Kemboja dan Thailand Setuju Langkah Membina Kepercayaan Maritim, Rundingan Sempadan Ditetapkan pada November

Lima hari di The Hague hasilkan persetujuan membina kepercayaan

Kemboja dan Thailand bersetuju dengan langkah-langkah membina kepercayaan bersama semasa rundingan sempadan maritim dari 14 hingga 18 Oktober 2026 di Peace Palace, The Hague. Mesyuarat seterusnya dijadualkan berlangsung dari 24 hingga 27 November di Kuala Lumpur, di mana sebuah suruhanjaya pendamaian akan meneruskan usaha menyelesaikan tuntutan bertindih di Teluk Thailand.

Cabaran segera ialah pelaksanaan. Suruhanjaya itu berkata komitmen terdahulu antara kedua-dua negara masih belum dilaksanakan sepenuhnya dan menggesa kedua-dua kerajaan melaksanakan aturan tersebut bersama-sama langkah baharu. Kementerian Luar Negeri dan Kerjasama Antarabangsa Kemboja menyifatkan langkah-langkah itu sebagai perlu bagi rundingan yang membina.

Timbalan Perdana Menteri merangkap Menteri Luar Negeri Kemboja Prak Sokhonn mengetuai delegasi negaranya. Delegasi Thailand diketuai Timbalan Perdana Menteri merangkap Menteri Luar Negeri Sihasak Phuangketkeow. Kedua-dua pihak mengemukakan bukti dan menjelaskan prinsip undang-undang di sebalik tuntutan maritim masing-masing sepanjang lima hari perbincangan.

Persetujuan itu dicapai selepas rundingan bertahun-tahun mengenai perairan yang dipercayai mempunyai sumber gas asli dan hidrokarbon lain yang banyak terhenti. Kemboja memulakan proses pendamaian wajib di bawah Konvensyen Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu mengenai Undang-Undang Laut, yang dikenali sebagai UNCLOS, pada Jun, selepas Thailand menamatkan rangka kerja rundingan yang ditandatangani pada 2001.

Bangkok dan Phnom Penh sama-sama menyokong dialog berterusan, namun kenyataan awam mereka memberikan keutamaan berbeza kepada langkah baharu itu. Kemboja menekankan hak setiap kerajaan untuk mempertahankan kepentingan sahnya dan membetulkan maklumat palsu. Thailand pula menekankan sikap menahan diri daripada membuat tuduhan secara terbuka, mencegah konfrontasi dan mengehadkan agenda rundingan kepada sempadan maritim sahaja.

Apakah yang dipersetujui oleh kerajaan?

Kementerian luar negeri Kemboja mengumumkan satu fasal khusus daripada persetujuan itu: kedua-dua negara mengekalkan hak untuk mengeluarkan kenyataan bagi mempertahankan hak masing-masing atau membetulkan maklumat palsu. Kementerian itu menghuraikan peruntukan tersebut dalam kenyataannya mengenai mesyuarat itu:

Antara langkah yang dipersetujui, kedua-dua pihak mengiktiraf hak mereka untuk mengeluarkan kenyataan bagi melindungi hak sah masing-masing atau membetulkan maklumat fakta yang tidak tepat dan maklumat palsu.

Sihasak menyifatkan perbincangan itu sebagai usaha mengelakkan kenyataan atau tuduhan dalam forum antarabangsa yang boleh menjejaskan proses pendamaian atau meningkatkan ketegangan. Beliau turut menyebut usaha mengelakkan tindakan yang boleh mencetuskan konfrontasi antara kedua-dua negara.

Kedua-dua pendirian itu berkaitan dengan cara kerajaan bertindak balas apabila pertikaian menjadi perhatian umum. Kemboja mahu ruang untuk menjawab dakwaan yang dianggapnya tidak tepat. Thailand mahu mengelakkan pertukaran kenyataan awam daripada menyukarkan rundingan. Untuk melaksanakan prinsip-prinsip itu, setiap kerajaan perlu mengurus kenyataannya sendiri sambil menerima bahawa pihak satu lagi mungkin memberikan respons.

Keseluruhan pakej langkah yang dipersetujui belum diterbitkan. Kementerian Kemboja berkata suruhanjaya itu akan mengeluarkan kenyataan rasmi mengenai hasil mesyuarat pada waktunya, tanpa menetapkan tarikh penerbitan. Suruhanjaya itu juga tidak mendedahkan secara terbuka komitmen terdahulu yang masih belum dilaksanakan atau pihak yang bertanggungjawab atas kekurangan tersebut.

Thailand bertegas sempadan perlu diselesaikan terlebih dahulu

Sihasak berkata tugas suruhanjaya itu sepatutnya terhad kepada menentukan tempat hak maritim kedua-dua negara bertemu. Selepas mesyuarat itu, beliau menetapkan pendirian Bangkok selaku menteri luar negeri Thailand:

Perkara utama bagi Thailand ialah proses ini mesti tertumpu sepenuhnya pada penetapan sempadan maritim. Perkara lain berada di luar skop mandat suruhanjaya.

Penetapan sempadan bermaksud persetujuan mengenai garisan yang memisahkan kawasan maritim milik setiap negara. Garisan itu menentukan kerajaan mana yang boleh melaksanakan hak ke atas perairan atau dasar laut di setiap sisi.

Sihasak kemudian menyifatkan ketiadaan perbincangan mengenai pembangunan bersama dan perkongsian sumber sebagai petanda positif. Thailand mahu sempadan dimuktamadkan sebelum mempertimbangkan perkara-perkara tersebut. Beliau turut berkata kedua-dua negara mengesahkan semula tuntutan pelantar benua masing-masing dan berhujah bahawa pendirian Thailand paling selaras dengan undang-undang antarabangsa semasa.

Kemboja mahukan pilihan hasil yang lebih luas. Pada mesyuarat pertama suruhanjaya itu pada September, Prak Sokhonn berkata negaranya mahukan perjanjian yang menetapkan apa yang disebutnya sebagai "satu sempadan maritim tunggal yang merangkumi semua tujuan." Kemboja juga menyokong aturan sementara bagi pembangunan bersama dan perkongsian sumber secara saksama, seperti yang dihuraikan sebelum mesyuarat pendamaian kedua.

Jabatan Perhubungan Awam Kerajaan Thailand berkata pada Jun bahawa rangka kerja pembangunan bersama masih terlalu awal sebelum sempadan diperjelas. Oleh itu, perbezaan praktikalnya berkisar pada susunan keputusan: sama ada kerjasama sumber boleh diteruskan sementara sempadan belum dimuktamadkan, atau garisan sempadan perlu ditetapkan terlebih dahulu.

Skop perbincangan undang-undang dan teknikal

Mesyuarat di The Hague tertumpu pada bukti dan hujah undang-undang yang menyokong tuntutan setiap negara. Menurut Sihasak, suruhanjaya itu meminta kedua-dua kerajaan menjelaskan pendirian mereka mengenai sempadan pelantar benua dan laut wilayah.

Laut wilayah ialah jaluran perairan di pesisir sesebuah negara yang berada di bawah kedaulatannya, tertakluk kepada peraturan antarabangsa seperti hak laluan kapal asing. Pelantar benua melibatkan hak ke atas dasar laut dan sumber di bawahnya. Hak dasar laut itu amat penting di kawasan yang mungkin mempunyai minyak atau gas.

Kedua-dua konsep ini penting kerana pertikaian maritim boleh melibatkan beberapa jenis hak merentasi kawasan laut yang sama. Permintaan Kemboja untuk satu sempadan bertujuan menyelesaikan pembahagian melalui satu garisan yang dipersetujui, manakala perbincangan teknikal meneliti asas undang-undang bagi tuntutan yang bersaing.

Sihasak berkata suruhanjaya itu akan meneliti pendirian yang dikemukakan dan boleh meminta penjelasan atau mencadangkan langkah pada mesyuarat akan datang. Kementerian luar negeri Thailand telah memberikan gambaran awal mengenai sesi itu pada 9 Oktober dengan menyatakan Bangkok akan mengemukakan fakta teknikal yang berkaitan. Perbincangan Oktober memberi peluang kepada kedua-dua delegasi untuk membentangkan hujah mereka kepada suruhanjaya.

Suruhanjaya yang membuat saranan, bukan keputusan muktamad

Suruhanjaya pendamaian itu dipengerusikan oleh Katrina Cooper dari Australia. Mahkamah Timbang Tara Tetap, atau PCA, berperanan sebagai urus setia dengan menyediakan sokongan pentadbiran bagi prosiding tersebut.

Pendamaian berbeza daripada kes mahkamah. Suruhanjaya membantu kerajaan meneliti perbezaan mereka dan merangka penyelesaian yang boleh diterima. Suruhanjaya boleh mengemukakan saranan, sementara keputusan untuk mencapai persetujuan terletak pada Kemboja dan Thailand.

Sihasak berkata proses itu tidak akan menghasilkan keputusan yang mengikat di sisi undang-undang. Beliau menjelaskan tujuannya selaku menteri luar negeri Thailand:

Sebaliknya, proses ini bertujuan membantu kedua-dua pihak mencari penyelesaian yang boleh diterima bersama berasaskan undang-undang antarabangsa.

Kementerian luar negeri Thailand menyifatkan proses itu akan mengambil masa kira-kira 12 bulan. Sihasak berkata Bangkok kekal terbuka kepada cadangan yang melindungi kepentingan dan kedaulatan negaranya. Kemboja mengucapkan terima kasih kepada suruhanjaya itu dan PCA kerana membantu pihak-pihak berkenaan mengadakan perbincangan dan bersetuju dengan langkah membina keyakinan.

PCA menyebut pendamaian antara Timor-Leste dan Australia sebagai contoh pendekatan ini. Proses itu berakhir dengan perjanjian yang ditandatangani pada 6 Mac 2018. Bagi Kemboja dan Thailand, penyelesaian muktamad juga memerlukan kerajaan menukar rundingan menjadi persetujuan yang diterima kedua-dua pihak.

Bagaimana rundingan beralih ke Kuala Lumpur

Proses semasa menyusuli kegagalan aturan dua hala yang mengaitkan rundingan sempadan dengan kemungkinan kerjasama mengenai sumber luar pesisir. Memorandum persefahaman 2001 bertujuan menjadi panduan bagi kedua-dua perkara itu, namun rundingan terhenti selama bertahun-tahun.

Thailand menamatkan rangka kerja itu pada Mei 2026. Kemboja memulakan proses pendamaian UNCLOS pada Jun, sekali gus membawa pertikaian itu ke dalam proses berstruktur yang disokong suruhanjaya dan PCA. Langkah utamanya ialah:

• 2001: Kemboja dan Thailand menandatangani memorandum mengenai rundingan sempadan maritim dan pembangunan bersama sumber hidrokarbon.
• Mei 2026: Thailand menamatkan memorandum itu.
• Jun 2026: Kemboja memulakan proses pendamaian wajib di bawah UNCLOS.
• 14 hingga 16 September: Suruhanjaya mengadakan mesyuarat pertama bersama pihak-pihak berkenaan di Singapura.
• 9 Oktober: Kemboja menyifatkan proses itu sebagai kemajuan ke arah penyelesaian aman, sementara Thailand menjelaskan persediaannya untuk perbincangan teknikal.
• 14 hingga 18 Oktober: Mesyuarat kedua berlangsung di Peace Palace, The Hague.
• 24 hingga 27 November: Mesyuarat ketiga dijadualkan berlangsung di Kuala Lumpur, Malaysia.

Ketiga-tiga tempoh mesyuarat yang diumumkan itu berjumlah 12 hari sesi rasmi: tiga hari di Singapura, lima hari di The Hague dan empat hari yang dirancang di Kuala Lumpur. Penelitian suruhanjaya itu turut melibatkan bukti, penghujahan undang-undang dan sebarang penjelasan lanjut yang dimintanya daripada kerajaan.

Mengapa perairan yang dipertikaikan itu penting

Tuntutan bertindih itu meliputi kira-kira 10,000 batu persegi di Teluk Thailand, menurut laporan sebelum mesyuarat Oktober. Kawasan itu dipercayai mempunyai sumber gas asli dan hidrokarbon lain yang banyak, sekali gus memberikan pertikaian tersebut dimensi ekonomi selain isu kedaulatan.

Persetujuan sempadan akan menentukan kawasan tempat setiap negara boleh melaksanakan hak sumbernya. Aturan pembangunan bersama menawarkan pendekatan berbeza, iaitu membolehkan kerjasama mengenai sumber mengikut peraturan yang dipersetujui sementara penetapan sempadan muktamad ditangguhkan.

Kepentingan Kemboja terhadap aturan sementara dan desakan Thailand supaya sempadan ditetapkan terlebih dahulu mewujudkan laluan berbeza ke arah isu praktikal yang sama: bagaimana mana-mana negara boleh meneroka sumber luar pesisir di perairan yang dituntut kedua-duanya.

Mesyuarat Oktober kekal tertumpu pada hujah undang-undang dan teknikal, kata Sihasak. Rundingan mengenai perkongsian sumber memerlukan persetujuan politik lanjut tentang sama ada dan bila perkara itu akan dibawa ke dalam proses tersebut.

Nelayan dan ketegangan sempadan memperlihatkan kesan terhadap manusia

Dua nelayan Kemboja yang dibebaskan Thailand pada September telah ditahan sejak Februari. Tentera laut Thailand berkata bot mereka memasuki wilayah Thailand. Kemboja menegaskan penahanan itu berlaku kira-kira 7.2 batu nautika dari Koh Yor di wilayah Koh Kong dan melanggar kedaulatan Kemboja serta undang-undang antarabangsa.

Bagi mereka yang bekerja di laut, tuntutan yang bersaing boleh membawa risiko ditahan dan berbulan-bulan berjauhan dari rumah. Oleh itu, langkah mengurangkan konfrontasi mempunyai tujuan segera yang melangkaui bahasa diplomatik dalam kenyataan mesyuarat.

Hubungan kedua-dua negara juga kekal tegang selepas dua pusingan pertempuran maut di sepanjang sempadan darat pada 2025. Selepas rundingan gencatan senjata Disember, diplomasi serantau tertumpu pada usaha mengekalkan keadaan aman dan membina semula kepercayaan antara kerajaan yang terus saling menuduh melanggar komitmen.

Rundingan maritim kini menuntut usaha serupa daripada kedua-dua pihak: melaksanakan langkah yang dipersetujui, mengekalkan komunikasi terbuka dan menangani insiden sebelum mencetuskan konfrontasi lebih luas. Sihasak berkata langkah membina keyakinan tidak semestinya berbentuk perjanjian rasmi, namun kedua-dua negara perlu melaksanakannya bersama-sama.

Pelaksanaan diuji pada November

Mesyuarat di Kuala Lumpur dari 24 hingga 27 November memberi suruhanjaya itu satu lagi peluang untuk meneliti tuntutan yang bersaing dan mendapatkan penjelasan. Tempoh itu juga membolehkan kerajaan menunjukkan bahawa langkah membina kepercayaan yang dipersetujui di The Hague sedang dilaksanakan.

Sihasak menyebut penyertaan Thailand dalam usaha membanteras operasi penipuan di Kemboja sebagai contoh kerjasama yang boleh membina keyakinan. Beliau berkata Thailand akan terus menyertai proses pendamaian dan menyokong dialog berasaskan undang-undang antarabangsa.

Dalam kenyataannya pada 9 Oktober, Kemboja menyifatkan matlamatnya sebagai penyelesaian maritim secara aman yang membawa manfaat kepada rakyat kedua-dua negara serta menyokong keamanan dan kerjasama serantau. Dalam laporannya mengenai mesyuarat terkini, Kemboja memberikan penekanan khusus kepada pelaksanaan penuh komitmen lama dan baharu.

Tahap seterusnya mempunyai dua tugas konkrit: meneruskan usaha terperinci mengenai sempadan dan mengurangkan pertikaian awam serta konfrontasi yang boleh mengganggunya. Suruhanjaya telah menggesa pelaksanaan; kini kedua-dua kerajaan perlu meneruskan usaha itu di luar bilik mesyuarat.

Perkara Utama

• Kemboja dan Thailand bersetuju dengan langkah membina kepercayaan bersama semasa rundingan di The Hague dari 14 hingga 18 Oktober 2026.
• Suruhanjaya menggesa kedua-dua negara melaksanakan komitmen terdahulu yang masih belum diselesaikan.
• Kemboja menekankan hak untuk mempertahankan kepentingan sah dan membetulkan maklumat palsu. Thailand menyeru supaya kedua-dua pihak menahan diri daripada membuat tuduhan dan melakukan tindakan yang boleh mencetuskan konfrontasi.
• Thailand mahu penetapan sempadan maritim diselesaikan sebelum perbincangan mengenai pembangunan bersama atau perkongsian sumber.
• Suruhanjaya boleh mengesyorkan penyelesaian, namun persetujuan terletak pada kedua-dua kerajaan.
• Mesyuarat seterusnya dijadualkan berlangsung dari 24 hingga 27 November di Kuala Lumpur.