Kesukaran Tersembunyi: Bagaimana Pengangkutan Awam Singapura Menyesuaikan Diri dengan Keadaan Perubatan Tersembunyi

Memahami Keadaan Perubatan Tersembunyi dalam Pengangkutan Awam

Bagi ramai rakyat Singapura, perjalanan harian menaiki MRT atau bas merupakan rutin kehidupan. Namun, bagi ribuan individu yang hidup dengan keadaan perubatan tersembunyi, perjalanan ini boleh dipenuhi kesakitan, kebimbangan dan ketakutan disalahfahami. Tidak seperti ketidakupayaan yang jelas kelihatan, keadaan tersembunyi—seperti penyakit autoimun, kesakitan kronik, penyakit jantung atau gangguan neurologi—sering tidak disedari oleh penumpang lain. Keadaan yang tidak kelihatan ini boleh menyukarkan mereka yang terjejas untuk mendapatkan sokongan dan pertimbangan yang diperlukan, terutamanya bagi perkara semudah mendapatkan tempat duduk di dalam tren atau bas yang sesak.

Dalam beberapa tahun kebelakangan ini, Singapura telah mengambil langkah penting untuk menangani cabaran ini, dengan melancarkan inisiatif seperti kad "May I Have a Seat Please" dan skim Helping Hand yang lebih menyeluruh. Usaha ini bertujuan memupuk sistem pengangkutan awam yang lebih inklusif dan prihatin, namun perjalanan ke arah pemahaman dan penerimaan sebenar masih berterusan.

Apakah Keadaan Perubatan Tersembunyi?

Keadaan perubatan tersembunyi atau tidak kelihatan merujuk kepada masalah kesihatan yang tidak serta-merta dapat dilihat oleh orang lain. Antaranya termasuk:

• Penyakit autoimun (contohnya, sindrom Sjogren, sklerosis berbilang)
• Sindrom kesakitan atau keletihan kronik
• Penyakit jantung
• Artritis
• Gangguan neurologi (contohnya, epilepsi, gangguan spektrum autisme)
• Keadaan yang memerlukan rawatan kanser berterusan
• Kecederaan fizikal atau penggunaan anggota prostetik
• Kehamilan peringkat awal

Penghidap keadaan ini mungkin kelihatan muda dan sihat, tetapi berdiri untuk tempoh yang lama atau bergerak di ruang sesak boleh menjadi sangat mencabar. Ketiadaan tanda yang jelas sering menyebabkan salah faham, sikap sangsi malah ejekan daripada orang lain.

Inisiatif "May I Have a Seat Please": Asal Usul dan Tujuan

Dilancarkan oleh Land Transport Authority (LTA) pada 2019, inisiatif "May I Have a Seat Please" diwujudkan untuk membantu penumpang yang mempunyai keadaan perubatan tidak kelihatan menunjukkan bahawa mereka memerlukan tempat duduk tanpa perlu berulang kali menjelaskan keadaan mereka. Program ini bermula dengan pelekat ringkas dan sejak itu diperluas untuk merangkumi lanyard dan kad bagi mereka yang mempunyai keadaan jangka panjang, serta pelekat untuk keperluan jangka pendek.

Penumpang boleh mendapatkan tanda pengenalan ini secara percuma di pusat khidmat penumpang di stesen MRT, hab pertukaran bas dan pejabat tiket terpilih. Yang penting, bukti keadaan perubatan tidak diperlukan, sekali gus mengurangkan halangan bagi mereka yang mungkin berasa segan atau bimbang dihakimi.

Priscilla Chan, Timbalan Pengarah Kumpulan (Pengangkutan Awam) di LTA, menjelaskan rasional di sebalik inisiatif ini:

Penumpang sentiasa menunjukkan sikap prihatin terhadap warga emas atau bakal ibu di dalam pengangkutan awam. Namun, terdapat satu lagi kumpulan penumpang yang keadaannya sering tersembunyi, sedangkan mereka juga sangat memerlukan tempat duduk.

Inisiatif ini diilhamkan oleh program serupa di bandar seperti London dan Tokyo, yang menggunakan tanda pengenalan visual untuk merapatkan jurang antara mereka yang memerlukan bantuan dengan mereka yang boleh menghulurkannya.

Pengalaman Sebenar: Sisi Kemanusiaan Keadaan Tersembunyi

Walaupun kad "May I Have a Seat Please" diwujudkan dengan niat yang baik, ramai penggunanya melaporkan pengalaman yang bercampur-campur. Vivien Shiw, pekerja pentadbiran universiti berusia 34 tahun yang menghidap sindrom Sjogren, vaskulitis dan artritis, menceritakan perjuangan hariannya:

Apabila kesakitan di kakinya menjadi tidak tertanggung, ada kalanya beliau mencangkung di dalam tren MRT atau turun di stesen seterusnya semata-mata untuk berehat di bangku. Walaupun mempunyai kad itu, beliau sering menerima pandangan tajam dan bukannya tawaran bantuan. Satu-satunya tanda keadaannya yang dapat dilihat ialah ruam, yang kebanyakan orang tidak kaitkan dengan keperluan mendapatkan tempat duduk. Ketakutan terbesarnya ialah hilang keseimbangan lalu terjatuh.

Begitu juga, Cik Ratnah Hafizah, yang menghidap sklerosis berbilang, pernah bergantung pada perkhidmatan kereta sewa persendirian untuk mengambil anak lelakinya dari tadika, walaupun jaraknya hanya satu hentian bas. Membawa kad itu telah memberinya keyakinan untuk menggunakan tempat duduk keutamaan tanpa takut dihakimi, namun usaha mencapai penerimaan meluas masih berterusan.

Bagi sesetengah orang, proses mendapatkan kad itu sendiri boleh mengecewakan. Seorang pelajar universiti berusia 21 tahun yang hanya dikenali sebagai Cik Lim menceritakan bahawa seorang pekerja khidmat penumpang mentertawakannya ketika beliau meminta kad itu, meskipun beliau mengemukakan rekod perubatan bagi keadaan seperti endometriosis dan sindrom kongesti pelvis. Beliau akhirnya menerima kad tersebut, tetapi pengalaman itu membuatnya berasa seolah-olah keadaannya tidak diiktiraf.

Bagaimana Skim Helping Hand Memperluas Sokongan

Kad "May I Have a Seat Please" merupakan sebahagian daripada skim Helping Hand yang lebih menyeluruh, iaitu inisiatif Caring SG Commuters Committee. Jawatankuasa ini, yang terdiri daripada kementerian, agensi dan pengendali pengangkutan awam, bertujuan mewujudkan sistem pengangkutan awam yang lebih inklusif untuk semua.

Sejak diperkenalkan, skim ini telah diperluas dengan tanda pengenalan tambahan:

• Kad "This is a wheelchair": Membantu pengguna kerusi roda kanak-kanak memaklumkan kepada kakitangan dan penumpang lain supaya memberi laluan, khususnya di ruang yang ditetapkan.
• Kad "Please alert me when I am approaching my stop": Membantu penumpang yang mempunyai masalah penglihatan atau demensia dengan meminta orang lain memaklumkan mereka apabila semakin hampir ke destinasi.
• Kad Universal Helping Hand: Membolehkan penumpang menyatakan jenis bantuan khusus yang diperlukan, seperti panduan arah atau bantuan menggunakan kad tambang.

Sehingga Mei 2024, LTA melaporkan pengedaran lebih 10,600 pelekat untuk keadaan jangka pendek dan 20,400 kad untuk keadaan jangka panjang. Tanda pengenalan ini disediakan secara percuma dan tiada dokumen diperlukan, mencerminkan pendekatan berasaskan kepercayaan yang mengutamakan maruah dan kebolehcapaian.

Latihan dan Kesedaran: Membina Sistem yang Lebih Inklusif

Menyedari bahawa tanda pengenalan visual sahaja tidak mencukupi, pengendali pengangkutan awam Singapura telah melabur besar dalam latihan kakitangan. Sejak 2016, Enhanced Vocational Licence Training Programme merangkumi modul mengenai keterangkuman penumpang, dengan lebih 10,455 kapten bas menamatkan program itu. SMRT, salah satu pengendali utama, telah melatih lebih 4,500 kakitangan barisan hadapan—termasuk pengurus stesen, kapten bas dan duta khidmat—dalam penyampaian perkhidmatan inklusif, sering kali dengan kerjasama agensi khidmat sosial dan sekolah pendidikan khas.

Latihan lakonan situasi dan pembelajaran secara praktikal membantu kakitangan membina kepekaan serta kemahiran yang diperlukan untuk membantu penumpang dengan pelbagai keperluan. Kini, lebih 7,000 kakitangan SMRT diiktiraf sebagai Caring Commuter Champions, dengan kelengkapan untuk menyokong penumpang kurang upaya.

Puan Aileen Goh, penolong kanan pengurus stesen di SMRT Trains, berkongsi bagaimana latihan yang diterimanya telah memperkasakannya untuk membantu penumpang yang tidak sihat dan mereka yang mengalami demensia:

Saya memerhatikan mereka yang memerlukan bantuan dan yakin untuk menolong, misalnya dengan menghampiri secara perlahan penumpang warga emas yang mundar-mandir di stesen dan bertanya khabar dengan lembut.

Kapten bas seperti Encik Dalvinder Singh dari Tower Transit Singapore turut menyatakan kesan positif kad itu:

Sebelum kad ini diperkenalkan, biasanya kami bergantung pada petunjuk yang dapat dilihat atau menunggu penumpang mendekati kami terlebih dahulu. Kini, dengan adanya lanyard dan kad, saya boleh mengambil inisiatif untuk menawarkan bantuan dengan lebih yakin dan sesuai.

Cabaran: Stigma, Sikap Sangsi dan Halangan Sosial

Walaupun terdapat kemajuan ini, ramai penumpang dengan keadaan tersembunyi masih berdepan sikap sangsi dan stigma sosial. Cabaran paling lazim ialah tanggapan bahawa seseorang yang kelihatan muda dan sihat tidak memerlukan tempat duduk. Sikap berat sebelah ini boleh mengakibatkan pandangan tidak selesa, komen berbisik atau keengganan memberikan tempat duduk—walaupun keperluan itu benar-benar wujud.

Sesetengah pemegang kad melaporkan bahawa inisiatif ini tidak selalu berkesan seperti yang diharapkan. Mereka sering berasa lebih menonjol dan dihakimi, bukannya menerima bantuan. Ketiadaan gejala yang dapat dilihat menyukarkan orang lain untuk bersimpati, manakala sesetengah penumpang keberatan menawarkan tempat duduk kerana bimbang diambil kesempatan.

Pendidikan awam kekal sebagai cabaran utama. Walaupun poster dan pengumuman telah ditempatkan di lokasi tumpuan, perubahan sikap yang telah lama berakar memerlukan masa. Seperti yang diperhatikan seorang wartawan Channel NewsAsia ketika menghabiskan sehari memakai lanyard itu, kebanyakan penumpang sama ada tidak mengendahkan kad tersebut atau memalingkan pandangan, kerana tidak pasti sama ada patut menawarkan tempat duduk.

Bahasa dan perbezaan budaya juga menjadi isu. Mesej pada kad itu ditulis dalam bahasa Inggeris, yang mungkin tidak difahami oleh semua penumpang, khususnya golongan lebih tua atau mereka daripada latar belakang yang tidak menggunakan bahasa Inggeris.

Reka Bentuk yang Menjunjung Maruah: Kisah di Sebalik Lanyard

Reka bentuk lanyard "May I Have a Seat Please" sendiri terhasil daripada kerjasama komuniti. Caring SG Commuters Committee menganjurkan pertandingan seni dan menjemput penyertaan daripada individu kurang upaya atau berkeperluan khas. Reka bentuk akhir menggabungkan unsur daripada sepuluh karya seni berbeza, yang masing-masing mencerminkan pengalaman dan harapan unik penciptanya.

Contohnya, Asher, seorang individu dalam spektrum autisme, menyumbangkan karya seni yang menggambarkan lima orang membentuk rupa hati yang tidak kelihatan, melambangkan keperluan terhadap empati dan keprihatinan. Joy, yang menghidap sindrom Down dan kaki leper, berkongsi bahawa keadaannya tidak kelihatan kepada orang lain, sekali gus menyukarkannya untuk meminta bantuan. Zer Yinn, seorang wanita muda dengan autisme, menyuarakan harapan dan impiannya melalui karya seni, dengan mengetengahkan kepentingan penerimaan dan pemahaman.

Kisah-kisah ini menekankan kepelbagaian keadaan tersembunyi serta pentingnya mereka bentuk penyelesaian yang menghormati maruah dan keunikan setiap penumpang.

Di Luar Pengangkutan Awam: Sokongan di Lapangan Terbang Changi dan Tempat Lain

Prinsip keterangkuman turut diperluas ke luar perkhidmatan bas dan tren. Di Lapangan Terbang Changi, kakitangan dilatih untuk mengenali lanyard "May I Have a Seat Please" serta lanyard Hidden Disabilities Sunflower—simbol global bagi ketidakupayaan tersembunyi yang mula diperkenalkan di Lapangan Terbang Gatwick di England. Sejak Ogos 2024, lebih 330 kakitangan daripada 15 organisasi di Lapangan Terbang Changi telah dilatih sebagai duta penjagaan, dengan kelengkapan untuk menyokong penumpang kurang upaya yang tidak kelihatan seperti mereka yang mempunyai autisme, ADHD, sindrom Down atau demensia.

Ibu bapa kepada kanak-kanak autisme memuji usaha ini. Cik Edwina Fan, yang anak lelakinya Wallace mudah terkesan oleh bunyi bising dan orang ramai, menceritakan bagaimana kakitangan lapangan terbang dan MRT menyediakan kemudahan khas, daripada kaunter imigresen manual hingga menaiki pesawat lebih awal dan khidmat makanan. Pada suatu ketika, kakitangan MRT membentuk lingkungan perlindungan di sekeliling Wallace ketika beliau mengalami ledakan emosi, melindunginya daripada pandangan orang ramai dan menghalang seorang penumpang lain daripada merakam kejadian itu.

Cik Tiffany Tee, yang anak lelakinya Atkins menghidap autisme, menceritakan bagaimana kakitangan lapangan terbang membenarkannya membawa mainan yang menenangkannya ke dalam pesawat dan tidak memaksanya bertentang mata semasa pemeriksaan keselamatan. Tindakan kecil yang penuh pengertian ini menjadikan perjalanan kurang menekan dan mendorong keluarga untuk lebih kerap keluar bersama.

Konteks Antarabangsa: Bagaimana Kedudukan Singapura?

Inisiatif Singapura merupakan sebahagian daripada gerakan global ke arah kebolehcapaian dan keterangkuman yang lebih baik dalam pengangkutan awam. Skim tanda pengenalan visual yang serupa turut wujud di London (lencana "Please Offer Me a Seat") dan Tokyo, tempat lencana untuk bakal ibu dan individu kurang upaya tersembunyi merupakan perkara biasa. Program ini menunjukkan bahawa walaupun petunjuk visual boleh membantu, sokongan pendidikan awam dan latihan kakitangan diperlukan agar program benar-benar berkesan.

Pendekatan Singapura—yang menggabungkan tanda pengenalan visual, latihan kakitangan dan kempen kesedaran awam—mencerminkan amalan terbaik dari seluruh dunia. Namun, cabaran berterusan seperti stigma dan sikap sangsi menunjukkan perlunya usaha berterusan untuk mengubah pemikiran dan memupuk budaya empati.

Melangkah ke Hadapan: Membina Budaya Perjalanan yang Lebih Prihatin

Perluasan skim Helping Hand dan pelaburan berterusan dalam latihan kakitangan menandakan komitmen Singapura untuk menjadikan pengangkutan awam boleh diakses oleh semua. Gerakan Caring SG Commuters yang dilancarkan pada 2017 bertujuan membina budaya prihatin dan inklusif di peringkat nasional, serta mengajak semua rakyat Singapura untuk turut serta.

Menteri Pengangkutan Chee Hong Tat menekankan pentingnya untuk tidak teragak-agak meminta atau menawarkan bantuan. LTA dan rakan-rakannya terus mendapatkan maklum balas daripada penumpang dan bekerjasama dengan agensi khidmat sosial untuk menambah baik serta memperluas inisiatif mereka.

Akhirnya, kejayaan program ini bukan sahaja bergantung pada dasar dan tanda pengenalan, tetapi juga pada kesediaan setiap penumpang untuk menunjukkan empati dan pemahaman. Seiring dengan peningkatan usia penduduk Singapura dan bertambahnya kelaziman keadaan kronik, keperluan terhadap sistem pengangkutan awam yang prihatin dan inklusif akan terus meningkat.

Ringkasan

• Keadaan perubatan tersembunyi menyukarkan perjalanan dengan pengangkutan awam bagi ramai rakyat Singapura, meskipun mereka kelihatan sihat dari luar.
• Kad "May I Have a Seat Please" dan skim Helping Hand bertujuan membantu penumpang dengan keadaan tidak kelihatan mendapatkan sokongan tanpa stigma.
• Latihan kakitangan dan kesedaran awam merupakan kunci kejayaan inisiatif ini, namun cabaran seperti sikap sangsi dan stigma sosial masih berterusan.
• Mereka bentuk penyelesaian inklusif memerlukan kerjasama dengan komuniti serta penghormatan terhadap maruah individu.
• Usaha menyokong penumpang dengan keadaan tersembunyi turut diperluas ke tempat lain seperti Lapangan Terbang Changi, mencerminkan komitmen lebih menyeluruh terhadap kebolehcapaian.
• Pendekatan Singapura selaras dengan amalan terbaik antarabangsa, namun pendidikan berterusan dan perubahan budaya diperlukan untuk membina budaya perjalanan yang benar-benar prihatin.