Grameen Kalyan berjaya menangguhkan kutipan cukai Tk6.67 bilion sementara rayuan dibawa ke panel penuh

Kutipan cukai ditangguhkan sebelum pendengaran Disember

Mahkamah Agung Bangladesh menangguhkan arahan untuk mendapatkan semula Tk6,669,152,370 cukai pendapatan yang dipertikaikan daripada Grameen Kalyan, organisasi kebajikan yang diasaskan oleh pemenang Nobel Muhammad Yunus. Panel penuh Bahagian Rayuan dijadual mendengar dua petisyen organisasi itu yang memohon kebenaran untuk merayu pada 13 Disember 2026.

Hakim kamar, Justice Md Rezaul Haque, mengeluarkan perintah itu pada 18 Oktober selepas mendengar cabaran Grameen Kalyan terhadap penghakiman Mahkamah Tinggi yang meliputi lima tahun cukai, dari 2012-13 hingga 2016-17. Tuntutan itu lazimnya disebut sebagai Tk666 crore, walaupun jumlah tepatnya kira-kira Tk666.92 crore. Satu crore bersamaan 10 juta taka.

Kesan serta-merta perintah itu ialah National Board of Revenue (NBR) tidak boleh meneruskan kutipan selagi penangguhan berkuat kuasa, kata Timbalan Peguam Negara Md Mehedi Hasan. Perintah itu menangguhkan arahan Mahkamah Tinggi supaya kutipan dibuat dengan segera; keputusan bahawa tuntutan cukai itu sah kekal berkuat kuasa sementara proses rayuan diteruskan.

Pertikaian ini berkisar pada satu persoalan praktikal: apabila Grameen Kalyan menerima wang melalui aturan pelaburan dengan Grameen Telecom, adakah wang itu dividen atau jenis pendapatan lain yang tertakluk pada cukai biasa? Satu lagi persoalan berkait rapat: bolehkah cukai yang dibayar atas nama organisasi lain dikira sebagai bayaran bagi bil Grameen Kalyan sendiri?

Grameen Kalyan berkata cukai sudah dipotong daripada dividen asal. Pihak berkuasa hasil dan Mahkamah Tinggi menganggap organisasi-organisasi itu sebagai pembayar cukai berasingan, menjadikan identiti penerima dan dokumen yang merekodkan pembayaran perkara utama dalam kes ini.

Perubahan susulan perintah hakim kamar

Grameen Kalyan memfailkan cabarannya di Bahagian Rayuan pada 18 Oktober. Peguam kanan Abdullah Al Mamun mewakili organisasi itu di hadapan hakim kamar, yang mengendalikan permohonan yang perlu dipertimbangkan sebelum didengar oleh panel lebih besar.

Organisasi itu memfailkan dua petisyen kebenaran untuk merayu. Petisyen itu memohon kebenaran Bahagian Rayuan untuk mencabar keputusan Mahkamah Tinggi. Oleh itu, pendengaran Disember ialah peringkat seterusnya dalam proses undang-undang yang bermula dengan dua petisyen writ pada 2017.

Timbalan Peguam Negara Mehedi Hasan berkata penangguhan itu berkuat kuasa sehingga 13 Disember. Mamun berkata perlindungan itu berterusan sehingga rayuan diputuskan. Kedua-duanya berkata NBR tidak boleh mengutip jumlah yang dipertikaikan buat masa ini; pendengaran pada 13 Disember ialah tarikh mahkamah seterusnya yang dijadualkan.

Bagi Grameen Kalyan, perubahan serta-merta ialah pelepasan daripada tindakan kutipan di bawah arahan Mahkamah Tinggi. Persoalan tentang jumlah cukai yang akhirnya perlu dibayar kini akan dibawa ke Bahagian Rayuan.

Mengapa Mahkamah Tinggi mengekalkan tuntutan

Hakim Md Mozibur Rahman Miah dan Rezaul Karim menolak dua petisyen writ Grameen Kalyan pada 10 September 2026, sekali gus mengekalkan taksiran semula. Satu kronologi prosedur menyatakan penolakan oleh panel baharu berlaku pada 11 September; laporan yang menghuraikan keputusan itu sendiri menyatakan ia dibuat pada 10 September.

Penghakiman bertulis panel itu masing-masing sepanjang 15 dan 32 halaman. Penghakiman ditandatangani pada 12 Oktober. Tarikh penerbitan dinyatakan sebagai 12, 13 dan 15 Oktober, manakala laporan mengenai penerbitannya di laman web Mahkamah Agung menyatakan ia dimuat naik pada 12 Oktober.

Mahkamah Tinggi mengarahkan pengerusi NBR dan pegawai lain mendapatkan semula cukai tertunggak mengikut undang-undang. Dalam salah satu penghakiman, panel itu menyatakan arahannya:

Responden diarahkan mengambil langkah yang perlu berhubung cukai tertunggak daripada pemohon dengan mengeluarkan notis tuntutan yang sewajarnya dengan segera. Salinan penghakiman dan perintah ini hendaklah disampaikan kepada responden dengan serta-merta.

Mahkamah turut menarik balik penangguhan terdahulu. Arahan kutipan itu menjadikan penghakiman berkenaan memberi kesan serta-merta kepada organisasi itu, lalu mendorong permohonan yang menghasilkan penangguhan pada 18 Oktober.

Bagaimana aturan pelaburan mencetuskan pertikaian

Grameen Kalyan ditubuhkan pada 1996 dan didaftarkan di bawah Companies Act pada November tahun itu. Organisasi itu berdaftar dengan NGO Affairs Bureau pada Julai 2002. Ia ditubuhkan untuk menyokong kegiatan kebajikan, termasuk hospital dan klinik yang berkhidmat kepada golongan kurang berkemampuan.

Hubungan Yunus dengan organisasi itu adalah sebagai pengasas dan bekas pengerusi. Peguam Khaja Tanvir Ahmed berkata Yunus tidak lagi terlibat dengan organisasi Grameen sejak 2024. Tuntutan cukai yang dipertikaikan ini dikenakan terhadap Grameen Kalyan.

Aturan kewangan itu melibatkan tiga organisasi: Grameen Kalyan menyalurkan dana kepada Grameen Telecom, yang melabur dalam saham Grameenphone atas namanya sendiri. Grameen Telecom kemudian bersetuju menyalurkan sebahagian keuntungan dividen yang diterima kepada Grameen Kalyan.

Mahkamah Tinggi meneliti perjanjian penyertaan ekuiti bertarikh 13 April 2011, yang memberikan Grameen Kalyan hak kepada 42.65 peratus daripada keuntungan berkaitan. Huraian mengenai aturan terdahulu pada 2004 menyatakan bahagiannya ialah 42.50 peratus dan pembiayaannya berjumlah Tk532,562,941.

Pertikaian itu melibatkan Tk285.58 crore yang diterima daripada Grameen Telecom dan diisytiharkan sebagai pendapatan dividen. Grameen Kalyan melaporkan jumlah pendapatan dividen Tk285.83 crore bagi tahun cukai berkenaan, bermakna pembayaran daripada Grameen Telecom merangkumi hampir kesemua pendapatan yang diisytiharkan itu.

Dividen ialah bayaran yang dibuat syarikat kepada pemegang saham daripada keuntungan. Isu undang-undang yang dibangkitkan ialah sama ada hak kontrak Grameen Kalyan untuk menerima sebahagian daripada hasil Grameen Telecom memberikan penerimaan itu layanan cukai yang sama seperti dividen yang dibayar terus kepada pemegang saham.

Dua pandangan berbeza tentang wang yang sama

Pendirian NBR ialah pembayaran kepada Grameen Kalyan merupakan pulangan pelaburan, iaitu faedah atau pendapatan daripada sumber lain, bukannya pendapatan dividen. Taksiran semula mengenakan cukai pada kadar 35 peratus ke atas pendapatan yang ditaksir.

Grameen Kalyan berhujah bahawa Grameenphone telah memotong cukai ketika membayar dividen yang membiayai aturan itu. Mamun berkata potongan itu ialah 15 peratus dan cukai tambahan akan menyebabkan pendapatan yang sama dikenakan cukai dua kali.

Mamun, ketika menjelaskan bantahan Grameen Kalyan terhadap layanan cukai itu, berkata:

Mengapa cukai tambahan perlu dikenakan sedangkan cukai itu sudah pun dibayar? Itulah persoalan yang membawa kami ke mahkamah. Namun, perkara ini dilaporkan sebagai kes pengelakan cukai,

Mahkamah Tinggi menumpukan perhatian pada pemilikan saham dan pihak yang membayar cukai. Mahkamah mendapati Grameen Kalyan bukan pemegang saham Grameenphone di bawah perjanjian itu dan tidak mempunyai tuntutan pemilikan terhadap saham tersebut. Oleh itu, mahkamah menerima bahawa pembayaran daripada Grameen Telecom boleh dianggap sebagai pendapatan daripada sumber lain.

Mahkamah turut menyatakan bahawa pihaknya tidak menemukan bukti cukai dipotong atas nama Grameen Kalyan atau dokumen pembayaran perbendaharaan yang sah untuk membuktikan pembayaran bagi pihaknya. Mahkamah memutuskan dokumen atas nama Grameen Telecom tidak boleh dianggap sebagai pembayaran cukai Grameen Kalyan sendiri.

Berapakah jumlah yang dituntut bagi setiap tahun?

Timbalan Peguam Negara Abdus Samad Azad memberikan pecahan tuntutan NBR bagi lima tahun taksiran. Jumlah keseluruhannya ialah Tk6,669,152,370:

• 2012-13: Tk1,892,525,466, kira-kira Tk189.25 crore.
• 2013-14: Tk1,327,746,012, kira-kira Tk132.77 crore.
• 2014-15: Tk1,140,282,574, kira-kira Tk114.03 crore.
• 2015-16: Tk1,152,296,625, kira-kira Tk115.23 crore.
• 2016-17: Tk1,156,301,693, kira-kira Tk115.63 crore.

Tuntutan bagi tahun pertama ialah yang terbesar, merangkumi kira-kira 28.4 peratus daripada jumlah keseluruhan. Jumlah itu kira-kira Tk75.22 crore lebih tinggi berbanding tuntutan tahunan terkecil, iaitu bagi 2014-15.

Pembayaran Tk285.58 crore yang dibincangkan dalam pertikaian pelaburan dan tuntutan cukai Tk666.92 crore merujuk kepada ukuran yang berbeza. Yang pertama ialah penerimaan pendapatan yang diteliti dalam kes ini; yang kedua ialah jumlah tuntutan pihak berkuasa cukai bagi lima tahun taksiran.

Mengapa taksiran semula boleh dicabar

Central Intelligence Unit NBR membuka semula fail cukai Grameen Kalyan pada 2017. Keputusan bertarikh 26 September 2017 menganggap penerimaan yang dipertikaikan sebagai pendapatan daripada sumber lain di bawah proses taksiran semula.

Seksyen 120(1) Income Tax Ordinance, 1984, berkaitan kuasa penyeliaan untuk menyemak semula perintah yang dibuat oleh pihak berkuasa cukai bawahan. Grameen Kalyan mencabar kesahan keputusan itu melalui dua petisyen writ dan turut memohon pertimbangan semula daripada pesuruhjaya cukai.

Mahkamah Tinggi berkata permohonan pertimbangan semula itu gagal kerana Grameen Kalyan belum membayar liabiliti cukai yang diakui seperti yang dikehendaki oleh seksyen 121A(4)(b). Mahkamah turut merujuk seksyen 74 dan 75(2)(d)(iii) ketika menjelaskan kewajipan membayar cukai yang berkaitan dengan penyata cukai.

Seksyen 173 disebut dalam perbincangan mahkamah tentang pembetulan kesilapan. Panel itu berkata pesuruhjaya telah membuat pembetulan dalam tempoh 13 hari selepas perintah terdahulu, setelah memberikan notis dan peluang untuk didengar.

Penghakiman itu turut merujuk cara Grameen Kalyan melaporkan pendapatan serupa dalam tahun-tahun taksiran berikutnya ketika menilai pendiriannya dalam pertikaian semasa. Organisasi itu terus mencabar tuntutan tersebut melalui permohonannya kepada Bahagian Rayuan.

Kes berulang kali dirujuk semula untuk pendengaran

Pada mulanya, Grameen Kalyan memperoleh keputusan Mahkamah Tinggi yang membolehkannya meneruskan rayuan cukai tertakluk pada syarat tertentu. NBR mencabar keputusan itu, lalu membawa kepada pendengaran lanjut dan penghakiman yang kemudian ditarik balik kerana seorang hakim pernah terlibat dalam litigasi berkenaan.

Langkah utama dalam proses itu ialah:

• 2017: Grameen Kalyan memfailkan dua petisyen writ untuk mencabar tuntutan cukai yang ditaksir semula.
• 17 Oktober 2023: Mahkamah Tinggi mengetepikan perintah pesuruhjaya dan memberikan peluang bersyarat untuk merayu dalam tempoh 60 hari.
• 11 Mac 2024: Bahagian Rayuan mengetepikan keputusan itu dan mengarahkan pendengaran baharu Mahkamah Tinggi mengenai merit pertikaian.
• 4 Ogos 2024: Panel Mahkamah Tinggi menolak petisyen writ tersebut.
• 2024: Penghakiman itu ditarik balik dan kes-kes berkenaan dihantar untuk diberikan kepada panel lain.
• 10 September 2026: Panel baharu Mahkamah Tinggi menolak petisyen tersebut.
• 14 September 2026: Hakim kamar Justice Farah Mahbub enggan campur tangan sebelum penghakiman penuh diterbitkan.
• 18 Oktober 2026: Justice Rezaul Haque menangguhkan arahan kutipan dan menetapkan 13 Disember untuk pendengaran panel penuh.

Tarikh penghakiman ditarik balik pada 2024 dinyatakan sebagai 29 Ogos dalam huraian terperinci proses undang-undang dan 4 Oktober dalam laporan lain. Sebab yang diberikan bagi penarikan balik itu ialah seorang hakim dalam panel terdahulu pernah mewakili kerajaan dalam litigasi sama sebagai timbalan peguam negara.

Proses kutipan yang dicadangkan

Sebelum penangguhan pada Oktober, Timbalan Peguam Negara Azad berkata timbalan pesuruhjaya cukai bagi Taxes Zone 14 akan mengeluarkan notis tuntutan di bawah seksyen 214 atau 221 Income Tax Act, 2023. Katanya, notis itu akan memberikan Grameen Kalyan tempoh 30 hari untuk membayar, dengan faedah mudah dikira mulai 2017.

Huraian lain mengenai penghakiman itu menyatakan tempoh pembayaran selama tiga tahun kewangan. Arahan kutipan yang dipetik meminta tindakan segera, manakala Azad menyebut notis 30 hari. Perintah 18 Oktober kini telah menangguhkan kutipan sebelum pendengaran Disember.

Azad berkata kegagalan membayar boleh menyebabkan tindakan terhadap akaun bank dan harta lain di bawah seksyen 221. Bagi organisasi kebajikan yang mengendalikan perkhidmatan kesihatan, keupayaan mengakses dana merupakan kebimbangan nyata, walaupun tiada kesan terhadap operasi hospital atau kliniknya dinyatakan secara khusus.

Tugas seterusnya Bahagian Rayuan ialah mempertimbangkan dua petisyen yang memohon kebenaran untuk merayu. Grameen Kalyan akan mengemukakan hujahnya bahawa cukai telah pun dipotong, manakala alasan Mahkamah Tinggi tertumpu pada entiti undang-undang yang berasingan, pemilikan saham dan bukti pembayaran.

Perkara Utama

• Mahkamah Agung menangguhkan kutipan segera Tk6,669,152,370 daripada Grameen Kalyan pada 18 Oktober 2026.
• Keputusan Mahkamah Tinggi yang mengekalkan tuntutan cukai kekal berkuat kuasa sementara cabaran diteruskan.
• Tuntutan itu meliputi lima tahun taksiran, dari 2012-13 hingga 2016-17.
• Grameen Kalyan berkata cukai sudah dipotong daripada dividen asal; Mahkamah Tinggi mendapati pembayaran oleh organisasi lain tidak boleh dikira sebagai pembayaran cukainya sendiri.
• Panel penuh Bahagian Rayuan dijadual mendengar dua petisyen kebenaran untuk merayu pada 13 Disember 2026.