Rosatom Setuju Membekalkan 200 MW daripada Dua Unit Nuklear Terapung kepada Indonesia

Dua reaktor terapung dirancang untuk Halmahera Utara

Syarikat nuklear milik negara Rusia, Rosatom, dan PT Pembangkit Listrik Nuklir Indonesia bersetuju dengan projek membekalkan 200 megawatt elektrik daripada dua unit janakuasa nuklear terapung ke bahagian utara Pulau Halmahera di Maluku Utara. Perjanjian itu ditandatangani semasa Minggu Tenaga Rusia di Moscow pada 16 Oktober 2026, membuka laluan komersial ke arah pembekalan elektrik nuklear bagi Indonesia timur.

Rancangan itu melibatkan dua unit yang masing-masing menghasilkan 100 MW. Rosatom akan mengekalkan pemilikan kemudahan terapung itu, manakala kontrak akan meliputi pembelian elektrik sepanjang jangka hayat operasi yang dirancang selama 60 tahun. Syarikat-syarikat itu menyifatkan projek berkenaan sebagai aturan komersial yang dibiayai melalui pelaburan swasta, tanpa pembiayaan daripada belanjawan negara Indonesia.

Bekalan elektrik boleh mula disalurkan kepada pengguna kira-kira lima tahun selepas terma utama kontrak bekalan berkuat kuasa. Oleh itu, pemeteraian itu memulakan proses yang jadualnya bergantung pada kontrak mula berkuat kuasa, bukannya menetapkan tarikh operasi yang tetap.

Ketua Pengarah Rosatom Alexey Likhachev menyifatkan perjanjian itu sebagai perjanjian eksport pertama di dunia bagi bekalan elektrik daripada unit janakuasa nuklear terapung. Bagi Maluku Utara, matlamat praktikalnya ialah menyediakan bekalan elektrik yang lebih andal untuk masyarakat dan perniagaan, termasuk industri yang memerlukan kuasa secara berterusan. Bagi Rosatom, projek itu akan mengembangkan perniagaan nuklear terapungnya ke luar Rusia melalui model yang berasaskan penjualan elektrik, bukannya pemindahan hak milik unit penjanaan.

Bekalan daripada projek 200 MW

Setiap unit terapung yang dicadangkan akan menyumbang separuh daripada jumlah kapasiti projek. Unit itu dikenali sebagai FPU-100, atau PEB-100, dan akan menggunakan reaktor daripada keluarga RITM keluaran Rosatom. Huraian teknikal mengenal pasti versi reaktor yang dicadangkan sebagai RITM-200M, yang disesuaikan untuk operasi dalam iklim panas.

Megawatt mengukur jumlah kuasa yang boleh dibekalkan oleh penjana pada sesuatu masa. Pada output terkadar penuh, pemasangan 200 MW yang beroperasi selama satu jam akan menjana 200 megawatt-jam elektrik. Jumlah yang dibekalkan sepanjang setahun bergantung pada tempoh operasi, penyelenggaraan dan keadaan lain.

Destinasinya ialah bahagian utara Halmahera, bukannya seluruh kepulauan Indonesia. Projek itu bertujuan membekalkan elektrik kepada pengguna di Maluku Utara dan menyokong keperluan elektrik di Indonesia timur. Kesan setempatnya bergantung pada sambungan antara unit terapung, infrastruktur pesisir dan rangkaian yang menyalurkan elektrik kepada pengguna.

Daya tarikan janakuasa terapung bagi wilayah kepulauan

Geografi Indonesia menjadi faktor utama dalam cadangan itu. Negara tersebut mempunyai lebih 13,000 pulau, dan stesen jana kuasa yang membekalkan tenaga kepada satu kawasan tidak semestinya dapat membekalkan elektrik kepada masyarakat di kawasan yang dipisahkan oleh laut yang luas. Rosatom mengemukakan unit nuklear terapung sebagai pilihan bagi lokasi pesisir terpencil yang sukar dibangunkan dengan infrastruktur elektrik.

Pendekatan yang dicadangkan memindahkan sebahagian besar kerja pembinaan ke limbungan kapal. Unit berkenaan akan dipasang di situ sebelum ditunda ke lokasi. Kaedah ini mengalihkan sebahagian besar aktiviti pembinaan dari tapak akhir, namun sambungan elektrik dari kemudahan terapung kepada pengguna di darat tetap diperlukan.

Industri pemprosesan mineral di Maluku Utara, termasuk pemprosesan nikel, merupakan antara faktor permintaan yang mendorong minat terhadap bekalan kuasa yang andal. Kemudahan sedemikian mungkin memerlukan elektrik sepanjang masa. Sumber penjanaan yang stabil, sering disebut sebagai kuasa beban asas, membekalkan bahagian permintaan yang berterusan dan bukannya beroperasi hanya ketika penggunaan meningkat untuk tempoh singkat.

Pelabur projek Haji Romo Nitiyudo Wachjo berkata pembangunan 200 MW itu dijangka menyokong kebebasan tenaga dan pembangunan ekonomi di Maluku Utara serta Indonesia timur. Wachjo, yang juga dikenali sebagai Haji Robert, memiliki Indotan Group. Hasrat yang dinyatakannya mengaitkan projek elektrik itu dengan pertumbuhan industri, di samping keperluan masyarakat setempat.

Membeli elektrik sementara Rosatom mengekalkan pemilikan unit

Pemilikan berterusan oleh Rosatom merupakan ciri utama aturan itu. Indonesia akan menerima elektrik daripada kemudahan milik syarikat Rusia itu, dengan pembelian diliputi kontrak sepanjang jangka hayat operasi yang dirancang selama 60 tahun. Oleh itu, hubungan tersebut akan berterusan lama selepas pembinaan dan penyerahan.

Pengarah PT Pembangkit Listrik Nuklir, Yudi Utomo Imardjoko, seorang saintis nuklear Indonesia, berkata projek itu dirancang sebagai inisiatif perniagaan antara syarikat. Secara ringkas, syarikat-syarikat itu bercadang mengatur pelaburan dan bekalan elektrik secara komersial menggunakan modal swasta, bukannya peruntukan daripada belanjawan negara Indonesia yang dikenali sebagai APBN.

Likhachev berkata projek itu telah mencapai perjanjian komersial yang mengikat di sisi undang-undang, bayaran pendahuluan sedang diuruskan dan pembinaan armada tenaga untuk Indonesia akan bermula pada 2026. Kenyataan itu menggambarkan langkah komersial yang dijangka diambil Rosatom sebelum penjanaan elektrik bermula.

Nilai pelaburan, harga elektrik, aturan pembiayaan terperinci dan tarikh operasi yang tepat belum didedahkan. Status semua kelulusan kawal selia dan keperluan pelaksanaan juga belum dijelaskan kepada umum. Maklumat ini penting kepada pengguna kerana akan membantu menentukan bila bekalan elektrik tiba dan kosnya.

Teknologi reaktor dan rekod operasinya

Rosatom berkata keluarga reaktor RITM mempunyai rekod penggunaan yang mantap di atas kapal pemecah ais nuklear Rusia. Syarikat itu menyifatkan sistem berkenaan sebagai cekap, andal dan selamat selepas beroperasi selama bertahun-tahun. Cadangan Indonesia akan menggunakan teknologi daripada keluarga itu untuk penjanaan elektrik di persekitaran pesisir tropika.

Reaktor nuklear menghasilkan haba melalui pembelahan atom yang terkawal. Stesen janakuasa menggunakan haba itu untuk menghasilkan wap dan menggerakkan peralatan yang menjana elektrik. Di loji terapung, peralatan penjanaan ditempatkan di atas kapal atau platform yang membekalkan elektrik kepada pengguna di darat.

Rusia sudah mengendalikan loji janakuasa nuklear terapung Akademik Lomonosov di Chukotka, Artik. Kemudahan itu beroperasi sejak 2020 dan, menurut Rosatom, telah menjana hampir 1.4 bilion kilowatt-jam elektrik. Angka itu mengukur jumlah pengeluaran elektrik terkumpul dari semasa ke semasa, manakala angka 200 MW bagi projek Indonesia merujuk kepada kapasiti penjanaan.

Akademik Lomonosov menggunakan dua reaktor KLT-40S. Unit yang dicadangkan untuk Indonesia akan menggunakan reaktor RITM-200M, yang menurut Rosatom lebih kompak dan mampu menghasilkan output lebih tinggi berbanding reka bentuk marin terdahulu. Syarikat itu juga sedang membangunkan unit terapung untuk pelanggan industri di Rusia serta sebuah loji nuklear kecil di Uzbekistan yang menggunakan reaktor RITM-200N.

Tempoh lima tahun bergantung pada kontrak

Penghantaran elektrik pertama dijangka kira-kira lima tahun selepas terma utama kontrak berkuat kuasa. Sesetengah huraian projek menyebut jangka masa paling awal, iaitu lima tahun. Perkara penting untuk perancangan ialah tempoh itu bermula apabila syarat kontrak mula berkuat kuasa, bukannya semata-mata dari tarikh majlis di Moscow.

Oleh itu, pengguna di Halmahera Utara perlu menunggu agak lama walaupun projek berjalan seperti yang dirancang. Model pembinaan terapung itu bertujuan mengurangkan kerja di tapak akhir, namun projek secara keseluruhan masih memerlukan persediaan lokasi dan penyediaan sambungan yang diperlukan untuk membekalkan kuasa.

Projek Rosatom di luar negara yang lain menunjukkan mengapa pencapaian penting dalam projek nuklear perlu dihuraikan dengan tepat. Di Turki, Likhachev berkata loji Akkuyu dijangka memulakan fasa permulaan fizikal pada separuh kedua Disember 2026. Permulaan fizikal merangkumi pemuatan bahan api dan langkah menuju tindak balas berantai nuklear yang berterusan; sambungan kepada grid elektrik dilakukan kemudian.

Pembinaan Akkuyu bermula pada 2018 selepas perjanjian dua hala pada 2010, dan sasaran operasi asalnya pada 2023 telah ditangguhkan berulang kali. Projek itu jauh lebih besar, dengan empat reaktor VVER-1200 dan kos melebihi $20 bilion. Sejarahnya memberi konteks untuk memahami jadual pembinaan nuklear, sementara cadangan terapung Indonesia yang lebih kecil mempunyai reka bentuk dan struktur komersial tersendiri.

Daripada kerjasama terdahulu kepada pemeteraian di Moscow

Rusia dan Indonesia telah membincangkan kerjasama nuklear jauh sebelum perjanjian terbaharu itu. Pada 2015, JSC Rosatom Overseas menandatangani memorandum dengan Badan Tenaga Nuklear Nasional Indonesia yang merangkumi loji janakuasa nuklear berskala besar dan loji nuklear terapung. Kedua-dua pihak juga menandatangani memorandum lebih luas untuk membangunkan kerjasama dalam tenaga nuklear.

Prabowo Subianto kemudian menyatakan minat Indonesia untuk bekerjasama dengan Rosatom semasa lawatan ke Moscow pada Julai 2024. Ketika itu, beliau ialah menteri pertahanan dan presiden terpilih. Perbincangan seterusnya diperluas untuk merangkumi infrastruktur, latihan dan penggunaan teknologi nuklear selain penjanaan elektrik.

• 2015: Rosatom Overseas dan Badan Tenaga Nuklear Nasional Indonesia menandatangani memorandum yang meliputi loji nuklear berskala besar dan terapung.
• Julai 2024: Prabowo membincangkan minat terhadap kerjasama dengan Rosatom semasa rundingan dengan Presiden Rusia Vladimir Putin di Moscow.
• 2025: Indonesia memasukkan tenaga nuklear dalam perancangan tenaga nasionalnya.
• Mei 2026: Presiden Prabowo bertemu Likhachev untuk membincangkan kerjasama nuklear secara aman, infrastruktur dan latihan tenaga kerja.
• 16 Oktober 2026: Rosatom dan PT Pembangkit Listrik Nuklir menandatangani perjanjian bekalan elektrik terapung di Moscow.

Rosatom mencadangkan urutan pembangunan yang bermula dengan unit terapung kecil, diikuti loji nuklear yang lebih besar di darat. Projek Maluku Utara menepati bahagian pertama cadangan itu. Perjanjian yang dihuraikan di sini meliputi projek bekalan elektrik terapung, manakala perbincangan lebih luas merangkumi kemungkinan program nuklear yang lebih besar.

Keselamatan tenaga dan sasaran iklim 2060

Indonesia menetapkan sasaran neutral karbon menjelang 2060. Syarikat-syarikat itu membentangkan projek terapung berkenaan sebagai cara menyokong matlamat tersebut sambil memenuhi permintaan elektrik yang meningkat. Penjanaan nuklear boleh membekalkan elektrik tanpa membakar arang batu atau diesel semasa operasi, menjadikan jenis penjanaan sedia ada atau pada masa depan yang digantikannya sebagai faktor utama dalam menentukan manfaat iklimnya.

Yudi Utomo Imardjoko, pengarah PT Pembangkit Listrik Nuklir, menyifatkan bekalan elektrik yang andal sebagai teras tujuan syarikat itu:

"Menerajui peralihan tenaga Indonesia ialah matlamat dan tanggungjawab utama kami sebagai pelabur nasional. Kami yakin bahawa membekalkan elektrik yang bersih, andal dan bebas karbon kepada rakyat penting untuk menjamin masa depan tenaga jangka panjang Indonesia," kata Yudi.

Gabungan masyarakat yang tersebar di pulau-pulau dan permintaan tenaga daripada industri memberikan konteks khusus kepada hasrat itu di Maluku Utara. Penjanaan yang lebih berterusan boleh menyokong kilang dan perkhidmatan setempat, sementara model pembiayaan swasta yang dicadangkan berusaha merealisasikan projek tanpa pembiayaan langsung daripada belanjawan negara.

Rosatom berkata pihaknya sedang membina 27 loji nuklear di sembilan negara. Perjanjian Indonesia akan menambah bentuk hubungan luar negara yang berbeza kepada perniagaan itu: bekalan elektrik daripada kemudahan terapung yang kekal milik Rosatom. Bagi Indonesia, tugas segera ialah menterjemahkan perjanjian komersial itu kepada aturan bekalan yang beroperasi, dengan kos, kebenaran dan pencapaian penghantaran yang jelas.

Perkara Utama

• Rosatom dan PT Pembangkit Listrik Nuklir menandatangani perjanjian itu di Moscow pada 16 Oktober 2026.
• Dua unit terapung yang masing-masing berkapasiti 100 MW dirancang untuk bahagian utara Halmahera di Maluku Utara.
• Rosatom akan mengekalkan pemilikan, dengan pembelian elektrik diliputi sepanjang jangka hayat operasi yang dirancang selama 60 tahun.
• Syarikat-syarikat itu mencadangkan pelaburan swasta tanpa pembiayaan daripada belanjawan negara Indonesia.
• Bekalan elektrik pertama dijangka kira-kira lima tahun selepas terma utama kontrak berkuat kuasa.
• Projek itu akan menggunakan reaktor RITM-200M yang dicadangkan dan merupakan sebahagian daripada kerjasama nuklear lebih luas antara Rusia dengan Indonesia.
• Kos pelaburan, harga elektrik dan tarikh operasi yang pasti belum diumumkan.