Indonesia Tambah 1.44 Juta Penduduk Bekerja, tetapi Pekerjaan Tidak Formal dan Guna Tenaga Tidak Penuh Meningkat

Lebih Ramai Rakyat Indonesia Bekerja, tetapi Ramai Masih Memerlukan Pekerjaan Lebih Baik

Indonesia mempunyai 147.99 juta penduduk bekerja pada Ogos 2026, meningkat 1.44 juta berbanding setahun sebelumnya, menurut Statistik Indonesia (BPS). Pengangguran turun kepada 7.38 juta orang, namun bahagian pekerja dalam pekerjaan tidak formal semakin besar dan 12.84 juta orang bekerja kurang daripada waktu yang mereka mahukan atau sanggup bekerja.

BPS membentangkan angka itu pada sidang media di Jakarta pada 5 November 2026. Kadar pengangguran turun daripada 4.85% pada Ogos 2025 kepada 4.75% pada Ogos 2026, manakala bilangan penganggur berkurang kira-kira 77,000 orang.

Pekerjaan formal turut berkembang, dengan pertambahan 410,000 pekerja. Namun, bahagiannya daripada jumlah pekerjaan merosot kepada 42.07% kerana pekerjaan di luar kategori formal berkembang lebih pantas. Pekerja tidak formal membentuk baki 57.93%, atau hampir enam daripada setiap 10 penduduk Indonesia yang bekerja.

Angka-angka itu menunjukkan kemajuan dalam menyediakan pekerjaan kepada lebih ramai orang, di samping tekanan berterusan terhadap mutu dan jumlah pekerjaan yang tersedia. Bagi sesebuah isi rumah, melakukan apa-apa kerja berbayar boleh memberikan pendapatan segera. Mendapatkan waktu kerja yang mencukupi, pendapatan yang boleh diharapkan dan perlindungan pekerjaan merupakan langkah seterusnya.

Pekerjaan Berkembang Lebih Pantas daripada Tenaga Buruh

Tenaga buruh Indonesia mencecah 155.37 juta orang pada Ogos, meningkat 1.366 juta berbanding Ogos 2025. Tenaga buruh merangkumi penduduk bekerja dan mereka yang dikategorikan sebagai penganggur.

Jumlah pekerjaan meningkat sedikit lebih pantas daripada angka itu, sekali gus membantu mengurangkan pengangguran. Pertambahan 1.44 juta penduduk bekerja ialah perubahan bersih antara dua pengukuran pada bulan Ogos: ada yang mula bekerja, manakala yang lain berhenti bekerja sepanjang tahun itu.

Timbalan BPS Edy Mahmud mengumumkan jumlah penganggur itu pada taklimat di Jakarta:

Setakat Ogos 2026, terdapat 7.38 juta penganggur, bersamaan kadar pengangguran terbuka sebanyak 4.75%.

Kadar 4.75% bermakna kira-kira lima daripada setiap 100 orang dalam tenaga buruh menganggur. Penurunan daripada 4.85% ialah 0.10 mata peratusan, iaitu perbezaan langsung antara kedua-dua peratusan itu.

Tarikh di Sebalik Perbandingan

Angka pekerjaan terkini mengukur keadaan pada Ogos, manakala 5 November ialah tarikh BPS membentangkannya. Oleh itu, perbandingan tahunan menjejaki perubahan antara Ogos 2025 dengan Ogos 2026.

• Ogos 2025: Kadar pengangguran ialah 4.85%, pekerja formal membentuk 42.20% daripada jumlah pekerjaan dan guna tenaga tidak penuh ialah 7.91%.
• Ogos 2026: Jumlah penduduk bekerja mencecah 147.99 juta, pengangguran turun kepada 4.75% dan guna tenaga tidak penuh meningkat kepada 8.68%.
• 5 November 2026: BPS membentangkan angka Ogos pada sidang medianya di Jakarta.

Kadar pengangguran 4.75% pada Ogos juga berbeza daripada angka 4.65% yang disebut oleh Kementerian Penyelaras Hal Ehwal Ekonomi pada 27 Oktober, ketika membincangkan kesukaran pencari kerja yang lebih berusia. Tiada penjelasan diberikan tentang perbezaan antara angka kementerian itu dengan kadar Ogos yang dibentangkan pada 5 November.

Bagi perbandingan tahunan, angka Ogos memberikan pasangan yang sepadan: 4.85% pada 2025 dan 4.75% pada 2026. Angka itu menunjukkan pengurangan pengangguran yang sederhana, bukannya penurunan besar.

Pekerjaan Formal Bertambah, tetapi Bahagiannya Menyusut

Bilangan pekerja formal mencecah 62.25 juta pada Ogos 2026, meningkat daripada 61.84 juta setahun sebelumnya. Edy mengaitkan pertambahan itu dengan peningkatan bilangan buruh, pekerja bergaji dan penjawat awam.

Edy, timbalan BPS yang bertanggungjawab terhadap akaun statistik dan analisis, menjelaskan perubahan itu:

Didorong oleh peningkatan bilangan buruh, pekerja bergaji dan penjawat awam, jumlah pekerja formal mencecah kira-kira 62.25 juta pada Ogos 2026.

Pertambahan 410,000 pekerja formal bersamaan kira-kira 28.5% daripada kenaikan bersih 1.44 juta jumlah pekerjaan. Ringkasnya, kurang daripada tiga daripada setiap 10 penduduk tambahan yang bekerja disumbangkan oleh peningkatan dalam kategori formal.

Bahagian pekerjaan formal merosot 0.13 mata peratusan, daripada 42.20% kepada 42.07%. Bahagian pekerjaan tidak formal meningkat sebanyak kadar yang sama, daripada 57.80% kepada 57.93%. Sesuatu kategori boleh bertambah dari segi bilangan pekerja tetapi kehilangan bahagian apabila jumlah keseluruhan berkembang lebih pantas.

Kepentingan Pekerjaan Tidak Formal kepada Isi Rumah

Pekerjaan tidak formal merangkumi ramai orang yang bekerja sendiri, buruh sambilan dan pekerja keluarga tanpa gaji. Pekerjaan sedemikian memberikan pendapatan dan menyokong perniagaan di seluruh Indonesia, walaupun pendapatannya mungkin kurang menentu dan perlindungan pekerjaannya lebih terhad berbanding pekerjaan formal.

Edy berkata perhatian lebih perlu diberikan kepada usaha memperluas pekerjaan formal dan menambah baik status pekerjaan. Memandangkan pekerja tidak formal membentuk majoriti, persoalan bagi banyak isi rumah ialah sama ada pekerjaan mereka memberikan sumber pendapatan yang boleh diharapkan.

Edy menjelaskan bahawa pekerja yang diberhentikan oleh syarikat mungkin beralih kepada pekerjaan tidak formal dan masih dikira sebagai penduduk bekerja. Status pekerjaan orang itu berubah walaupun mereka terus memperoleh pendapatan melalui pekerjaan.

Peralihan itu menghubungkan angka pengangguran dengan pengalaman harian. Seseorang yang menggantikan pekerjaan tetap di syarikat dengan kerja sambilan masih bekerja, tetapi mungkin berdepan jadual berbeza, ketidakpastian tentang bayaran seterusnya dan perlindungan yang berlainan. Kategori pekerjaan BPS membantu menggambarkan perubahan itu di samping jumlah penduduk yang bekerja.

Guna Tenaga Tidak Penuh Meningkat Walaupun Pengangguran Menurun

BPS mengira 12.84 juta penduduk mengalami guna tenaga tidak penuh pada Ogos 2026, bersamaan 8.68% daripada semua penduduk bekerja. Bahagian itu meningkat daripada 7.91% pada Ogos 2025, iaitu kenaikan 0.77 mata peratusan.

Penduduk yang mengalami guna tenaga tidak penuh bekerja kurang daripada 35 jam seminggu dan sedang mencari kerja tambahan atau bersedia untuk menerimanya. Mereka mempunyai pekerjaan, tetapi waktu kerja mereka masih boleh ditambah.

Kenaikan itu bermakna bahagian penduduk Indonesia yang bekerja dalam keadaan sedemikian semakin besar walaupun kadar pengangguran menurun. Pengangguran dan guna tenaga tidak penuh menggambarkan tekanan yang berbeza: satu merujuk kepada mereka yang tidak bekerja, manakala satu lagi melibatkan penduduk bekerja yang memerlukan atau boleh menerima lebih banyak kerja.

Bagi seseorang yang dibayar mengikut jam, tugasan atau hari, kekurangan kerja boleh mengehadkan pendapatan. Oleh itu, angka 12.84 juta memberikan ukuran penting tentang permintaan terhadap pekerjaan yang belum dipenuhi, selain angka utama 7.38 juta penganggur.

Hampir Satu Pertiga Bekerja Kurang daripada 35 Jam

BPS membahagikan penduduk bekerja kepada tiga kumpulan berdasarkan jumlah waktu bekerja seminggu dan sama ada mereka mahukan atau bersedia menerima lebih banyak kerja. Pekerja sepenuh masa ialah kumpulan terbesar, berjumlah 99.85 juta orang atau 67.47% daripada jumlah pekerjaan.

• Pekerja sepenuh masa bekerja sekurang-kurangnya 35 jam seminggu: 99.85 juta orang atau 67.47%.
• Pekerja sambilan bekerja kurang daripada 35 jam dan tidak mencari atau bersedia menerima kerja tambahan: 35.29 juta orang atau 23.85%.
• Pekerja yang mengalami guna tenaga tidak penuh bekerja kurang daripada 35 jam dan sedang mencari atau bersedia menerima kerja tambahan: 12.84 juta orang atau 8.68%.

Kira-kira 48.14 juta orang bekerja antara satu hingga 34 jam seminggu, merangkumi 32.53% daripada jumlah pekerjaan. Dalam kumpulan itu, kira-kira satu daripada empat dikategorikan mengalami guna tenaga tidak penuh, berdasarkan 12.84 juta penduduk yang mengalaminya berbanding jumlah mereka yang bekerja dengan waktu lebih singkat.

Edy menjelaskan bahawa takrif pekerjaan itu mengikut piawaian Pertubuhan Buruh Antarabangsa dan merangkumi seseorang yang melakukan kerja untuk memperoleh pendapatan sekurang-kurangnya satu jam dalam minggu rujukan. Minggu rujukan ialah minggu yang digunakan untuk mengukur kegiatan kerja seseorang. Kategori waktu bekerja kemudian menunjukkan jumlah kerja yang dilakukan dan sama ada seseorang mencari lebih banyak kerja.

Kadar Penyertaan dan Pengangguran Wanita Bergerak ke Arah Kurang Baik

Kadar penyertaan tenaga buruh Indonesia menurun daripada 70.59% pada Ogos 2025 kepada 70.33% pada Ogos 2026. Kadar ini mengukur bahagian penduduk usia bekerja yang tergolong dalam tenaga buruh.

Bilangan tenaga buruh meningkat sedangkan kadar penyertaan menurun kerana bilangan orang dan bahagian daripada jumlah penduduk mengukur perkara yang berbeza. Tenaga buruh berkembang, tetapi tidak sepantas penduduk usia bekerja yang menjadi asas pengiraan kadar penyertaan.

Kadar penyertaan ialah 84.16% bagi lelaki dan 56.37% bagi wanita, dengan jurang 27.79 mata peratusan. Kedua-dua kadar itu lebih rendah berbanding setahun sebelumnya.

Edy turut berkata pengangguran menurun dalam kalangan lelaki tetapi meningkat dalam kalangan wanita. Kadar penyertaan wanita yang lebih rendah dan pengangguran yang meningkat menggambarkan dua kesukaran berasingan: bahagian wanita yang menyertai tenaga buruh lebih kecil, manakala bahagian wanita dalam tenaga buruh yang menganggur lebih besar. Oleh itu, penurunan pengangguran nasional berlaku seiring dengan hasil yang kurang memberangsangkan bagi wanita.

Pertanian Mendahului dari Segi Pekerjaan Ketika Tahap Pendidikan Berubah

Pertanian kekal sebagai sektor yang menggaji paling ramai pekerja di Indonesia, merangkumi 28.20% daripada penduduk bekerja. Perdagangan borong dan runcit menyusul pada 17.86%, manakala sektor pembuatan mencatat 13.75%.

Ketiga-tiga sektor itu menggaji 59.81% pekerja secara keseluruhan, hampir tiga daripada setiap lima orang. Berdasarkan bahagian yang dilaporkan dan jumlah pekerjaan, kira-kira 41.73 juta orang bekerja dalam sektor pertanian, 26.43 juta dalam perdagangan borong dan runcit, serta 20.35 juta dalam sektor pembuatan.

BPS turut merekodkan perubahan beransur-ansur dalam tahap pendidikan pekerja. Mereka yang berpendidikan sekolah rendah atau lebih rendah kekal sebagai kumpulan pendidikan terbesar, merangkumi 33.89% daripada penduduk bekerja. Mereka yang mempunyai pendidikan tinggi atau diploma pula membentuk 13.37%.

Edy menjelaskan perubahan bahagian itu sepanjang tahun berkenaan:

Berbanding Ogos tahun lalu, bahagian pekerja berpendidikan sekolah rendah atau lebih rendah menurun, manakala bahagian pekerja yang memiliki diploma atau pendidikan lebih tinggi meningkat.

Gambaran pekerjaan itu menggabungkan beberapa perubahan: lebih ramai orang bekerja, bahagian penganggur yang lebih kecil, kebergantungan berterusan pada pekerjaan tidak formal dan peningkatan guna tenaga tidak penuh. Bagi pekerja dan keluarga mereka, manfaatnya lebih ketara apabila pekerjaan turut menyediakan waktu kerja yang mencukupi dan pendapatan yang boleh diharapkan.

Perkara Utama

• Jumlah penduduk bekerja mencecah 147.99 juta pada Ogos 2026, meningkat 1.44 juta berbanding setahun sebelumnya.
• Pengangguran menurun kira-kira 77,000 orang kepada 7.38 juta, dengan kadarnya turun daripada 4.85% kepada 4.75%.
• Pekerjaan formal bertambah sebanyak 410,000 pekerja, tetapi bahagiannya menyusut kepada 42.07%; pekerjaan tidak formal membentuk 57.93%.
• Guna tenaga tidak penuh meningkat daripada 7.91% kepada 8.68%, melibatkan 12.84 juta penduduk bekerja.
• Kadar penyertaan tenaga buruh menurun kepada 70.33%, manakala pengangguran meningkat dalam kalangan wanita tetapi menurun dalam kalangan lelaki.
• Sektor pertanian, perdagangan borong dan runcit, serta pembuatan menggaji 59.81% pekerja secara keseluruhan.