Kampung yang Tidur di Kazakhstan: Dapatan Siasatan dan Mengapa Puncanya Masih Belum Dipastikan

Misteri kampung dengan sejarah lebih panjang daripada yang dilaporkan pada awalnya

Pusat Nuklear Kebangsaan Kazakhstan merekodkan lebih 140 episod penyakit tidur misteri menjelang 19 Januari 2015, dalam siasatan yang akhirnya berlangsung dari April 2014 hingga November 2016. Penduduk Kalachi dan Krasnogorsk yang berdekatan di utara Kazakhstan mengalami keadaan tidur berpanjangan atau tidak sedarkan diri, kadangkala sehingga enam hari.

Rekod pusat itu turut meletakkan gejala pertama pada Julai 2012, lebih awal daripada titik permulaan pada musim bunga 2013 yang sering dikaitkan dengan wabak tersebut. Lebih ramai penduduk mendapatkan rawatan perubatan pada 2013, apabila penyakit itu mula menarik perhatian umum.

Kanak-kanak tertidur di sekolah. Orang dewasa tidak berupaya meneruskan kegiatan harian. Sesetengah pesakit mengalami episod berulang, diikuti sakit kepala, lemah badan, kehilangan ingatan dan kekeliruan. Penduduk turut menceritakan pengalaman halusinasi yang menakutkan.

Pihak berkuasa akhirnya mengaitkannya dengan karbon monoksida dan gas lain, manakala penyelidik di Universiti Nazarbayev mengemukakan kemungkinan pencemaran air bawah tanah yang dikongsi penduduk. Huraian alam sekitar rasmi yang paling terperinci menyebut kemungkinan gabungan bahan pencemar dan pengurangan oksigen, bukannya satu punca pencetus yang telah disahkan.

Oleh itu, siasatan ini meninggalkan dua kisah yang berkait: penyakit serius yang mengganggu kehidupan kampung, dan usaha mencari puncanya, dengan kenyataan umum kedengaran lebih pasti berbanding huraian saintifik yang diterbitkan kemudian.

Apa yang berlaku kepada mereka yang terjejas?

Penduduk Kalachi, Viktor Kazachenko, menceritakan bagaimana beliau hilang sedar ketika menunggang motosikal bersama isterinya. Katanya, beliau bertolak pada 28 Ogos dan kembali menyedari keadaan sekelilingnya di hospital pada 2 September. Itu episod keduanya; episod pertama berlangsung selama tiga hari.

Ketika menjelaskan kehilangan kesedaran yang berlaku secara tiba-tiba itu, Kazachenko berkata:

Otak saya terpadam.

Proses pemulihannya tidak berakhir sebaik sahaja beliau tersedar. Beliau mengalami sakit kepala yang teruk, tekanan darah meningkat dan tekanan emosi berpanjangan. Penduduk lain melaporkan pening, loya dan keletihan yang berterusan selepas episod tidur panjang itu berakhir.

Igor Samusenko, yang anaknya terjejas, menceritakan kesukaran mengejutkan anak ketika episod berlaku:

Kalau cuba mengejutkannya, nampaknya dia mahu membuka mata, tetapi tidak mampu. Dia terus tidur, tidur dan tidur.

Doktor menggunakan istilah "ensefalopati yang tidak diketahui puncanya" bagi sesetengah pesakit. Ensefalopati ialah gangguan yang menjejaskan fungsi otak; istilah itu mencerminkan ketidakpastian tentang punca yang menyebabkan mereka jatuh sakit.

Jumlah yang dilaporkan berbeza-beza kerana sesetengah penduduk jatuh sakit beberapa kali. Menjelang Mac 2015, laporan menyebut lebih 120 penduduk terjejas dan 152 episod, termasuk dua episod pada 1 Mac. Angka terdahulu Pusat Nuklear Kebangsaan, iaitu lebih 140, turut merujuk kepada episod yang direkodkan. Bilangan individu dan episod perlu dibezakan untuk menggambarkan sejauh mana penyakit itu merebak.

Perkembangan siasatan

Kazakhstan menggerakkan siasatan berskala luas. Menjelang akhir 2014, lebih 20,000 ujian makmal dan klinikal telah dijalankan terhadap udara, tanah, air, makanan, haiwan, bahan binaan dan penduduk. Pesakit turut dihantar ke hospital di Astana untuk pemeriksaan lanjut.

Perkembangan utama berlangsung selama beberapa tahun:

• Julai 2012: Rekod Pusat Nuklear Kebangsaan yang diterbitkan kemudian meletakkan gejala pertama yang direkodkan pada bulan ini.
• 2013: Lebih ramai penduduk mendapatkan rawatan perubatan dan perhatian umum semakin meningkat.
• April 2014: Pusat itu memulakan siasatan alam sekitar yang menyeluruh.
• Januari 2015: Pemindahan penduduk sedang berlangsung dan pusat itu merekodkan lebih 140 episod menjelang 19 Januari.
• Mac 2015: Jumlah yang dilaporkan mencecah 152 episod.
• 2015: Timbalan Perdana Menteri Berdibek Saparbaev mengumumkan penjelasan yang melibatkan karbon monoksida, hidrokarbon dan pengurangan oksigen.
• November 2016: Kajian menyeluruh pusat itu berakhir.
• 23 Mei 2022: Pusat itu menerbitkan tinjauan retrospektif tentang dapatan siasatannya.
• 10 November 2023: Pengarah institut, Asan Aidarkhanov, sekali lagi menyatakan karbon monoksida sebagai kemungkinan punca.

Kajian Pusat Nuklear Kebangsaan amat berguna kerana menghimpunkan ukuran, penjelasan yang dicadangkan dan pemerhatian daripada pemantauan selepas tempoh utama wabak itu.

Mengapa penyiasat memeriksa lombong uranium

Lombong uranium era Soviet yang terbiar di sebelah penempatan itu menjadi tumpuan jelas bagi penduduk dan penyiasat. Lombong itu ditutup pada 1990-an, namun terowong dan kawasan galiannya masih boleh diperiksa sebagai kemungkinan sumber radiasi, gas atau pencemaran.

Pusat Nuklear Kebangsaan mengukur latar sinaran gama pada kadar 0.10 hingga 0.12 mikrosievert sejam dan menyifatkannya sebagai normal. Pemeriksaan terhadap penduduk tidak menemukan kandungan bahan radioaktif yang tinggi atau berlebihan dalam tubuh mereka.

Tinjauan alam sekitar mengenal pasti cebisan batu terpencil yang mengandungi lebih banyak uranium semula jadi dan dikaitkan dengan kegiatan perlombongan terdahulu. Namun, bagi persekitaran kampung secara keseluruhan, pusat itu menyifatkan kandungan bahan radioaktif semula jadi sebagai lazim di Kazakhstan.

Radon memerlukan pemeriksaan berasingan. Gas radioaktif ini boleh terlepas secara semula jadi daripada tanah yang mengandungi uranium dan terkumpul di dalam bangunan. Pusat itu melaporkan kepekatan maksimum 1,500 becquerel bagi setiap meter padu di ruang kediaman dan 15,000 di ruang bawah tanah. Becquerel mengukur pereputan radioaktif, manakala isipadu menunjukkan jumlah udara yang mengandungi bahan itu.

Purata kepekatan radon dalam bangunan ialah 180 becquerel bagi setiap meter padu pada 2015 dan 130 pada 2016. Purata itu jauh lebih rendah berbanding bacaan individu tertinggi, sekali gus menunjukkan betapa berbezanya keadaan antara ruang.

Pusat itu menghantar dapatan radiasi kepada Institut Perlindungan Radiasi Kebangsaan di Prague dan Agensi Perubatan-Biologi Rusia. Penilaian mereka menyokong kesimpulan pusat itu bahawa radiasi berkemungkinan bukan punca sindrom tidur tersebut. Penyiasat kemudian memberi lebih perhatian kepada komposisi udara yang disedut penduduk.

Dapatan pengukuran udara

Pusat Nuklear Kebangsaan melaporkan purata kepekatan karbon monoksida dalam bangunan sebanyak 10 miligram bagi setiap meter padu dan kepekatan karbon dioksida sebanyak 0.1%. Pusat itu turut mengesan hidrokarbon, termasuk benzena, toluena dan beberapa bentuk xilena, dengan kepekatan yang berubah-ubah dari semasa ke semasa.

Karbon monoksida, atau CO, mengganggu keupayaan darah membawa oksigen. Karbon dioksida, atau CO2, ialah gas yang berbeza. Oksigen ialah gas yang diperlukan oleh tubuh untuk memastikan otak dan organ lain berfungsi. Penyiasat meneliti sama ada perubahan serentak pada beberapa gas ini boleh menjelaskan gejala berkenaan.

Menurut pusat itu, kepekatan oksigen kadangkala turun kepada 19.5% dalam tempoh empat hingga enam hari. Rekodnya menyatakan episod menjadi lebih kerap apabila karbon monoksida dan karbon dioksida meningkat, sementara oksigen menurun.

Sergey Lukashenko, yang ketika itu merupakan pengarah institut keselamatan radiasi pusat berkenaan, berkata pada Januari 2015 bahawa karbon monoksida di sesetengah rumah yang terjejas adalah sepuluh kali ganda melebihi paras yang disyorkan. Katanya, pendedahan sedemikian boleh menyebabkan gejala yang menyerupai pengalaman penduduk.

Pusat itu turut menemukan karbon monoksida berlebihan ketika dapur digunakan. Hal ini membawa kemungkinan sumber dalam rumah ke dalam siasatan, di samping kemungkinan gas bergerak ke atas melalui struktur geologi dari bawah tanah.

Penyelidiknya memeriksa karboksihemoglobin dalam darah penduduk sebagai petunjuk pendedahan kepada karbon monoksida. Karboksihemoglobin terbentuk apabila karbon monoksida melekat pada protein yang biasanya membawa oksigen. Tinjauan retrospektif itu menyebut ujian tersebut tanpa mengemukakan keputusan pesakit yang mengaitkan setiap episod dengan pendedahan yang diukur.

Mengapa penjelasan rasmi menjadi kurang mudah

Timbalan Perdana Menteri Berdibek Saparbaev mengumumkan penjelasan berkaitan gas itu sebagai penyelesaian kepada misteri berkenaan pada 2015. Beliau mengaitkan penyakit itu dengan lombong uranium yang ditutup dan menyatakan karbon monoksida terkumpul di situ.

Ketika mengumumkan penjelasan kerajaan, Saparbaev berkata:

Sehubungan itu, kandungan oksigen dalam udara berkurangan, dan inilah punca sebenar penyakit tidur di kampung-kampung ini.

Rekod Pusat Nuklear Kebangsaan yang diterbitkan kemudian menggunakan bahasa yang lebih berhati-hati. Pusat itu mengemukakan kemungkinan bahawa sindrom tersebut berpunca daripada penyedutan campuran udara yang berubah, dengan kandungan oksigen lebih rendah, karbon monoksida dan karbon dioksida lebih tinggi, serta sebatian organik meruap.

Satu pemerhatian merumitkan gambaran tersebut: sepanjang setahun pemantauan gas, penyiasat mengesan peningkatan karbon monoksida dan nitrogen dioksida tetapi tidak merekodkan sebarang episod sindrom tidur. Pusat itu menyimpulkan bahawa beberapa faktor mungkin perlu berlaku serentak dalam keadaan tertentu dan menyatakan bahawa ia tidak dapat meramalkan bila gabungan itu akan terjadi.

Asan Aidarkhanov, pengarah cawangan Institut Keselamatan Radiasi dan Ekologi pusat itu, kembali menyebut karbon monoksida pada November 2023. Beliau menyatakan penggunaan dapur dan kedudukan kampung di kawasan rendah sebagai kemungkinan faktor penyumbang. Penjelasannya lebih menekankan pembakaran dalam rumah dan geografi setempat berbanding kenyataan umum terdahulu yang tertumpu pada lombong.

Aidarkhanov turut menyatakan bahawa pemantauan tidak menemukan bacaan melebihi had, sedangkan rekod terperinci dalam tinjauan retrospektif pusat itu menunjukkan kepekatan gas yang meningkat serta karbon monoksida berlebihan ketika dapur digunakan. Huraian ringkas beliau tidak menjelaskan ukuran, bahan atau tempoh pemantauan yang dimaksudkan.

Mengapa air bawah tanah kekal sebagai hipotesis yang berbeza

Penyelidik Universiti Nazarbayev mengemukakan kemungkinan pencemaran kimia pada air bawah tanah yang dikongsi penduduk, mungkin berkaitan dengan sisa perlombongan. Model statistik mereka meneliti laluan pendedahan yang berbeza: bahan memasuki air yang digunakan penduduk dan bukannya gas memasuki udara.

Pasukan itu mengakui bahawa hipotesis mereka hanya dapat disahkan jika akses fizikal ke terowong lombong diperoleh. Oleh itu, kemungkinan sumber kimia dan pergerakannya melalui tanah masih belum disahkan.

Penjelasan berkaitan udara dan air bawah tanah memerlukan siasatan yang berbeza. Hipotesis gas memerlukan pengukuran bahan yang disedut penduduk sekitar waktu mereka jatuh sakit. Hipotesis air bawah tanah pula memerlukan pengenalpastian bahan kimia yang terlibat, laluannya ke dalam bekalan air dan jumlah yang diminum penduduk.

Laporan awal menyebut sampel air dan tanah yang tidak menunjukkan bacaan luar biasa. Model universiti yang diterbitkan kemudian terus memberi perhatian kepada kemungkinan laluan pencemaran yang memerlukan pemeriksaan lebih langsung.

Penjelasan berkaitan gas mempunyai rekod pengukuran alam sekitar langsung yang lebih kukuh: penyiasat merekodkan karbon monoksida, bahan pencemar lain dan perubahan kepekatan oksigen. Tugas yang masih belum selesai ialah mengaitkan pendedahan tertentu, atau gabungan pendedahan, dengan masa dan tahap keterukan penyakit setiap individu. Belum ada penjelasan muktamad yang mengenal pasti kaitan itu bagi semua episod.

Pemindahan mengubah kehidupan sebelum sains mencapai kesimpulan

Kazakhstan mula memindahkan penduduk sementara siasatan masih berjalan. Pada Januari 2015, lebih separuh daripada 582 penduduk Kalachi yang dilaporkan merancang untuk berpindah. Saule Agymbayeva, timbalan ketua daerah Esil, berkata keluarga yang mempunyai anak akan diberi keutamaan.

Menjelang Mac, kira-kira 100 orang telah dipindahkan, manakala 425 orang masih tinggal di Kalachi. Satu lagi peringkat pemindahan mencatatkan 68 daripada 223 keluarga telah berpindah, iaitu kira-kira 30%. Angka ini merujuk kepada waktu berlainan dalam program itu dan menggunakan unit berbeza: individu dalam satu kes dan isi rumah dalam kes yang lain.

Pihak berkuasa menawarkan rumah baharu dan pekerjaan di tempat lain di Wilayah Akmola. Datuk Bandar Kalachi, Asel Sadvokasova, yang pernah mengalami episod itu sendiri, menyifatkan program berkenaan sebagai sukarela. Pegawai berjanji untuk mengekalkan perkhidmatan, termasuk sekolah dan rawatan perubatan, sehingga penduduk terakhir bersetuju untuk berpindah.

Bagi penduduk yang mempunyai rumah, pekerjaan dan sejarah keluarga di kampung itu, perpindahan membawa ketidakpastiannya sendiri. Kazachenko enggan meninggalkan kampung itu selepas empat dekad di sana. Isterinya, Raisa, menceritakan kehidupannya yang berakar umbi di jalan yang sama.

Ketika menjelaskan kebimbangannya tentang pemindahan, Raisa Kazachenko berkata:

Sekarang ke mana mereka akan hantar saya? Apa yang menanti saya di sana?

Bagi keluarga-keluarga itu, keputusan segera ialah di mana mereka boleh tinggal dengan selamat dan bagaimana hendak membina semula kehidupan harian, meskipun para saintis masih membahaskan puncanya.

Persoalan yang masih belum terjawab selepas episod dilaporkan berakhir

Bilangan episod menurun dan dilaporkan berhenti apabila pemindahan penduduk berlangsung. Pemantauan Pusat Nuklear Kebangsaan turut merangkumi satu tempoh tanpa kes yang direkodkan. Hubungan antara pemindahan, perubahan keadaan alam sekitar dan hilangnya penyakit itu masih belum jelas.

Laporan pada November 2023 menyebut secara ringkas lapan lagi orang yang terjejas, tetapi tidak memberikan tarikh atau butiran klinikal bagi kes-kes tersebut. Laporan itu tidak menyediakan garis masa yang boleh digunakan untuk menilai wabak baharu.

Persoalan utama Kalachi yang masih belum terjawab kini agak khusus: bahan atau gabungan keadaan apakah yang menyebabkan pengsan berpanjangan, mengapa hanya sesetengah penduduk jatuh sakit dan mengapa episod berlaku pada waktu tertentu. Penyiasat mengumpulkan data alam sekitar yang luas, namun penjelasan yang dikemukakan masih memerlukan kaitan kukuh antara pendedahan dengan penyakit.

Pengalaman itu turut mengubah erti keselamatan bagi penduduk kampung. Mereka berdepan risiko hilang upaya secara tiba-tiba, beban pemulihan dan kemungkinan terpaksa meninggalkan rumah. Kesan-kesan itu nyata lama sebelum siasatan menghasilkan penjelasan yang lengkap.

Perkara Utama

• Pusat Nuklear Kebangsaan meletakkan gejala pertama pada Julai 2012 dan merekodkan lebih 140 episod menjelang 19 Januari 2015.
• Penduduk mengalami tidur berpanjangan atau tidak sedarkan diri, kadangkala diikuti kehilangan ingatan, sakit kepala, lemah badan dan halusinasi.
• Penilaian radiasi menyebabkan penyiasat mengetepikan radiasi sebagai punca.
• Ujian alam sekitar mengesan karbon monoksida, gas lain dan tempoh dengan kandungan oksigen yang berkurangan.
• Pusat itu mengemukakan kemungkinan kesan gabungan beberapa bahan pencemar udara, manakala penyelidik universiti mengemukakan kemungkinan pencemaran air bawah tanah.
• Keluarga dipindahkan ketika siasatan masih berlangsung, dengan keutamaan diberikan kepada isi rumah yang mempunyai anak.
• Kaitan muktamad antara pendedahan tertentu dengan semua penyakit yang direkodkan masih belum dipastikan.