Kematian Akibat Campak di Bangladesh Mencecah 1,147 Ketika Kempen Vaksinasi Gagal Melindungi Jutaan Kanak-kanak

Wabak maut mendedahkan kelemahan dalam usaha mencapai kanak-kanak

Bangladesh merekodkan kira-kira 202,000 kes campak yang disyaki antara pertengahan Mac hingga 9 Oktober 2026, termasuk 22,000 kes yang disahkan melalui ujian makmal, menurut Pertubuhan Kesihatan Sedunia (WHO). Agensi itu melaporkan 1,147 kematian, dengan kanak-kanak bawah lima tahun merangkumi 94% daripada jumlah kematian yang direkodkan.

Dalam tempoh itu, Bangladesh mencatatkan lebih banyak kes campak yang disyaki berbanding negara lain. Kempen vaksinasi kecemasan mencapai hampir 20 juta kanak-kanak pada April dan Mei, namun program kesihatan yang dijalankan kemudian mengenal pasti empat juta lagi kanak-kanak dalam kumpulan umur sama berbanding jumlah yang disenaraikan sebagai sasaran kempen campak.

Angka-angka itu menggambarkan masalah utama di negara berpenduduk 178 juta orang ini: meskipun berjuta-juta dos vaksin dihantar, ramai kanak-kanak masih tidak terlindung. Senarai penduduk yang tidak lengkap, kekurangan petugas kesihatan dan kegagalan memaklumkan ibu bapa tentang sesi vaksinasi melemahkan tindak balas selepas kadar imunisasi rutin merosot pada 2025.

Pada September, purata 1,198 kes campak baharu direkodkan setiap hari, paras tertinggi sejak Mei. Kerajaan memulakan satu lagi kempen pada penghujung September untuk mencapai 3.4 juta kanak-kanak yang tercicir sebelum ini, sementara hospital berdepan tekanan akibat campak dan denggi.

Mark Jit, penasihat vaksin WHO dan profesor di Sekolah Kesihatan Awam Global Universiti New York, berkata pengalaman itu membawa mesej yang melangkaui Bangladesh:

Ini amaran yang benar-benar serius kepada setiap negara.

Jit berkata, mencegah wabak melalui vaksinasi lebih mudah, murah dan selamat berbanding melancarkan tindak balas kecemasan. Pengalaman Bangladesh menunjukkan betapa cepat kemerosotan liputan vaksinasi rutin boleh menjadi krisis yang sukar dibendung meskipun kempen vaksinasi berskala besar dijalankan.

Liputan vaksinasi merosot di bawah sasaran perlindungan

WHO dan UNICEF menganggarkan liputan dos pertama vaksin campak di Bangladesh merosot daripada 96% pada 2024 kepada 90% pada 2025. Liputan dos kedua pula turun daripada 93% kepada 86%.

Penurunan itu ialah enam mata peratusan bagi dos pertama dan tujuh mata peratusan bagi dos kedua. Pada 2025, liputan dos pertama berada lima mata peratusan di bawah sasaran WHO sebanyak 95%, manakala dos kedua sembilan mata peratusan di bawah sasaran itu.

Campak merebak dengan begitu mudah sehingga liputan vaksinasi yang sangat tinggi diperlukan untuk mencegah wabak. Apabila cukup ramai orang terlindung, virus mempunyai lebih sedikit peluang untuk berpindah dari seorang kepada seorang yang lain. Perlindungan bersama ini sering disebut sebagai imuniti kelompok.

Dos kedua melindungi sebilangan kecil kanak-kanak yang tidak membina imuniti selepas suntikan pertama. Oleh itu, membawa kanak-kanak mendapatkan satu dos sahaja belum mencukupi untuk melengkapkan perlindungan terhadap campak.

Kemerosotan di Bangladesh menyusuli pergolakan politik selepas bantahan pada 2024 yang menamatkan pemerintahan Sheikh Hasina selama 15 tahun. Petugas kesihatan melancarkan mogok, pesanan vaksin tertangguh dan vaksinasi susulan terganggu. Secara bersama, gangguan itu melemahkan program yang sebelum ini dianggap sebagai kejayaan vaksinasi.

Di Sylhet, keluarga berkata bantuan tiba terlalu lewat

Sylhet, di timur laut Bangladesh, antara wilayah yang paling teruk terjejas. Rekod rasmi menunjukkan 180 kematian kanak-kanak di sana. Keluarga menceritakan bagaimana anak-anak jatuh sakit sebelum pasukan vaksinasi tiba di komuniti mereka.

Arman Hossain, dua tahun, meninggal dunia pada Julai, kira-kira 24 jam selepas dimasukkan ke hospital. Keluarganya menjual beca automatik mereka untuk membayar rawatan. Arman belum menerima vaksin. Kakaknya yang berusia empat tahun turut dijangkiti campak tanpa pernah divaksin, tetapi terselamat.

Bapanya, Amin Mia, 26, berkata petugas kesihatan tidak pernah mengunjungi kampung terpencil mereka untuk menawarkan vaksinasi sebelum anaknya jatuh sakit:

Mereka datang hanya selepas saya mengebumikan anak saya.

Di Chhatak, yang turut terletak di wilayah Sylhet, Labiba Akter meninggal dunia pada Jun ketika berusia sembilan bulan. Program kecemasan itu menurunkan umur minimum vaksinasi daripada sembilan bulan kepada enam bulan, sekali gus membolehkan bayi yang lebih muda mendapat perlindungan.

Bapa Labiba, Humayun Rashid, tukang kayu berusia 30 tahun, berkata keluarganya tidak dimaklumkan tentang kempen itu:

Tiada petugas kesihatan datang untuk memaklumkan kami.

Daripada 16 keluarga yang ditemu bual di Sylhet pada September, lapan berkata mereka tidak pernah melihat petugas kesihatan menawarkan vaksinasi. Sekurang-kurangnya enam keluarga berkata petugas hanya datang selepas seorang kanak-kanak dalam komuniti mereka meninggal dunia akibat campak. Pengalaman mereka menggambarkan kegagalan dari segi akses dan komunikasi pada peringkat program nasional sepatutnya sampai ke setiap rumah.

Perkembangan tindak balas kecemasan

Bangladesh bertindak pantas selepas wabak bermula dan jangkitan baharu pada awalnya perlahan selepas kempen vaksinasi pada April dan Mei. Kerajaan berkata pihaknya telah mencapai setiap kanak-kanak dalam kumpulan sasaran, iaitu mereka yang berumur enam bulan hingga lima tahun.

Beberapa bulan kemudian, bukti menunjukkan ada kanak-kanak yang tercicir dan penularan kembali meningkat:

• Pertengahan Mac 2026: Wabak campak bermula.
• April dan Mei: Hampir 20 juta kanak-kanak menerima vaksin melalui program kecemasan.
• Mei: Menteri Kesihatan Sardar Md Sakhawat Husain berkata wabak itu terkawal.
• Jun: Satu lagi program kesihatan menyenaraikan empat juta lebih kanak-kanak yang layak dalam kumpulan umur sama berbanding kempen campak.
• Ogos: Rekod mesyuarat menunjukkan kanak-kanak yang tidak divaksin masih merangkumi majoriti kes yang disahkan melalui ujian makmal dalam kalangan kanak-kanak.
• September: Purata kes baharu mencecah 1,198 sehari, paras tertinggi sejak Mei.
• Penghujung September: Satu lagi kempen dilancarkan dengan sasaran 3.4 juta kanak-kanak yang tercicir sebelum ini.
• 9 Oktober: Jumlah terkumpul kes yang disyaki mencecah kira-kira 202,000.

Ziauddin Hyder, pembantu khas Perdana Menteri Tarique Rahman bagi hal ehwal kesihatan, mengakui wujud jurang liputan pada 14 September. Beliau berkata vaksinasi yang terlepas itu sebahagiannya berpunca daripada keengganan ibu bapa dan keadaan kanak-kanak yang sakit ketika pasukan vaksinasi berkunjung.

Pengiraan jumlah kanak-kanak menjadi kelemahan utama

Perbezaan sebanyak empat juta antara senarai sasaran kempen campak dengan senarai program pada Jun mendedahkan masalah asas dalam perancangan. Kedua-dua program meliputi kumpulan umur yang sama, namun menggunakan anggaran yang jauh berbeza tentang jumlah kanak-kanak yang memerlukan perkhidmatan.

Kadar liputan vaksinasi bergantung pada dua angka: jumlah kanak-kanak yang menerima dos dan jumlah kanak-kanak yang layak. Jika jumlah penduduk yang layak dipandang rendah, pegawai boleh mencapai sasaran angka mereka sedangkan masih ada kanak-kanak yang tidak termasuk dalam program.

Laporan WHO dan UNICEF yang diterbitkan pada Julai mempersoalkan mutu data rasmi vaksinasi campak dan penyakit lain bagi tempoh 2023 hingga 2025. Beberapa angka awal menunjukkan jumlah vaksinasi melebihi 100% daripada populasi sasaran, menandakan kemungkinan berlaku kesilapan dalam pengiraan dos atau anggaran jumlah kanak-kanak yang layak.

Pendaftaran kelahiran turut menjadi cabaran. UNICEF dan Biro Statistik Bangladesh menganggarkan sehingga 40% kanak-kanak tidak didaftarkan. Rekod yang tiada menyukarkan usaha mengenal pasti kanak-kanak yang layak, merancang sesi vaksinasi setempat dan menjejak mereka yang masih memerlukan dos.

Bagi keluarga di kampung terpencil, senarai sasaran yang tidak tepat boleh membawa kesan langsung: pasukan vaksinasi mungkin ditugaskan untuk mencapai terlalu sedikit kanak-kanak, atau ibu bapa tidak pernah menerima maklumat tentang masa dan tempat vaksin tersedia.

Persiapan dipadatkan kepada empat minggu

Minit mesyuarat pada 19 April yang melibatkan kerajaan, WHO dan rakan kesihatan mencatatkan bahawa pegawai hanya menjalankan satu pusingan pemeriksaan kesiapsiagaan sebelum kempen kecemasan, berbanding empat pusingan seperti kebiasaan, akibat kekangan masa.

Pemeriksaan kesiapsiagaan merangkumi keperluan praktikal seperti penyimpanan vaksin dalam peti sejuk, jumlah kakitangan dan anggaran bilangan kanak-kanak yang perlu divaksin. Satu pusingan pemeriksaan itu menunjukkan kebanyakan daerah bersedia, tetapi ada juga yang belum bersedia.

Hyder berkata kempen April dianjurkan dalam tempoh empat minggu. Tajul Islam Abdul Bari, yang mengetuai program imunisasi Bangladesh sehingga 2017, berkata kempen seperti itu biasanya memerlukan perancangan selama beberapa bulan.

Mahmudur Rahman, ahli epidemiologi dan pengerusi Jawatankuasa Pengesahan Kebangsaan Bangladesh bagi Penghapusan Campak dan Rubela, menjelaskan golongan yang paling berkemungkinan terjejas apabila persiapan tidak mencukupi:

Apabila pemeriksaan kesiapsiagaan tidak dilakukan dengan betul, kanak-kanak paling miskin dan paling sukar dicapai sering tidak mendapat vaksin dan terpaksa menanggung akibatnya.

Data kerajaan turut menunjukkan kira-kira satu pertiga jawatan petugas kesihatan kosong. Kekurangan itu mengurangkan tenaga kerja yang tersedia untuk mengenal pasti kanak-kanak yang tercicir, menerangkan kempen kepada ibu bapa, memberikan vaksin dan kembali ke rumah yang anaknya tiada atau sakit ketika kunjungan.

Rekod Ogos menunjukkan jurang berterusan

Menjelang mesyuarat pada Ogos, pegawai mempunyai bukti bahawa kanak-kanak yang tidak divaksin terus mendominasi jangkitan yang disahkan. Dalam kalangan kanak-kanak yang disahkan menghidap campak melalui ujian makmal, bahagian yang belum divaksin ialah 82% sebelum kempen kecemasan dan 85% selepasnya.

Walaupun hampir 20 juta vaksinasi telah diberikan, sebahagian besar kanak-kanak yang masih disahkan menghidap campak ialah mereka yang tiada rekod vaksinasi. Angka itu mengalihkan perhatian kepada keperluan mencapai kanak-kanak yang tidak termasuk dalam kempen.

Peningkatan semula pada September berlaku selepas menteri kesihatan pada Mei berkata kes di kawasan yang paling teruk terjejas hampir mencecah sifar. Penurunan awal itu membawa kelegaan, tetapi penularan berterusan menyebabkan keluarga terus terdedah beberapa bulan kemudian.

Rajesh Narwal, wakil timbalan WHO di Bangladesh, berkata agensi itu kekal komited untuk menyokong kerajaan dalam memvaksin setiap kanak-kanak yang berisiko. Beliau turut menggesa perkhidmatan rutin diperkukuh:

Imunisasi rutin perlu menjadi lebih berkesan dan berdaya tahan supaya jurang seperti ini tidak berulang.

Vaksinasi berkala dan kempen kecemasan mempunyai tujuan yang saling berkait. Kempen kecemasan berusaha menutup jurang yang terkumpul dengan pantas; perkhidmatan rutin pula perlu terus melindungi setiap kumpulan kanak-kanak yang baharu layak menerima vaksin.

Kanak-kanak kecil menghadapi bahaya paling besar

Campak menyebabkan demam panas, batuk dan ruam yang ketara. WHO menyatakan penyakit itu biasanya membunuh dua atau tiga orang bagi setiap 1,000 kes, manakala faktor seperti kekurangan zat makanan menjadikannya lebih membawa maut di negara miskin.

Kanak-kanak bawah lima tahun merangkumi 94% daripada kematian yang direkodkan di Bangladesh. Kanak-kanak lebih tua juga membentuk sebahagian besar daripada wabak itu: data WHO menunjukkan kanak-kanak berumur lebih lima tahun merangkumi kira-kira satu pertiga kes campak.

Pakar kesihatan menggesa kerajaan memperluas usaha vaksinasi kepada kumpulan umur lebih tua itu. Tumpuan program kecemasan terhadap kanak-kanak berumur enam bulan hingga lima tahun menyebabkan pihak berkuasa perlu menangani penularan dalam lingkungan umur yang lebih luas.

Saintis di Bangladesh turut menyiasat sebab antibodi kelihatan berkurangan lebih cepat daripada jangkaan dalam kalangan bayi sehingga kira-kira enam bulan. Bayi dalam kumpulan umur itu biasanya dijangka masih mempunyai sebahagian perlindungan daripada antibodi yang diterima daripada ibu mereka. Punca penurunan yang lebih cepat itu belum dikenal pasti.

Diagnosis dan rawatan segera turut menjadi keutamaan yang dikenal pasti WHO. Wabak denggi yang berlaku serentak di Bangladesh menambah tekanan kepada perkhidmatan kesihatan yang sudah merawat ramai pesakit campak.

Di Hospital Shahid Shamsuddin Ahmed di Sylhet, sebuah kemudahan dengan 100 katil yang merawat pesakit campak, 178 pesakit dimasukkan pada suatu hari pada September. Jumlah itu 78 pesakit melebihi kapasiti katil yang dinyatakan, menggambarkan tekanan terhadap penjagaan kesihatan semasa wabak.

Kempen seterusnya perlu mencapai isi rumah yang tercicir

Kempen yang dilancarkan pada penghujung September menyasarkan 3.4 juta kanak-kanak yang tercicir sebelum ini. Kejayaannya bergantung pada usaha mencari kanak-kanak itu, memaklumkan keluarga mereka dan memberikan dos vaksin di tempat yang tidak dicapai oleh usaha terdahulu.

Menteri Kesihatan Sardar Md Sakhawat Husain berkata penyertaan penduduk kampung akan menjadi sebahagian daripada usaha itu:

Kami akan melibatkan penduduk di seluruh kampung supaya tiada kanak-kanak yang tercicir.

Hyder berkata pada September bahawa kerajaan sedang melakukan segala yang termampu untuk menamatkan wabak itu. Kerajaan tidak menjawab soalan susulan yang dihantar pada Oktober. Tarikh kempen baharu itu dijangka selesai tidak diumumkan.

Cabaran Bangladesh bersifat segera dan berterusan: memvaksin kanak-kanak yang tercicir semasa tindak balas kecemasan sambil memulihkan perkhidmatan rutin yang boleh diharap. Keluarga di Sylhet menggambarkan ukuran praktikal usaha itu: sama ada petugas kesihatan sampai ke rumah dengan maklumat dan vaksin sebelum seorang kanak-kanak jatuh sakit teruk.

Perkara Utama

• WHO merekodkan kira-kira 202,000 kes campak yang disyaki sehingga 9 Oktober 2026, termasuk 22,000 kes yang disahkan melalui ujian makmal.
• Jumlah kematian yang dilaporkan mencecah 1,147, dengan 94% daripada kematian yang direkodkan melibatkan kanak-kanak bawah lima tahun.
• Liputan vaksinasi dos pertama merosot daripada 96% pada 2024 kepada 90% pada 2025; liputan dos kedua turun daripada 93% kepada 86%.
• Hampir 20 juta kanak-kanak divaksin pada April dan Mei, namun senarai populasi yang dikeluarkan kemudian mendedahkan jurang besar.
• Rekod tidak lengkap, jangkauan terhad, persiapan yang dipadatkan dan kekosongan jawatan petugas kesihatan merumitkan tindak balas.
• Kempen yang dilancarkan pada penghujung September menyasarkan 3.4 juta kanak-kanak yang tercicir sebelum ini.