banjir baru-baru ini di Rasuwa menunjukkan sukarnya menentukan ketinggian selamat dari sungai gunung. Perbincangan kajian itu menyatakan kesan banjir sampai ke penempatan yang terletak 82 meter di atas paras sungai; penduduk yang menceritakan banjir pada 26 Ogos berkata paras sungai meningkat sebanyak 70 meter di beberapa lokasi. Kedua-dua laporan meletakkan kesan banjir melebihi jalur saringan kajian, iaitu 50 meter.

Banjir di sepanjang Sungai Budhi Gandaki pada 11 Oktober merosakkan 200 rumah, menghanyutkan lima jambatan dan menyebabkan lima orang hilang. Jambatan yang musnah menambah satu lagi gangguan kerana memutuskan laluan yang digunakan masyarakat untuk ke pasar, hospital dan mendapatkan bantuan kecemasan.

Banjir limpahan tasik glasier berlaku apabila air yang tersimpan berhampiran glasier terlepas secara tiba-tiba, lazimnya selepas benteng semula jadi yang menahannya runtuh. Arus deras ke hilir boleh membawa batu dan tanah yang longgar. Di lembah curam, beberapa proses boleh berlaku serentak, apabila runtuhan cerun, puing dan air banjir menjadikan kejadian itu lebih merosakkan.

Beberapa tarikh menunjukkan urutan pembangunan, bencana dan tindakan yang dicadangkan:

• 2016 hingga 2023: Bilangan bangunan di laluan simulasi banjir tasik glasier meningkat sebanyak 78 peratus di seluruh wilayah kajian.
• 26 Ogos: Penduduk di Rasuwa berkata air banjir meningkat sehingga 70 meter di beberapa lokasi.
• 11 Oktober: Banjir di Sungai Budhi Gandaki merosakkan 200 rumah dan menghanyutkan lima jambatan.
• 12 Oktober: Uttarakhand meluluskan peraturan baharu yang mengawal pembangunan di dataran banjir.
• 2026 hingga 2033: Nepal menyasarkan pelaksanaan program yang melibatkan empat tasik glasier serta penambahbaikan amaran banjir.

Jalan raya dan projek tenaga membawa penempatan menghampiri sungai

Basanta Raj Adhikari, pengarah Pusat Kajian Bencana Universiti Tribhuvan, mengaitkan perubahan corak penempatan di kawasan pergunungan dengan peluasan jalan raya, mata pencarian baharu dan penghijrahan dalaman. Koridor sungai menyediakan laluan merentasi kawasan yang sukar dan akses kepada bahan binaan, lalu menggalakkan pembangunan tertumpu di sepanjangnya.

Adhikari menerangkan bagaimana prasarana awam boleh menarik lebih banyak penempatan ke lokasi yang terdedah:

Kebanyakan jalan raya dibina di sepanjang koridor sungai kerana bahan binaan mudah didapati.

Namun, kami tidak menilai risiko banjir dengan secukupnya. Apabila membina jambatan, hospital dan prasarana lain, lebih ramai orang berpindah ke kawasan yang terdedah kepada bahaya, sekali gus meningkatkan pendedahan mereka kepada risiko.

Pembangunan hidroelektrik semakin meluas di sekitar sungai Bhotekoshi dan Trishuli. Jalan raya, tempat kerja dan kemudahan perkhidmatan boleh menjadikan tanah berhampiran menarik kepada pekerja dan perniagaan, lalu mewujudkan penempatan yang kegiatan hariannya bergantung pada kedudukan berhampiran sungai.

C Scott Watson, penulis utama kajian itu dan ahli glasiologi di Universiti Leeds, menerangkan kesan berpanjangan daripada pilihan ini:

Apabila lembah sungai semakin padat dengan penduduk, keputusan pembangunan yang dibuat hari ini akan membentuk risiko bencana selama berdekad-dekad.

Pelancongan turut berdepan gangguan selain bahaya fizikal

Datuk Bandar Pokhara, Dhana Raj Acharya, berkata banyak bangunan lama terletak hanya lima meter dari tebing sungai, meskipun peraturan baharu menetapkan jarak yang lebih jauh. Sungai Seti Gandaki, yang berpunca dari pergunungan Annapurna dan mengalir melalui bandar itu, menimbulkan masalah yang sukar bagi pihak berkuasa yang bertanggungjawab terhadap kawasan kejiranan sedia ada.

Acharya menerangkan cabaran praktikal untuk memindahkan penduduk:

Di mana kami hendak memindahkan mereka dan bagaimana caranya, itulah cabaran sebenar.

Perniagaan di kawasan trekking Annapurna sudah melaporkan kehilangan pendapatan selain kebimbangan terhadap banjir. Pengusaha inap desa, Phurpa Chhiring Lama, berkata hanya lima daripada 20 biliknya berpenghuni dalam tempoh yang biasanya menyaksikan semua bilik penuh. Itu bersamaan satu perempat daripada kadar penginapan biasanya pada musim puncak trekking.

Krishna Gauchan, yang hotelnya terletak berhampiran Sungai Modi, menyuarakan kebimbangannya terhadap bahaya di hulu:

Sungai ini boleh melimpah jika glasier runtuh atau tasik glasier pecah, dan kami hidup dalam ketakutan yang berterusan.

Laxman Subedi, presiden Persatuan Hotel Pokhara, mengakui perniagaan pelancongan berkembang tanpa perancangan sewajarnya. Katanya, persatuan itu sedang berusaha meningkatkan kesedaran dalam kalangan usahawan dan pelabur. Bagi pemilik penginapan, kesannya merangkumi kerosakan bangunan, pembatalan lawatan dan gangguan pendapatan.

Masyarakat pribumi mahu dilibatkan dalam keputusan pembangunan

Peguam Shankar Limbu berhujah bahawa penilaian bangunan yang terdedah tidak merangkumi satu aspek penting: bagaimana orang ramai akhirnya tinggal atau bekerja di tepi sungai yang berbahaya. Katanya, pembangunan hidroelektrik di Rasuwa memindahkan masyarakat Tamang dari penempatan yang lebih selamat dan melemahkan mata pencarian berasaskan ternakan, pengumpulan herba dan pertanian.

Limbu mendakwa pengambilan tanah menyebabkan sesetengah penduduk tiada banyak pilihan selain menerima pekerjaan bergaji rendah berhampiran sungai. Huraian beliau meletakkan hak tanah dan akses kepada mata pencarian sebagai perkara utama dalam keputusan pemindahan. Sesebuah keluarga memerlukan tempat untuk mencari nafkah, selain tempat yang selamat untuk tidur.

Limbu turut membangkitkan kebimbangan mengenai projek hidroelektrik di Bhotkhola. Beliau memetik rancangan yang melibatkan 192,000 tan bahan letupan dan 188,000 detonator, berkata terdapat 26 tasik glasier di hulu, serta mendakwa projek itu bergantung pada penilaian impak alam sekitar dari daerah Gorkha. Maklum balas projek terhadap dakwaan tersebut dan penilaian teknikal terhadap kebimbangan beliau tidak diberikan.

Limbu menggesa agar pengetahuan masyarakat pribumi diberi pertimbangan setara dalam perancangan iklim dan pelaburan dibuat bagi membantu masyarakat mengekalkan mata pencarian sedia ada. Beliau menggesa mereka yang bekerja di tapak hidroelektrik supaya terus tinggal di rumah mereka yang lebih selamat:

Anggota masyarakat yang bekerja di loji hidroelektrik tidak boleh meninggalkan penempatan mereka yang selamat.

Peraturan perancangan diuji dalam pelaksanaan

Dasar Pengurangan Risiko Bencana Kebangsaan Nepal 2018 menggesa perancangan guna tanah berdasarkan penilaian setempat terhadap pelbagai bahaya. Dalam praktiknya, kata Adhikari, kerajaan tempatan kekurangan kakitangan berkemahiran untuk menjalankan penilaian itu, manakala pihak berkuasa persekutuan lemah dalam menguatkuasakan keperluan dan memastikan institusi bertanggungjawab.

Agensi bencana kebangsaan Nepal berkata penempatan dalam lingkungan 15 meter dari tebing Sungai Rasuwa-Bhotekoshi akan diharamkan, dengan langkah serupa dirancang untuk koridor sungai lain. Ketua eksekutif Dharam Raj Uprety mengakui kesukaran memindahkan penduduk yang mempunyai ikatan kuat dengan tanah dan harta mereka. Tarikh kuat kuasa bagi sekatan yang dicadangkan itu tidak diberikan.

Jarak pemisah yang diukur dari tebing sungai dan penilaian bahaya yang diukur secara menegak dari sungai menjawab persoalan perancangan yang berbeza. Yang pertama menetapkan jalur yang melarang penempatan. Yang kedua meneliti setinggi mana air banjir mungkin naik. Pihak berkuasa memerlukan maklumat tentang bentuk muka bumi dan banjir setempat untuk menentukan lokasi bangunan, jalan raya dan laluan pemindahan.

Kerajaan Uttarakhand meluluskan peraturan pengezonan dataran banjir baharu pada 12 Oktober untuk mengawal guna tanah dan pembangunan. Aktivis Anoop Nautiyal berkata sekatan terdahulu telah diketepikan dan pembinaan terus berlaku secara meluas. Kedua-dua belah sempadan berdepan tugas praktikal untuk menterjemahkan keputusan perancangan kepada kawalan di tapak pembinaan sebenar.

Empat tasik disasarkan untuk penurunan paras air

Program yang dirancang Nepal menyasarkan Thulagi di Manang, Lower Barun di Sankhuwasabha, serta Lumding Tsho dan Hongu-2 di Solukhumbu. Cadangannya ialah menurunkan paras Hongu-2 kira-kira satu meter dan tiga tasik yang lain kira-kira tiga meter, dengan jumlah akhir tertakluk pada kajian terperinci.

Tabung Iklim Hijau telah meluluskan geran $36 juta. Kerajaan Nepal dan Program Pembangunan Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu dijangka menyumbang kira-kira $14 juta, menjadikan jumlah keseluruhan sekitar $50 juta. Program itu turut merangkumi ramalan banjir yang lebih baik, sistem amaran yang diperkukuh dan cara menyampaikan amaran kepada masyarakat yang terdedah.

Sanjiv Baral, pengarah eksekutif Pusat Penyelidikan Hidrologi dan Sumber Air, berkata tinjauan, reka bentuk, kelulusan dan perolehan perlu dilakukan sebelum pembinaan. Kerja menurunkan paras air itu sendiri mungkin mengambil masa kira-kira dua tahun. Pasukan perlu menilai isi padu setiap tasik, empangan semula jadi dan bentuk muka bumi sekitarnya sebelum memilih kaedah.

Nepal mempunyai pengalaman menggunakan pendekatan ini. Paras air Tsho Rolpa diturunkan kira-kira tiga meter pada 2000, manakala paras Imja diturunkan kira-kira 3.4 meter pada 2016. Program baharu itu bertujuan memanfaatkan pengajaran daripada projek tersebut.

Penyelidikan terdahulu memetik inventori 21 tasik glasier yang berpotensi berbahaya di lembangan Gandaki, Koshi dan Karnali; laporan program semasa pula merujuk kepada 23 tasik di seluruh Nepal. Tempoh dan liputan inventori perlu dinyatakan apabila pihak berkuasa menggunakannya untuk menetapkan keutamaan.

Pembinaan di kawasan terpencil dan amaran tepat pada masanya perlu berjalan seiring

Rijan Bhakta Kayastha, profesor pelawat kanan di Universiti Kathmandu, menjangkakan akses ke Lumding Tsho dan Hongu-2 amat sukar. Laluan yang terhad, altitud tinggi dan bentuk muka bumi curam akan menyukarkan penghantaran peralatan dan bahan. Thulagi lebih mudah diakses, manakala laluan trekking dan pendakian gunung menyediakan sedikit akses di sekitar Lower Barun.

Cuaca gunung turut mengehadkan musim kerja. Salji, perubahan cuaca yang cepat dan pengangkutan yang sukar memerlukan penjadualan teliti serta aturan untuk melindungi pekerja. Oleh itu, program 2026 hingga 2033 bergantung pada penyempurnaan persediaan teknikal dan pentadbiran serta jaminan pembiayaan.

Adhikari mengesyorkan penggunaan pemerhatian satelit untuk mengenal pasti lokasi berbahaya yang sukar dipantau secara fizikal, kemudian memasang penderia di lapangan bagi menyokong amaran awal. Beliau turut mencadangkan insentif untuk pemindahan dan kempen kesedaran risiko bagi masyarakat serta pemimpin politik.

Amaran perlu sampai kepada orang ramai tepat pada masanya dan disertai laluan pemindahan, destinasi selamat serta nombor untuk dihubungi ketika kecemasan yang jelas. Penilaian perlu mengambil kira batu, tanah dan puing lain yang dibawa banjir gunung. Kayastha menggesa pemantauan tasik diteruskan dan sistem amaran diperkukuh seiring dengan kerja kejuruteraan.

Tindakan Nepal merangkumi dua tugas yang saling berkait: mengurangkan jumlah air yang mungkin terlepas dari tasik terpilih dan memperlahankan pertumbuhan penempatan di lembah yang terdedah. Tugas pertama memerlukan pembinaan yang sukar di pergunungan terpencil. Tugas kedua memerlukan keupayaan merancang di peringkat tempatan, penguatkuasaan dan aturan yang melindungi mata pencarian apabila penduduk berpindah.

Perkara Utama

• Sekurang-kurangnya 108,500 orang di Nepal terdedah kepada kemungkinan banjir gunung, termasuk lebih 23,000 yang tinggal kurang daripada 10 meter di atas dasar sungai.
• Bilangan bangunan di laluan simulasi banjir tasik glasier meningkat sebanyak 78 peratus antara 2016 hingga 2023 di seluruh wilayah kajian.
• Nepal mempunyai lebih 80 peratus daripada struktur yang dikenal pasti terdedah di wilayah yang dikaji.
• Jalan raya, projek hidroelektrik, pelancongan dan penempatan yang berkembang membawa lebih banyak pembangunan ke koridor sungai.
• Program bernilai kira-kira $50 juta menyasarkan penurunan paras air empat tasik glasier dan penambahbaikan sistem amaran antara 2026 hingga 2033.
• Penilaian setempat, peraturan pembinaan yang boleh dikuatkuasakan, mata pencarian lebih selamat dan perancangan pemindahan penting untuk melindungi masyarakat di hilir.