Indonesia Rancang Perubahan Lagi Peraturan Hasil Eksport bagi Meningkatkan Penukaran kepada Rupiah

Semakan Baharu Lima Bulan Selepas Peraturan Terkini

Indonesia sedang merancang satu lagi perubahan terhadap peraturan hasil eksport sumber alam, dengan Menteri Kewangan Suahasil Nazara berkata kerajaan mahu lebih banyak dolar AS yang diterima ditukar kepada rupiah. Pengumuman itu dibuat hanya lima bulan selepas Peraturan Kerajaan No. 21 Tahun 2026 berkuat kuasa pada 1 Jun.

Ketika berucap di Bank Indonesia di Jakarta pada 3 November 2026, selepas mesyuarat berkala Jawatankuasa Kestabilan Sistem Kewangan, yang dikenali sebagai KSSK, Suahasil berkata pegawai sedang merangka semakan itu untuk memperkukuh sektor kewangan dan pasaran kewangan Indonesia.

Cadangan itu akan menyemak semula dasar yang telah melalui tiga pindaan sejak Peraturan Kerajaan No. 36 Tahun 2023. Perubahan tersebut dibuat menerusi Peraturan Kerajaan No. 8 Tahun 2025, No. 2 Tahun 2026 dan No. 21 Tahun 2026. Jika satu lagi pindaan dimuktamadkan, ia akan menjadi pindaan keempat.

Isu segera ialah had 50% bagi penukaran pendapatan eksport dalam mata wang asing kepada rupiah. Suahasil menyifatkan had itu sebagai sekatan semasa. Bagaimanapun, penjelasan terperinci Menteri Penyelaras Hal Ehwal Ekonomi Airlangga Hartarto pada Mei mengaitkan had 50% itu secara khusus dengan peserta yang diliputi perjanjian atau persefahaman perdagangan dua hala dengan Indonesia.

Suahasil tidak mengumumkan kadar gantian, tarikh pelaksanaan atau kategori pengeksport yang akan diberikan lebih banyak kebebasan menukar mata wang. Butiran itu akan menentukan sejauh mana cadangan tersebut mengubah akses syarikat kepada rupiah dan kewajipan mereka untuk menyimpan hasil eksport di Indonesia.

Menyimpan Dolar dan Menukarnya Matlamat Berbeza

Dasar itu meliputi Devisa Hasil Ekspor Sumber Daya Alam, yang biasanya disingkatkan sebagai DHE SDA. Dalam bahasa mudah, istilah itu merujuk kepada mata wang asing yang diperoleh daripada eksport sumber alam. Antara eksport komoditi utama Indonesia ialah minyak sawit, arang batu terma, nikel, timah, getah dan kopi.

Dua keputusan berasingan menjadi teras peraturan itu: di mana pengeksport menyimpan hasil eksport mereka dan mata wang yang dipegang. Membawa dolar ke bank Indonesia meningkatkan bekalan mata wang asing dalam negara. Menukar dolar itu kepada rupiah pula bermakna menjual mata wang asing dan menerima mata wang Indonesia sebagai gantinya.

Langkah terdahulu memberi tumpuan kepada usaha mengekalkan mata wang asing di Indonesia bagi menyokong ketersediaan dolar dan kestabilan kadar pertukaran. Pengumuman Suahasil pada November lebih menekankan penukaran kepada rupiah. Kedua-dua matlamat menyalurkan pendapatan eksport ke dalam sistem kewangan domestik, namun kesannya terhadap wang syarikat berbeza.

Pengeksport mungkin menerima dolar daripada pelanggan luar negara, sedangkan gaji pekerja, bayaran pembekal dan perbelanjaan operasi lain perlu dibayar dalam rupiah. Menyimpan dolar di dalam negara memenuhi syarat penempatan, manakala penukaran membekalkan mata wang yang diperlukan untuk bayaran tempatan itu. Semakan yang dicadangkan menangani langkah kedua tersebut.

Keperluan di bawah Kerangka Jun

Airlangga menggariskan Peraturan Kerajaan No. 21 Tahun 2026 dalam sidang media di Jakarta pada 20 Mei. Beliau berkata pengeksport sumber alam mesti membawa 100% hasil eksport mereka ke dalam sistem kewangan Indonesia, dengan pematuhan penuh dijangka.

Jumlah yang mesti kekal dalam sistem dan tempoh penyimpanannya berbeza mengikut sektor. Airlangga berkata pengeksport minyak dan gas mesti mengekalkan sekurang-kurangnya 30% hasil selama sekurang-kurangnya tiga bulan. Pengeksport di luar sektor minyak dan gas mesti mengekalkan 100% selama sekurang-kurangnya 12 bulan.

Penghantaran pulang dan pengekalan menerangkan kewajipan yang berbeza. Penghantaran pulang bermaksud membawa wang masuk ke Indonesia. Pengekalan bermaksud menyimpan bahagian tertentu di situ untuk tempoh yang ditetapkan. Menurut penjelasan Airlangga, kedua-dua kumpulan mesti membawa masuk semua hasil mereka, tetapi pengeksport minyak dan gas tertakluk kepada kadar minimum pengekalan yang lebih rendah dan tempoh penyimpanan yang lebih singkat.

Sebagai gambaran, jika peratusan itu dikenakan pada $100 hasil eksport, jumlah minimum yang perlu dikekalkan oleh pengeksport minyak dan gas ialah $30, berbanding $100 bagi pengeksport di luar sektor tersebut. Tempoh minimum masing-masing ialah tiga bulan dan 12 bulan. Perbezaan ini penting apabila syarikat mengira jumlah wang yang tersedia untuk pembayaran dan pelaburan.

Bank Milik Negara Memainkan Peranan Utama

Airlangga berkata DHE SDA yang dikekalkan secara amnya mesti ditempatkan melalui Himbara, persatuan bank milik negara Indonesia. Dasar itu menyalurkan dana eksport berkenaan kepada kumpulan institusi yang lebih kecil berbanding aturan yang membenarkan pengeksport menggunakan mana-mana bank Indonesia.

Kerangka yang disediakan sebelum 2026 menyifatkan institusi yang layak sebagai bank milik negara yang diberi kuasa menjalankan perniagaan pertukaran mata wang asing. Bank swasta dan Indonesia Eximbank, yang dikenali sebagai LPEI, tidak termasuk dalam saluran penempatan standard. Syarikat yang menggunakan institusi tersebut perlu menyusun semula urusan perbankan bagi hasil yang tertakluk kepada peraturan itu.

Penjelasan Airlangga pada Mei turut menetapkan pengecualian melibatkan rakan dagang yang mempunyai perjanjian atau persefahaman dua hala dengan Indonesia. Pengeksport yang layak boleh mengekalkan 30% selama tiga bulan di bank di luar Himbara. Beliau membincangkan pengecualian itu berkaitan perniagaan perlombongan, termasuk minyak dan gas serta mineral lain.

Penjelasan itu juga meletakkan had penukaran 50% dalam peruntukan aturan dua hala, sedangkan kenyataan Suahasil pada November menggambarkan had tersebut secara lebih umum. Perkataan muktamad dalam peraturan seterusnya amat penting bagi syarikat yang cuba menentukan had penukaran yang terpakai kepada hasil mereka.

Mengapa Pengeksport Meminta Lebih Banyak Rupiah

Perniagaan minyak sawit dan perlombongan telah menyuarakan kebimbangan sebelum kerangka terkini berkuat kuasa. Bantahan utama mereka bersifat praktikal: hasil eksport sering diterima dalam mata wang asing, sedangkan sebahagian besar wang yang diperlukan untuk meneruskan operasi perlu dibayar dalam rupiah.

Hadi Sugeng, setiausaha agung persatuan pengeluar minyak sawit GAPKI, menjelaskan kebimbangan industri itu pada Disember 2025:

Kami memerlukan dana untuk operasi, kebanyakannya dalam rupiah ... Kami berharap mereka akan mempertimbangkannya semula,

Hendra Sinadia, pengarah eksekutif Persatuan Perlombongan Indonesia, turut berkata ketika itu bahawa pelombong berharap kerajaan mengekalkan peraturan sedia ada. Kedua-dua industri bertindak balas terhadap rancangan yang akan mengehadkan penukaran kepada 50%, sambil mewajibkan hasil dalam mata wang asing disimpan di bank milik negara.

Febrio Kacaribu, pegawai kanan Kementerian Kewangan, berkata pada 18 Disember 2025 bahawa pengeksport yang memerlukan rupiah melebihi had penukaran patut mendapatkan pinjaman bank. Pendekatan itu akan menyediakan mata wang tempatan kepada syarikat sambil mengekalkan lebih banyak dolar eksport dalam sistem perbankan.

Namun bagi perniagaan, meminjam dan menukar hasil eksport ialah dua cara berbeza untuk membiayai perbelanjaan. Pinjaman mewujudkan kewajipan pembayaran balik dan mungkin melibatkan kos faedah. Kebenaran yang lebih luas untuk menukar hasil membolehkan pengeksport menampung lebih banyak perbelanjaan dalam rupiah menggunakan pendapatan yang telah diterima. Cadangan Suahasil menangani isu penukaran yang sama seperti dibangkitkan persatuan, walaupun beliau tidak menyatakan sejauh mana kerajaan akan melonggarkan had itu.

Pilihan Pelaburan dan Insentif Cukai

Kerajaan juga berusaha menjadikan penempatan dana di dalam negara lebih menarik. Pada Disember 2025, Febrio berkata Indonesia akan memperkenalkan instrumen pelaburan untuk hasil eksport sumber alam, termasuk siri bon mata wang asing yang kompetitif dan diterbitkan dalam negara.

Kerangka itu menyenaraikan sekuriti kerajaan dalam mata wang asing, yang dikenali sebagai SBN Valas, sebagai instrumen yang layak. Sekuriti kerajaan ialah instrumen pinjaman: pembeli memberikan wang kepada kerajaan sebagai pertukaran bagi bayaran mengikut terma instrumen itu. Sekuriti dalam mata wang asing membolehkan pelaburan itu kekal dalam denominasi mata wang seperti dolar AS.

Pengeksport yang menggunakan instrumen ini masih tertakluk kepada sekatan terhadap pengeluaran dana secara bebas sepanjang tempoh pengekalan. Oleh itu, pulangan pelaburan dan akses kepada wang tunai perlu dipertimbangkan bersama, khususnya bagi syarikat yang kerap membuat pembayaran operasi.

Airlangga turut menerangkan insentif cukai pendapatan ke atas pulangan daripada instrumen penempatan DHE SDA. Bergantung pada tempoh penempatan, kadar cukai boleh turun kepada 0%, berbanding kadar sehingga 20% bagi instrumen biasa. Angka itu merujuk kepada cukai ke atas pendapatan yang dijana oleh penempatan, bukan cukai ke atas keseluruhan hasil eksport.

Kerangka yang disediakan sebelum 2026 turut meluaskan penggunaan hasil yang dikekalkan untuk merangkumi pembayaran balik pinjaman, termasuk kemudahan modal kerja. Modal kerja ialah wang yang digunakan oleh perniagaan untuk operasi harian. Perubahan yang dinyatakan itu menghapuskan syarat terdahulu yang dikaitkan dengan ketersediaan barangan atau perkhidmatan berkenaan di dalam negara.

Perkembangan Dasar Ini

Peraturan tersebut telah berulang kali berubah ketika kerajaan berusaha mengekalkan pendapatan eksport di Indonesia sambil memenuhi tuntutan perniagaan untuk mendapatkan akses kepada wang tunai. Urutan ini penting kerana rancangan pada Januari 2026 dan peraturan yang diperkenalkan pada Jun merupakan peringkat berbeza dalam proses tersebut.

• 2023: Peraturan Kerajaan No. 36 menetapkan kerangka hasil eksport sumber alam.
• 2025: Peraturan Kerajaan No. 8 menyemak semula kerangka itu.
• 18 Disember 2025: Febrio menjelaskan rancangan penempatan di bank milik negara, pengekalan sekurang-kurangnya setahun dan had penukaran 50%, dengan pelaksanaan dirancang mulai 1 Januari 2026.
• 2026: Peraturan Kerajaan No. 2 menjadi satu lagi pindaan kepada kerangka tersebut.
• 20 Mei 2026: Airlangga menjelaskan Peraturan Kerajaan No. 21, termasuk keperluan pengekalan mengikut sektor dan pengecualian yang melibatkan aturan perdagangan dua hala.
• 1 Jun 2026: Peraturan Kerajaan No. 21 berkuat kuasa.
• 3 November 2026: Suahasil mengumumkan bahawa satu lagi semakan sedang dirangka untuk menggalakkan lebih banyak penukaran kepada rupiah.

Kerangka yang disediakan untuk Januari digambarkan terpakai sepenuhnya kepada pengisytiharan eksport yang dikeluarkan pada atau selepas 1 Januari, dengan aturan peralihan bagi pengisytiharan terdahulu. Pengisytiharan eksport ialah dokumen kastam yang merekodkan barangan yang dihantar ke luar negara. Tarikh pengeluarannya boleh menentukan set keperluan yang terpakai kepada hasil berkenaan.

Airlangga mengaitkan langkah pada Jun itu dengan pembiayaan pembangunan, pelaburan dan pemprosesan sumber alam di Indonesia. Beliau turut menyenaraikan sokongan terhadap eksport, kestabilan ekonomi dan pasaran kewangan domestik sebagai matlamat dasar.

Perubahan yang Akan Dibawa Semakan Seterusnya kepada Perniagaan

Matlamat yang dinyatakan Suahasil ialah memberi pengeksport lebih banyak ruang untuk menukar dolar yang diterima kepada rupiah. Kesan praktikalnya bergantung pada peratusan yang dibenarkan, perniagaan yang diliputi dan kaitan peruntukan penukaran dengan keperluan pengekalan.

Syarikat perlu mengurus beberapa bahagian kerangka ini secara serentak: membawa hasil masuk ke Indonesia, memilih bank yang layak, mengekalkan jumlah yang diwajibkan untuk tempoh ditetapkan dan mendapatkan wang tunai yang mencukupi untuk operasi. Perubahan pada penukaran boleh meringankan satu bahagian proses itu, sementara kewajipan penempatan dan pengekalan kekal berkuat kuasa.

Bank swasta juga berkepentingan terhadap hasilnya kerana peraturan yang menyalurkan dana ke bank milik negara mempengaruhi tempat deposit eksport disimpan. Febrio berkata pada Disember bahawa beliau menjangkakan kesan kecairan yang terhad terhadap bank bukan milik negara kerana bank tersebut boleh terus berkhidmat kepada pengeksport di luar sektor sumber alam.

Pengumuman terbaharu kerajaan mengalihkan perhatian kepada cara hasil yang dikekalkan boleh digunakan dalam rupiah. Bagi pengeksport, persoalan konkretnya ialah sama ada peraturan seterusnya akan membolehkan mereka menggunakan lebih banyak hasil sendiri untuk perbelanjaan domestik, tanpa perlu mendapatkan pinjaman tambahan.

Perkara Utama

• Menteri Kewangan Suahasil Nazara berkata pada 3 November 2026 bahawa satu lagi semakan peraturan hasil eksport sumber alam sedang dirangka.
• Kerajaan mahu lebih banyak dolar daripada hasil eksport yang diterima ditukar kepada rupiah bagi menyokong pasaran kewangan domestik.
• Peraturan Kerajaan No. 21 Tahun 2026 berkuat kuasa pada 1 Jun, selepas dua pindaan terdahulu kepada kerangka 2023.
• Penjelasan Airlangga pada Mei mewajibkan penghantaran pulang penuh, dengan pengekalan minimum 30% selama tiga bulan bagi sektor minyak dan gas serta 100% selama 12 bulan bagi sektor lain.
• Hasil yang dikekalkan secara amnya ditempatkan melalui bank milik negara, dengan pengecualian tertentu yang melibatkan aturan perdagangan dua hala.
• Wakil industri minyak sawit dan perlombongan meminta lebih banyak kelonggaran, dengan alasan keperluan dana operasi.
• Kadar penukaran gantian atau tarikh mula bagi semakan yang dicadangkan belum diumumkan.