Malaysia Lulus Eksport Pertama Nadir Bumi Mentah Di Bawah Peraturan Baharu yang Dikaitkan dengan Pelaburan Tempatan

Satu Kelulusan Penyelidikan Membuka Laluan Eksport Bersyarat

Malaysia telah meluluskan satu permohonan untuk mengeksport nadir bumi yang belum diproses bagi tujuan penyelidikan dan pembangunan di bawah garis panduan baharu yang diperkenalkan pada Oktober 2026, sekali gus membuka laluan terhad di tengah-tengah sekatan yang berkuat kuasa sejak 1 Januari 2024.

Kelulusan itu diberikan oleh Jabatan Mineral dan Geosains Malaysia, menurut Kementerian Sumber Asli dan Kelestarian Alam. Keputusan itu membolehkan satu kelompok bahan mentah dibawa keluar negara untuk diuji ketika Malaysia berusaha menarik pelaburan dan pengetahuan teknikal bagi mengembangkan industri pemprosesannya sendiri.

Kementerian tidak mendedahkan identiti pemohon, kuantiti atau destinasi penghantaran, tarikh penghantaran berlepas, mahupun syarat terperinci yang dikenakan pada permit itu. Pengumumannya berkaitan kebenaran eksport, tanpa pengesahan bahawa penghantaran berkenaan telah berlepas.

Kelulusan itu yang pertama di bawah rangka kerja baharu. Malaysia sebelum ini membenarkan eksport melalui projek perintis khas di Kenering, Hulu Perak. Oleh itu, keputusan terbaharu ini menyediakan laluan baharu bagi eksport bersyarat, bukannya pengecualian pertama negara daripada sekatan tersebut.

Matlamat utama Malaysia adalah untuk mengembangkan sumber mineral menjadi industri domestik yang lebih besar. Membenarkan bahan dibawa ke luar negara untuk penyelidikan atau pemprosesan boleh membantu syarikat menilai cara mengendalikannya, sementara kerajaan berusaha mendapatkan komitmen untuk membawa kegiatan pemprosesan dan kemahiran teknikal ke Malaysia.

Perkara yang Dibenarkan di Bawah Peraturan Eksport

Garis panduan Oktober membenarkan permohonan untuk mengeksport bahan nadir bumi yang belum diproses bagi tujuan penyelidikan dan pembangunan atau pemprosesan, tertakluk pada syarat kawal selia. Permohonan yang diluluskan itu khusus untuk penyelidikan dan pembangunan.

Kementerian Sumber Asli dan Kelestarian Alam menjelaskan pihak yang boleh memohon dalam jawapannya yang mengumumkan kelulusan itu:

"Garis panduan ini terbuka kepada pemohon yang layak, termasuk syarikat asing, tertakluk pada pematuhan terhadap keperluan kawal selia yang berkaitan," kata kementerian.

Jawapan bertulis Parlimen kepada Ahli Parlimen Kulim Bandar Baharu, Roslan Hashim, memberikan satu lagi butiran: syaratnya termasuk komitmen untuk membangunkan pemprosesan dan kegiatan lain yang menambah nilai di Malaysia. Kementerian menjelaskan tujuan yang dibenarkan dalam jawapan itu:

"Kerajaan membenarkan eksport unsur nadir bumi mentah bagi dua tujuan, iaitu penyelidikan dan pembangunan (R&D) serta pemprosesan," katanya.

Kementerian berkata mutu pelaburan, pemindahan teknologi dan penciptaan nilai dari semasa ke semasa lebih diutamakan berbanding jumlah permohonan yang diluluskan. Pemindahan teknologi bermaksud menyalurkan pengetahuan, kaedah dan kemahiran yang diperlukan untuk melaksanakan kerja industri di dalam negara, dan bukannya menyimpan kepakaran itu pada pemproses luar negara.

Kelayakan syarikat asing dengan itu menyediakan peluang kepada perniagaan luar negara untuk mengambil bahagian, manakala syarat pembangunan tempatan menghubungkan laluan eksport tersebut dengan rancangan perindustrian Malaysia. Kejayaan rangka kerja itu bergantung pada kegiatan pemprosesan dan keupayaan yang menyusul selepas permit diberikan.

Perkembangan Dasar Hingga Kini

Malaysia memperkenalkan moratorium eksport bagi menyokong pemprosesan domestik, bukannya membenarkan sumber negara dieksport terutamanya sebagai bahan mentah. Kerajaan kemudian mengekalkan matlamat itu sambil mempertimbangkan pengecualian terhad yang dikaitkan dengan pelaburan.

Timbalan Menteri Sumber Asli dan Kelestarian Alam, Syed Ibrahim Syed Noh, berkata dua bulan sebelum jawapan Parlimen itu bahawa kerajaan negeri dan pelabur mendesak supaya eksport terhad dibenarkan. Katanya, sebarang eksport sedemikian akan dikaitkan dengan pelaburan di Malaysia dan pemindahan teknologi, dengan penyelidikan dan pembangunan di luar negara antara tujuan yang disasarkan.

• 1 Januari 2024: Moratorium Malaysia terhadap eksport nadir bumi mentah mula berkuat kuasa.
• Oktober 2024: Kementerian berkata projek perintis di Kenering, Hulu Perak, yang diluluskan Kabinet, mendapat kebenaran untuk mengeksport karbonat nadir bumi.
• 5 Februari: Menteri Sumber Asli dan Kelestarian Alam, Arthur Joseph Kurup, memberitahu Parlimen bahawa Malaysia mengekalkan sekatan terhadap eksport bahan mentah bagi menyokong penciptaan nilai domestik.
• Awal Oktober 2026: Malaysia memperkenalkan garis panduan yang membenarkan eksport bersyarat bagi tujuan penyelidikan dan pembangunan atau pemprosesan.
• Menjelang 22 Oktober 2026: Kementerian mengesahkan satu kelulusan penyelidikan dan pembangunan di bawah rangka kerja baharu.

Kementerian sebelum ini berkata moratorium itu akan dikekalkan sepanjang 2025 hingga 2027 dan diteruskan dalam jangka sederhana. Laluan bersyarat kini menyediakan cara untuk membenarkan penghantaran tertentu dalam dasar yang masih bertujuan membangunkan industri tempatan.

Pengecualian Terdahulu di Perak

Kenering, di Hulu Perak, sudah mempunyai aturan eksport khas sebelum rangka kerja Oktober diperkenalkan. Pada Oktober 2024, kementerian berkata projek perintis yang dijalankan bersama kerajaan Perak itu mendapat kelulusan Kabinet untuk mengeksport karbonat nadir bumi. Ketika itu, kementerian berkata tiada kebenaran eksport lain diluluskan.

Karbonat nadir bumi ialah bahan perantaraan yang mengandungi unsur nadir bumi. Bahan itu masih perlu diproses lanjut untuk mengasingkan dan menulenkan unsur berkenaan supaya dapat digunakan dalam industri. Oleh itu, kebenaran terdahulu melibatkan bahan pada tahap pemprosesan tertentu, di bawah aturan projek perintis khusus.

Menteri Besar Perak, Saarani Mohamad, kemudian berkata pada Disember bahawa projek perintis itu mengekalkan kebenaran khas, dengan kelulusan diberikan secara berkala. Sejarah itu menjelaskan bagaimana eksport boleh berlaku ketika moratorium yang lebih luas masih berkuat kuasa.

Keputusan Oktober 2026 memperluas dasar itu melangkaui projek perintis berkenaan dengan mengguna pakai rangka kerja permohonan bersyarat. Bagi syarikat yang mempertimbangkan projek, perkara penting kini ialah sejauh mana cadangan penyelidikan atau pemprosesan mereka memenuhi peraturan serta tuntutan kerajaan supaya pelaburan domestik dibuat.

Mengapa Pemprosesan Sama Penting dengan Perlombongan

Nadir bumi ialah sekumpulan unsur yang digunakan dalam teknologi moden, termasuk elektronik, kenderaan elektrik, peralatan tenaga boleh baharu dan aplikasi pertahanan. Sesetengahnya digunakan untuk menghasilkan magnet berkuasa tinggi yang membantu motor dan peralatan lain beroperasi dengan cekap.

Perlombongan menghasilkan bahan yang mengandungi unsur tersebut, tetapi pengilang memerlukannya dalam bentuk yang boleh digunakan. Pemprosesan dan pengasingan menukarkan campuran itu kepada produk nadir bumi individu. Kerja ini memerlukan peralatan khusus, kaedah kimia dan pengetahuan teknikal.

China telah lama mendominasi perlombongan dan pemprosesan nadir bumi. Malaysia dan negara lain sedang berusaha meningkatkan kapasiti masing-masing supaya pengilang mempunyai lebih banyak pilihan untuk mendapatkan bahan penting.

Syarat eksport Malaysia menangani jurang antara memiliki sumber dengan keupayaan memprosesnya. Penyelidikan di luar negara boleh membantu menentukan kaedah rawatan yang sesuai. Pelaburan tempatan kemudiannya boleh menjadikan pengetahuan itu kegiatan industri domestik, sebab itulah kementerian memberi tumpuan kepada mutu pelaburan dan bukannya jumlah permit.

Operasi Sedia Ada dan Pelaburan yang Dirancang

Malaysia sudah menempatkan operasi pemprosesan yang dikendalikan oleh Lynas Rare Earths dari Australia, salah satu pengeluar nadir bumi utama di luar China. Kehadirannya memberikan Malaysia peranan sedia ada dalam industri pemprosesan antarabangsa ketika perniagaan lain menilai peluang.

Carester SAS dari Perancis merancang membina loji pengasingan nadir bumi di Perak bersama Malaco Mining Group dari Malaysia. Kerjasama mereka yang diumumkan pada Julai itu berlangsung selama 10 tahun dan merangkumi pemindahan teknologi, sekali gus mengaitkan kemudahan yang dicadangkan dengan matlamat kerajaan untuk membangunkan kepakaran tempatan.

Kementerian juga berkata pihaknya membantu syarikat Malaysia bekerjasama dengan pemain industri Perancis dalam teknologi pemprosesan, penulenan dan pengasingan. Penulenan menyingkirkan bahan yang tidak diingini, manakala pengasingan membahagikan campuran nadir bumi kepada unsur-unsur yang berlainan.

Konglomerat Malaysia, Berjaya Corp, sedang meneroka projek, manakala lebih sedozen syarikat AS meneliti peluang dalam sektor itu. Minat mereka merangkumi perniagaan pada peringkat berbeza: Lynas mempunyai kemudahan yang sedang beroperasi, Carester dan Malaco merancang sebuah loji, manakala syarikat lain sedang menilai projek yang mungkin dijalankan.

Bagi Perak, loji pengasingan yang dicadangkan itu akan menambah satu lagi kegiatan di samping projek perintis terdahulu. Keutamaan pelaburan menjadikan ukuran praktikalnya jelas: sama ada rancangan itu membawa kepada kemudahan, pekerjaan mahir dan pengetahuan pemprosesan yang bertapak di Malaysia.

Anggaran Sumber yang Besar dan Kajian Teknikal

Malaysia dianggarkan mempunyai 16.1 juta tan rizab nadir bumi terunjur, yang sebelum ini dinilai kerajaan sebanyak RM970 bilion. Istilah "terunjur" menunjukkan anggaran itu berasaskan bukti geologi yang terhad dan mengandungi ketidakpastian tentang keluasan serta ciri-ciri sumber tersebut.

Angka RM970 bilion itu ialah penilaian bagi sumber yang dianggarkan. Pendapatan daripada pembangunannya bergantung pada jumlah yang boleh diperoleh semula, kos pengekstrakan dan pemprosesan, serta harga yang dibayar pembeli untuk produk yang dihasilkan.

Satu kajian selama dua tahun bersama Agensi Kerjasama Antarabangsa Jepun sedang dijalankan. Bersama kerjasama dengan syarikat Perancis, kajian itu merupakan sebahagian daripada usaha Malaysia membina asas teknikal bagi industri nadir buminya.

Kelulusan eksport itu menyediakan laluan penyelidikan praktikal dalam usaha yang lebih luas tersebut. Ujian boleh membantu mengenal pasti pilihan pemprosesan, manakala syarat pelaburan bertujuan menghubungkan kerja yang dilakukan di luar negara dengan kegiatan masa depan di Malaysia.

Penglibatan Asing Tanpa Pembeli Eksklusif

Malaysia berusaha menarik pelaburan luar negara sambil memastikan pasaran nadir buminya terbuka kepada lebih daripada satu destinasi. Pada 5 Februari, Menteri Sumber Asli dan Kelestarian Alam, Arthur Joseph Kurup, memberitahu Dewan Rakyat bahawa perjanjian perdagangan timbal balik dengan Amerika Syarikat tidak mewujudkan komitmen eksklusif, kewajipan bekalan atau keutamaan pasaran yang mengikat bagi eksport nadir bumi Malaysia.

Kurup berkata dasar negara mengutamakan pemprosesan domestik, penyelidikan dan pembangunan, serta produk yang berada pada peringkat lebih lanjut dalam rantaian pengeluaran. Beliau turut berkata dasar mengambil kira kepentingan negara, pembahagian tanggungjawab antara kerajaan Persekutuan dengan kerajaan negeri, serta pembangunan industri yang bertanggungjawab.

Minat lebih sedozen firma AS wujud seiring dengan operasi pemprosesan Australia, kerjasama Perancis-Malaysia yang dirancang, dan kerjasama teknikal dengan Jepun. Malaysia sedang menjalin beberapa hubungan antarabangsa ketika berusaha membangunkan lebih banyak keupayaan di dalam negara.

Perubahan serta-merta ialah tersedianya laluan eksport bersyarat bagi satu permohonan penyelidikan yang diluluskan. Ukuran kemajuan yang dinyatakan kerajaan melangkaui penghantaran itu: pelaburan, perkongsian pengetahuan teknikal dan lebih banyak kegiatan industri bernilai tinggi di Malaysia.

Perkara Utama

• Malaysia meluluskan satu permohonan eksport bagi penyelidikan dan pembangunan di bawah garis panduan yang diperkenalkan pada Oktober 2026.
• Rangka kerja itu membenarkan eksport bersyarat bagi penyelidikan dan pembangunan atau pemprosesan, termasuk permohonan daripada syarikat asing yang layak.
• Jawapan Parlimen menyatakan syaratnya termasuk komitmen untuk membangunkan pemprosesan dan kegiatan lain yang menambah nilai di Malaysia.
• Projek perintis Kenering telah menerima kebenaran eksport khas sebelum rangka kerja baharu diperkenalkan.
• Carester dan Malaco merancang membina loji pengasingan di Perak menerusi kerjasama yang merangkumi pemindahan teknologi.
• Kerajaan mengutamakan mutu pelaburan dan keupayaan tempatan berbanding jumlah permit eksport.