Kemiskinan Timor-Leste Turun kepada 37%, tetapi Kesusahan di Luar Bandar dan Ketidaksamaan Berterusan

Lebih 500,000 orang masih hidup di bawah garis kemiskinan negara

Kadar kemiskinan negara Timor-Leste turun kepada 37% pada 2024, berbanding anggaran 48.4% pada 2014 yang setanding dari segi metodologi, menurut laporan ringkasan baharu yang dikeluarkan oleh Kementerian Kewangan melalui Institut Statistik Nasional Timor-Leste (INETL). Namun, lebih 500,000 orang masih hidup di bawah garis kemiskinan negara sebanyak $2.31 seorang sehari, sementara ketidaksamaan ekonomi meningkat.

Dapatan itu diperoleh daripada Tinjauan Taraf Hidup Timor-Leste 2024, yang meliputi 7,424 isi rumah antara April hingga Oktober 2024. Tinjauan itu direka untuk mewakili keadaan di peringkat nasional dan di setiap perbandaran, sekali gus menjadi tinjauan komprehensif pertama negara itu mengenai taraf hidup dalam tempoh sedekad.

Presiden INETL Elias dos Santos Ferreira membentangkan dapatan itu di Kementerian Kewangan pada 20 Oktober 2026. Beliau menjelaskan kemajuan dalam mengurangkan kemiskinan dan memperluas perkhidmatan asas. Peningkatan paling ketara melibatkan bekalan elektrik dan air minuman yang selamat, manakala perumahan, sanitasi, pendidikan dan bahan api memasak masih menunjukkan kekurangan yang ketara.

Komuniti luar bandar merangkumi 86% daripada penduduk yang hidup di bawah garis kemiskinan. Pada masa yang sama, pekali Gini, iaitu ukuran ketidaksamaan, meningkat daripada 0.31 pada 2014 kepada 0.36 pada 2024, berdasarkan angka yang setanding. Pada skala ini, sifar mewakili kesamarataan sepenuhnya dan satu mewakili ketidaksamaan sepenuhnya.

Gambaran keseluruhannya menunjukkan akses yang lebih luas kepada perkhidmatan penting dan pengurangan bilangan penduduk di bawah ambang nasional, namun perbezaan taraf hidup masih berterusan. Bukti isi rumah baharu itu turut muncul selepas pertikaian awam mengenai unjuran kemiskinan Bank Dunia, yang menggunakan ambang antarabangsa dan garis dasar tinjauan yang lebih lama.

Mengapa penurunan yang setanding ialah 11.4 mata peratusan

INETL mengira penurunan sepanjang dekad itu sebanyak 11.4 mata peratusan, daripada 48.4% kepada 37%, selepas melaraskan angka tinjauan terdahulu supaya setanding dengan dapatan baharu. Berbanding kadar permulaan yang telah diselaraskan itu, kemiskinan turun kira-kira 24%.

Kadar kemiskinan negara bagi 2014 yang diterbitkan sebelum ini ialah 41.8%. Menolak angka 37% yang baharu daripada anggaran utama terdahulu itu memberikan penurunan sebanyak 4.8 mata peratusan. Kedua-dua pengiraan menggunakan versi garis dasar 2014 yang berbeza.

Tinjauan 2024 memperkenalkan soal selidik yang direka semula, modul tambahan dan temu bual berbantukan komputer. Perubahan dalam cara isi rumah ditanya mengenai penggunaan mereka boleh mempengaruhi ukuran yang terhasil. Oleh itu, INETL menggunakan prosedur statistik yang dipanggil imputasi tinjauan kepada tinjauan untuk menganggarkan angka 2014 yang setanding.

Secara ringkas, prosedur itu membentuk penghubung antara tinjauan yang dijalankan dengan kaedah berbeza. Garis dasar 48.4% yang diselaraskan digunakan untuk mengukur perubahan melalui pendekatan perbandingan; 41.8% kekal sebagai anggaran terdahulu yang diterbitkan.

Garis kemiskinan negara mengambil kira harga tempatan dan corak penggunaan isi rumah bagi makanan asas serta keperluan lain. Penggunaan mengukur barangan dan perkhidmatan yang digunakan orang ramai, termasuk makanan, perumahan dan keperluan asas lain. Nota metodologi yang akan diterbitkan kelak dijangka menjelaskan kerja statistik itu dengan lebih terperinci.

Kemiskinan luar bandar paling ketara, tetapi keperluan berbeza mengikut perbandaran

Pembentangan kerajaan meletakkan kadar kemiskinan luar bandar pada 45.5%, berbanding 18.4% di kawasan bandar; perincian dalam laporan ringkasan menyatakan angka luar bandar ialah 44.5%. Kedua-dua angka luar bandar itu lebih dua kali ganda kadar di bandar.

Kawasan luar bandar menempatkan 86% penduduk yang hidup di bawah garis kemiskinan, manakala kawasan bandar menempatkan 14%, meskipun merangkumi kira-kira 30% daripada jumlah penduduk. Kepekatan ini menjadikan infrastruktur, perkhidmatan dan peluang ekonomi luar bandar penting untuk mengurangkan kemiskinan dengan lebih lanjut.

Dili mempunyai kadar kemiskinan perbandaran terendah, iaitu 17.1%, manakala Atauro mencatat kadar tertinggi, iaitu 74.4%. Kemiskinan menurun di setiap perbandaran kecuali Aileu dan Liquica, walaupun skala peningkatannya berbeza-beza.

Saiz penduduk mempengaruhi makna praktikal kadar tersebut. Dili masih mempunyai kira-kira 59,000 penduduk miskin, jumlah ketiga tertinggi antara perbandaran. Atauro mempunyai bilangan penduduk miskin paling kecil kerana jumlah penduduknya sedikit, meskipun hampir tiga perempat penduduknya hidup di bawah ambang itu.

Oleh itu, perancangan perbandaran perlu mengambil kira peratusan dan jumlah penduduk. Kemiskinan menjejaskan sebahagian besar penduduk Atauro, manakala Dili perlu memberi perkhidmatan kepada sejumlah besar penduduk miskin dalam populasi yang jauh lebih besar.

Sejauh mana keluarga hidup di bawah garis kemiskinan?

Indeks Jurang Kemiskinan negara ialah 10.2% pada 2024. Ukuran ini melangkaui bilangan penduduk miskin dengan mengambil kira sejauh mana penggunaan mereka berada di bawah ambang tersebut.

Indeks itu mempuratakan kekurangan tersebut merentas seluruh penduduk, dengan nilai kekurangan sifar diberikan kepada mereka yang berada di atas garis kemiskinan. Jika digunakan pada ambang $2.31 sehari, 10.2% bersamaan kira-kira $0.24 seorang sehari merentas seluruh penduduk. Ringkasan itu memberikan anggaran kekurangan sebanyak $0.23.

Indeks jurang kemiskinan kuasa dua ialah 4.0%. Ukuran ini memberikan pemberat lebih besar kepada mereka yang penggunaan mereka paling jauh di bawah garis itu, sekali gus membantu menunjukkan tahap kesusahan.

Kawasan luar bandar mencatat jurang kemiskinan sebanyak 12.65% dan jurang kuasa dua sebanyak 5.01%, kira-kira tiga kali ganda ukuran sepadan di kawasan bandar. Oleh itu, kesusahan di luar bandar bukan sahaja lebih meluas, malah lebih mendalam.

Katalog indikator kemiskinan INETL menyenaraikan kadar kemiskinan, jumlah penduduk, jurang kemiskinan dan ukuran tahap kesusahan bagi tahun tinjauan terdahulu, termasuk 2007 dan 2014. Secara bersama, ukuran ini membantu membezakan bilangan penduduk yang memerlukan sokongan daripada tahap keperluan mereka.

Akses kepada elektrik dan air meningkat dengan ketara

Bahagian penduduk yang tidak mendapat bekalan elektrik turun daripada 27.9% pada 2014 kepada 1.7% pada 2024, pengurangan sebanyak 26.2 mata peratusan. Bahagian isi rumah yang mendapat bekalan daripada utiliti elektrik milik kerajaan, EDTL, meningkat daripada 67.2% kepada 93.6%.

Lebih ramai penduduk juga mendapat air minuman yang selamat. Bahagian penduduk yang tidak mempunyai akses turun daripada 25.4% kepada 9.1%. Bahagian yang tidak mempunyai sanitasi yang lebih baik menurun daripada 39.6% kepada 24.4%, namun kira-kira satu perempat penduduk masih mengalami kekurangan itu.

Bahagian isi rumah yang tinggal di perumahan yang memadai meningkat daripada 22.4% kepada 42.6%. Walaupun bahagian itu hampir berganda, perumahan yang memadai masih dinikmati oleh kurang daripada separuh isi rumah.

Keadaan memasak bertambah baik dengan lebih perlahan. Kebergantungan pada bahan api memasak yang tidak memadai turun daripada 86.8% kepada 70.9%, namun kira-kira tujuh daripada sepuluh isi rumah masih bergantung padanya. Dalam kalangan isi rumah miskin, 86.7% menggunakan bahan api memasak yang mencemarkan, berbanding 61.7% isi rumah yang berada di atas garis kemiskinan.

Angka ini menunjukkan sebab sambungan elektrik dan kaedah memasak bersih perlu diberi perhatian secara berasingan. Akses kepada elektrik berkembang dengan meluas, sementara bahan api yang digunakan keluarga untuk menyediakan makanan kekal sebagai punca utama kekurangan.

Perumahan, pendidikan dan kesihatan mendedahkan jurang berterusan

Hanya 26.8% penduduk miskin tinggal di perumahan yang memadai, berbanding 51.9% penduduk di atas garis kemiskinan. Dalam kalangan isi rumah miskin, 52.1% mempunyai lantai tanah, 41.2% mempunyai dinding yang tidak ditambah baik dan 7.6% mengalami kesesakan penghuni. Angka sepadan bagi isi rumah lain ialah 29.4%, 20.0% dan 2.1%.

Isi rumah miskin juga berdepan kekurangan dalam perkhidmatan penting: 32.7% tidak mempunyai sanitasi yang lebih baik dan 11.8% tidak mendapat air minuman yang selamat. Keadaan ini menjelaskan mengapa perumahan dan perkhidmatan asas yang lebih baik kekal sebagai keutamaan, selain meningkatkan penggunaan.

Indikator buta huruf yang dilaporkan bagi anggota isi rumah berumur 10 tahun ke atas turun daripada 63.4% kepada 47.1%. Bahagian keluarga yang mempunyai anak berusia sekolah rendah yang tidak bersekolah menurun daripada 16.7% kepada 11.7%.

Kekurangan pendidikan kekal lebih lazim dalam kalangan penduduk miskin. Kira-kira 17.7% tinggal dalam isi rumah yang mempunyai anak berusia sekolah rendah yang tidak bersekolah, berbanding 8.2% dalam kalangan penduduk di atas garis kemiskinan, iaitu perbezaan lebih dua kali ganda.

Kira-kira 63.3% penduduk miskin tinggal dalam isi rumah yang mempunyai seseorang berumur 10 tahun ke atas yang tidak boleh membaca atau menulis, berbanding 37.6% dalam kalangan penduduk lain. Ukuran isi rumah ini menunjukkan sejauh mana kesukaran pendidikan tersebar dalam keluarga.

Akses kepada rawatan perubatan tidak banyak berubah berdasarkan satu ukuran. Kira-kira 8% isi rumah dalam kedua-dua tahun tinjauan melaporkan bahawa seorang anggota tidak mendapatkan rawatan yang diperlukan disebabkan jarak atau kos. Walaupun terdapat kemajuan dalam bidang lain, halangan itu masih berterusan.

Apakah yang diukur oleh anggaran 71.7% Bank Dunia?

Tinjauan Makro Kemiskinan Bank Dunia pada April 2026 menganggarkan bahawa 71.7% penduduk Timor-Leste akan berada di bawah garis kemiskinan antarabangsa sebanyak $4.20 seorang sehari pada 2026. Pada ambang antarabangsa yang lebih rendah, iaitu $3.00, anggarannya ialah 44.3%.

Nota teknikal Bank itu menjelaskan bahawa anggaran tersebut dibuat berdasarkan tinjauan taraf hidup 2014 dengan menggunakan andaian tentang bagaimana pertumbuhan ekonomi mempengaruhi kesejahteraan isi rumah. Angka nasional baharu sebanyak 37% diperoleh daripada maklumat isi rumah yang dikumpulkan pada 2024.

Ambang antarabangsa itu dinyatakan dalam pariti kuasa beli 2021, atau PPP. Kaedah ini menukarkan jumlah kepada unit bersama yang mengambil kira perbezaan harga antara negara. Nota itu menyatakan garis kemiskinan negara Timor-Leste bersamaan $2.93 dalam unit tersebut, hampir dengan ambang antarabangsa $3.00.

Bank itu menggunakan garis antarabangsa $3.00 bagi negara berpendapatan rendah, $4.20 bagi negara berpendapatan sederhana rendah dan $8.30 bagi negara berpendapatan sederhana tinggi. Timor-Leste tergolong dalam kumpulan kedua, dengan pendapatan negara kasar seorang sebanyak $1,510 pada 2025 mengikut kaedah Atlas. Bank itu juga menganggap garis $3.00 relevan berdasarkan tahap pendapatan negara tersebut dan ambang nasionalnya.

Penjelasan yang sama diterbitkan dalam nota teknikal dalam bahasa Tetum Bank itu. Garis nasional menjadi panduan dasar dalam negara, manakala garis antarabangsa membolehkan perbandingan antara negara. Ambang yang lebih tinggi meletakkan lebih ramai orang di bawahnya.

Tinjauan April itu mengunjurkan kemiskinan menurun antara 2023 hingga 2028, daripada 48.3% kepada 42.1% pada garis $3.00, dan daripada 74.5% kepada 70.1% pada garis $4.20. Anggaran antarabangsa yang dikemas kini akan mengambil kira tinjauan 2024.

Perkembangan tinjauan dan perdebatan awam

Tinjauan, unjuran Bank Dunia dan laporan nasional diterbitkan pada masa yang berbeza. Susunan peristiwa ini menjelaskan mengapa perbincangan awam melibatkan keadaan isi rumah yang baru diukur serta anggaran berasaskan data lama.

• April hingga Oktober 2024: INETL mengumpulkan maklumat daripada 7,424 isi rumah untuk tinjauan taraf hidup.
• April 2026: Bank Dunia menerbitkan Tinjauan Makro Kemiskinannya, termasuk kadar unjuran 71.7% pada garis antarabangsa $4.20.
• 15 September 2026: Timbalan Menteri Kewangan Regina de Jesus de Sousa mempertikaikan angka itu dalam kenyataan awam dan berkata kementerian akan menyelaraskan maklumat awam dengan Bank tersebut. Majlis Menteri menyokong penerbitan laporan ringkasan nasional.
• 22 September 2026: Fundasaun Mahein menerbitkan analisis institusi yang mengaitkan perdebatan kemiskinan dengan pekerjaan, kewangan awam dan tadbir urus.
• 20 Oktober 2026: Kementerian Kewangan dan INETL melancarkan laporan ringkasan kemiskinan yang membentangkan kadar nasional sebanyak 37%.

Analisis kemiskinan dan tadbir urus Fundasaun Mahein berhujah bahawa statistik yang lebih baik perlu disertai pekerjaan produktif dan institusi yang telus. Analisis itu menyorot penggantungan sebahagian besar pengambilan kakitangan perkhidmatan awam, peningkatan minat untuk bekerja di luar negara serta pertikaian berkaitan pengusiran dan penempatan semula sebagai tekanan yang menjejaskan keselamatan ekonomi.

Organisasi itu turut berhujah bahawa jangkaan pengeluaran Greater Sunrise pada awal 2030-an bermakna usaha menangani pekerjaan dan produktiviti perlu dilakukan segera. Kebimbangan ini menghubungkan angka kemiskinan dengan peluang yang diperlukan isi rumah untuk memperbaiki keadaan mereka.

Langkah seterusnya berhubung bukti baharu

Regina de Jesus menyambut baik pengurangan kemiskinan sambil menegaskan bahawa ramai keluarga masih bergelut untuk memenuhi keperluan asas dan mendapatkan akses kepada peluang ekonomi. Beliau menyeru pelaksanaan program yang berkesan, peluasan perkhidmatan asas dan peluang yang lebih adil, khususnya untuk komuniti luar bandar.

Wakil Bank Dunia David Freedman turut menyambut baik peningkatan sejak 2014 dan mengesahkan komitmen institusi itu untuk bekerjasama dengan kerajaan dan rakan kongsi. INETL, Kementerian Kewangan dan Bank itu akan menggunakan tinjauan tersebut untuk Penilaian Kemiskinan dan Kesaksamaan yang lebih menyeluruh bagi mengkaji punca kemiskinan dan ketidaksamaan.

Bank Dunia, ketika menjelaskan peranannya dalam menghasilkan anggaran kemiskinan antarabangsa, menyatakan dalam nota teknikalnya:

Anggaran kemiskinan yang dikemas kini akan menggantikan unjuran semasa dalam edisi Tinjauan Makro Kemiskinan akan datang sebaik sahaja statistik rasmi daripada TLSLS 2024 diterbitkan.

Tiada tarikh penerbitan khusus diberikan bagi anggaran yang dikemas kini itu, nota metodologi, penilaian yang lebih menyeluruh atau data mikro tinjauan. Data mikro, iaitu rekod tinjauan terperinci, akan disediakan untuk penyelidikan dan pembangunan dasar dengan perlindungan bagi kerahsiaan serta privasi responden.

Tugas dasar utama adalah jelas: meluaskan manfaat kemajuan dalam bekalan elektrik dan air kepada perumahan, sanitasi, kaedah memasak bersih, pendidikan dan kesihatan, sambil menjangkau isi rumah luar bandar serta penduduk lain yang masih hidup di bawah garis kemiskinan. Penilaian yang dirancang akan mengkaji faktor yang mendorong kemajuan lalu dan bidang yang memerlukan tindakan lanjut.

Perkara Utama

• Kemiskinan nasional turun kepada 37% pada 2024, iaitu penurunan 11.4 mata peratusan daripada anggaran 2014 yang setanding.
• Lebih 500,000 orang masih berada di bawah garis kemiskinan negara sebanyak $2.31 seorang sehari.
• Kawasan luar bandar menempatkan 86% penduduk miskin; kadar mengikut perbandaran berjulat daripada 17.1% di Dili hingga 74.4% di Atauro.
• Ketidaksamaan meningkat, dengan pekali Gini naik daripada 0.31 kepada 0.36.
• Akses kepada elektrik dan air bertambah baik, manakala perumahan, bahan api memasak, pendidikan dan akses kepada rawatan perubatan masih memerlukan perhatian.
• Angka 71.7% Bank Dunia menggunakan ambang antarabangsa dan unjuran berdasarkan data 2014. Anggaran antarabangsa yang dikemas kini akan menggunakan tinjauan baharu itu.