Tujuan Sebenar di Sebalik Deposit Minuman 10 Sen Singapura

Nilai Sebenar Terletak pada Amalan, Bukan Wang

Apabila Skim Pemulangan Bekas Minuman Singapura (BCRS) dilancarkan pada 1 April 2026, pengguna akan menyedari satu perubahan serta-merta: harga setiap minuman dalam botol atau tin akan bertambah 10 sen terlebih dahulu. Deposit yang boleh dipulangkan ini dikenakan terhadap minuman prabungkus dalam bekas plastik dan logam berkapasiti antara 150 mililiter hingga 3 liter, dan merupakan unsur dasar yang paling ketara, meskipun matlamatnya jauh melangkaui pengurusan sisa semata-mata. Walaupun mekanisme kewangannya kelihatan mudah, tujuan sebenar skim ini adalah mengubah rutin harian supaya amalan lestari menjadi kebiasaan dan bukannya pilihan.

Dr Janil Puthucheary, Menteri Negara Kanan bagi Kemampanan dan Alam Sekitar, menegaskan bahawa skim ini merupakan langkah penting ke arah matlamat ekonomi kitaran Singapura. Namun, ahli sains tingkah laku melihat sesuatu yang lebih tersirat. Dengan meletakkan nilai wang yang kecil pada bekas kosong, skim ini mengubah sampah menjadi urus niaga yang belum selesai, lalu mewujudkan jeda psikologi yang mendorong tindakan. Lama-kelamaan, gangguan kecil ini menjadi kebiasaan dan menyerapkan tanggungjawab terhadap alam sekitar ke dalam rentak kehidupan harian, tanpa memerlukan dorongan sedar secara berterusan. Peralihan daripada membuat keputusan secara aktif kepada pembentukan tabiat secara tidak langsung ini merupakan strategi teras pendekatan Singapura.

Bukti antarabangsa menyokong kaedah ini. Negara-negara Eropah Utara telah menggunakan sistem pemulangan dengan deposit selama beberapa dekad, dengan kadar pemulangan melebihi 90 peratus. Kejayaan di rantau ini bukan berpunca daripada penguatkuasaan, tetapi daripada penerimaan sebagai kebiasaan. Memulangkan botol menjadi perkara yang dilakukan orang ramai secara semula jadi. Australia pula memberikan perbandingan serantau: kadar pemulangan meningkat dengan ketara selepas sistem itu dilaksanakan, dan penyertaan kekal tinggi walaupun jumlah bayaran balik sederhana. Pengalaman ini menunjukkan bahawa apabila sistem mudah digunakan dan sebati dengan kehidupan harian, orang ramai tidak lagi memikirkan insentifnya. Tingkah laku itu menjadi automatik.

Rangka Kerja Operasi: Dari Pembelian hingga Bayaran Balik

Pelaksanaan skim ini melibatkan pelbagai pihak berkepentingan yang beroperasi mengikut garis masa yang disusun dengan teliti. Apabila pengguna membeli minuman yang layak mulai 1 April, mereka membayar deposit 10 sen selain harga runcit. Pihak Berkuasa Hasil Dalam Negeri Singapura menjelaskan bahawa deposit ini tidak tertakluk kepada GST, bermakna pengguna hanya membayar cukai 9 peratus ke atas minuman itu sendiri, bukan jumlah yang boleh dipulangkan. Pembekal perlu mengemas kini sistem perakaunan dan tempat jualan supaya kedua-dua jumlah ini diasingkan dengan betul pada invois dan resit.

Menyedari kerumitan logistik dalam peralihan stok sedia ada, pihak berkuasa melanjutkan tempoh peralihan asal selama tiga bulan kepada enam bulan, sehingga 30 September 2026. Dalam tempoh ini, peruncit boleh menjual bekas berlabel BCRS (yang dikenakan deposit 10 sen) dan stok lama tanpa label (tanpa deposit). Pelaksanaan penuh bermula pada 1 Oktober 2026, selepas itu hanya bekas berlabel boleh dijual. Tempoh lanjutan ini diberikan susulan maklum balas pengeluar minuman yang memerlukan masa tambahan untuk menghabiskan stok sedia ada dan menyesuaikan rantaian bekalan.

Skim ini meliputi semua minuman prabungkus dalam botol plastik dan tin logam berkapasiti antara 150ml hingga 3 liter, tanpa mengira bentuk. Minuman yang disediakan segar dan makanan untuk tujuan perubatan khas dikecualikan. Agensi Sekitaran Kebangsaan (NEA) telah melesenkan Beverage Container Return Scheme Ltd (BCRS Ltd), sebuah syarikat bukan untung yang ditubuhkan oleh syarikat gergasi minuman Coca-Cola Singapore Beverages, F&N Foods dan Pokka, untuk mengendalikan operasi selama tujuh tahun sehingga 31 Mac 2033. Sebagai pengendali berlesen, BCRS Ltd akan mengumpulkan bekas untuk dikitar semula bagi pihak semua pengeluar minuman serta menyelenggara sistem perlindungan data bagi menjamin keselamatan maklumat operasi.

Infrastruktur dan Kemudahan Akses: Teknologi dalam Kehidupan Harian

Kemudahan akses menentukan kejayaan sistem pemulangan dengan deposit. Singapura merancang untuk memulakan skim ini dengan kira-kira 1,000 tempat pemulangan yang ditempatkan secara strategik di pasar raya, kolong blok Lembaga Perumahan dan Pembangunan (HDB) serta pusat kejiranan. Dalam tahun pertama, rangkaian ini akan diperluas kepada 2,000 lokasi, memastikan 90 peratus penduduk HDB tinggal dalam jarak lima minit berjalan kaki dari tempat pemulangan. Jarak dekat ini menghapuskan halangan yang sering menghalang penyertaan dalam usaha kitar semula.

Teras teknologinya bergantung pada mesin layan diri pemulangan daripada pakar antarabangsa. Syarikat Norway TOMRA akan menempatkan sekurang-kurangnya 350 unit di kawasan tengah dan timur laut Singapura, setelah membuka pejabat dan gudang baharu di Kallang bagi menyokong operasi. Syarikat Sweden RVM Systems akan meliputi kawasan timur, manakala pengendali tempatan SG Recycle mengendalikan kawasan barat dan utara. Mesin automatik ini menghancurkan dan menyimpan bekas; unit yang lebih kecil boleh memuatkan sehingga 1,000 bekas, manakala model lebih besar boleh memuatkan 2,000. TOMRA menyatakan bahawa mesin sebesar kontena yang mampu mengendalikan 8,000 unit mungkin diperkenalkan jika permintaan memerlukannya.

Mekanisme bayaran balik mengutamakan kemudahan digital. Pengguna boleh menyentuh kad EZ-Link, termasuk kad konsesi pelajar dan warga emas, pada mesin untuk menerima kredit serta-merta. Kaedah pembayaran digital tambahan akan diumumkan menjelang pelancaran. Setiap mesin menyediakan arahan dalam empat bahasa rasmi Singapura bagi memastikan kemudahan akses yang meluas. TOMRA akan bekerjasama dengan syarikat pembersihan tempatan Chye Thiam Maintenance untuk mengurus kebersihan lokasi, penyelenggaraan dan penghantaran bekas yang dikumpulkan ke kemudahan pengasingan pusat yang dikendalikan bersama oleh BCRS Ltd dan pengutip sisa Cora Environment. Ini mewujudkan kitaran tertutup yang dijangka memulihkan 16,000 tan bahan setiap tahun daripada lebih satu bilion bekas.

Penyesuaian Perniagaan: Kos, Kebimbangan dan Pampasan

Ketika pengguna memberi tumpuan kepada mekanisme deposit, pengeluar berdepan penyesuaian operasi yang besar. Semua pengilang dan pengimport mesti mendaftar dengan BCRS Ltd, membayar yuran pendaftaran sekali sahaja sebanyak $500, serta meletakkan tanda deposit dan kod bar khusus Singapura pada bekas. Bagi pengimport, proses ini sering melibatkan penampalan pelekat secara manual pada minuman import, sekali gus menambah kos buruh kepada kerumitan logistik.

Keperluan ini menimbulkan kebimbangan dalam kalangan pengeluar kecil. Ada yang memberi amaran bahawa kos pematuhan boleh memaksa kenaikan harga runcit antara 25 sen hingga 70 sen bagi setiap minuman. Kajian Universiti Teknologi Nanyang mengetengahkan amaran ini dan menyatakan bahawa kerja tambahan serta perbelanjaan tersebut mungkin memberi kesan yang tidak seimbang kepada pemain kecil dalam pasaran.

Dr Janil menjelaskan struktur kos sebenar. Selain perbelanjaan pelaksanaan sekali sahaja, yuran berterusan yang dikenakan kepada pengeluar berjumlah kira-kira 3 hingga 4 sen bagi setiap bekas untuk logistik dan kitar semula. Apabila kos pelabelan turut diambil kira, iaitu antara 3 sen bagi setiap bekas jika dilakukan secara besar-besaran di luar negara hingga jumlah lebih tinggi bagi kelompok kecil tempatan, jumlah keseluruhannya kira-kira 6 hingga 7 sen seunit. Angka ini setanding dengan yuran di bidang kuasa lain yang mempunyai skim serupa. Dr Janil berkata pengeluar yang mewakili 80 peratus bekas minuman boleh mengubah reka bentuk bekas mereka supaya memenuhi keperluan tanpa pelekat, sekali gus mengurangkan kos.

Bagi meringankan beban awal, NEA memperkenalkan geran peralihan pengeluar sehingga $2,500 yang disediakan secara automatik kepada semua pengeluar minuman berdaftar. Geran ini meliputi yuran pendaftaran, yuran pengeluar dan kos pelekat skim, dengan caj yang layak ditolak secara automatik semasa pengebilan. Pihak berkuasa berjanji akan memberikan kelonggaran dan sokongan kepada pengeluar yang bekerjasama dengan BCRS Ltd untuk mengoptimumkan operasi dan mengurangkan kos dari semasa ke semasa.

Model Global dan Konteks Tempatan

Singapura menyertai gerakan global yang terbukti berkesan dalam pelbagai konteks. Negara-negara Eropah Utara telah mengendalikan sistem pemulangan dengan deposit selama beberapa dekad, dengan kadar pemulangan melebihi 90 peratus. Kejayaan di rantau ini bukan berpunca daripada penguatkuasaan ketat, tetapi daripada penerimaan sebagai kebiasaan, apabila pemulangan botol menjadi sebahagian daripada amalan sosial dan rutin harian.

Australia menawarkan perbandingan serantau yang lebih dekat. Sejak melaksanakan skim deposit bekas di kebanyakan negeri, kadar pemulangan meningkat dengan ketara manakala sampah yang dibuang merata-rata berkurangan. Penyertaan kekal kukuh walaupun jumlah bayaran balik sederhana, menunjukkan bahawa kemudahan dan keterlihatan lebih penting daripada insentif kewangan. Apabila sistem menjadi sebahagian daripada kehidupan harian, tingkah laku itu menjadi automatik dan berterusan dengan sendirinya.

Penyesuaian Singapura mengutamakan penggunaan ruang awam. Dengan meletakkan tempat pemulangan di kolong blok dan pusat kejiranan, bukan hanya di pasar raya, skim ini mengubah kitar semula daripada tugas isi rumah kepada amalan bersama di ruang awam. Keterlihatan ini mengukuhkan norma sosial. Apabila penduduk melihat jiran memulangkan bekas, amalan itu lebih diterima dan dianggap sebagai kelaziman, bukannya sesuatu yang luar biasa. Kehadiran mesin layan diri pemulangan di kawasan komunal menjadi peringatan berterusan tentang tanggungjawab terhadap alam sekitar.

Skim ini turut menangani soal kesaksamaan. Jika pemulangan bekas hanya mudah dilakukan di kawasan kejiranan tertentu, atau jika sesetengah kumpulan sukar menggunakan mesin, penyertaan sememangnya akan tidak sekata. Dengan memastikan 90 peratus penduduk perumahan awam tinggal dalam jarak lima minit dari tempat pemulangan, pembuat dasar berhasrat menjadikan tanggungjawab terhadap alam sekitar sebagai jangkaan bersama, bukannya beban tidak seimbang yang bergantung pada masa, kebiasaan atau akses.

Keperluan Mendesak untuk Beralih kepada Ekonomi Kitaran

Skim ini menangani realiti alam sekitar yang mendesak. Satu-satunya tapak pelupusan sampah Singapura, Semakau, sedang penuh dengan pantas. Sisa pembungkusan membentuk satu pertiga daripada sisa domestik yang dijana setiap tahun, namun kadar kitar semula plastik hanya sekitar lima peratus. Tanpa campur tangan, generasi akan datang terpaksa menanggung kos alam sekitar, ekonomi dan sosial akibat corak penggunaan semasa.

Dengan mewujudkan aliran bersih polietilena tereftalat (PET) dan aluminium pascapenggunaan yang boleh dijejaki, BCRS menyediakan bahan mentah berkualiti untuk pengeluaran polimer kitar semula. Langkah ini menyokong komitmen sifar bersih Singapura sambil mengurangkan kebergantungan pada bahan mentah baharu. Kerangka tanggungjawab pengeluar lanjutan memastikan syarikat yang meletakkan bekas di pasaran bertanggungjawab terhadap pengumpulan dan kitar semulanya, sekali gus menggalakkan perubahan reka bentuk yang memudahkan penggunaan semula.

Dr Janil menegaskan misi perubahan tingkah laku inisiatif ini.

Pada asasnya, ini bukan sekadar skim untuk mengumpulkan bekas minuman. Ini seruan kepada setiap daripada kita untuk mengubah tabiat dan tingkah laku.

Walaupun masalah awal dijangka berlaku, kerajaan beriltizam untuk menyesuaikan pelaksanaan berdasarkan pembelajaran, dengan memantau corak pemulangan dan maklum balas masyarakat bagi mengoptimumkan penempatan tempat pemulangan tambahan dalam beberapa bulan pertama. Usaha jangkauan akan menyasarkan pertubuhan akar umbi, sekolah, kumpulan belia dan rakan korporat mulai Februari 2026.

Kesimpulannya, kejayaan skim pemulangan bekas minuman tidak seharusnya dinilai hanya berdasarkan jumlah sisa yang tidak dihantar untuk dibakar. Kejayaan yang lebih mendalam terletak pada sejauh mana skim ini menjadikan tingkah laku lestari sebagai kebiasaan dan mengukuhkan rasa tanggungjawab bersama terhadap bandar. Bandar membentuk tingkah laku melalui jalan, sistem dan infrastruktur yang menentukan perkara yang dirasakan mudah dan sewajarnya dilakukan. Apabila dasar dirangka dengan mengambil kira pemahaman tingkah laku, kemampanan tidak lagi bergantung pada usaha memujuk orang ramai supaya berubah, sebaliknya pada usaha membolehkan mereka bertindak berlandaskan nilai yang sudah mereka pegang.

Perkara Utama

• Skim Pemulangan Bekas Minuman dilancarkan pada 1 April 2026, dengan tempoh peralihan enam bulan yang berakhir pada 30 September 2026. Dalam tempoh itu, bekas berlabel dan tanpa label boleh dijual
• Pengguna membayar deposit 10 sen yang boleh dipulangkan bagi minuman prabungkus dalam bekas plastik dan logam (150ml-3L), dan boleh menebusnya di lebih 1,000 tempat pemulangan yang akan diperluas kepada 2,000 dalam tahun pertama
• Mesin layan diri pemulangan yang dibekalkan syarikat Norway TOMRA, syarikat Sweden RVM Systems dan pengendali tempatan SG Recycle menerima bekas dan memberikan bayaran balik terutamanya melalui kad EZ-Link
• 90 peratus penduduk HDB akan tinggal dalam jarak lima minit berjalan kaki dari tempat pemulangan, dengan mesin ditempatkan di pasar raya, kolong blok dan pusat kejiranan
• BCRS Ltd, sebuah konsortium bukan untung Coca-Cola, F&N Foods dan Pokka, mengendalikan skim ini di bawah lesen tujuh tahun daripada Agensi Sekitaran Kebangsaan
• Kos pematuhan yang ditanggung pengeluar dianggarkan 6-7 sen bagi setiap bekas. Geran kerajaan sekali sahaja sehingga $2,500 disediakan untuk mengimbangi kos awal pendaftaran dan pelabelan
• Skim ini menyasarkan kadar pemulangan 80% menjelang tahun ketiga, dengan matlamat memulihkan lebih 16,000 tan bahan setiap tahun daripada lebih satu bilion bekas
• Deposit tidak tertakluk kepada GST, dan pembekal perlu mengemas kini sistem penginvoisan bagi mengasingkan jumlah yang boleh dipulangkan daripada jualan minuman yang dikenakan cukai
• Selain kitar semula, dasar ini bertujuan menjadikan tingkah laku lestari sebagai kebiasaan dengan menyerapkan tanggungjawab terhadap alam sekitar ke dalam rutin harian dan ruang awam