Pemulihan Sri Lanka Perlukan Pekerjaan Lebih Baik, Eksport Lebih Luas dan Perlindungan Iklim, Kata IPS

Pertumbuhan kembali, tetapi pemulihan isi rumah belum lengkap

Sri Lanka mencatat pertumbuhan ekonomi sebenar sebanyak 5% pada 2024 dan 2025, diikuti 4.7% pada separuh pertama 2026. Namun, kira-kira dua pertiga pekerja masih bekerja dalam sektor tidak formal, manakala kadar kemiskinan dianggarkan 16.9% pada 2025. Angka-angka ini membingkaikan cabaran utama dalam laporan tahunan Institute of Policy Studies of Sri Lanka: mengubah kestabilan ekonomi yang pulih kepada peningkatan berkekalan dalam pendapatan, pekerjaan dan daya tahan.

Laporan utama institut itu, Sri Lanka: State of the Economy 2026: Policy Choices for Durable Growth, berhujah bahawa negara itu tidak boleh kembali kepada corak perbelanjaan yang menjadikannya terdedah sebelum krisis 2022. Dengan ruang terhad untuk perbelanjaan kerajaan tambahan atau tekanan terhadap sumber mata wang asing, laporan itu menyeru pelaburan swasta yang lebih besar, produktiviti lebih tinggi dan eksport yang lebih berdaya saing.

Kemas Kini Pembangunan Sri Lanka Bank Dunia Oktober 2026, Sri Lanka Development Update, bertajuk Daripada Pemulihan kepada Transformasi, memberikan penilaian selari. Laporan itu menyatakan keluaran dalam negara kasar sebenar telah kembali ke paras sebelum krisis selepas pertumbuhan selama dua belas suku tahun berturut-turut. Aktiviti perindustrian yang kukuh, pertumbuhan pelaburan dan sektor perkhidmatan yang berdaya tahan telah menyokong pemulihan.

Bagaimanapun, Bank Dunia menyifatkan pemulihan itu sebagai belum lengkap dan tidak sekata. Petunjuk pasaran buruh masih ketinggalan, kemiskinan kekal melebihi paras sebelum krisis, dan tekanan inflasi yang kembali meningkat telah menghakis sebahagian daripada peningkatan kebajikan isi rumah. Kembalinya keluaran negara ke paras terdahulu tidak bermakna keluarga telah memperoleh semula kuasa beli atau jaminan pekerjaan seperti sebelumnya.

Jika dibaca bersama, kedua-dua penilaian itu menunjukkan perbezaan antara memulihkan pengeluaran yang hilang dengan membina ekonomi yang mampu mengekalkan taraf hidup lebih baik. Fasa seterusnya memerlukan perubahan pada jenis pengeluaran Sri Lanka, cara perniagaan melabur serta perlindungan untuk pekerja dan isi rumah apabila gangguan berlaku.

Model pertumbuhan berbeza dalam batas kewangan yang ketat

IPS berkata inflasi telah turun dengan ketara daripada kemuncaknya pada 2022, penstrukturan semula hutang luar telah maju dan rizab asing telah pulih ke paras yang lebih selesa. Pencapaian ini menyediakan asas yang lebih kukuh, tetapi tidak menghapuskan keperluan untuk melindungi kewangan awam dan keupayaan negara membayar import serta obligasi luar.

Dalam kenyataan yang mengumumkan laporan itu, IPS, sebuah institut penyelidikan dasar ekonomi, menjelaskan batas pendekatan terdahulu:

Sri Lanka tidak lagi boleh bergantung pada perbelanjaan yang dibiayai hutang, konsesi cukai atau penggunaan intensif import sebagai pemacu pertumbuhan.

Pendekatan alternatifnya ialah meningkatkan produktiviti, iaitu jumlah keluaran yang dihasilkan dengan jumlah tenaga kerja, modal dan sumber lain yang tertentu. Kemahiran yang lebih baik, infrastruktur yang lebih boleh diharap dan perniagaan yang lebih cekap boleh menyokong perubahan itu tanpa bergantung pada pengembangan pinjaman yang berterusan.

Perbezaan ini penting bagi ekonomi yang mempunyai ruang fiskal dan luaran yang terhad. Ruang fiskal ialah keupayaan kerajaan berbelanja tanpa menjejaskan kemampanan hutang. Ruang luaran merujuk kepada sumber mata wang asing yang diperlukan untuk membiayai import dan memenuhi obligasi di luar negara. Pertumbuhan yang meningkatkan pinjaman dan permintaan import dengan cepat boleh sekali lagi memberi tekanan kepada pemulihan.

Bank Dunia mengunjurkan pertumbuhan sebanyak 4.4% pada 2026 dan 4.2% pada 2027. Ini ialah unjuran bagi tahun kalendar penuh, berbeza daripada pertumbuhan 4.7% yang direkodkan pada separuh pertama 2026. Angka itu juga lebih rendah daripada sasaran pertumbuhan jangka sederhana 7% yang dibincangkan dalam penyelidikan IPS.

• 2022: Krisis ekonomi mendedahkan kelemahan fiskal dan luaran.
• 2024 dan 2025: KDNK sebenar berkembang sebanyak 5% pada setiap tahun.
• Separuh pertama 2026: Keluaran meningkat 4.7%, menandakan pertumbuhan selama dua belas suku tahun berturut-turut.
• Oktober 2026: Laporan tahunan IPS dan kemas kini Bank Dunia meletakkan pelaburan, eksport dan produktiviti sebagai teras fasa seterusnya.
• 2027: Bank Dunia mengunjurkan pertumbuhan 4.2%, manakala program IMF semasa dijadualkan berakhir.

Pertumbuhan eksport banyak bergantung pada produk sedia ada

Penyelidikan IPS menganggarkan hampir 95% pertumbuhan eksport Sri Lanka sejak 2008 datang daripada penjualan lebih banyak produk yang sudah ada dalam bakul eksportnya. Daripada hampir 1,000 produk baharu yang diperkenalkan dalam tempoh itu, hanya 43 menjadi berdaya saing.

Angka itu kira-kira 4% daripada jumlah produk baharu, berdasarkan jumlah anggaran yang diberikan dalam penyelidikan tersebut. Angka-angka ini menunjukkan sebab kepelbagaian eksport memerlukan lebih daripada sekadar melancarkan produk: perniagaan juga perlu membina keupayaan berterusan untuk bersaing di pasaran luar negara.

Penyelidikan itu mengesyorkan perjanjian perdagangan dan pembaharuan tarif domestik. Ia mengenal pasti risiko kebergantungan pada akses pasaran keutamaan yang boleh ditarik balik berikutan perubahan status pendapatan atau pematuhan terhadap syarat. Bagaimanapun, penyelidikan itu tidak menetapkan jadual bagi perjanjian baharu atau menjamin rundingan akan menghasilkan syarat yang menguntungkan.

Satu pembaharuan yang dicadangkan ialah penghapusan duti tambahan, iaitu caj tambahan yang dikenakan ke atas import selain duti kastam biasa. Penyelidikan IPS menyatakan caj ini meningkatkan asas pengiraan VAT import, menjadikan beban berkesan lebih tinggi daripada kadar VAT statutori 18%.

Penyederhanaan caj tersebut boleh mengurangkan kos dan memudahkan pemahaman peraturan perdagangan. Kehilangan hasil perlu dimasukkan dalam anggaran belanjawan, manakala perniagaan yang menghadapi persaingan import lebih besar memerlukan sokongan sepanjang peralihan. Penyelidikan itu mengesyorkan bantuan pelarasan perdagangan kerana perubahan caj import boleh membahayakan pekerjaan dan pendapatan di firma domestik yang lebih kecil.

Peningkatan hasil belum menghalang tekanan terhadap pelaburan

Hasil kerajaan meningkat daripada 8.2% KDNK pada 2022 kepada 16.6% pada 2025, menurut angka yang dibincangkan dalam penyelidikan IPS. Ini merupakan kenaikan 8.4 mata peratusan, menjadikan bahagian hasil itu sedikit melebihi dua kali paras sebelumnya.

Namun, pelaburan awam merosot daripada 5% kepada 3% KDNK semasa pelarasan fiskal. Penurunan dua mata peratusan itu mewakili pengurangan 40% dalam bahagiannya daripada ekonomi. Perbezaan ini menunjukkan mengapa kutipan hasil yang lebih kukuh sahaja tidak menjamin dana mencukupi disalurkan kepada infrastruktur dan pelaburan lain yang menyokong produktiviti.

Penyelidikan itu tidak mengesyorkan kenaikan kadar cukai selanjutnya, tetapi turut menyifatkan pemotongan cukai sebagai terlalu awal berikutan pematuhan yang tidak sekata, kegiatan tidak formal dan pengecualian. Nisbah cukai langsung kepada cukai tidak langsung ialah 40:60. Cukai langsung lazimnya dikenakan ke atas pendapatan atau kekayaan, manakala cukai tidak langsung dikutip melalui perbelanjaan terhadap barangan dan perkhidmatan.

Bagi tempoh selepas program IMF berakhir pada 2027, cadangan yang dikemukakan memihak kepada peluasan asas cukai, pengurangan pengecualian, penambahbaikan pematuhan dalam kalangan mereka yang bekerja sendiri dan berpendapatan tinggi, serta penggunaan pentadbiran cukai digital. Ini ialah saranan dasar, bukannya pakej cukai kerajaan yang telah diumumkan.

Kualiti pelaburan awam juga menjadi keutamaan. Penilaian projek yang boleh dipercayai, perolehan telus, pelaksanaan berkesan dan hasil yang boleh diukur diperlukan agar dana yang terhad digunakan sebaik mungkin. Perbelanjaan lebih besar tanpa penambahbaikan dalam pemilihan dan pelaksanaan projek tidak semestinya menghasilkan infrastruktur yang lebih baik atau pertumbuhan yang lebih kukuh.

Pekerjaan tidak formal mengehadkan manfaat pemulihan

Anggaran umum bahawa dua pertiga pekerja bekerja secara tidak formal disokong oleh angka penyelidikan IPS yang lebih tepat, iaitu 66.5% daripada jumlah pekerjaan pada 2024. Kedua-dua gambaran itu selaras: satu dibundarkan, manakala satu lagi menyatakan tahun dan peratusan.

IPS menyifatkan pekerja tidak formal sebagai mereka yang tidak mempunyai kontrak rasmi atau perlindungan keselamatan sosial. Pekerjaan sedemikian boleh menyebabkan seseorang memperoleh pendapatan tanpa perlindungan yang dikaitkan dengan pekerjaan formal. Oleh itu, keluaran negara boleh meningkat sementara ramai pekerja terus terdedah kepada pendapatan yang terputus-putus dan sokongan yang terhad.

Masalah ini tertumpu khususnya di tempat kerja yang sangat kecil. Kira-kira 60% pekerja bergaji tidak formal bekerja di pertubuhan yang mempunyai kurang daripada lima pekerja tetap, menurut penyelidikan itu. Keupayaan pentadbiran yang lemah dan pematuhan terhad terhadap kewajipan buruh serta keselamatan sosial menyukarkan pembaharuan pada skala itu.

Cadangan termasuk cukai yang lebih ringkas, pendaftaran digital, peraturan caruman yang sesuai untuk firma kecil, akses kredit yang lebih baik dan hukuman lebih tegas bagi ketidakpatuhan. Matlamat bersamanya ialah memudahkan pewujudan pekerjaan formal sambil menjadikan perlindungan yang berkaitan dengannya lebih boleh diharap.

Kemahiran merupakan kekangan yang berasingan. Anggaran IPS berdasarkan Tinjauan Tenaga Buruh 2024 menunjukkan hanya 34.1% pekerja berpengetahuan mempunyai kelayakan pendidikan tinggi. Tindakan yang disyorkan termasuk program pendidikan tinggi lebih pendek untuk pekerja teknikal, pendidikan sains dan teknologi, sokongan kewangan untuk pelajar dan insentif agar pekerja mahir terus menetap di Sri Lanka.

Perniagaan tani menghubungkan pekerjaan, eksport dan keselamatan makanan

Bank Dunia mengenal pasti perniagaan tani sebagai pemacu berpotensi bagi pertumbuhan, pekerjaan, eksport dan pengurangan kemiskinan. Angkanya menunjukkan mengapa sektor ini penting melangkaui pertanian: pertanian primer menyumbang 8% KDNK, manakala sistem agro-makanan yang lebih luas menyumbang kira-kira satu perenam daripada keluaran, lebih 40% pekerjaan dan hampir satu pertiga eksport barangan.

Sistem agro-makanan merangkumi kegiatan di luar pengeluaran di ladang, seperti pemprosesan, penyimpanan, pengangkutan dan pengedaran. Bahagian keluarannya kira-kira dua kali ganda bahagian pertanian primer, sekali gus menggambarkan betapa banyak kegiatan ekonomi bergantung pada perkara yang berlaku antara pengeluaran dengan jualan akhir.

Bank Dunia mengenal pasti herotan dasar, insentif pelaburan yang lemah, nilai tambah terhad, jurang infrastruktur serta akses terhad kepada tanah dan pembiayaan sebagai kekangan. Ia turut menyebut kejayaan dalam sektor teh, kelapa, kayu manis, makanan laut dan pembuatan berasaskan getah.

Nilai tambah bermaksud memproses atau menambah baik produk dengan cara lain supaya hasilnya lebih tinggi daripada bahan mentah asas. Pengembangan kegiatan sedemikian boleh menyokong pendapatan yang lebih tinggi, tetapi perniagaan memerlukan pelaburan, infrastruktur yang boleh diharap dan akses pasaran untuk melaksanakan peralihan itu.

Penyelidikan IPS menganggarkan produktiviti faktor keseluruhan pertanian hanya meningkat 0.3% setahun sepanjang dekad lalu, berbanding 1.6% di seluruh Asia Selatan. Ukuran ini menjejaki kecekapan penggunaan tenaga kerja, tanah, modal dan input lain secara bersama. Kadar Sri Lanka 1.3 mata peratusan lebih rendah, menunjukkan jurang besar dalam pertumbuhan kecekapan.

Pertanian berdaya tahan, pengurusan air, penyimpanan dan pengedaran menangani kerugian pengeluaran serta penghantaran makanan kepada pengguna. Pelaburan ini menghubungkan agenda produktiviti dengan perlindungan daripada gangguan iklim, dan bukannya menganggap pembaharuan pertanian dan kesiapsiagaan bencana sebagai tugas yang berasingan.

Perlindungan iklim dan keselamatan tenaga perlu dimasukkan dalam perancangan pelaburan

IPS menyebut Siklon Ditwah dan kejutan tenaga global sebagai peringatan bahawa kestabilan ekonomi boleh terjejas oleh peristiwa di luar kawalan dasar kewangan domestik. Kerosakan akibat bencana boleh mengganggu pengeluaran dan pengangkutan, mengurangkan hasil pertanian serta mengalihkan wang awam daripada keutamaan pembangunan kepada pemulihan kecemasan.

Institut itu mengenal pasti tenaga boleh baharu, sistem makanan, infrastruktur dan kesiapsiagaan bencana sebagai keutamaan pelaburan. Kapasiti tenaga boleh baharu yang lebih besar boleh mengurangkan pendedahan kepada turun naik harga bahan api antarabangsa. Tenaga yang boleh diharap dan mampu milik juga penting bagi pengilang, ladang, perniagaan pelancongan dan pengeksport yang sedang mempertimbangkan pelaburan.

Penjanaan tenaga boleh baharu sahaja bukan keseluruhan tugasnya. Penyelidikan IPS turut mengesyorkan agar pelaburan penghantaran dilindungi dalam peralihan tenaga. Rangkaian penghantaran membawa elektrik dari kemudahan penjanaan ke tempat penggunaannya, sekali gus membolehkan kapasiti tambahan menyalurkan tenaga kepada isi rumah dan perniagaan.

Cadangan ini tidak menetapkan jadual pembinaan yang dibiayai, garis masa perolehan atau tarikh penyempurnaan projek tertentu. Ujian praktikalnya ialah sama ada pemilihan, pembiayaan dan pelaksanaan projek menangani kelemahan yang menyebabkan pengeluaran dan pendapatan isi rumah terdedah kepada kejutan.

Bantuan sosial tidak menjangkau sebahagian isi rumah yang paling terdedah kepada kejutan

Penyelidikan IPS mengenal pasti ketidakpadanan dalam jangkauan Aswesuma, program bantuan sosial Sri Lanka. Dalam kalangan satu perlima isi rumah termiskin, liputan ialah 55% bagi mereka yang paling terdedah kepada kejutan, berbanding 63% bagi mereka yang paling kurang terdedah.

Jurang lapan mata peratusan itu bermakna kumpulan yang lebih terdedah menerima liputan lebih rendah walaupun kerentanan mereka lebih tinggi. Ini memberikan alasan yang jelas untuk menambah baik penyasaran dan bukannya menganggap status kemiskinan sahaja sudah menggambarkan kemungkinan kerugian akibat bencana.

Cadangan termasuk memperkukuh Sistem Pengurusan Kebajikan Bersepadu serta mewujudkan daftar sosial yang menyeluruh dan dikemas kini secara berkala. Menghubungkan maklumat isi rumah dengan data risiko bencana dan iklim boleh membantu mengenal pasti mereka yang memerlukan bantuan apabila kejutan berlaku.

Penyelidikan IPS turut mengesyorkan pembiayaan yang diatur lebih awal, dengan pencetus dan prosedur untuk memperluas manfaat semasa kecemasan. Tujuannya ialah menyediakan bantuan dengan segera dan bukannya memerlukan setiap tindak balas bermula dengan keputusan pembiayaan baharu selepas kerosakan berlaku.

Perkara ini penting seiring dengan pembaharuan buruh. Pekerja yang perlindungan pekerjaannya terhad dan isi rumah yang terjejas oleh bencana boleh mengalami kerugian bertindih. Penyelarasan sasaran yang lebih baik dan bantuan lebih pantas akan menyokong keselamatan isi rumah tanpa memisahkan perlindungan sosial daripada strategi pertumbuhan.

Perancangan wilayah perlu seiring dengan perubahan ekonomi dan penduduk

Laporan IPS meneliti pelaburan infrastruktur, pembangunan wilayah, pembandaran dan perubahan dinamika penduduk sebagai sebahagian daripada strategi pertumbuhan yang lebih inklusif. Perancangan terselaras diperlukan agar peluang pekerjaan, pengangkutan dan perkhidmatan penting memenuhi keperluan di tempat orang tinggal dan bekerja.

IPS menganggarkan bahagian penduduk bandar di Wilayah Barat hampir 61%, menggunakan ukuran kepadatan penduduk dan akses infrastruktur daripada banci 2024. Ini ialah anggaran penyelidikan berdasarkan ukuran tersebut, bukannya angka yang harus secara automatik dianggap sebagai klasifikasi rasmi bandar bagi wilayah itu.

Antara cadangan yang dibincangkan ialah caj kesesakan di Colombo menggunakan pengecaman nombor plat automatik dan pembayaran digital. Sistem sedemikian akan mengenakan caj kepada kenderaan yang menggunakan jalan atau kawasan sesak yang ditetapkan. Ini ialah saranan, bukannya skim caj yang telah diumumkan dengan sempadan, bayaran atau tarikh mula yang dipersetujui.

Saranan laporan tahunan itu merangkumi perdagangan, pengurusan fiskal, pasaran buruh, pembandaran, tenaga, pertanian, perlindungan sosial dan pembangunan modal insan. Tujuan bersamanya ialah meningkatkan kapasiti produktif sambil mengurangkan risiko kejutan lain memadamkan pencapaian sejak 2022.

Perkara yang belum dipastikan ialah bagaimana saranan itu akan diterjemahkan kepada program yang dibiayai, pembaharuan yang diluluskan atau tarikh akhir pelaksanaan. Penanda bertarikh seterusnya ialah unjuran pertumbuhan Bank Dunia bagi 2027 dan penamatan program IMF semasa yang dijadualkan pada tahun itu. Kedua-duanya memberikan jangka masa perancangan, bukannya jadual penerimaan agenda IPS.

Perkara Utama

• KDNK sebenar meningkat 5% pada 2024 dan 2025 serta 4.7% pada separuh pertama 2026.
• Bank Dunia mengunjurkan pertumbuhan 4.4% pada 2026 dan 4.2% pada 2027, manakala kemiskinan dianggarkan 16.9% pada 2025.
• IPS mengesyorkan pelaburan swasta, peningkatan produktiviti dan eksport berdaya saing, bukannya kebergantungan semula pada pinjaman dan permintaan import.
• Pekerjaan tidak formal merangkumi 66.5% daripada jumlah pekerjaan pada 2024, sekali gus mengehadkan jaminan pekerjaan dan perlindungan sosial.
• Menurut penyelidikan IPS, hampir 95% pertumbuhan eksport sejak 2008 datang daripada produk sedia ada.
• Sistem agro-makanan yang lebih luas menyokong lebih 40% pekerjaan dan hampir satu pertiga eksport barangan.
• Kesiapsiagaan iklim, pelaburan tenaga dan bantuan bersasar yang lebih baik ialah antara saranan utama, namun tarikh pelaksanaannya belum ditetapkan.