Cabaran Demografi Jepun pada 2050: Negara yang Sedang Berubah

Sebuah Negara yang Berubah Akibat Realiti Demografi

Bagi Keiichi Yasunaga yang berusia 19 tahun, tahun 2050 terasa jauh di sebalik ufuk yang kelihatan—lebih berupa konsep samar-samar berbanding titik masa yang nyata. Tahun itu menandakan zaman ibu bapanya bersara dan dirinya mencapai usia pertengahan, suatu tempoh yang cenderung ditangguhkan daripada fikirannya oleh generasinya, sesuatu yang boleh difikirkan kemudian. Namun, ketika suku pertama abad ke-21 menghampiri penghujungnya, perubahan demografi yang sedang berlaku mula membentuk 25 tahun akan datang. Menjelang pertengahan abad ini, remaja hari ini bakal mewarisi sebuah negara yang telah berubah: Jepun dengan jutaan penduduk lebih sedikit, bahagian warga emas yang belum pernah berlaku sebelum ini dan keseimbangan antara generasi yang condong dengan cara yang tidak pernah dialami mana-mana masyarakat.

Kandungan

1. Sebuah Negara yang Berubah Akibat Realiti Demografi
2. Realiti Statistik Kemerosotan Jepun
3. Kesan Ekonomi
4. Masyarakat Luar Bandar di Barisan Hadapan
5. Perubahan Bandar dan Struktur Isi Rumah
6. Cabaran Pasaran Buruh dan Penyelesaian Berpotensi
7. Cabaran Kadar Kelahiran dan Evolusi Sosial
8. Teknologi dan Inovasi sebagai Respons
9. Konteks Global dan Jepun sebagai Petunjuk Awal
10. Pandangan Alternatif: Peluang di Sebalik Kemerosotan?
11. Pendidikan dan Ekosistem Pengetahuan
12. Pandangan Golongan Muda Jepun tentang 2050
13. Langkah Seterusnya
14. Perkara Utama

Yasunaga, pelajar tahun akhir sekolah menengah yang merancang untuk melanjutkan pengajian di Universiti Waseda Tokyo pada musim bunga depan, mencerminkan ketidaktentuan dan kebolehsuaian generasinya.

Sukar bagi saya membayangkan keadaan pada 2050," kata Yasunaga. "Saya rasa AI akan menjadi teras kehidupan seharian kita. Saya juga fikir skim pencen akhirnya akan dihapuskan, dan usia persaraan akan terus ditunda—ke 80 tahun, atau mungkin 90 tahun dalam keadaan paling buruk.

Pandangannya menyerlahkan bahawa golongan muda Jepun sudah menjangkakan perubahan asas pada sistem sosial yang stabil selama beberapa generasi.

Meramalkan masa depan tidak pernah mudah kerana pergolakan geopolitik, perubahan teknologi, perubahan iklim dan pilihan dasar mampu menggagalkan ramalan yang paling teliti sekalipun. Namun, unjuran penduduk merupakan pengecualian, kerana menawarkan antara gambaran paling jelas tentang apa yang bakal berlaku. Ramalan demografi ini membentangkan cabaran yang belum pernah berlaku dan peluang untuk Jepun membentuk semula dirinya.

Realiti Statistik Kemerosotan Jepun

Institut Penyelidikan Kependudukan dan Keselamatan Sosial Kebangsaan menganggarkan bahawa jumlah penduduk Jepun akan turun kepada kira-kira 100 juta menjelang 2050, iaitu lebih 20 juta kurang berbanding hari ini. Ini merupakan kemerosotan kira-kira 17% dalam tempoh hanya tiga dekad. Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu (PBB) mengemukakan unjuran yang sama membimbangkan, dengan jumlah penduduk Jepun dijangka merosot kepada 104.9 juta menjelang 2050, malah mungkin serendah 87 juta pada 2060. Ini menjadikan Jepun antara negara maju yang penduduknya menyusut paling pantas.

Lebih ketara daripada kemerosotan jumlah penduduk ialah penuaan masyarakat Jepun. Bahagian penduduk berusia 65 tahun ke atas, yang berjumlah 29.4% pada September 2025, dijangka mencapai 37.1% menjelang 2050. Jepun kini mempunyai umur median kedua tertinggi di dunia (selepas Monaco), iaitu 49 tahun, serta jangka hayat tertinggi di dunia—87 tahun bagi wanita dan 81 tahun bagi lelaki. Menjelang 2060, 39.9% penduduk dijangka berusia 65 tahun ke atas, bersamaan pertambahan 10 juta warga emas.

Statistik ini terserlah dalam keadaan yang luar biasa. Jumlah penduduk Jepun berusia 100 tahun ke atas mencecah rekod 99,763 orang pada September 2025, menandakan peningkatan tahunan untuk tahun ke-55 berturut-turut. Wanita membentuk kira-kira 88% daripada kumpulan ini, manakala orang paling tua yang masih hidup di Jepun ialah seorang wanita berusia 117 tahun. Unjuran menunjukkan bahawa menjelang 2050, jumlah penduduk Jepun berusia lebih 100 tahun boleh melebihi 200,000 orang.

Nisbah tanggungan—bilangan kanak-kanak dan warga emas yang disara oleh setiap 100 orang dalam usia bekerja—diunjurkan meningkat daripada 68.0 kepada 89.0 menjelang 2050. Ini bermakna setiap orang dalam usia bekerja pada asasnya akan menyara seorang tanggungan. Nisbah tanggungan warga tua, yang khususnya mengukur jumlah pesara berbanding penduduk usia bekerja, kini merupakan yang tertinggi di dunia, dengan 48.6 warga emas bagi setiap 100 pekerja dewasa. Angka ini diunjurkan melonjak kepada 79 bagi setiap 100 orang pada 2050.

Penyelidikan Institut Global McKinsey meletakkan trend di Jepun ini dalam konteks global. Di seluruh dunia, dua pertiga umat manusia tinggal di negara dengan kadar kesuburan di bawah kadar penggantian 2.1 anak bagi setiap keluarga. Berdasarkan unjuran PBB, menjelang 2100 jumlah penduduk di beberapa ekonomi utama akan merosot sebanyak 20 hingga 50 peratus. Di negara gelombang pertama yang sudah mengalami perubahan demografi—terutamanya ekonomi maju dan China—bahagian penduduk usia bekerja akan turun daripada 67 peratus hari ini kepada 59 peratus pada 2050. Jepun berada di barisan hadapan perubahan global ini dan berpotensi menjadi petunjuk awal bagi masyarakat lain yang menua.

Kesan Ekonomi

Kesan ekonomi akibat perubahan demografi Jepun amat besar dan pelbagai. Apabila penduduk menua dan menyusut, hubungan tradisional antara pekerja dengan tanggungan semakin tertekan. Unjuran OECD menunjukkan tenaga buruh Jepun boleh menyusut sebanyak 25%, daripada 67 juta kepada 51 juta menjelang 2050, dengan andaian kadar kemasukan dan pengunduran daripada pasaran buruh kekal sama. Ini bermakna pengurangan modal insan yang ketara ketika inovasi teknologi dan peningkatan produktiviti semakin penting.

Kewangan awam berdepan tekanan yang semakin meningkat. Perbelanjaan sosial awam Jepun berganda daripada 11% KDNK pada 1991 kepada 22% pada 2018, melebihi purata OECD. Defisit belanjawan selama 27 tahun berturut-turut telah meningkatkan hutang awam kasar daripada 60% KDNK kepada 226%, paras tertinggi pernah dicatatkan di kawasan OECD. Penuaan penduduk diunjurkan meningkatkan perbelanjaan sosial sebanyak 4.7% lagi daripada KDNK dalam tempoh 2020-2060. Tanpa pelarasan besar, tekanan fiskal ini boleh menjadi tidak mampan dan mengancam kestabilan ekonomi negara serta keadilan antara generasi.

Analisis McKinsey menunjukkan bahawa di negara gelombang pertama seperti Jepun, pertumbuhan KDNK per kapita boleh menjadi perlahan sebanyak purata 0.4 peratus setahun dari 2023 hingga 2050 semata-mata akibat perubahan demografi. Pengiraan ekonomi semasa tidak mampu menampung norma pendapatan dan persaraan yang sedia ada—sesuatu perlu berubah. Untuk mengimbangi tekanan ini, Jepun perlu meningkatkan pertumbuhan produktiviti sebanyak dua hingga empat kali ganda atau menambah waktu kerja sebanyak satu hingga lima jam seminggu. Tanpa pelarasan sedemikian, sistem persaraan mungkin perlu menyalurkan sehingga 50 peratus daripada pendapatan buruh untuk membiayai peningkatan 1.5 kali ganda dalam jurang antara penggunaan agregat dengan pendapatan warga emas.

Pola penggunaan akan berubah dengan ketara apabila demografi berubah. Penyelidikan McKinsey menunjukkan bahawa warga emas akan menyumbang satu perempat daripada penggunaan global menjelang 2050, dua kali ganda bahagian mereka pada 1997. Khususnya di Jepun, penduduk berusia 65 tahun ke atas menyumbang 21% daripada penggunaan langsung pada 2023. Bahagian ini diunjurkan meningkat kepada 31% menjelang 2050. Di Asia Maju, bahagian penggunaan langsung oleh warga emas boleh meningkat daripada 26% hari ini kepada 39% dalam tempoh itu, bermakna warga emas mungkin menyumbang $4 bagi setiap $10 perbelanjaan langsung. Perubahan ini memerlukan perniagaan mengubah secara asas cara mereka mereka bentuk produk, perkhidmatan dan strategi pemasaran.

Masyarakat Luar Bandar di Barisan Hadapan

Walaupun cabaran demografi menjejaskan seluruh Jepun, masyarakat luar bandar menghadapi kesan yang paling segera dan teruk. Wilayah Akita di utara Jepun memberikan gambaran jelas tentang keadaan yang mungkin dialami wilayah lain. Jumlah penduduknya kira-kira 878,000 orang pada 1 November 2025, turun 1.93% berbanding setahun sebelumnya—kemerosotan paling besar antara semua wilayah di negara itu. Bahagian penduduk berusia 65 tahun ke atas melebihi 40%, menjadikannya satu-satunya wilayah yang melepasi paras itu. Menjelang 2050, jumlah penduduk Akita diunjurkan turun kepada kira-kira 560,000 orang, sedikit melebihi 60% daripada jumlah semasa.

Daiki Nakada, usahawan berusia 24 tahun yang menamatkan pengajian di Universiti Antarabangsa Akita, memilih untuk tidak mengejar kerjaya di Tokyo walaupun mempunyai banyak peluang. Sebaliknya, beliau menyertai syarikat pemula berkaitan pelancongan di Semboku, sebuah bandar di wilayah Akita.

Akita sering digambarkan sebagai kawasan barisan hadapan bagi cabaran penuaan dan penyusutan penduduk Jepun," kata Nakada, yang berasal dari Okinawa. "Namun, Akita juga mempunyai budaya dan daya tarikan tersendiri, dan saya mahu melihat apa yang boleh saya lakukan di sini untuk membantu memulihkan ekonomi tempatan."

Pilihannya mencerminkan aliran yang bertentangan dengan penghijrahan besar-besaran golongan muda ke pusat bandar.

Nakada menganjurkan lawatan tersuai dan penginapan di ladang melalui sebuah syarikat bernama Inaka Travel Akita, selain mengendalikan program pengajian luar negara selama setahun dengan pembiayaan penuh untuk pelajar sekolah menengah di wilayah itu. Syarikat pemulaan beliau sendiri, Kakunodate Alliance, yang dilancarkan pada 2025, mengambil alih operasi sebuah bar berhampiran Stesen Kakunodate dengan tujuan memberikan sebab kepada pengunjung untuk meluangkan lebih banyak masa di bandar itu. Inisiatif ini merupakan usaha akar umbi untuk mewujudkan peluang ekonomi dan sebab bagi golongan muda untuk kekal di atau kembali ke wilayah yang penduduknya semakin berkurangan.

Takuya Hoshino, ketua ahli ekonomi di Institut Penyelidikan Dai-ichi Life, menyatakan beberapa perubahan besar yang berkemungkinan membentuk Jepun menjelang 2050. Antara isu paling mendesak ialah penyusutan penduduk luar bandar.

Pemusatan penduduk, terutamanya di Tokyo, sudah lama berlaku dan penduduk terus berpindah ke kawasan bandar," kata Hoshino. "Akibatnya, wilayah luar bandar sukar menarik golongan muda, sekali gus menyukarkan pembentukan keluarga dan kelahiran anak. Dinamik ini menjadi kitaran kemerosotan yang mempercepat penyusutan penduduk di kawasan desa."

Banyak pihak berkuasa tempatan berdepan realiti yang semakin mencabar. Usaha mengekalkan perkhidmatan awam asas akan semakin sukar apabila asas cukai mengecil. Penutupan hospital, kemudahan penjagaan dan sekolah boleh merendahkan kualiti hidup, manakala kekurangan tenaga kerja dan kakitangan yang semakin berusia mengancam tadbir urus tempatan. Hubungan masyarakat mungkin renggang, infrastruktur boleh merosot dan kesiapsiagaan menghadapi bencana mungkin terjejas. Penggabungan perbandaran dan strategi bandar kompak berkemungkinan tidak dapat dielakkan, namun peningkatan kos dan tentangan terhadap perpindahan menunjukkan betapa sukarnya mengurus kemerosotan ini. Tomoya Mori, profesor di Universiti Kyoto, membuat simulasi bahawa menjelang 2120, separuh daripada bandar di Jepun mungkin lenyap apabila jumlah penduduk—dalam senario paling buruk—menjunam kepada kurang daripada satu pertiga saiz semasanya.

Perubahan Bandar dan Struktur Isi Rumah

Walaupun masyarakat luar bandar menghadapi ancaman terhadap kelangsungan hidup, kawasan bandar juga tidak terkecuali daripada tekanan demografi. Unjuran kerajaan menunjukkan peningkatan mendadak isi rumah seorang warga emas, daripada 13.2% semua isi rumah pada 2020 kepada 20.6% menjelang 2050. Wanita dijangka membentuk kira-kira 60% daripada isi rumah ini, dengan jumlah wanita warga emas yang tinggal bersendirian hampir menyamai jumlah isi rumah pasangan warga emas sahaja, iaitu kedua-duanya sedikit melebihi 6.3 juta.

Perubahan ini menandakan perubahan asas terhadap struktur keluarga dan aturan kehidupan di Jepun. Isi rumah berbilang generasi yang pernah menjadi tunjang masyarakat Jepun kini digantikan dengan susunan baharu. Perubahan ini memberi kesan besar kepada pasaran perumahan, penyampaian penjagaan kesihatan, perkhidmatan sosial dan perancangan bandar. Bandar perlu menyesuaikan infrastruktur dan perkhidmatan bagi memenuhi keperluan penduduk yang semakin ramai terdiri daripada warga emas yang tinggal bersendirian. Hal ini memerlukan inovasi dalam pengangkutan, akses kepada penjagaan kesihatan dan sistem sokongan masyarakat.

Perubahan demografi turut mengubah keseimbangan antara kawasan bandar dengan luar bandar. Apabila jumlah penduduk menyusut, kedudukan bandar mungkin menjadi lebih menonjol secara relatif, tetapi bandar juga akan berdepan cabaran berkaitan penuaan. Kawasan bandar sudah menyaksikan peningkatan jumlah penduduk berusia, termasuk warga emas yang berpindah ke bandar demi kemudahan dan akses kepada perkhidmatan. Keadaan ini mewujudkan permintaan baharu terhadap infrastruktur bandar, selain berpotensi memburukkan kemerosotan luar bandar akibat penghijrahan berterusan golongan berkemahiran.

Cabaran Pasaran Buruh dan Penyelesaian Berpotensi

Tenaga buruh Jepun yang semakin mengecil merupakan antara cabaran ekonomi paling segera akibat kemerosotan demografi. Jumlah penduduk usia bekerja (15-64 tahun) menyusut sebanyak 296,000 orang kepada 74.2 juta pada 2022, iaitu 59.4% daripada jumlah penduduk, dan diunjurkan terus berkurangan kepada 47.95 juta menjelang 2060. Ini merupakan pengurangan modal insan yang besar ketika kemajuan teknologi menjadikan kemahiran tertentu semakin bernilai.

Walaupun jumlah penduduk usia bekerja merosot sejak pertengahan 1990-an, kadar penyertaan tenaga buruh setakat ini disokong oleh peningkatan pekerjaan dalam kalangan wanita dan warga emas. Namun, menurut ahli ekonomi seperti Hoshino, penampan ini hampir mencapai hadnya. Tahun-tahun mendatang berkemungkinan menyaksikan kekurangan tenaga kerja yang semakin serius serta peralihan lebih pantas kepada automasi, peningkatan produktiviti dan, kemungkinan besar, kebergantungan yang lebih tinggi kepada pekerja bukan warga Jepun—perkembangan yang turut membawa cabaran institusi dan sosial tersendiri.

Antara penyelesaian berpotensi untuk menangani kekurangan tenaga kerja termasuk menaikkan usia persaraan, melibatkan warga emas dalam tenaga kerja melalui peluang kerja sambilan secara sukarela, meningkatkan penyertaan wanita dalam tenaga kerja melalui penambahbaikan penjagaan kanak-kanak dan dasar keseimbangan kerja dengan kehidupan, serta memperluas imigresen. Selepas Korea Selatan, Jepun mempunyai jumlah warga emas yang bekerja melepasi usia persaraan paling tinggi di dunia: lebih separuh (50.4%) individu berusia 65-69 tahun masih bekerja, manakala hampir 40% syarikat Jepun mengambil pekerja berusia lebih 70 tahun.

Shinichiro Umeya, felo di Pusat Pengurusan Strategik dan Inovasi Institut Penyelidikan Nomura, mencadangkan supaya takrif "usia tua" ditentukan semula. Di banyak negara, termasuk Jepun, mereka yang berusia 65 tahun ke atas lazimnya dikelaskan sebagai "warga emas". Piawaian ini sering dikaitkan dengan laporan PBB pada 1956, ketika purata jangka hayat di Jepun sekitar 65 tahun. Sejak itu, jangka hayat meningkat melebihi 80 tahun dan kesihatan pada usia lanjut bertambah baik. Persatuan akademik Jepun berhujah bahawa kini tiada lagi asas perubatan atau biologi yang jelas untuk menetapkan usia 65 tahun sebagai permulaan usia tua.

Umeya dan pasukannya mengira semula nisbah tanggungan dengan melanjutkan takrif penduduk usia bekerja daripada 15 hingga 64 tahun kepada 15 hingga 69 tahun. Berdasarkan ukuran yang disemak ini, nisbahnya turun kepada 67.8 pada 2050—hampir tidak berubah daripada paras 68.0 yang dicatatkan pada 2020.

"Dengan kata lain, jika tempoh usia bekerja dapat dilanjutkan secara berkesan selama lima tahun, beban tanggungan pada 2050 akan lebih kurang setara dengan hari ini," jelas Umeya.

Pendekatan ini memerlukan peristiwa besar dalam kehidupan—perkahwinan, kelahiran anak dan persaraan—berlaku pada usia yang lebih lewat, di samping penstrukturan semula segera sistem pencen serta pembangunan teknologi yang menyokong kemerosotan keupayaan fizikal dan kognitif berkaitan usia.

Cabaran Kadar Kelahiran dan Evolusi Sosial

Kadar kelahiran Jepun yang merosot mungkin merupakan punca paling asas kepada cabaran demografinya. Selepas memuncak pada 2.46 juta pada 1970 semasa ledakan bayi pascaperang pertama, jumlah golongan muda yang mencapai usia dewasa melonjak semula seketika kepada 2.07 juta pada 1994 sebelum kembali merosot secara berterusan. Angka itu mencecah paras terendah dalam rekod sejak beberapa tahun kebelakangan ini, iaitu sedikit melebihi 1 juta orang. Trajektori demografi ini mewujudkan kitaran yang mengukuhkan dirinya sendiri: jumlah golongan muda yang lebih sedikit hari ini bermakna lebih sedikit bakal ibu bapa pada masa depan.

Tinjauan oleh kementerian kesihatan mendapati kira-kira 319,000 bayi dilahirkan pada separuh pertama 2025, lebih 10,000 kurang berbanding setahun sebelumnya—pada kadar ini, jumlah keseluruhan bagi tahun tersebut mungkin mencatat paras terendah dalam rekod. Kadar kesuburan keseluruhan Jepun—purata bilangan anak yang berkemungkinan dilahirkan oleh seorang wanita sepanjang usia suburnya—menurun pada 2024 untuk tahun kesembilan berturut-turut, daripada 1.2 pada tahun sebelumnya kepada 1.15. Kadar ini jauh di bawah paras penggantian 2.1 anak bagi setiap wanita yang diperlukan untuk mengekalkan kestabilan penduduk.

Kos sara hidup yang meningkat, ketidaktentuan ekonomi dan kos rawatan kesuburan yang tinggi sering disebut sebagai sebab mengapa mempunyai anak boleh terasa berisiko atau di luar kemampuan di Jepun. Walaupun pelbagai sebab dikemukakan bagi penurunan kadar kelahiran, terdapat persetujuan meluas tentang beberapa faktor asas: pengurangan besar dalam kadar kematian bayi hasil kemajuan perubatan; pembangunan ekonomi yang mengurangkan buruh kanak-kanak dan mengalihkan jangkaan kepada pendidikan berbanding kerja rumah tangga; serta penyertaan wanita yang lebih besar dalam masyarakat, yang mengurangkan tekanan sosial untuk melahirkan anak.

Saya Tamaki, pelajar tahun kedua jurusan sosiologi di Universiti Meiji Tokyo, memberikan pandangan bernuansa tentang trend ini. Tamaki, yang mengenal pasti dirinya sebagai aseksual aromantik dan mengetuai pertubuhan pelajar bernama Empower Meiji, telah meluangkan masa memikirkan peranan wanita dalam masyarakat serta soal melahirkan anak.

Ada hujah lazim bahawa apabila lebih ramai wanita memasuki tenaga kerja, lebih ramai memilih untuk tidak mempunyai anak dan menumpukan perhatian pada kerjaya," kata Tamaki. "Namun, saya rasa menganggap penyertaan wanita dalam tenaga kerja sebagai satu-satunya trend di seluruh negara yang mendorong fenomena ini merupakan generalisasi yang keterlaluan."

Tamaki berhujah bahawa sokongan patut diberikan kepada mereka yang mahu mempunyai anak, bukannya kerajaan sekadar menggesa orang ramai—termasuk mereka yang tidak mahukannya—supaya "mempunyai lebih ramai anak".

Ini boleh berupa bantuan kewangan," katanya, "atau, bagi pasangan LGBTQ yang mahukan anak, memperluas pilihan dengan meningkatkan keselamatan dan kebolehcapaian teknologi reproduktif berbantu. Saya berharap masyarakat membolehkan mereka yang mahukan anak berbuat demikian dengan lebih mudah."

Pandangan ini mengalihkan tumpuan daripada dasar pro-natal yang menyasarkan semua wanita kepada sokongan lebih bersasar bagi mereka yang benar-benar mahu menjadi ibu bapa.

Kerajaan Jepun telah memperkenalkan dasar menggalakkan kelahiran melalui Dasar Strategi Masa Depan Kanak-Kanak, dengan matlamat menstabilkan jumlah penduduk sekitar 100 juta menjelang 2060. Perdana Menteri Fumio Kishida memperuntukkan 3.5 trilion yen (kira-kira AS$23.7 bilion) setahun selama tiga hingga lima tahun, yang akan menggandakan perbelanjaan penjagaan kanak-kanak menjelang awal 2030. Pelan itu terdiri daripada tiga teras: bantuan kewangan melalui peningkatan elaun kanak-kanak dan geran kelahiran; peluasan perkhidmatan penjagaan kanak-kanak; serta pembaharuan budaya yang menggesa syarikat meningkatkan keseimbangan kerja dengan kehidupan. Namun, inisiatif ini sebahagian besarnya gagal kerana perubahan budaya yang diperlukan tidak berlaku. Peraturan sosial tidak bertulis terus menekan pekerja—terutamanya bapa—supaya tidak mengambil cuti ibu bapa.

Teknologi dan Inovasi sebagai Respons

Cabaran demografi Jepun mendorong inovasi teknologi merentas pelbagai sektor. Kerajaan telah memperuntukkan kira-kira AS$440 juta bagi tempoh 2020-2025 untuk mengembangkan industri robotik, dengan 62 jenis robot humanoid yang tersedia secara komersial sudah digunakan. Teknologi digital baharu seperti AI boleh meningkatkan produktiviti setiap pekerja, terutamanya dalam sektor yang berdepan kekurangan tenaga kerja yang serius. Sektor penjagaan kesihatan dan penjagaan warga emas merupakan bidang keutamaan bagi automasi dan bantuan teknologi.

Syarikat sudah mula bertindak balas terhadap perubahan demografi dengan produk dan perkhidmatan inovatif. Nestlé Health Science menutup kemudahan pengeluaran makanan bayi di Ireland akibat penurunan kadar kelahiran di China, lalu mengalihkan sumber kepada makanan tambahan dan produk pemakanan untuk warga emas. Vayyar di Israel membangunkan teknologi penderia yang membantu mengesan kejadian jatuh dan pergerakan terbatas dalam kalangan warga emas menggunakan sistem radar dan bukannya kamera bagi menjaga privasi. Di Kanada, Silverts menawarkan pakaian dan kasut adaptif yang inovatif dan bergaya untuk warga emas, dengan bilangan butang kecil dan cangkuk yang lebih sedikit supaya mereka boleh kekal berdikari lebih lama.

Di Belanda, pasar raya Jumbo mewujudkan lorong "kaunter sembang" yang membolehkan proses pembayaran lebih perlahan, sekali gus memberi peluang kepada warga emas berbual dengan juruwang untuk menangani peningkatan kesunyian dalam kalangan mereka. Contoh-contoh ini menunjukkan cara perniagaan di seluruh dunia menyesuaikan diri dengan perubahan demografi yang paling ketara dialami Jepun.

Ketika berucap kepada menteri-menterinya dalam mesyuarat pertama Ibu Pejabat Strategi Penduduk pada 18 November 2025, Perdana Menteri Sanae Takaichi berkata bahawa

berdasarkan pengiktirafan bahawa cabaran terbesar Jepun ialah kemerosotan penduduk, matlamatnya adalah untuk membina masyarakat yang membolehkan semua orang—termasuk golongan muda dan wanita—terus tinggal di komuniti pilihan mereka sendiri."

Pendekatan ini mengutamakan inisiatif tempatan dan penyelesaian berasaskan komuniti berbanding arahan dari atas.

Konteks Global dan Jepun sebagai Petunjuk Awal

Cabaran demografi Jepun, walaupun serius, bukan sesuatu yang unik. Negara itu berada di barisan hadapan trend global yang akhirnya akan menjejaskan kebanyakan negara. Penyelidikan Earth.org menunjukkan bahawa jumlah penduduk di lebih 55 negara—kebanyakannya berpendapatan tinggi—dijangka merosot menjelang 2050. Dua pertiga penduduk dunia tinggal di negara yang kadar kesuburannya di bawah paras 2.1, iaitu ambang yang diperlukan untuk mengekalkan kestabilan penduduk. Sekitar 2100, kadar kesuburan dijangka turun di bawah 2.1 di semua negara di dunia kecuali 12 negara.

Unjuran Pew Research menunjukkan jumlah penduduk dunia berusia 65 tahun ke atas dijangka meningkat tiga kali ganda menjelang pertengahan abad, daripada 531 juta pada 2010 kepada 1.5 bilion pada 2050. Dunia sedang menua lebih pantas daripada jangkaan sebelum ini. Umur median global, yang pada 2010 lapan tahun lebih rendah daripada Amerika Syarikat, diunjurkan hanya lima tahun lebih rendah menjelang 2050. Menjelang 2050, majoriti penduduk Jepun, Korea Selatan dan Jerman dijangka berusia lebih 50 tahun. Beberapa negara Amerika Latin, yang kini mempunyai penduduk lebih muda berbanding Amerika Syarikat, berkemungkinan mempunyai penduduk lebih tua daripada AS menjelang 2050.

Kebanyakan negara, termasuk Amerika Syarikat, diunjurkan menyaksikan bahagian penduduk berusia 65 tahun ke atas melebihi bahagian penduduk berusia bawah 15 tahun menjelang pertengahan abad. Ini menandakan perubahan asas dalam demografi manusia dengan kesan besar terhadap masyarakat di seluruh dunia. Pengalaman Jepun menjadi sistem amaran awal dan model berpotensi tentang cara negara lain boleh mengharungi peralihan serupa.

Penyelidikan Institut Lowy menunjukkan jumlah penduduk dunia mungkin mula merosot menjelang dekad 2050-an, dengan 63 negara sudah melepasi kemuncak jumlah penduduk masing-masing. Unjuran PBB 2024 memberikan kebarangkalian 80 peratus bahawa jumlah penduduk dunia akan memuncak pada abad ini, berbanding anggaran 30 peratus sedekad lalu. Trend ini sudah kelihatan di negara seperti Jerman, yang jumlah kematiannya melebihi kelahiran sejak 1972 dan penduduknya hanya meningkat disebabkan penghijrahan. Berdasarkan kajian terhadap 22 negara dari 1870 hingga 2016 yang mendapati terdapat "hubungan positif yang ketara antara pertumbuhan penduduk dengan inflasi", keseluruhan bukti menunjukkan bahawa pertumbuhan penduduk negatif akan mengurangkan inflasi.

Pandangan Alternatif: Peluang di Sebalik Kemerosotan?

Walaupun kemerosotan demografi lazimnya dianggap sebagai krisis, sesetengah penganalisis berpendapat bahawa keadaan ini boleh membuka peluang untuk membina ekonomi yang lebih mampan dan stabil. Pertumbuhan ekonomi tidak hanya bergantung pada pertumbuhan penduduk, tetapi pada gabungan faktor termasuk kemajuan teknologi, pendidikan, inovasi dan penggunaan sumber secara cekap. Selagi kerajaan dan perniagaan melabur dengan ketara dalam faktor-faktor lain ini, pertumbuhan ekonomi berpotensi berterusan walaupun jumlah penduduk menyusut.

Kekurangan sumber manusia secara semula jadi mendorong syarikat berinovasi dan mengautomasi operasi untuk meningkatkan produktiviti serta kecekapan. Negara seperti Finland dan Sweden, yang kedua-duanya mengalami kemerosotan penduduk, berjaya mengekalkan ekonomi yang kukuh dengan mengutamakan pendidikan, penyelidikan dan pembangunan serta inovasi. Ekonomi China, yang kedua terbesar di dunia, diunjurkan berkembang sebanyak 5.2% pada 2023 dan 4.5% pada 2024 walaupun jumlah penduduknya merosot pada 2022. Ekonomi Jepun juga masih dijangka berkembang sedikit pada tahun-tahun akan datang walaupun jumlah penduduknya merosot dengan cepat dan semakin menua.

Analisis Earth.org berhujah bahawa walaupun pertumbuhan ekonomi mungkin lebih perlahan apabila jumlah penduduk menyusut, pertumbuhan itu boleh menjadi lebih stabil dan mampan berbanding pertumbuhan yang berpunca daripada peningkatan penduduk secara pesat. Hal ini memerlukan takrif pertumbuhan ekonomi yang melangkaui ukuran KDNK tradisional, dengan mengambil kira kebahagiaan, kesihatan dan kemampanan. Jumlah penduduk yang menyusut tidak semestinya membawa kemusnahan kepada kemajuan ekonomi—kemajuan ekonomi yang berterusan didorong oleh mutu sumbangan manusia, bukan kuantitinya.

Pelaburan dalam pendidikan, penyelidikan dan pembangunan serta inovasi, di samping membuka ruang lebih besar kepada warga emas, wanita, migran dan juga robot dalam tenaga kerja, merupakan penyelesaian yang berdaya maju dan mampan. Langkah ini boleh mengurangkan kesan buruk yang lazim dikaitkan dengan nisbah tanggungan warga tua yang tidak seimbang. Dari sudut pandang ini, kemerosotan penduduk di negara maju wajar dianggap sebagai peralihan demografi yang tidak dapat dielakkan dan bersifat sementara, yang mendorong negara mengemas kini sistem sosioekonomi tradisional kepada model moden yang sudah lama diperlukan. Kemerosotan demografi mungkin merupakan peluang untuk membentuk semula masyarakat, bukannya krisis ekonomi.

Pendidikan dan Ekosistem Pengetahuan

Kemerosotan penduduk Jepun membawa cabaran khusus kepada sistem pendidikan tingginya. Penyusutan jumlah golongan muda mengancam universiti di seluruh negara, dengan unjuran menunjukkan pengurangan ketara jumlah kemasukan menjelang 2050. Trend ini amat membimbangkan bagi Jepun, yang penuaan jangka panjangnya sudah menyebabkan kerosakan sosioekonomi yang besar. Pada 2022, dua orang berusia 15-65 tahun perlu menyara seorang berusia lebih 65 tahun, dan nisbah ini akan merosot kepada 3:2 menjelang 2045.

Sektor pendidikan tinggi Jepun bergelut dengan prestasi yang lemah dalam usaha meningkatkan kecemerlangan akademik. Walaupun terdapat kemajuan dalam pengantarabangsaan dan pembaharuan pengurusan, inisiatif kerajaan pada 2013 untuk menggalakkan universiti bertaraf dunia tidak mencapai sasaran menempatkan 10 universiti Jepun antara 100 terbaik dunia menjelang 2023. Menurut Kedudukan Akademik Universiti Dunia, menjelang 2022 hanya dua universiti Jepun berada dalam 100 teratas, berbanding lima pada 2003 dan tiga pada 2013.

Kerajaan Jepun kini berusaha membangunkan dua ekosistem untuk membantu masyarakat Jepun menyesuaikan diri dengan ekonomi pengetahuan global: ekosistem pengetahuan yang bertujuan menghasilkan nilai pengetahuan melalui sains, teknologi dan inovasi, serta ekosistem pembangunan sumber manusia yang bertujuan melahirkan pekerja berkemahiran tinggi dalam bidang pengetahuan yang mampu menyertai kumpulan bakat global. Kerajaan telah melancarkan dana nasional berjumlah kira-kira USD 70 bilion untuk menyokong bilangan universiti terkemuka yang sangat terhad selama 25 tahun. Universiti-universiti ini dijangka membangunkan dana endowmen sendiri dan mencapai autonomi kewangan.

Bagi pembangunan sumber manusia, kerajaan menyasarkan peningkatan jumlah pelajar antarabangsa daripada 300,000 pada 2019 kepada 400,000 menjelang 2033, dan jumlah pelajar Jepun yang belajar di luar negara daripada 222,000 kepada 500,000 dalam tempoh yang sama. Inisiatif ini mengiktiraf bahawa Jepun perlu bersaing di peringkat global untuk mendapatkan bakat ketika kumpulan tenaga kerja domestiknya semakin mengecil. Kerajaan giat menyokong peluasan program berkaitan STEM seperti sains maklumat dan teknologi hijau, terutamanya untuk meningkatkan penyertaan pelajar wanita.

Pandangan Golongan Muda Jepun tentang 2050

Walaupun masa depan dipenuhi ketidaktentuan, golongan dewasa muda hari ini tidak menunjukkan tanda-tanda mahu berpaling daripadanya. Menjelang Hari Dewasa 2026, syarikat pengiklanan gergasi Hakuhodo meninjau 800 lelaki dan wanita berusia 18 hingga 89 tahun tentang erti kebahagiaan bagi golongan dewasa baharu dalam era jangka hayat 100 tahun. Secara keseluruhan, hanya kira-kira 30% responden berkata mereka mahu hidup hingga usia 100 tahun. Namun, lebih separuh golongan yang baru mencapai usia dewasa menyatakan hasrat itu. Perbezaan mereka bukanlah sikap optimis terhadap sistem yang bakal mereka hadapi, tetapi pendekatan terhadap kehidupan itu sendiri: keinginan untuk terus maju, mencuba "pelbagai perkara" dan terus "menemui keseronokan dalam kehidupan yang panjang".

Hizuki Tanaka, 20 tahun, berasal dari Pulau Sado di Wilayah Niigata. Beliau mempelajari ilustrasi dan seni sambil menyara hidup dengan bekerja di bar dan restoran di Tokyo. Menjelang 2050, beliau bimbang tentang peranan kreativiti manusia dalam dunia yang semakin mengautomasi.

"Saya benar-benar berharap pada 2050 masih ada ruang untuk mereka yang menghasilkan karya hebat dengan tangan sendiri—dan mereka dapat bekerja dengan penuh semangat serta bangga," kata Tanaka.

Pandangan ini menyerlahkan kebimbangan tentang maruah dan makna hidup manusia dalam ekonomi yang semakin dipacu teknologi.

Bagi generasi yang membesar dalam krisis demografi tetapi secara keseluruhannya menjalani kehidupan lebih sihat, usia panjang bukan lagi sesuatu yang luar biasa, sebaliknya semakin dianggap lumrah—sesuatu yang perlu diharungi dengan membuat pilihan yang tepat. Masa depan yang bakal mereka hadapi tidak dijamin selesa atau terjamin. Namun, keadaan itu tidak pernah dijamin. Tanaka, yang akan berusia 21 tahun pada Januari, menyuarakan cita-cita yang ringkas tetapi mendalam:

Saya mahu menjadi orang berusia 45 tahun yang menghadapi segala-galanya dengan jujur dan baik hati. Seseorang yang menghargai hubungan sesama manusia dan berinteraksi dengan dunia secara terus terang serta ikhlas."

Pandangan golongan muda Jepun ini menunjukkan daya tahan dan bukannya sikap pasrah dalam menghadapi cabaran demografi. Daripada menganggap kemerosotan sebagai bencana yang tidak dapat dielakkan, ramai kelihatan melihatnya sebagai perubahan yang memerlukan penyesuaian serta pemikiran semula tentang erti kehidupan dan masyarakat yang baik. Optimisme generasi ini mungkin menjadi sumber paling bernilai bagi Jepun ketika mengharungi perubahan demografi yang belum pernah berlaku sebelum ini.

Langkah Seterusnya

Jepun berdepan masa depan demografi yang tidak pernah berlaku dalam sejarah. Gabungan kemerosotan penduduk, penuaan pesat dan kadar kelahiran rendah membawa cabaran yang menyentuh setiap aspek masyarakat—daripada ekonomi dan tadbir urus hingga kehidupan keluarga dan hubungan masyarakat. Cara Jepun menangani cabaran ini akan memberikan pengajaran kepada setiap masyarakat yang menua dan menghadapi masa depan serupa. Negara itu berada di barisan hadapan perubahan global yang akhirnya akan menjejaskan kebanyakan negara di seluruh dunia.

Respons terhadap cabaran demografi Jepun memerlukan pendekatan pelbagai aspek. Dasar ekonomi perlu meningkatkan produktiviti melalui inovasi, automasi dan penggunaan modal insan yang lebih cekap. Pasaran buruh memerlukan pembaharuan untuk membolehkan penyertaan penuh wanita, warga emas dan, mungkin, pekerja asing. Sistem keselamatan sosial perlu disusun semula bagi memastikan kemampanan fiskal sambil melindungi golongan rentan. Sistem penjagaan kesihatan perlu menyesuaikan diri untuk memenuhi keperluan dan jangkaan penduduk yang menua. Institusi pendidikan perlu menyediakan kelompok pelajar yang lebih kecil untuk menghadapi ekonomi global yang berubah dengan pantas.

Yang paling penting, Jepun perlu memikirkan semula kontrak sosial dan naratif budayanya. Andaian tradisional tentang kerja, keluarga, masyarakat dan tujuan kegiatan ekonomi perlu dikaji semula. Respons negara itu bukan sahaja bergantung pada pilihan dasar, tetapi juga pada daya imaginasi bersama dan kesediaan untuk menerima kemungkinan baharu, bukannya berpegang pada corak lama yang tidak lagi memenuhi realiti semasa.

Walaupun cabarannya amat besar, pandangan golongan muda Jepun menunjukkan adanya daya tahan dan kebolehsuaian. Perubahan demografi yang dialami Jepun bukan sekadar krisis, malah peluang untuk membina masyarakat yang mengutamakan mutu berbanding kuantiti, kemampanan berbanding pertumbuhan dan maruah manusia sepanjang hayat, bukan hanya ketika usia produktif. Jepun pada 2050 akan kelihatan jauh berbeza daripada Jepun pada 2025, tetapi melalui pilihan yang disengajakan dan tekad bersama, negara itu boleh menjadi model tentang cara masyarakat berkembang maju dalam menghadapi perubahan demografi, bukan sekadar bertahan daripadanya.

Perkara Utama

• Jumlah penduduk Jepun diunjurkan merosot daripada kira-kira 123 juta hari ini kepada sekitar 100 juta menjelang 2050, iaitu kehilangan lebih 20 juta penduduk.
• Bahagian penduduk berusia 65 tahun ke atas dijangka meningkat daripada 29.4% hari ini kepada 37.1% menjelang 2050, manakala jumlah penduduk berusia 100 tahun ke atas diunjurkan melebihi 200,000 orang menjelang pertengahan abad.
• Nisbah tanggungan—bilangan kanak-kanak dan warga emas yang disara oleh setiap 100 orang usia bekerja—diunjurkan meningkat daripada 68.0 kepada 89.0 menjelang 2050.
• Kawasan luar bandar menghadapi kesan paling segera, dengan jumlah penduduk wilayah Akita diunjurkan merosot sebanyak 40% menjelang 2050 dan mungkin separuh daripada bandar di Jepun lenyap menjelang 2120.
• Jumlah penduduk usia bekerja di Jepun boleh menyusut sebanyak 25%, daripada 67 juta kepada 51 juta menjelang 2050, manakala hutang awam sudah mencecah 226% daripada KDNK.
• Penyelesaian berpotensi termasuk menaikkan usia persaraan, meningkatkan penyertaan wanita dan warga emas dalam tenaga kerja, memperluas imigresen serta meningkatkan produktiviti melalui teknologi dan inovasi.
• Kadar kesuburan keseluruhan Jepun turun kepada 1.15 pada 2024, jauh di bawah kadar penggantian 2.1 anak bagi setiap wanita yang diperlukan untuk mengekalkan kestabilan penduduk.
• Kerajaan memperuntukkan dana yang besar bagi pembangunan robotik dan teknologi lain untuk menangani kekurangan tenaga kerja, khususnya dalam penjagaan warga emas.
• Pandangan golongan muda Jepun menunjukkan daya tahan dan kebolehsuaian. Ramai berharap dapat menjalani kehidupan yang bermakna dalam suasana perubahan demografi, dan bukannya melihatnya semata-mata sebagai krisis.
• Pengalaman Jepun menjadi petunjuk awal bagi trend demografi global, dengan dua pertiga umat manusia sudah tinggal di negara yang kadar kesuburannya di bawah kadar penggantian.