Media Maldives Berdepan Kes Jenayah dan Sekatan Laporan Mata Wang, Keluarga Rilwan Masih Menanti Keadilan

Hukuman terhadap bilik berita dan penantian panjang untuk akauntabiliti

Maldives memperkenalkan kesalahan berkaitan mata wang asing yang membawa denda sehingga MVR 500,000 bagi individu dan MVR 5 juta bagi perniagaan, sementara sebuah bilik berita bebas mencabar tindakan mengecualikannya daripada taklimat presiden dan berdepan prosiding jenayah berhubung dakwaan terhadap Presiden Mohamed Muizzu.

Peruntukan mata wang itu berkuat kuasa pada 1 September 2026. Ia mengenakan hukuman terhadap pengiklanan atau promosi urus niaga mata wang di luar kadar atau julat rasmi, dengan bahasa yang merangkumi penerbitan melalui media digital. Wartawan dan organisasi masyarakat sivil memberi amaran bahawa peraturan itu mengancam laporan tentang harga sebenar yang dibayar orang ramai untuk mata wang asing.

Adhadhu, saluran media di sebalik dokumentari Aisha, sementara itu berdepan serbuan polis, sekatan perjalanan terhadap kakitangan kanan dan pengecualian daripada sidang media presiden. Kes jenayah terhadap para eksekutifnya dan seorang wanita yang dituduh terbabit dalam dokumentari itu dibicarakan secara tertutup. Kerajaan menafikan dakwaan dalam dokumentari itu dan mempertahankan tindakan polis.

Demonstrasi pembangkang berhubung kos sara hidup turut berdepan sekatan polis dan penangkapan. Secara keseluruhan, perkembangan ini menyentuh tiga kebebasan praktikal: mengajukan soalan kepada pegawai, menerbitkan maklumat dan berhimpun secara terbuka untuk mencabar keputusan kerajaan.

CIVICUS Monitor menilai ruang sivik di Maldives sebagai terhalang. Penilaian kebebasan siviknya menghuraikan ancaman terhadap wartawan, sekatan demonstrasi dan kegagalan menyelesaikan pencabulan hak yang berlaku sebelum ini. Kes yang paling lama berlarutan melibatkan wartawan Ahmed Rilwan Abdulla, juga dikenali sebagai Rilwan Abdullah, yang hilang pada 8 Ogos 2014. Dua belas tahun kemudian, tiada sesiapa dipertanggungjawabkan, dan keluarganya masih menuntut hasil siasatan presiden.

Peruntukan undang-undang mata wang asing

Akta Mata Wang Asing terkonsolidasi oleh Maldives Monetary Authority, Undang-Undang No. 32/2024, memperincikan asas undang-undang di sebalik pertikaian mengenai laporan kadar pertukaran. Undang-undang asal yang diterbitkan pada 14 Disember 2024 itu berkuat kuasa pada 1 Januari 2025. Pindaan pertamanya, Undang-Undang No. 13/2026, berkuat kuasa pada 1 September 2026, selepas Parlimen meluluskan pindaan itu pada 26 Ogos.

Seksyen 6(d) mewajibkan pembelian dan penjualan mata wang mematuhi kadar atau julat yang ditetapkan dan diterbitkan oleh pihak berkuasa. Seksyen 6-1 mewajibkan perniagaan penukaran wang mendapatkan lesen dan memperuntukkan peraturan yang menetapkan denda bagi operasi yang menyalahi undang-undang.

Peruntukan yang paling membimbangkan wartawan ialah Seksyen 17-2. Ia menjadikan pengiklanan atau promosi urus niaga mata wang di luar kadar atau julat rasmi sebagai suatu kesalahan. Takrifnya merangkumi pendedahan kepada umum, penerbitan, penghasilan semula dan pengedaran maklumat, termasuk melalui platform digital, dengan tujuan mengiklankan, menggalakkan atau mempromosikan urus niaga tersebut.

Individu berdepan denda antara MVR 25,000 hingga MVR 500,000. Seksyen 17-3 menetapkan denda antara MVR 100,000 hingga MVR 5 juta bagi entiti undang-undang atau perniagaan berdaftar yang terlibat dalam kesalahan di bawah Seksyen 17-1 atau 17-2.

Maldives Journalists Association dan Transparency Maldives menentang pindaan itu pada Ogos, dengan memberi amaran bahawa ia boleh menghukum penerbitan kadar tukaran pasaran selari. Pasaran selari ialah tempat orang ramai memperdagangkan mata wang di luar saluran rasmi, kadangkala pada harga yang berbeza. Pelaporan harga itu boleh membantu pembaca memahami kos mendapatkan mata wang asing.

Perkataan dalam undang-undang itu mengaitkan penerbitan dengan tujuan menggalakkan atau mempromosikan urus niaga. Kebimbangan wartawan tertumpu pada cara pengawal selia akan menerapkan peruntukan itu terhadap laporan berita, serta tekanan kewangan yang boleh dikenakan oleh denda besar terhadap saluran media bebas.

Dokumentari diikuti pemeriksaan bilik berita

Adhadhu menerbitkan Aisha pada 28 Mac 2026. Dokumentari itu memaparkan dakwaan seorang bekas pekerja Pejabat Presiden bahawa Muizzu menggunakan kedudukannya untuk memanipulasi dan mengganggunya secara seksual. Identiti individu yang ditemu bual itu dirahsiakan dan suaranya diubah. Kerajaan menafikan dakwaan tersebut.

Pada 27 April, polis menggeledah ibu pejabat Adhadhu di Malé di bawah perintah mahkamah dan merampas peranti elektronik. Menurut kenyataan Committee to Protect Journalists mengenai serbuan itu, waran geledah tersebut merujuk Seksyen 612(a) Kanun Keseksaan, yang berkaitan qazf, atau tuduhan palsu mengenai zina menurut undang-undang Islam.

Mohamed Junayd, pengarah eksekutif Maldives Journalists Association, berkata serbuan itu berlaku beberapa jam selepas seorang wartawan Adhadhu menyoal Muizzu mengenai dakwaan tersebut dalam sidang media yang disiarkan di televisyen. Pihak berkuasa kemudian mengenakan larangan perjalanan terhadap ketua pegawai eksekutif Hussain Fiyaz Moosa dan pengarang urusan Hassan Mohamed.

Kunal Majumder, penyelaras program Asia-Pasifik Committee to Protect Journalists, menyifatkan serbuan dan larangan perjalanan itu sebagai usaha menjadikan pelaporan penyiasatan satu kesalahan jenayah. Beliau berkata:

Penggunaan undang-undang agama untuk memintas peraturan media sivil mewujudkan duluan yang membimbangkan. Pihak berkuasa mesti membenarkan media meminta pertanggungjawaban pejabat kerajaan.

Menteri Dalam Negeri Ali Ihusaan mempertahankan tindakan polis, dengan menyifatkannya sebagai perlindungan daripada dakwaan rekaan dan bukannya campur tangan terhadap kewartawanan. Beliau berkata:

Menyebarkan tuduhan serius yang direka-reka bukan kewartawanan. Polis menegakkan kedaulatan undang-undang dan hak perlembagaan Presiden. Kebebasan yang bertanggungjawab datang bersama akauntabiliti. Tiada sesiapa mengatasi undang-undang.

Adhadhu mencabar pengecualiannya daripada taklimat

Adhadhu memfailkan saman di Mahkamah Sivil pada 19 September 2026 untuk membatalkan keputusan Pejabat Presiden yang mengecualikan saluran media dan wartawannya daripada sidang media. Mahkamah mendaftarkan kes itu pada 15 Oktober.

Saluran media itu berhujah bahawa pengecualian tersebut melanggar kebebasan media dan akses kepada maklumat, serta melampaui batas sekatan yang dibenarkan di bawah Perkara 16 Perlembagaan. Perkara itu menyentuh syarat apabila hak perlembagaan boleh dihadkan dalam masyarakat yang bebas dan demokratik.

Adhadhu dikecualikan daripada taklimat sejak menyoal Muizzu mengenai Aisha. Pada 6 September, wartawan Leevan Ali Nasir diusir secara paksa dari Pejabat Presiden. Pada hari itu, kerajaan berkata pihaknya tidak diwajibkan memberikan notis bertulis mengenai pengecualian tersebut.

Jurucakap utama kerajaan Mohamed Hussain Shareef menafikan Adhadhu dikenakan hukuman kerana melaksanakan tanggungjawabnya sebagai organisasi media. Saman itu menuntut keputusan sama ada pejabat tersebut boleh menafikan akses kepada saluran media itu secara sah.

Taklimat presiden memberi wartawan peluang langsung untuk menyoal pegawai dan meminta penjelasan secara terbuka. Pengecualian Adhadhu menafikan peluang itu kepada wartawannya sementara pertikaian mengenai dokumentari tersebut diteruskan di mahkamah jenayah.

Prosiding jenayah berlangsung secara tertutup

Pejabat Peguam Negara memfailkan tuduhan qazf terhadap Eesha Ashraf pada 27 September 2026, dengan mendakwa beliau ialah individu yang ditemu bual dalam Aisha. Pada 5 Oktober, Mahkamah Jenayah memutuskan prosiding terhadapnya diadakan secara tertutup.

Seksyen 612 Kanun Keseksaan berkaitan perbuatan sengaja membuat atau mengulangi tuduhan palsu mengenai zina atau persetubuhan luar nikah. Dakwaan pendakwaan mengenai penglibatan Eesha menjadi perkara utama kerana identiti penutur dalam dokumentari itu sendiri dirahsiakan.

Eesha pernah memegang jawatan lantikan politik di Pejabat Presiden. Beliau kemudian dipindahkan ke jawatan di dua kementerian sebelum diberhentikan daripada perkhidmatan kerajaan. Polis menyoalnya dan menahan pasportnya sepanjang siasatan. Beliau berkata tidak diberi peluang secukupnya untuk menjawab dakwaan tersebut.

Tuduhan qazf berasingan difailkan terhadap Fiyaz dan Hassan berhubung peranan yang didakwa dimainkan mereka dalam penerbitan dan penerbitan dokumentari itu. Kedua-duanya menggunakan hak untuk berdiam diri semasa disoal siasat dan menafikan tuduhan di mahkamah. Prosiding mereka juga tertutup kepada orang awam.

Kes-kes itu mengaitkan penerbitan yang sama dengan beberapa bentuk tindakan negara: pencarian bukti, sekatan perjalanan, pendakwaan jenayah dan pengecualian daripada taklimat kerajaan. Perbicaraan tertutup turut mengehadkan perkara yang dapat diperhatikan orang ramai mengenai pengemukaan bukti dan hujah di mahkamah.

Peraturan media sudah pun berdepan tekanan

Rang undang-undang media berasingan yang dibawa semula ke Parlimen pada 18 Ogos 2025 mencadangkan penggantian Maldives Media Council dan Maldives Broadcasting Commission dengan Maldives Media and Broadcasting Commission yang baharu. Ahli Parlimen Abdul Hannan Abubakr mengemukakan cadangan itu selepas rang undang-undang serupa ditarik balik pada 2024 susulan bantahan wartawan.

Cadangan 2025 itu membolehkan denda antara MVR 5,000 hingga MVR 25,000 dikenakan terhadap wartawan dan sehingga MVR 100,000 terhadap saluran media. Ia juga mencadangkan kuasa menggantung pendaftaran media semasa siasatan, menyekat laman sesawang akhbar dan menghentikan siaran. Maldives Journalists Association membantah istilah yang kabur serta ketiadaan rundingan dengan wartawan, kesatuan dan organisasi berita.

Denda maksimum MVR 5 juta bagi perniagaan di bawah undang-undang mata wang itu ialah 50 kali ganda denda maksimum MVR 100,000 terhadap saluran media yang dicadangkan dalam rang undang-undang tersebut. Bagi individu, had MVR 500,000 ialah 20 kali ganda had MVR 25,000 yang dicadangkan untuk wartawan. Kedua-duanya merupakan rangka undang-undang yang berbeza, tetapi angka itu menunjukkan besarnya pendedahan kewangan yang diwujudkan oleh peruntukan mata wang tersebut.

Maldives Media Council sebelum ini sudah memberi amaran pada Mei 2025 mengenai ancaman dan penghinaan terhadap wartawan melalui platform politik dan media sosial. Majlis itu turut melaporkan perkongsian maklumat yang bersifat diskriminatif dan meminta pihak berkuasa memberikan akses yang sama kepada wartawan.

Demonstrasi kos sara hidup berdepan halangan polis

Pada Ogos 2026, polis menghalang perarakan Dhathivejje oleh parti pembangkang Maldivian Democratic Party berhampiran Social Centre di Malé, lalu menghalang para penunjuk perasaan daripada meneruskan perjalanan di Majeedhee Magu. Parti itu menganjurkan bantahan berhubung kenaikan kos sara hidup.

Antara peserta ialah pengerusi MDP dan bekas presiden Mohamed Nasheed, presiden parti Abdulla Shahid serta beberapa ahli kanan lain. MDP berkata kawasan kediaman yang padat penduduk itu dipilih untuk menjangkau lebih ramai orang.

Menteri Dalam Negeri Ihusaan telah memberi amaran bahawa perarakan itu tidak akan dibenarkan di Majeedhee Magu pada waktu yang diminta kerana kesesakan lalu lintas waktu puncak. MDP berkata polis sebelum itu memberi jaminan kepada penganjur bahawa perarakan boleh diteruskan di situ, dan parti itu enggan memindahkannya ke tempat lain.

Di bawah Akta Perhimpunan Aman 2013, bantahan boleh diadakan tanpa kebenaran polis di kawasan Carnival dan tiga lokasi lain yang ditetapkan di Malé. Kebenaran diperlukan di tempat lain. Piawaian hak asasi manusia antarabangsa mengutamakan pemberitahuan supaya polis boleh membuat persiapan untuk perhimpunan, bukannya mewajibkan penganjur mendapatkan kelulusan sebelum melaksanakan hak untuk berhimpun.

Tindakan polis terhadap demonstrasi turut menimbulkan kebimbangan pada 2025. Pada 8 Mac, pegawai menggunakan semburan lada terhadap penunjuk perasaan pembangkang, menyebabkan dua wanita warga emas mengalami kesukaran bernafas yang serius. Seorang wartawan Raajje TV mencederakan sikunya apabila pegawai menolak pihak media ke belakang. Anggota MDP Ibrahim Abdulla, yang dikenali sebagai Gabbarey, dan Ahmed Shazeen ditangkap di sebuah bantahan pada keesokan harinya tanpa alasan dinyatakan.

Aktivis ditahan selama beberapa hari

Naib presiden Sayap Belia MDP Ahmed Maimoon Mohamed, seorang kakitangan Majlis Bandaraya Malé, ditangkap semasa perhimpunan pada 28 Ogos 2026 atas dakwaan menghasut kekacauan dan menghalang tugas polis. Mahkamah Jenayah memerintahkan beliau ditahan selama lima hari untuk siasatan. Beliau dibebaskan pada 6 September.

Polis menangkap aktivis MDP dan anggota Persatuan Pemandu Teksi Mohamed Shamin di Lapangan Terbang Antarabangsa Velana pada 8 September berdasarkan waran Mahkamah Jenayah. Laporan risikan mengenal pasti beliau sebagai ancaman kepada keselamatan awam.

Peguamnya berkata penangkapan itu berkaitan dakwaan bahawa beliau melintasi penghadang polis di Chandhanee Magu dan Didi Goalhi semasa bantahan 28 Ogos. Mahkamah pada mulanya memerintahkan penahanan selama 10 hari, kemudian melanjutkannya selama tiga hari. Bukti yang dirujuk termasuk kenyataan polis, imej CCTV dan laporan risikan. Shamin dibebaskan pada 22 September.

Penganjur belia turut berdepan pendakwaan pada tahun sebelumnya. Aishath Shiman Ahmed dan Abdulla Mahzoom Majid ditangkap pada 2 Mei 2025 semasa bantahan yang menuntut keadilan bagi seorang individu berusia 21 tahun yang ditemui terjatuh dari sebuah bangunan pada April. Pada 3 Julai, Shiman didakwa di bawah Seksyen 532A Kanun Keseksaan kerana menghalang penguatkuasaan undang-undang, manakala Mahzoom didakwa di bawah Seksyen 120B(3) kerana menyerang atau menggunakan kekerasan terhadap anggota penguatkuasaan undang-undang atau tentera.

Keluarga Rilwan menuntut hasil siasatan

Rilwan, wartawan Minivan News, hilang pada 8 Ogos 2014 selepas berulang kali menerima ancaman bunuh daripada pelampau Islam. Laporan kewartawanan, blog dan media sosialnya mengkritik fundamentalisme agama dan ekstremisme ganas. Petisyen keluarganya pada September 2014 yang menuntut tindakan kerajaan mengumpulkan 5,000 tandatangan.

Kenyataan ulang tahun kesepuluh International Federation of Journalists merekodkan kegagalan berulang untuk memastikan akauntabiliti. Tiga suspek awal dibebaskan tanpa didakwa. Perbicaraan yang berlangsung dari September 2017 hingga Ogos 2018 berakhir dengan pembebasan tertuduh, dengan hakim mengenal pasti kecuaian serius dalam siasatan dan pendakwaan.

Bekas presiden Ibrahim Mohamed Solih menubuhkan Suruhanjaya Presiden mengenai Kematian dan Kehilangan pada 2018. Suspek yang ditahan menerusi siasatannya pada 2022 dibebaskan pada Jun dan Julai 2023, dan tuduhan digugurkan kerana kekurangan bukti. Mahkamah Jenayah dan Peguam Negara berkata pada penghujung 2023 bahawa kes itu tidak akan dirayu. Muizzu membubarkan suruhanjaya tersebut pada Jun 2024.

Perkembangan utama kes itu kini merentasi lebih sedekad:

• 8 Ogos 2014: Rilwan diculik dan hilang.
• Ogos 2018: Perbicaraan jenayah berakhir dengan pembebasan tertuduh susulan kegagalan siasatan dan pendakwaan.
• 2018: Solih menubuhkan suruhanjaya presiden.
• Jun dan Julai 2023: Suspek yang ditahan melalui siasatan suruhanjaya dibebaskan.
• Jun 2024: Muizzu membubarkan suruhanjaya itu.
• Ogos 2026: Masyarakat sivil memperbaharui tuntutan agar maklumat didedahkan dan akauntabiliti ditegakkan sempena ulang tahun kedua belas.

Association for Democracy in the Maldives menggesa Muizzu menerbitkan hasil siasatan suruhanjaya itu. Persatuan itu turut mengkritik penutupan siasatan tanpa pendedahan kepada umum atau laluan yang jelas untuk menuntut akauntabiliti, serta sikap berdiam diri Human Rights Commission of the Maldives.

Pada 2024, IFJ, Maldives Journalists Association dan 11 organisasi lain menggesa penerbitan laporan suruhanjaya itu serta siasatan awam oleh suruhanjaya hak asasi manusia. Tiada tarikh penerbitan atau jadual baharu untuk menuntut akauntabiliti diumumkan.

Organisasi hak asasi dan mahkamah turut berdepan tekanan

Pendirian Maldivian Democracy Network menunjukkan satu lagi sekatan terhadap kegiatan sivik yang teratur. Pendaftaran organisasi itu dibatalkan pada Disember 2019 dan dananya dirampas selepas satu kempen yang merangkumi ratusan ancaman bunuh terhadap para pembelanya. Pada Julai 2024, Jawatankuasa Hak Asasi Manusia PBB mengesyorkan agar pendaftarannya dipulihkan dan dananya dikembalikan tanpa berlengah.

CIVICUS mendokumentasikan kegagalan berterusan melaksanakan syor itu dalam penilaiannya pada 2025. Pengasas MDN mencabar tindakan kerajaan di Mahkamah Sivil pada September 2020. Mahkamah mengekalkan pembatalan pendaftaran itu pada 2023, dan rayuan masih menunggu perbicaraan di Mahkamah Tinggi ketika CIVICUS menerbitkan penilaiannya.

Kebebasan badan kehakiman turut mendapat perhatian pada 2025. Pelapor Khas PBB Margaret Satterthwaite membangkitkan kebimbangan mengenai penggantungan hakim Mahkamah Agung Azmiralda Zahir, Husnu Al Suood dan Mahaz Ali Zahir ketika mahkamah itu sedang menimbangkan pindaan perlembagaan yang mengawal ahli Parlimen yang meninggalkan atau dipecat daripada parti masing-masing. Seorang hakim meletak jawatan sebagai bantahan.

Satterthwaite turut mempersoalkan undang-undang yang diluluskan Parlimen pada 25 Februari 2025 untuk mengurangkan jumlah hakim Mahkamah Agung daripada tujuh kepada lima. Human Rights Institute, International Bar Association kemudian menyuarakan kebimbangan mengenai proses sewajarnya dan kemungkinan campur tangan eksekutif dalam penyingkiran hakim.

Pertikaian institusi itu penting bagi mereka yang mencari penyelesaian. Wartawan yang mencabar sekatan, organisasi yang mempertikaikan pembatalan pendaftaran dan keluarga yang menuntut siasatan semuanya bergantung pada mahkamah serta badan pengawasan yang mampu meneliti tindakan kerajaan secara bebas.

Perkara Utama

• Pindaan mata wang asing yang berkuat kuasa pada 1 September 2026 membenarkan denda sehingga MVR 500,000 bagi individu dan MVR 5 juta bagi perniagaan.
• Wartawan memberi amaran bahawa peruntukan penerbitan yang luas boleh menyekat laporan tentang kadar tukaran pasaran selari.
• Adhadhu mencabar pengecualiannya daripada taklimat presiden sementara para eksekutifnya berdepan kes jenayah berkaitan Aisha.
• Kerajaan menafikan dakwaan dalam dokumentari itu dan mempertahankan tindakan polis.
• Polis menyekat demonstrasi pembangkang, dan dua aktivis MDP ditahan selepas perhimpunan pada Ogos 2026.
• Keluarga Rilwan dan masyarakat sivil terus menuntut hasil siasatan dan akauntabiliti, dua belas tahun selepas beliau hilang.