Kes Tumpahan Minyak Rayong Dibawa ke Mahkamah Agung Susulan Tuntutan Dana Pemulihan Marin

Komuniti nelayan mahukan lebih daripada pampasan

Tuntutan supaya PTT Global Chemical membiayai pemulihan persekitaran marin Rayong menjadi inti kes di Mahkamah Agung yang berpunca daripada tumpahan minyak pada 27 Julai 2013. Mahkamah Wilayah Rayong menetapkan pembacaan penghakiman pada 22 Oktober, jam 9 pagi. Pengumuman pendengaran itu tidak menyatakan tahun, dan keputusan Mahkamah Agung belum diumumkan.

Persatuan Nelayan Bot Kecil Rayong dan plaintif lain, seramai 429 orang keseluruhannya, menuntut pampasan serta dana yang dibiayai dengan 10% daripada purata keuntungan tahunan syarikat. Matlamat mereka adalah untuk memulihkan laut yang menyokong kegiatan menangkap ikan, perdagangan makanan laut dan pelancongan, selain mendapatkan bayaran bagi pendapatan yang hilang selepas tumpahan itu.

Mahkamah rendah telah pun memerintahkan pembayaran pampasan. Pada 1 September 2020, Mahkamah Rayuan Wilayah 2 menaikkan pampasan kepada 150,000 baht bagi setiap plaintif nelayan dan 120,000 baht bagi setiap plaintif peniaga, sebelum menolak 30,000 baht yang telah diterima sebagai bantuan awal.

Pertikaian yang masih berbaki berkaitan laluan undang-undang untuk pemulihan ekologi. Mahkamah rayuan menolak cadangan dana itu kerana mendapati tiada undang-undang yang membenarkan plaintif menuntut remedi khusus tersebut. Penduduk membawa isu itu ke Mahkamah Agung, dengan harapan keputusan mahkamah dapat menjadi panduan bagi kes alam sekitar yang lain.

Bagaimana tumpahan itu sampai ke Koh Samet

Kira-kira 50,000 liter minyak mentah tertumpah semasa pemindahan minyak di laut, kira-kira 20 kilometer ke tenggara Pelabuhan Map Ta Phut. Pejabat sumber asli dan alam sekitar wilayah Rayong menyatakan tompokan minyak itu meliputi sembilan kilometer persegi sebelum bergerak ke arah Taman Negara Khao Laem Ya–Mu Ko Samet.

Kronologi kes Yayasan Pusat Sumber Komuniti mengenal pasti kapal tangki itu sebagai Malan Plato dan menyatakan kebocoran berlaku di Single Point Mooring, iaitu sistem boya luar pesisir yang digunakan kapal tangki untuk memindahkan minyak ke saluran paip menuju ke pantai.

Angin dan ombak membawa minyak ke arah Koh Samet dan tanah besar. Ao Phrao, di bahagian barat pulau itu, mengalami kerosakan paling ketara yang dapat dilihat. Minyak menghitamkan pasir, menyebarkan bau kuat di sepanjang pantai dan menyebabkan teluk itu ditutup sementara.

Dianggarkan 5,000 liter minyak sampai ke Ao Phrao, kira-kira satu persepuluh daripada anggaran 50,000 liter yang tertumpah di laut. Yayasan itu menyatakan minyak mencemari lebih 400 meter pantai; laporan operasi kecemasan pada 29 Julai pula menyebut kawasan terjejas melebihi satu kilometer.

Operasi pembersihan besar-besaran, pertikaian berpanjangan

Pemerintahan Kawasan Tentera Laut Pertama membantu menjalankan pemantauan udara, manakala kakitangan syarikat dan agensi kerajaan mengerahkan penghadang minyak, bahan penyerap dan kapal untuk mengumpulkan minyak. Lebih 500 anggota dan sukarelawan digerakkan ke Ao Phrao menjelang 29 Julai, dan pasukan pembersihan bekerja sepanjang masa.

Pesawat C-130 Tindak Balas Tumpahan Minyak memulakan operasi penyemburan kira-kira 36 jam selepas tumpahan. Penghadang minyak dipasang kira-kira satu kilometer dari Koh Samet, dan jentera berat kemudian menyertai operasi di pantai. Gabenor Rayong mengisytiharkan kawasan bencana marin, sementara perdana menteri ketika itu, Yingluck Shinawatra, mengarahkan agensi menangani kerosakan tersebut.

Yayasan itu merekodkan penggunaan sekurang-kurangnya 37,500 liter bahan penyebar, iaitu rawatan kimia yang memecahkan lapisan minyak di permukaan menjadi titisan lebih kecil. Jumlah itu bersamaan tiga perempat daripada anggaran isipadu minyak mentah yang tertumpah. Bahan penyebar mengubah cara minyak bergerak di dalam air, manakala pemulihan fizikal mengeluarkan bahan yang dikumpulkan dari laut.

Pada 1 Ogos 2013, syarikat dan agensi kerajaan mengumumkan bahawa laut dan pantai telah kembali kepada keadaan biasa, dengan hanya sedikit minyak yang kelihatan. Mereka melaporkan pengumpulan 54,000 liter bahan yang mengandungi minyak dan sedikit air. Kandungan air itu menjelaskan mengapa isipadu bahan yang dikumpulkan boleh melebihi anggaran jumlah minyak mentah yang tertumpah.

Maksud pampasan yang diberikan

Persatuan itu memfailkan saman sivilnya di Rayong pada 25 Julai 2014, dengan nombor kes พ 1150/2557. Pada 28 September 2018, mahkamah wilayah memberikan 90,000 baht kepada setiap plaintif nelayan dan 60,000 baht kepada setiap plaintif peniaga. Bantuan awal sebanyak 30,000 baht bagi setiap orang akan ditolak.

Pampasan bagi nelayan dikira berdasarkan kira-kira tiga bulan peluang kerja yang hilang. Penduduk mengemukakan rayuan pada 22 Mac 2019. Penghakiman rayuan pada September 2020 menaikkan jumlah bagi kedua-dua kategori sebanyak 60,000 baht, menjadikan pampasan nelayan meningkat dua pertiga dan pampasan peniaga berganda.

Selepas bantuan awal ditolak, jumlah pampasan rayuan yang berbaki ialah 120,000 baht bagi setiap plaintif nelayan dan 90,000 baht bagi setiap plaintif peniaga. Potongan itu penting bagi isi rumah yang mengira jumlah tambahan yang akan diterima daripada penghakiman, selain wang yang telah diterima.

Laporan yayasan itu membahagikan plaintif kepada golongan nelayan dan peniaga. Huraian lain menyebut kategori kedua sebagai pengusaha pelancongan, manakala laporan awal tentang keputusan 2018 menyifatkan kesemua 429 plaintif sebagai nelayan. Sejarah kes persatuan itu mengenal pasti kumpulan mata pencarian terjejas yang lebih luas, bukannya satu pekerjaan sahaja.

Mengapa dana pemulihan ditolak dua kali

Mahkamah wilayah dan mahkamah rayuan sama-sama menolak dana itu, tetapi atas alasan yang berbeza. Perubahan alasan tersebut menjelaskan mengapa penduduk meneruskan cabaran mereka meskipun berjaya mendapatkan pampasan yang lebih tinggi.

Mahkamah wilayah menganggap tuntutan itu mengulangi prosiding yang telah difailkan berhubung tumpahan sama di Mahkamah Sivil Bangkok. Mahkamah bergantung pada Seksyen 144 Kanun Tatacara Sivil, yang mengehadkan pengulangan prosiding kehakiman bagi isu yang telah diputuskan dalam keadaan berkaitan.

Mahkamah Rayuan Wilayah 2 tidak bersetuju dengan alasan itu. Bahagian alam sekitarnya mendapati permohonan dana tersebut bukan prosiding berulang. Namun, mahkamah memutuskan bahawa undang-undang sedia ada tidak membenarkan plaintif mewajibkan defendan menubuhkan dana pemulihan sumber semula jadi bagi kerosakan akibat perbuatan salah atau pencemaran yang terlepas.

Oleh itu, rayuan di Mahkamah Agung berkaitan akses kepada bentuk pemulihan tertentu. Pampasan individu membayar ganti rugi kepada mereka yang terjejas. Dana yang dicadangkan pula akan menyalurkan wang untuk memulihkan sumber bersama, termasuk habitat marin yang menjadi sumber kehidupan banyak isi rumah. Penduduk mahu mahkamah menangani pemulihan lebih luas itu melalui tuntutan sivil mereka.

Penduduk menceritakan kerosakan yang melangkaui pantai

Komuniti nelayan memberitahu yayasan itu bahawa hasil tangkapan merosot dengan ketara dalam tempoh tiga tahun pertama selepas tumpahan. Mereka menyatakan udang kril bermusim tidak lagi kelihatan, ikan semakin berkurangan dan julat spesies yang ditangkap berubah. Kril ialah haiwan marin kecil yang menjadi makanan hidupan laut lain, maka kewujudannya penting di sepanjang rantaian makanan tempatan.

Yayasan itu turut merekodkan pemerhatian masyarakat tentang pelunturan karang di sekitar Ao Phrao, Ao Takhrai dan Ao Kio di bahagian barat Koh Samet. Penduduk membandingkan kawasan itu dengan pantai di timur yang tidak dilalui tompokan minyak, termasuk Sai Kaew, Ao Wong Duean dan Ao Saeng Thian. Pelunturan karang berlaku apabila karang yang tertekan kehilangan organisma kecil yang membantu membekalkan khasiat kepadanya.

Sor Rattanatameen, peguam yang mewakili para nelayan, menjelaskan selepas penghakiman 2018 mengapa tuntutan itu melangkaui bayaran tunai:

Keadaan alam sekitar belum pulih sepenuhnya. Nelayan tempatan tidak mementingkan jumlah wang yang dibayar oleh syarikat, tetapi mereka benar-benar mahu melihat langkah pemulihan ekologi yang bermakna, yang dapat mengembalikan persekitaran marin yang baik kepada penduduk kampung,

Peniaga makanan laut turut menyatakan mereka terpaksa membawa masuk produk dari wilayah lain apabila bekalan tempatan berkurangan. Bagi perniagaan mereka, pemulihan marin bermakna dapat membeli dan menjual makanan laut Rayong sekali lagi, manakala isi rumah nelayan mahukan hasil tangkapan yang boleh diharap, bukannya bayaran terhad bagi kerja yang terganggu.

Persatuan itu mencadangkan tinjauan dasar laut, pengumpulan data alam sekitar, penyingkiran sisa minyak, penyelidikan dan pemulihan sumber marin. Persatuan itu juga meminta gabenor menutup teluk tersebut untuk tujuan pemulihan. Permintaan ini menggariskan tugas praktikal yang mahu disokong penduduk dengan pembiayaan berterusan.

Beberapa saman menyusuli tumpahan yang sama

Tindakan sivil di Rayong ialah satu daripada beberapa prosiding undang-undang yang berpunca daripada bencana itu. Pada 2016, Mahkamah Sivil Bangkok memerintahkan pampasan antara 30,000 hingga 50,000 baht bagi setiap seorang daripada 302 plaintif, bergantung pada kerugian mereka, dan mengarahkan syarikat membiayai pemulihan marin.

Persatuan itu juga mengambil tindakan terhadap agensi kerajaan melalui mahkamah pentadbiran. Pada 25 Julai 2014, hari yang sama saman sivil di Rayong difailkan, penduduk menyaman badan yang bertanggungjawab terhadap tindak balas pencemaran dan sumber marin, termasuk Jabatan Marin, Jabatan Perikanan, Jabatan Kawalan Pencemaran, Jabatan Sumber Marin dan Pantai serta gabenor Rayong.

Pada 21 Julai 2020, mahkamah pentadbiran menolak kes yang dibawa persatuan itu bersama 454 orang. Mahkamah mendapati defendan kerajaan tidak mengabaikan tugas mereka dalam menangani tumpahan tersebut. Yayasan itu merekodkan bahawa rayuan kepada Mahkamah Pentadbiran Agung masih belum diputuskan ketika laporannya disediakan.

Kedua-dua laluan mahkamah itu melibatkan defendan dan tanggungjawab yang berbeza. Kes sivil menuntut remedi daripada syarikat. Kes pentadbiran pula mencabar cara pihak berkuasa awam melaksanakan tugas mereka untuk mengawal pencemaran serta melindungi sumber marin dan pantai.

Tumpahan kedua mencetuskan semula tuntutan untuk mendapatkan jawapan

Rayong berdepan satu lagi tumpahan minyak di laut pada 25 Januari 2022, kali ini melibatkan Star Petroleum Refining, atau SPRC. Kebocoran bermula pada 9:06 malam berhampiran tempat pemindahan minyak di luar pesisir yang berkhidmat untuk kawasan perindustrian Map Ta Phut. Minyak sampai ke Pantai Mae Ram Phueng pada 28 Januari.

Gangguan itu berlaku ketika perniagaan bersiap sedia menyambut pengunjung Tahun Baharu Cina selepas berdepan kesukaran semasa COVID-19. Laporan pelancongan menyebut pembatalan tempahan mencecah 100% di 150 hotel Koh Samet yang mempunyai lebih 4,000 bilik. Pantai Mae Ram Phueng diisytiharkan sebagai kawasan bencana, dan lebih 500 orang mendaftar untuk mendapatkan bantuan dalam tempoh tiga hari selepas pendaftaran dibuka pada 30 Januari.

Perubahan anggaran jumlah tumpahan oleh SPRC mencetuskan tuntutan supaya maklumat lebih jelas diberikan. Gabenor Channa Iamsaeng berkata syarikat menganggarkan tumpahan tidak melebihi 50,000 liter selepas anggaran awal sebanyak 400,000 liter dalam senario terburuk, kemudian 160,000 liter. Beliau mengumumkan penubuhan jawatankuasa yang melibatkan kerajaan, sektor perniagaan dan masyarakat sivil untuk mengesahkan jumlah tersebut.

Pakar alam sekitar Sonthi Kotchawat dari Institut Alam Sekitar Thailand memberi amaran tentang risiko penggunaan bahan penyebar secara berlebihan serta kesan titisan minyak terhadap organisma marin. Kebimbangannya mengulangi tuntutan terdahulu masyarakat supaya kerja pemulihan melangkaui penyingkiran minyak yang kelihatan.

SPRC turut mendedahkan perlindungan insurans bernilai $1 bilion bagi harta benda dan gangguan perniagaan serta $100 juta bagi liabiliti pihak ketiga. Bagi penduduk Rayong, kecemasan kali kedua itu menghidupkan semula tuntutan praktikal yang disuarakan selepas 2013: bantuan tepat pada masanya, maklumat yang boleh dipercayai dan sumber untuk memulihkan persekitaran marin.

Tarikh penting dalam perjuangan undang-undang

Tumpahan 2013 mencetuskan prosiding selama bertahun-tahun berhubung pampasan, tanggungjawab awam dan pemulihan alam sekitar. Langkah utama dalam kes sivil Rayong ialah:

• 27 Julai 2013: Kira-kira 50,000 liter minyak mentah tertumpah di laut berhampiran Map Ta Phut.
• 25 Julai 2014: Persatuan dan plaintif lain memfailkan saman sivil di Rayong serta tindakan pentadbiran terhadap badan kerajaan.
• 28 September 2018: Mahkamah wilayah memberikan pampasan tetapi menolak dana pemulihan.
• 22 Mac 2019: Penduduk memfailkan rayuan.
• 1 September 2020: Mahkamah rayuan menaikkan pampasan dan menolak dana atas alasan undang-undang yang berbeza.
• 22 Oktober, jam 9 pagi: Tarikh dan waktu yang diumumkan untuk pembacaan penghakiman Mahkamah Agung.

Isu utama yang dibawa ke Mahkamah Agung ialah sama ada penduduk boleh mendapatkan remedi pemulihan ekologi yang mereka tuntut. Dana yang dicadangkan itu menghubungkan kewangan syarikat dengan pemulihan sumber yang dikongsi keluarga nelayan, peniaga dan perniagaan pelancongan.

Perkara Utama

• Kes Rayong melibatkan 429 plaintif yang terjejas akibat tumpahan minyak PTT Global Chemical pada 2013.
• Penduduk menuntut dana pemulihan marin yang dibiayai dengan 10% daripada purata keuntungan tahunan syarikat.
• Mahkamah rayuan memberikan 150,000 baht bagi setiap plaintif nelayan dan 120,000 baht bagi setiap plaintif peniaga, selepas ditolak bantuan awal.
• Mahkamah rayuan menolak dana itu kerana mendapati tiada undang-undang yang membenarkan remedi yang dituntut.
• Rayuan di Mahkamah Agung tertumpu pada pemulihan ekologi dan dana yang dicadangkan.