Belia Malaysia Bawa Janji Hutan ke Mahkamah ketika Jutaan Hektar Berdepan Penukaran Guna Tanah

Enam anak muda Malaysia mahu mengikat janji negara

Enam anak muda Malaysia memohon Mahkamah Tinggi Kuala Lumpur mengarahkan kerajaan menunaikan janjinya untuk mengekalkan sekurang-kurangnya separuh daripada keluasan negara di bawah litupan hutan. Permohonan mereka memetik anggaran bahawa 4.27 juta hingga 4.51 juta hektar hutan semula jadi telah diperuntukkan untuk ditukar kepada kegunaan komersial, yang berpotensi menyebabkan litupan hutan tinggal antara 47.4% hingga 49.6% daripada keluasan tanah Malaysia.

Anggaran kerajaan bagi 2024 meletakkan litupan hutan pada kira-kira 54.6%. Pertikaian ini melangkaui angka tersebut: pemohon mahu mahkamah memutuskan sama ada janji kerajaan yang berulang kali dibuat mewujudkan kewajipan yang boleh dikuatkuasakan, perlindungan yang boleh dituntut anak muda, dan tindakan yang patut diambil pihak berkuasa persekutuan apabila hutan berada di bawah kawalan negeri.

Amira Aliya, yang berusia 18 tahun ketika kes itu difailkan, menyertai lima pemohon lain berusia 20 hingga 30 tahun menerusi kempen Mana Hutan Kami. Mereka mencabar kerajaan Malaysia dan Menteri Sumber Asli dan Kelestarian Alam Sekitar.

Dasar perhutanan negara Malaysia sendiri mengulangi komitmen untuk mengekalkan sekurang-kurangnya 50% tanah negara sebagai kawasan hutan dan litupan pokok. Dokumen yang diluluskan Kabinet pada 11 November 2020 dan Majlis Tanah Negara pada 29 Januari 2021 itu turut menjelaskan cabaran utama bagi saman berkenaan: hal ehwal perhutanan terletak di bawah bidang kuasa negeri.

Pemohon, yang diwakili peguam Datuk Ambiga Sreenevasan dan Lim Wei Jiet, memohon pengisytiharan bahawa hak mereka telah dicabuli serta perintah mengikat yang mewajibkan tindakan kerajaan. Langkah yang dimohon termasuk usaha menerusi Majlis Tanah Negara dan laporan kemajuan setiap 90 hari.

Lawatan ke Johor menjadikan isu ini dekat di hati

Kebimbangan Aliya mula terbentuk semasa lawatan pada Ogos 2024 ke sebuah rumah kebajikan di Johor. Beliau pergi untuk mengajar kemahiran asas kehidupan kepada anak muda daripada keluarga yang berdepan penderaan dan kesusahan, tetapi menyaksikan bagaimana banjir mengganggu keperluan harian.

Dapur, ruang dobi dan kawasan umum rumah itu terletak di luar. Ketika musim hujan, penghuni dan penjaga sukar sampai ke ruang yang mereka perlukan. Aliya, seorang pelajar dan penganjur alam sekitar, menghuraikan masalah itu dari sudut praktikal:

Infrastruktur rumah itu tidak sesuai untuk musim hujan,

Aliya sebelum itu telah menganjurkan bengkel pengkomposan sisa makanan menerusi kelab alam sekitar dan alam semula jadi di sekolahnya. Banjir monsun yang berulang membuatkan beliau merasakan aktiviti individu terlalu kecil untuk menangani tekanan yang menjejaskan masyarakat di sekelilingnya.

Enam pemohon itu membawa pengalaman dari beberapa bahagian Malaysia. Mereka termasuk pejuang iklim Abe Lim, 30, dari Kuala Lumpur; pekerja NGO Sitti Fatimah, 25, dari Sabah; pelajar pascasiswazah Winona Elisha Jemak, 23, dari Sarawak; serta pelajar Johor Lee Yu Dong, 20, Adom Teh, 20, dan Aliya, 18. Usia mereka dinyatakan ketika permohonan itu diumumkan.

Bagaimana janji 50% dimasukkan dalam dasar negara

Perdana Menteri ketika itu, Mahathir Mohamad, membuat komitmen hutan Malaysia pada 1992, sekitar Sidang Kemuncak Bumi Rio. Beliau mempertahankan hak negara untuk menggunakan kayu balak bagi pembangunan ekonomi sambil berjanji mengekalkan separuh daripada tanahnya di bawah litupan hutan.

Dasar perhutanan merekodkan komitmen itu sebagai usaha mengekalkan sekurang-kurangnya 50% litupan hutan dan pokok, dengan syarat negara maju mengekalkan 30% tanah mereka sebagai hutan. Strategi tindakannya turut mengulangi sasaran 50% Malaysia.

Janji itu tidak pernah digubal sebagai kewajipan undang-undang tersendiri. Namun, ia berulang kali dinyatakan dalam dokumen perancangan dan dasar negara, termasuk pada mesyuarat Majlis Tanah Negara ke-80 yang dipengerusikan Perdana Menteri Anwar Ibrahim. Pemohon berhujah bahawa pengulangan ini memberikan janji tersebut kekuatan undang-undang.

Lim Wei Jiet, salah seorang peguam pemohon, menjelaskan pendirian mereka dengan ringkas:

Jika anda berjanji sesuatu, anda perlu menunaikan bahagian anda dalam perjanjian itu,

Dasar itu turut mengenal pasti langkah konkrit: menambah baik prosedur menukar guna tanah hutan, menggantikan kawasan yang dikeluarkan daripada hutan simpan kekal, mewartakan kawasan hutan tambahan dan mengemas kini maklumat tentang litupan hutan dan pokok secara berkala. Langkah ini menghubungkan janji umum dengan keputusan mengenai kawasan tanah tertentu.

Apakah yang sebenarnya diukur oleh angka hutan

Anggaran pemohon merujuk kepada hutan semula jadi yang diperuntukkan untuk ditukar guna. Jika kawasan itu tidak lagi dikira sebagai hutan, litupan hutan akan tinggal antara 47.4% hingga 49.6% daripada tanah negara. Julat unjuran itu 0.4 hingga 2.6 mata peratusan di bawah paras minimum yang dijanjikan.

Analisis RimbaWatch yang dipetik pemohon menggunakan set data geospatial untuk mengenal pasti hutan yang terancam. Ukuran hutan semula jadinya tidak merangkumi ladang perindustrian. Kerajaan menggunakan kategori litupan hutan dan pokok yang lebih luas, menjadikan takrifan aspek utama dalam pertikaian ini.

Abe Lim, penyelidik iklim dan pemohon, menjelaskan bahawa hutan semula jadi mempunyai lapisan tumbuhan dan hubungan ekologi yang terbentuk selama berabad-abad. Ladang biasanya mempunyai campuran spesies yang lebih seragam dan pokok yang berusia hampir sama. Dalam temu bual radio pada April, beliau memberi amaran:

Jika kita menganggap ladang dan hutan semula jadi sebagai perkara yang boleh saling menggantikan, kita sebenarnya berisiko mewujudkan tanggapan awam yang sangat, sangat mengelirukan,

Jabatan Perhutanan Semenanjung Malaysia sebelum ini mempertikaikan takrifan RimbaWatch mengenai hutan, penyahhutanan dan ladang hutan. Menjawab anggaran terdahulu bahawa kira-kira 2.34 juta hektar dirancang untuk dibersihkan, jabatan itu berkata unjuran kehilangan hutan terlalu tinggi kerana perbezaan takrifan.

Pengiraan terdahulu itu menggunakan angka kerajaan sebanyak 18.33 juta hektar hutan, atau 55.2% daripada tanah negara, pada 2017. Ia mengunjurkan pengurangan kepada kira-kira 15.6 juta hektar, atau 47.35%. Jabatan itu berkata Malaysia melaporkan maklumat perhutanan setiap lima tahun menerusi Penilaian Sumber Hutan yang diselaraskan Pertubuhan Makanan dan Pertanian PBB, dan mengulangi komitmen 50% tersebut.

Oleh itu, pertikaian di mahkamah melibatkan rancangan guna tanah dan kaedah pengukuran: kawasan mana yang patut dikira dalam janji negara, dan bagaimana pihak berkuasa patut mengambil kira hutan semula jadi yang ditukar menjadi ladang.

Mengapa kuasa negeri penting dalam saman persekutuan

Perkara 74(2) Perlembagaan Persekutuan, dibaca bersama Senarai II Jadual Kesembilan, meletakkan hal ehwal perhutanan di bawah bidang kuasa negeri. Dasar perhutanan negara menyatakan bahawa negeri mengawal sumber hutan masing-masing serta menggubal undang-undang dan dasar perhutanan sendiri.

Peranan eksekutif kerajaan persekutuan diterangkan sebagai pemberian nasihat, bantuan teknikal, latihan dan penyelidikan. Maka, perintah mahkamah yang ditujukan kepada kerajaan persekutuan akan beroperasi dalam sistem yang meletakkan banyak keputusan tentang tanah hutan di tangan pihak berkuasa negeri.

Permohonan pemohon supaya tindakan diambil menerusi Majlis Tanah Negara menangani pembahagian tanggungjawab itu. Mereka memohon penyelarasan di peringkat negara bagi mengekalkan paras minimum yang dijanjikan, dan bukannya hanya bergantung pada cabaran terhadap projek pembalakan tertentu.

Dasar perhutanan itu sendiri mengakui akibat penukaran guna tanah. Ia mentakrifkan penyahhutanan sebagai pembersihan kekal bagi kegunaan seperti pertanian, industri, perlombongan, jalan raya, empangan, bandar dan perumahan. Dasar itu turut memberi amaran bahawa ekosistem hutan hujan tropika rapuh dan sukar dipulihkan selepas gangguan berterusan.

Maklumat hutan simpan rasmi dan kegunaannya kepada orang ramai

Set data hutan simpan Jabatan Perangkaan Malaysia, yang dikemas kini hingga 2024, merekodkan keluasan hutan simpan kekal mengikut negeri. Kawasan ini diwartakan secara sah, dan angka dikira berdasarkan peta hutan simpan yang diwartakan.

Set data itu menghuraikan hutan simpan kekal di bawah Akta Perhutanan Negara 1984 serta pengurusannya menurut Dasar Perhutanan Negara 1978 yang dipinda pada 1992. Empat fungsi utamanya ialah perlindungan, pengeluaran, rekreasi dan penyelidikan. Oleh itu, hutan simpan boleh mempunyai pelbagai kegunaan, termasuk pengeluaran kayu balak di bawah peraturan pengurusan.

Keluasan hutan simpan Johor yang disenaraikan ialah 432,184 hektar pada 2014 dan 332,749 hektar pada 2017. Jabatan itu menjelaskan bahawa angka bagi Semenanjung Malaysia sebelum 2017 merangkumi hutan simpan cadangan yang menunggu pewartaan; mulai 2017, hanya hutan simpan yang telah diwartakan dikira. Pembaca yang membandingkan tahun-tahun tersebut perlu mengambil kira perubahan liputan ini.

Bagi masyarakat yang mahu menelusuri keputusan mengenai hutan, set data itu menyediakan rekod sempadan hutan simpan yang sah. Pengiraan di peringkat negara dalam saman ini mengemukakan persoalan lebih luas tentang hutan merentas kategori tanah berbeza, termasuk kawasan yang dirancang untuk penukaran guna komersial.

Ujian undang-undang pertama ialah kebenaran untuk meneruskan kes

Mahkamah Tinggi perlu terlebih dahulu memutuskan sama ada memberikan kebenaran untuk semakan kehakiman, iaitu kebenaran memfailkan cabaran itu. Satu isu utama ialah locus standi, atau kedudukan untuk membawa kes: sama ada pemohon mempunyai kaitan yang mencukupi dengan kemudaratan yang didakwa untuk memfailkan kes.

Pertikaian berasingan mengenai hutan Bukit Cherakah di Selangor menunjukkan betapa pentingnya persoalan itu. Pada April 2026, Mahkamah Persekutuan memutuskan bahawa dua NGO alam sekitar tidak mempunyai kedudukan untuk mencabar penarikan perlindungan hutan simpan kerana organisasi itu ditubuhkan selepas keputusan berkenaan. Laporan pada Julai masih menyifatkan perkara itu sebagai belum diputuskan oleh Mahkamah Persekutuan.

Kiu Jia Yaw, pengerusi Jawatankuasa Alam Sekitar dan Perubahan Iklim Majlis Peguam Malaysia, tidak terlibat dalam kes anak muda itu. Ketika bercakap atas kapasiti peribadi, beliau berkata keputusan Bukit Cherakah menunjukkan perlunya pengiktirafan hak alam sekitar diperkukuh dalam sistem perundangan Malaysia.

Tarikh pemfailan dan pendengaran kes itu juga dilaporkan secara berbeza. Pengumuman pemohon menyatakan 28 Februari 2026 sebagai tarikh pemfailan, manakala Aliya berkata permohonan difailkan pada April. Pendengaran pada mulanya disenaraikan pada 14 Mei, kemudian disebut dijadualkan pada 27 Julai; Aliya menyatakan 20 Oktober. Pengesahan tarikh pendengaran yang berkuat kuasa serta penjelasan mengenai perubahan itu tidak diberikan.

• 1992: Malaysia membuat komitmen untuk mengekalkan sekurang-kurangnya separuh daripada tanahnya di bawah litupan hutan.
• 11 November 2020 dan 29 Januari 2021: Kabinet dan Majlis Tanah Negara meluluskan dasar perhutanan negara.
• Ogos 2024: Aliya melawat rumah kebajikan yang dilanda banjir di Johor.
• 28 Februari 2026: Pengumuman pemohon menyatakan tarikh pemfailan semakan kehakiman.
• 20 Oktober: Tarikh pendengaran permohonan kebenaran seperti dinyatakan dalam laporan Aliya.

Bolehkah hak perlembagaan melindungi generasi akan datang?

Pemohon bergantung pada hak untuk hidup di bawah Perkara 5(1) dan kesamarataan di bawah Perkara 8(1) Perlembagaan Persekutuan. Mereka turut mengemukakan doktrin jangkaan sah, iaitu hujah bahawa janji awam yang berulang kali dibuat patut ditunaikan, serta amanah awam, prinsip bahawa sumber awam patut diurus demi kepentingan masyarakat kini dan pada masa hadapan.

Perlembagaan Malaysia tidak menyatakan secara jelas hak kepada alam sekitar yang sihat. Datuk Dr Shad Saleem Faruqi, profesor emeritus undang-undang di Universiti Malaya, menjelaskan bahawa pemohon perlu mengaitkan perlindungan alam sekitar dengan hak perlembagaan sedia ada.

Keputusan mahkamah Malaysia mengambil pendekatan yang berbeza. Dalam kes Tan Tek Seng pada 1996, yang berkaitan dengan pemecatan daripada pekerjaan, mahkamah mentafsirkan hak untuk hidup sebagai merangkumi sumber rezeki. Dalam kes Kajing Tubek, yang turut diputuskan pada 1996, mahkamah menolak permohonan untuk menghentikan projek hidroelektrik di Sarawak yang akan memindahkan ribuan penduduk Orang Asal, dengan memutuskan bahawa projek itu dijalankan mengikut undang-undang.

Anak muda itu berhujah bahawa kemusnahan hutan meletakkan beban yang tidak seimbang kepada mereka yang akan hidup paling lama dengan kesannya. Afidavit mereka menyatakan:

Kemerosotan alam sekitar hari ini mengenakan kos tertangguh kepada mereka yang tidak berperanan menyebabkannya,

Kiu berkata prinsip keadilan antara generasi telah pun wujud dalam undang-undang iklim antarabangsa, undang-undang keluarga Malaysia dan undang-undang adat. Beliau menjelaskan bahawa adat menghendaki manusia menggunakan alam sekitar tanpa mengancam keupayaan generasi akan datang untuk menikmatinya.

Pemohon meminta mahkamah menerapkan idea tersebut kepada tanggungjawab kerajaan terhadap hutan. Hujah mereka mengaitkan bekalan air, mata pencarian, keselamatan makanan dan keadaan yang diwarisi generasi akan datang dengan maksud hak untuk hidup.

Hutan menghubungkan kewangan awam dengan kebimbangan peribadi

Pendedahan ekonomi Malaysia menjadikan kes ini lebih luas daripada isu pemuliharaan. Kajian Bank Negara Malaysia dan Bank Dunia pada 2022 mendapati 54% pinjaman bank berkaitan dengan industri yang bergantung pada alam semula jadi, manakala 87% terdedah kepada sektor yang menyumbang kepada kemerosotan alam sekitar. Oleh itu, dasar hutan turut melibatkan perniagaan dan pinjaman, selain masyarakat berhampiran kawasan pembalakan.

Kewangan negeri juga menjadi sebahagian daripada perbahasan. Dana Pindahan Fiskal Ekologi dinyatakan berjumlah RM250 juta dan semakin meningkat, dengan tujuan menyokong pemuliharaan ekologi. Dr Lim Teckwyn, pensyarah jemputan sains alam sekitar di Universiti Nottingham Malaysia, berhujah bahawa pampasan yang bermakna kepada negeri bagi pemuliharaan hutan mungkin memerlukan ratusan bilion ringgit.

Aliya menggambarkan kesannya secara lebih peribadi. Cuaca panas dan kemerosotan alam sekitar menyukarkan beliau dan beberapa rakan sebaya membayangkan masa depan mereka, termasuk sama ada mahu mempunyai anak. Beliau bimbang usaha individu tenggelam oleh kemusnahan yang dilakukan syarikat berpengaruh.

Kakaknya, ahli Dewan Undangan Negeri Johor Amira Aisya, memberikan contoh tindakan melalui institusi awam. Selepas dipilih, beliau berjaya mendesak penubuhan Jawatankuasa Perubahan Iklim dan Pengurusan Risiko Bencana dalam Dewan Undangan Negeri.

Kempen mahkamah Aliya meraih ribuan komen di media sosial, termasuk perkongsian tentang kehilangan hutan dari Pulau Pinang hingga Borneo serta permintaan untuk menderma atau menyokong kes itu. Baginya, mengambil tindakan undang-undang memberikan jalan untuk menangani perasaan tidak berdaya. Katanya:

Kita perlu faham bahawa kita masih boleh melakukan sesuatu. Ini bukan pengakhiran.

Perkara Utama

• Enam pemohon berusia 18 hingga 30 tahun mencabar kerajaan berhubung komitmen Malaysia untuk mengekalkan sekurang-kurangnya 50% litupan hutan.
• Permohonan mereka memetik 4.27 juta hingga 4.51 juta hektar yang diperuntukkan untuk penukaran guna, yang berpotensi menyebabkan litupan hutan semula jadi tinggal 47.4% hingga 49.6%.
• Kerajaan menganggarkan litupan hutan sekitar 54.6% pada 2024; takrifan hutan, ladang dan litupan pokok menjadi isu utama dalam pertikaian ini.
• Pemohon menuntut tindakan kerajaan yang mengikat, penyelarasan menerusi Majlis Tanah Negara dan laporan kemajuan setiap 90 hari.
• Kedudukan untuk membawa kes, hak perlembagaan dan pembahagian kuasa antara kerajaan persekutuan dengan negeri merupakan isu undang-undang utama.
• Dasar perhutanan negara mengulangi komitmen 50% dan menggariskan langkah mengurus penukaran guna serta menggantikan kawasan hutan simpan yang dikeluarkan.