Pakistan Tahan Ratusan Ketika Mogok Balochistan Memuncak Selepas Pengeboman Maut di Quetta

Sebuah wilayah bergolak selepas letupan maut

Polis di wilayah Balochistan, Pakistan yang luas dan miskin, melepaskan gas pemedih mata dan menahan ramai penunjuk perasaan ketika mogok di seluruh wilayah menutup pasar dan melumpuhkan jalan raya pada Isnin. Tindakan itu berlaku seminggu selepas seorang pengebom bunuh diri menyerang perhimpunan politik di Quetta pada 2 September, mengorbankan 15 orang dan mencetuskan semula kebimbangan tentang ancaman militan yang kembali bangkit. Kumpulan Negara Islam berkata cawangan serantaunya melancarkan serangan itu, sekali gus mendesak penyelesaian segera terhadap rungutan keselamatan dan tadbir urus yang telah lama berlarutan di wilayah itu.

Di lebih sedozen bandar, perniagaan ditutup dan orang ramai berarak, menuntut penjelasan tentang bagaimana pengebom itu sampai ke lokasi perhimpunan serta siapa yang membantunya melancarkan serangan. Di Quetta, ibu negeri wilayah itu, polis bertindak mengosongkan lokasi duduk bantah dan sekatan jalan raya, bertempur dengan penunjuk perasaan di beberapa tempat serta menggunakan gas pemedih mata untuk menyuraikan kumpulan yang berhimpun berhampiran persimpangan utama. Menjelang petang, pihak berkuasa melaporkan 260 orang ditahan, angka yang melebihi anggaran awal yang menyebut puluhan orang ditahan.

Superintenden Kanan Polis Muhammad Baloch berkata pegawai akan menghormati perhimpunan aman, tetapi tidak akan membenarkan penutupan premis secara paksa atau kesesakan jalan raya yang melumpuhkan kehidupan harian. Beliau menyifatkan tindakan itu sebagai usaha mengimbangi ketenteraman awam dengan kebebasan sivil.

Sebelum operasi hari itu, Baloch telah memberi amaran kepada penunjuk perasaan supaya tidak memaksa pemilik kedai atau menyekat lebuh raya. Menjelaskan pendiriannya, beliau berkata hak untuk berhimpun tidak termasuk menutup seluruh bandar.

“Orang ramai mempunyai hak demokratik untuk berhimpun secara aman, tetapi mereka tidak berhak menghalau orang dari jalan raya, mengganggu lalu lintas kenderaan atau memaksa perniagaan ditutup,” kata Superintenden Kanan Polis Muhammad Baloch.

Punca mogok

Mogok itu menyusuli letupan bunuh diri di perhimpunan Parti Nasional Balochistan di Quetta, tempat penyokong berkumpul di kawasan parkir sebuah stadium untuk menghadiri perhimpunan politik. Seramai 15 orang terbunuh dan ramai lagi cedera. Negara Islam, melalui cawangan Wilayah Khorasan (ISKP), mengaku bertanggungjawab. Serangan itu meruntuhkan rasa keselamatan yang sememangnya rapuh di wilayah yang sekian lama terperangkap antara keganasan ekstremis, pemberontakan pemisah dan kehadiran pasukan keselamatan yang besar.

ISKP melancarkan serangan yang mengorbankan ramai orang di Afghanistan dan Pakistan sejak beberapa tahun kebelakangan ini. Di Balochistan, kumpulan itu menyasarkan acara politik, anggota keselamatan dan golongan minoriti agama. Kemunculannya semula dalam berita selepas letupan di Quetta meresahkan penduduk yang masih mengingati gelombang pengeboman dan pembunuhan yang pernah menggoncang tatanan sosial wilayah itu.

Penganjur perhimpunan dan parti pembangkang menuntut siasatan telus terhadap kelemahan keselamatan. Mereka turut menuntut pertanggungjawaban pegawai yang bertanggungjawab melindungi acara politik yang dijadualkan itu, yang dihadiri tokoh kanan tidak lama sebelum letupan berlaku.

Tindakan keras polis dan latar undang-undang

Pihak berkuasa merujuk sekatan undang-undang terhadap perhimpunan awam untuk menghalalkan banyak penahanan. Seksyen 144 Kanun Tatacara Jenayah berkuat kuasa di Quetta, iaitu peruntukan yang membolehkan pentadbir tempatan mengharamkan perhimpunan apabila mereka bimbang akan wujudnya risiko terhadap ketenteraman awam. Polis menuduh penunjuk perasaan melanggar larangan itu, menyekat lebuh raya dan memaksa pemilik kedai menutup premis. Pegawai menggunakan gas pemedih mata untuk menolak orang ramai dari jalan utama, dengan menyifatkan operasi itu perlu bagi melancarkan semula lalu lintas dan mengelakkan pertembungan.

Menjelang tengah hari, laporan mengenai penutupan jalan di sepanjang lebuh raya N 25 sekitar Quetta dan laluan sempit lain mula tersebar. Pakatan politik yang menyokong mogok itu berkata laluan ke lapangan terbang dan stesen kereta api akan disekat. Gambar kedai bertutup tersebar di media sosial, manakala kumpulan perniagaan dan persatuan sekolah di Quetta berkata mereka akan menutup operasi pada hari itu sebagai tanda solidariti atau langkah berjaga-jaga. Mogok itu, yang diseru gabungan beberapa parti pembangkang termasuk puak Mengal dalam Parti Nasional Balochistan serta sekutu serantau dan kebangsaan, bertujuan menunjukkan perpaduan seluruh wilayah demi satu tuntutan: mengenal pasti dan menghukum mereka yang bertanggungjawab atas pengeboman itu.

pegawai wilayah menegaskan bahawa mereka menyokong bantahan aman, tetapi akan bertindak jika perhimpunan bertukar menjadi penutupan paksa atau sekatan jalan raya. Jurucakap polis berkata penahanan akan diteruskan jika orang ramai mengganggu lalu lintas atau mengancam untuk mencetuskan pertembungan dengan pegawai, dan pertuduhan akan dikenakan menurut sekatan ketenteraman awam.

Suara dari lapangan

Pemimpin Parti Nasional Balochistan Akhtar Mengal, ahli politik nasionalis yang terkenal, menuduh negara gagal melindungi rakyat dalam acara politik yang sah. Pemimpin pembangkang mengulangi tuntutan agar pengeboman itu disiasat secara menyeluruh dan mengkritik apa yang mereka sifatkan sebagai corak kepolisan keras apabila orang ramai turun ke jalan selepas serangan.

“Bukankah negara bertanggungjawab atas perkara ini? Bukankah menjadi tanggungjawab negara untuk melindungi orang yang tidak bersalah ini?” tanya pemimpin BNP Akhtar Mengal semasa mogok itu.

Penganjur parti menggesa orang ramai daripada pelbagai suku, latar politik dan kelas masyarakat supaya bersatu. Keluarga mangsa menuntut penjelasan, dengan berkata mereka mahu penyiasat berkongsi dapatan yang boleh dipercayai dan mana-mana pegawai yang mengabaikan amaran atau gagal mengamankan lokasi perhimpunan dipertanggungjawabkan.

Corak penindasan dan bantahan

Kumpulan hak asasi manusia berkata tindakan keras pada Isnin mencerminkan corak yang lebih luas. Semasa gelombang tunjuk perasaan hak sivil Baloch pada pertengahan 2024, Amnesty International mengecam penggunaan kekerasan, termasuk tembakan peluru hidup dan penahanan besar-besaran, terhadap peserta dalam konvoi bantahan Baloch Raji Machi. Amnesty menamakan beberapa penganjur yang ditahan dan menggesa pembebasan semua yang ditahan kerana menggunakan hak mereka untuk berhimpun secara aman. Kumpulan itu turut mengkritik penggantungan berulang perkhidmatan mudah alih dan internet di wilayah itu, dengan alasan gangguan rangkaian menyekat pergerakan, menghalang aliran maklumat dan boleh meningkatkan risiko dalam situasi tegang.

Aktivis tempatan berkata larangan ketenteraman awam dan gangguan komunikasi yang berulang kali berlaku menjadi kebiasaan setiap kali bantahan semakin besar. Semasa tunjuk perasaan pada 2024 itu, pertubuhan hak asasi mendokumentasikan sekatan jalan raya, penahanan yang lokasi tahanannya tidak didedahkan serta penguatkuasaan larangan perhimpunan di seluruh bandar Quetta. Suruhanjaya Hak Asasi Manusia Pakistan mengkritik penggunaan kekerasan berlebihan dan sekatan terhadap sambungan komunikasi, sambil memberi amaran bahawa sekatan menyeluruh meningkatkan rasa tidak percaya.

Pemimpin bantahan, termasuk Jawatankuasa Baloch Yakjehti, menjadikan hak sivil, politik dan ekonomi sebagai teras kempen mereka. Tuntutan mereka termasuk menamatkan kehilangan paksa, memastikan pihak yang bertanggungjawab atas pembunuhan di luar proses kehakiman dipertanggungjawabkan dan mewujudkan kepolisan yang telus. Penyokong gerakan itu berkata mereka mahukan saluran politik yang berfungsi, bukan hanya tindak balas keselamatan yang memperdalam kitaran kemarahan.

Militan dan peta keselamatan yang rumit

Balochistan berdepan ancaman yang bertindih, menjadikan pengendalian bantahan oleh polis amat rumit. Wilayah itu telah berdepan pemberontakan pemisah selama beberapa dekad yang dipimpin kumpulan nasionalis Baloch bersenjata, di samping serangan oleh kumpulan ekstremis seperti ISKP. Puak pemisah seperti Tentera Pembebasan Baloch telah berkembang daripada serangan hendap berselerak kepada operasi lebih tersusun, termasuk serangan kompleks terhadap konvoi keselamatan dan prasarana. Penganalisis menyatakan bahawa sejak penghujung 2010-an, pemberontakan itu semakin tersusun, merekrut lebih ramai belia berpendidikan dan mempunyai kehadiran media yang lebih ketara untuk memperluas liputan tindakannya.

Beberapa tahun kebelakangan ini menyaksikan insiden dengan naratif yang dipertikaikan dan dakwaan jumlah korban yang tinggi. Satu kejadian rampasan kereta api besar di Balochistan mencetuskan pelbagai versi daripada pihak kerajaan dan pemberontak, manakala pengesahan bebas sukar dilakukan dalam kekosongan maklumat yang sering berlaku di kawasan terpencil. Tidak lama kemudian, pengebom bunuh diri menyasarkan konvoi separa tentera berhampiran Noshki. Serangan itu, bersama serangan rutin terhadap pos kawalan dan penutupan jalan oleh militan, membebankan pasukan keselamatan dan meningkatkan keresahan orang ramai.

Ancaman itu juga merentasi sempadan. Pegawai Pakistan berkata pejuang pemisah mencari perlindungan atau sokongan di negara jiran Afghanistan, dakwaan yang dinafikan pemimpin pemberontak. Agensi keselamatan mendakwa latihan pengebom bunuh diri dan penyelarasan logistik berlaku di luar Pakistan. ISKP, yang muncul dari zon konflik Afghanistan, mendakwa melancarkan operasi di Pakistan dan menggunakan taktik yang mengorbankan ramai orang di rantau ini. Sifat ancaman yang berlapis-lapis menyukarkan usaha menentukan pihak yang bertanggungjawab apabila serangan menyasarkan perhimpunan awam.

Di barat, keganasan di wilayah Sistan dan Baluchestan, Iran menambah satu lagi tekanan. Dalam satu serangan awal tahun ini, lelaki bersenjata menembak mati lapan pekerja Pakistan di sebuah bengkel di tenggara Iran, dalam insiden yang didakwa dilakukan kumpulan bersenjata Baloch. Pakistan dan Iran bertukar kenyataan keras serta menyelaraskan usaha penghantaran pulang dan siasatan. Pembunuhan itu menggariskan bagaimana masyarakat di kedua-dua belah sempadan terdedah kepada kumpulan bersenjata yang bergerak dan mengatur operasi merentasi kawasan bergunung-ganang.

Mengapa Balochistan terus bergolak

Balochistan ialah wilayah terbesar Pakistan dari segi keluasan tanah dan antara yang paling kaya dengan sumber, namun kedudukannya hampir tercorot dalam petunjuk pembangunan negara. Masyarakat setempat mengadu bahawa hasil daripada medan gas, galian dan pelabuhan tidak diterjemahkan kepada sekolah, penjagaan kesihatan, pekerjaan atau jalan raya yang selamat di daerah mereka. Bentuk muka buminya mencabar. Bandar-bandar terletak berjauhan, pasukan keselamatan ditempatkan dengan ramai di sepanjang laluan utama dan perkhidmatan kerajaan amat terhad. Keadaan ini memudahkan kumpulan bersenjata beroperasi dan menyukarkan orang awam mendapatkan perlindungan serta perkhidmatan yang diperlukan.

Dakwaan kehilangan paksa dan pembunuhan di luar proses kehakiman telah menyemarakkan kemarahan selama bertahun-tahun. Kumpulan advokasi seperti Voice for Baloch Missing Persons berkata ribuan orang hilang sejak pertengahan 2000-an dan ramai keluarga masih tidak mengetahui nasib orang tersayang mereka. Kumpulan itu melaporkan bahawa lebih seribu mayat orang yang hilang telah ditemui selama ini, kebanyakannya dengan tanda-tanda penderaan. Pihak tentera menafikan bertanggungjawab atas penderaan sedemikian. Namun, tanggapan bahawa pelakunya terlepas daripada hukuman telah menghakis kepercayaan terhadap institusi politik dan mendorong sebilangan anak muda menyertai kumpulan bersenjata yang menjanjikan pembalasan.

Projek pembangunan turut mencetuskan ketegangan. Gwadar, sebuah pelabuhan laut dalam di Laut Arab dan tumpuan utama Koridor Ekonomi China-Pakistan, menjadi fokus bantahan sejak beberapa tahun kebelakangan ini. Kumpulan tempatan menuduh pihak berkuasa menutup kawasan yang luas tanpa persetujuan penduduk dan gagal melindungi mata pencarian mereka, manakala kerajaan menyifatkan sekatan itu perlu demi keselamatan. Gangguan komunikasi dan perintah berkurung berselang-seli ketika berlaku kekacauan menguatkan tanggapan bahawa orang ramai tidak mempunyai suara dalam keputusan yang mengubah bandar mereka.

Serangan di sekitar bantahan menambah ketakutan

Bantahan dan perarakan politik di Balochistan turut menjadi sasaran. Menurut pihak berkuasa tempatan, awal tahun ini seorang pengebom bunuh diri meletupkan diri berhampiran perhimpunan duduk bantah yang dikaitkan dengan perarakan Parti Nasional Balochistan ke Quetta. Letupan itu berlaku berhampiran Laluan Luk di daerah Mastung. Pegawai berkata tiada korban dilaporkan. Pemimpin parti kekal di lokasi dan meneruskan program mereka. Perarakan itu menuntut pembebasan aktivis hak Baloch, termasuk doktor dan aktivis Dr. Mahrang Baloch, yang ditahan di bawah undang-undang antikeganasan. Sebelum itu, polis bertempur dengan peserta perarakan dan menahan penyokong dalam operasi sekitar Mastung dan laluan masuk ke Quetta.

Media lain melaporkan letupan berhampiran kem bantahan yang didirikan bagi menentang penahanan tokoh pembela hak asasi. Tunjuk perasaan itu, yang berkait dengan gesaan membebaskan tahanan dan menamatkan tindakan keras terhadap duduk bantah, mencerminkan gerakan hak sivil yang lebih luas dan merangkumi ramai keluarga orang hilang. Pakar Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu dan organisasi hak asasi menggesa Pakistan membebaskan penunjuk perasaan aman serta menamatkan amalan yang menjadikan perbezaan pendapat sebagai satu jenayah.

Mogok susulan pengeboman di Quetta pada 2 September itu berpunca daripada rungutan yang sama. Orang ramai turun berhimpun untuk memperingati mereka yang terbunuh dan mendesak kerajaan melindungi perhimpunan politik. Mereka juga membantah apa yang mereka anggap sebagai kecenderungan menggunakan kekerasan apabila rakyat berhimpun, termasuk selepas serangan pengganas yang menyebabkan masyarakat trauma.

Tindak balas kerajaan dan tuntutan supaya pihak bertanggungjawab dipersoalkan

Pegawai kerajaan berkata mereka sedang menyiasat letupan di Quetta dan akan mendakwa sesiapa yang terlibat. Pemimpin wilayah mengulangi bahawa rakyat boleh berhimpun secara aman, sambil memberi amaran bahawa pihak berkuasa akan bertindak jika bantahan menyekat perkhidmatan kecemasan, menutup lebuh raya atau mengancam keselamatan awam. Kepimpinan wilayah itu turut berkata mereka terus berhubung dengan parti pembangkang untuk meredakan ketegangan dan mengelakkan pertempuran semasa perhimpunan, duduk bantah atau perarakan.

Parti pembangkang mahu penjelasan terbuka dan boleh dipercayai tentang kelemahan keselamatan di sekitar perhimpunan itu serta garis masa untuk pengumuman hasil siasatan. Kumpulan masyarakat sivil menggesa polis supaya menahan diri, menghentikan penahanan besar-besaran di bawah larangan ketenteraman awam yang menyeluruh dan berikrar untuk memastikan rangkaian mudah alih serta internet terus berfungsi semasa tunjuk perasaan. Pemimpin masyarakat menggesa kedua-dua pihak mengelakkan tindakan yang memburukkan pertembungan dan mengutamakan bantuan kepada keluarga mangsa sementara siasatan dijalankan.

Perkara yang perlu diketahui

• Polis menahan kira-kira 260 orang semasa mogok di seluruh wilayah Balochistan selepas pengeboman bunuh diri di perhimpunan politik di Quetta mengorbankan 15 orang.
• Cawangan serantau Negara Islam berkata pihaknya melancarkan serangan pada 2 September di kawasan parkir stadium tempat penyokong Parti Nasional Balochistan berkumpul.
• Polis Quetta menggunakan gas pemedih mata untuk menyuraikan orang ramai dan merujuk sekatan berterusan terhadap perhimpunan awam di bawah Seksyen 144 ketika membuat penahanan.
• Lebuh raya dan jalan utama disekat ketika parti pembangkang mengetuai mogok itu; banyak kedai dan sekolah ditutup di beberapa bandar.
• Pemimpin BNP Akhtar Mengal menuduh negara gagal melindungi rakyat dan menuntut siasatan telus terhadap kelemahan keselamatan.
• Kumpulan hak asasi manusia, termasuk Amnesty International dan Suruhanjaya Hak Asasi Manusia Pakistan, mengkritik tindakan keras berulang dan gangguan komunikasi semasa bantahan Baloch.
• Balochistan berdepan ancaman bertindih daripada ISKP dan militan pemisah, manakala dinamika rentas sempadan dengan Afghanistan dan Iran merumitkan keselamatan.
• Kumpulan advokasi melaporkan ribuan kehilangan dalam tempoh dua dekad lalu, yang menjadi punca utama kemarahan dan bantahan awam di wilayah itu.
• Pihak berkuasa berkata mereka menyokong perhimpunan aman tetapi akan bertindak untuk mencegah penutupan paksa atau sekatan jalan raya; parti pembangkang mahukan siasatan awam yang boleh dipercayai terhadap letupan itu.
• Siasatan terhadap serangan di Quetta sedang dijalankan, sementara keluarga mangsa dan pemimpin masyarakat menuntut pertanggungjawaban serta sikap menahan diri.