Kanak-kanak Pakistan Tanpa Dos Vaksin: Cabaran Mendesak Kemerosotan Kemajuan Vaksinasi dan Langkah Seterusnya

Kemajuan Vaksinasi Kanak-kanak Terhenti: Krisis Global dan Pakistan

Vaksinasi kanak-kanak sekian lama dianggap sebagai antara intervensi kesihatan awam paling berkesan, menyelamatkan jutaan nyawa daripada penyakit berbahaya yang boleh dicegah. Namun, kajian global baharu yang diterbitkan dalam The Lancet mendedahkan trend yang membimbangkan: selepas berdekad-dekad mencatat kemajuan, kadar vaksinasi kanak-kanak global kini tidak berubah, malah dalam sesetengah kes merosot. Keadaan ini paling ketara di Pakistan, yang kini mempunyai jumlah kanak-kanak tanpa sebarang dos vaksin kedua tertinggi di Asia Selatan, hanya diatasi India. Situasi ini menyebabkan ratusan ribu kanak-kanak Pakistan terdedah kepada penyakit seperti campak, polio dan tuberkulosis, yang pencegahannya sudah diketahui dunia.

Kajian yang dijalankan oleh Global Burden of Disease Vaccine Coverage Collaborators itu menganalisis trend vaksinasi dari 1980 hingga 2023 dan mengunjurkan liputan sehingga 2030. Kajian mendapati bahawa meskipun Program Perluasan Imunisasi (EPI) Pertubuhan Kesihatan Sedunia (WHO) dianggarkan telah menyelamatkan 154 juta nyawa sejak 1974, kemajuan dalam dua dekad kebelakangan ini terbantut malah merosot di sesetengah wilayah. Pandemik COVID-19 memburukkan lagi cabaran ini, mengganggu perkhidmatan imunisasi rutin dan mendorong keraguan terhadap vaksin di seluruh dunia.

Apakah Kanak-kanak Tanpa Dos Vaksin dan Mengapa Mereka Penting?

Kanak-kanak tanpa dos vaksin ialah mereka yang belum menerima walaupun dos pertama mana-mana vaksin rutin, seperti vaksin difteria-tetanus-pertusis (DTP1). Mereka langsung tidak dilindungi daripada pelbagai penyakit yang boleh dicegah dengan vaksin. Menurut data terkini, lebih separuh daripada 15.7 juta kanak-kanak tanpa dos vaksin di dunia tinggal di hanya lapan negara, dengan 13% di Asia Selatan dan sebahagian besar daripadanya di Pakistan.

Pada 2023, Pakistan mempunyai kira-kira 419,000 kanak-kanak tanpa dos vaksin, menurut kajian The Lancet. Angka ini amat membimbangkan memandangkan sejarah negara itu berdepan wabak polio dan campak, serta statusnya sebagai salah satu daripada hanya dua negara yang masih endemik polio.

Dr. Jonathan Mosser, pengarang kanan kajian dari Institute for Health Metrics and Evaluation, University of Washington, menegaskan betapa seriusnya keadaan ini:

Masih ramai kanak-kanak yang kurang atau tidak mendapat vaksin. Anggaran terkini harus dianggap sebagai amaran jelas bahawa sasaran imunisasi global bagi 2030 tidak akan tercapai tanpa penambahbaikan menyeluruh dalam kesaksamaan.

Kanak-kanak tanpa dos vaksin bukan sekadar statistik; mereka mewakili golongan paling terpinggir dan rentan, yang sering tinggal di kawasan setinggan bandar, pedalaman terpencil atau zon konflik. Mereka menghadapi risiko tertinggi untuk jatuh sakit dan meninggal dunia akibat penyakit yang sebenarnya boleh dicegah.

Bagaimanakah Kemajuan Terhenti? Kesan COVID-19 dan Halangan Lain

Dari 1980 hingga 2019, jumlah kanak-kanak tanpa dos vaksin di seluruh dunia berkurangan hampir 75%. Namun, kemajuan ini mendatar sejak beberapa tahun kebelakangan ini. Pandemik COVID-19 menjadi kemunduran besar apabila perkhidmatan imunisasi terganggu akibat sekatan pergerakan, pengalihan sumber dan maklumat salah yang tersebar luas. Antara 2020 hingga 2023, dianggarkan 12.8 juta lagi kanak-kanak di seluruh dunia menjadi kanak-kanak tanpa dos vaksin, sekali gus membalikkan kemajuan berterusan selama bertahun-tahun.

Di Pakistan, pandemik menyebabkan aktiviti imunisasi rutin digantung, dengan jumlah kanak-kanak tanpa dos vaksin meningkat daripada 639,000 pada 2019 kepada lebih 800,000 pada 2020. Walaupun usaha pemulihan menurunkan jumlah itu kepada kira-kira 419,000 menjelang 2023, kadar liputan masih belum kembali ke paras sebelum pandemik. Pandemik itu juga meningkatkan keraguan terhadap vaksin apabila ketakutan dan maklumat salah mengenainya tersebar pantas, sekali gus menjejaskan kepercayaan orang ramai terhadap program imunisasi.

Laporan UNICEF 2023 mengenai keyakinan terhadap vaksin mendapati persepsi orang ramai tentang kepentingan vaksin untuk kanak-kanak merosot di 52 daripada 55 negara yang dikaji semasa pandemik. Di Pakistan, kemerosotan ini ditambah pula dengan cabaran sedia ada seperti:

• Akses kepada penjagaan kesihatan yang lemah di kawasan terpencil dan kurang mendapat perkhidmatan
• Halangan sosioekonomi, termasuk kemiskinan dan kekurangan pengangkutan
• Isu keselamatan dan konflik, khususnya di wilayah tertentu
• Maklumat salah dan teori konspirasi mengenai vaksin yang tersebar luas
• Kadar literasi yang rendah dan kurang kesedaran tentang manfaat vaksinasi

Cabaran Khusus Pakistan: Polio, Kawasan Setinggan Bandar dan Jurang Wilayah

Perjuangan Pakistan membanteras polio mencerminkan cabaran imunisasi yang lebih luas di negara itu. Bersama Afghanistan, Pakistan merupakan salah satu daripada dua negara terakhir yang masih endemik virus polio liar. Walaupun terdapat kemajuan besar, kes polio kembali meningkat secara berkala, khususnya di kawasan berisiko tinggi seperti Khyber Pakhtunkhwa dan Balochistan. Menurut Centers for Disease Control and Prevention (CDC), selepas melaporkan satu kes virus polio liar pada 2021, Pakistan mencatatkan 14 kes dalam tempoh hanya empat bulan pada 2022, kebanyakannya dalam kalangan penduduk yang kurang mendapat imunisasi.

Usaha membasmi polio terbantut disebabkan oleh:

• Ancaman keselamatan terhadap petugas kesihatan, termasuk serangan bersasar
• Cabaran logistik untuk sampai ke kawasan terpencil atau terjejas konflik
• Penolakan vaksin yang berterusan akibat rasa tidak percaya dan maklumat salah

Kawasan setinggan bandar pula mempunyai cabaran tersendiri. Kajian terbaru oleh Sabin Vaccine Institute dan NIH Pakistan mendapati bahawa dalam kalangan kanak-kanak bawah dua tahun di komuniti setinggan bandar, 11.3% tidak menerima sebarang dos vaksin, dengan kadar tertinggi di Karachi. Walaupun kebanyakan ibu bapa menyatakan hasrat untuk memberikan vaksin kepada anak mereka, halangan seperti kurang kepercayaan terhadap vaksin, kepercayaan kepada teori konspirasi dan kesukaran sosioekonomi menghalang mereka berbuat demikian.

Petugas kesihatan dan pengurus program melaporkan bahawa masalah logistik, maklumat salah dan dinamika sosial yang rumit semuanya menyumbang kepada kadar pengambilan vaksin yang rendah. Kajian itu mengesyorkan intervensi bersasar, termasuk latihan yang lebih baik untuk petugas kesihatan komuniti, penglibatan pemimpin tempatan dan penyampaian mesej yang peka budaya bagi membina kepercayaan serta meningkatkan keyakinan terhadap vaksin.

Keraguan terhadap Vaksin: Ancaman yang Semakin Meningkat

Keraguan terhadap vaksin, iaitu keengganan atau penolakan untuk mendapatkan vaksin walaupun vaksin tersedia, muncul sebagai halangan besar untuk mencapai liputan optimum di Pakistan. Kajian pada 2024 di Peshawar mendapati 22% ibu bapa menolak vaksin untuk anak mereka, dengan kadar penolakan lebih tinggi dalam kalangan ibu bekerja dan di kawasan berisiko tinggi tertentu. Faktor utama yang mendorong keraguan termasuk:

• Kebimbangan tentang keselamatan vaksin dan kesan sampingan
• Ketidakpercayaan terhadap kerajaan dan pihak berkuasa kesihatan
• Pengaruh pemimpin agama atau komuniti
• Halangan logistik seperti jarak ke kemudahan kesihatan dan kos berkaitan

Ketakutan terhadap kesan buruk amat ketara dalam komuniti konservatif dan yang mempunyai tahap literasi rendah. Kajian itu mengesyorkan supaya unit imunisasi bergerak dikerahkan, waktu operasi klinik dilanjutkan dan pemimpin komuniti dilibatkan bagi menangani kebimbangan ini serta memperbaik akses.

Usaha Mengubah Keadaan: Inovasi dan Kisah Kejayaan Tempatan

Walaupun cabaran ini amat besar, terdapat tanda-tanda yang memberi harapan. Pakistan mencatatkan kemajuan ketara sejak beberapa tahun kebelakangan ini, khususnya di wilayah tertentu. Sebagai contoh, inisiatif bersasar di Lahore menunjukkan keberkesanan intervensi terfokus. Dengan memetakan kawasan bandar yang sukar dicapai dan mengerahkan pemberi vaksin menggunakan peralatan digital, kadar imunisasi di daerah Lahore meningkat daripada 69% kepada 85% dalam tempoh beberapa bulan.

Dr. Mukhtar Ahmed, Pengarah Program Perluasan Imunisasi (EPI) Punjab, menyifatkan kejayaan ini hasil gabungan unit kesihatan bergerak, infrastruktur yang lebih baik dan kerjasama erat antara agensi kerajaan, rakan antarabangsa serta komuniti tempatan. Pengenalan "Klinik Bergerak" dan pewujudan ribuan jawatan baharu pemberi vaksin telah memperluas jangkauan perkhidmatan imunisasi.

Selain itu, infrastruktur rantaian sejuk telah diperkukuh, dengan UNICEF dan Gavi menyediakan 31 trak berpendingin untuk mengangkut vaksin dengan selamat ke seluruh negara. Pelaburan ini penting bagi mengekalkan keberkesanan vaksin, khususnya di kawasan terpencil atau panas.

Penglibatan komuniti juga memainkan peranan penting. Di banyak kawasan, petugas kesihatan bekerjasama rapat dengan pemimpin dan tokoh berpengaruh tempatan untuk membina kepercayaan serta menangkis maklumat salah. Peralatan digital membolehkan kanak-kanak tanpa dos vaksin dijejaki dengan lebih baik, sekali gus memastikan tiada kanak-kanak tercicir semasa kempen vaksinasi.

Jurang Wilayah dan Keperluan terhadap Kesaksamaan

Walaupun wilayah Punjab mencapai kadar liputan yang tinggi, wilayah lain masih ketinggalan. Sebagai contoh, di Balochistan, hanya 45% kanak-kanak menerima tiga dos vaksin polio oral pada 2021, berbanding hampir 95% di Punjab. Jurang ini mencerminkan isu lebih luas berkaitan tadbir urus, infrastruktur dan ketidaksamaan sosial.

Dr. Zafar Mirza, bekas menteri kesihatan persekutuan dan Pengarah WHO bagi Sistem Kesihatan, menekankan kaitan antara kemiskinan dengan kesihatan:

Imunisasi kanak-kanak yang hidup dalam kemiskinan masih memerlukan perhatian lebih kerana kemiskinan dan kesihatan mempunyai kaitan yang rapat. Kita perlu menyasarkan komuniti sedemikian dengan pembiayaan dan tanggungjawab yang lebih besar untuk menghapuskan jurang ini.

Menangani ketidaksaksamaan ini memerlukan pelaburan bersasar, strategi komunikasi yang disesuaikan dan komitmen untuk mendekati golongan paling terpinggir.

Matlamat Global dan Nasional: Mampukah Pakistan Mencapai Sasaran 2030?

Agenda Imunisasi 2030 (IA2030), yang disokong oleh Perhimpunan Kesihatan Sedunia, menetapkan matlamat yang bercita-cita tinggi: mencapai liputan 90% bagi vaksin utama dan mengurangkan separuh jumlah kanak-kanak tanpa dos vaksin menjelang 2030 berbanding paras 2019. Kajian The Lancet memberi amaran bahawa Pakistan berkemungkinan tidak mencapai sasaran ini tanpa tindakan segera dan menyeluruh. Sehingga 2023, hanya 18 daripada 204 negara dan wilayah telah mencapai sasaran 2030.

Untuk kembali ke landasan yang betul, Pakistan perlu:

• Meningkatkan liputan imunisasi sekurang-kurangnya dua mata peratusan setiap tahun, kadar yang secara sejarah hanya dicapai oleh segelintir negara
• Menangani keraguan terhadap vaksin melalui pendidikan berasaskan bukti dan penglibatan komuniti
• Memperluas akses melalui unit bergerak, waktu klinik yang lebih panjang dan program vaksinasi di tempat kerja
• Melabur dalam infrastruktur kesihatan, khususnya di wilayah yang kurang mendapat perkhidmatan
• Memperkukuh sistem data bagi mengenal pasti dan mendekati kanak-kanak tanpa dos vaksin

UNICEF dan rakan global lain menyeru kerajaan supaya memperkukuh komitmen terhadap imunisasi, membuka akses kepada sumber yang tersedia dan mempercepat usaha vaksinasi susulan. Taruhannya besar: kegagalan bertindak boleh menyebabkan jutaan kanak-kanak terdedah kepada penyakit yang sebenarnya boleh dicegah sepenuhnya.

Ringkasan

• Pakistan mempunyai jumlah kanak-kanak tanpa dos vaksin kedua tertinggi di Asia Selatan, dengan 419,000 kanak-kanak tidak dilindungi vaksin rutin pada 2023.
• Kemajuan global dalam vaksinasi kanak-kanak terhenti, dengan pandemik COVID-19 membalikkan kemajuan bertahun-tahun dan meningkatkan keraguan terhadap vaksin.
• Halangan di Pakistan termasuk akses kepada penjagaan kesihatan yang lemah, cabaran sosioekonomi, isu keselamatan dan maklumat salah yang tersebar luas.
• Polio masih endemik di Pakistan, manakala jurang liputan vaksin antara wilayah berterusan, khususnya di Balochistan dan Khyber Pakhtunkhwa.
• Intervensi bersasar, penglibatan komuniti dan pelaburan dalam infrastruktur kesihatan menunjukkan potensi untuk meningkatkan liputan di sesetengah kawasan.
• Untuk mencapai sasaran imunisasi global 2030, tindakan segera dan terselaras diperlukan bagi menangani halangan struktur dan tingkah laku.
• Kegagalan bertindak berisiko menyebabkan jutaan kanak-kanak terdedah kepada penyakit yang boleh dicegah, sekali gus menjejaskan kemajuan kesihatan awam selama berdekad-dekad.