Indonesia Pertimbang Pengurangan Eksport Gas Ketika Kontrak Singapura Hampir Tamat pada 2028

Kekurangan gas domestik menimbulkan persoalan mengenai pembaharuan eksport

Indonesia sedang mempertimbangkan sama ada mahu memperbaharui eksport gas ke negara jiran ketika kilang-kilang tempatan berdepan bekalan terhad dan kontrak import sedia ada dengan Singapura menghampiri tarikh tamat pada penghujung 2028. Menteri Tenaga dan Sumber Mineral Bahlil Lahadalia membangkitkan kemungkinan itu pada 21 Oktober 2026, sebelum memperluas amarannya keesokan hari kepada negara-negara yang dituduhnya tidak menghormati Indonesia.

Singapura menerima 3.22 juta tan gas asli dari Indonesia pada 2025, menurut Badan Pusat Statistik Indonesia. Hubungan komersial itu merangkumi kontrak saluran paip dengan Gas Supply Pte Ltd, yang dikenali sebagai GSPL, dan SembCorp Gas. Oleh itu, keputusan mengenai penghantaran Indonesia pada masa depan akan memberi kesan besar kepada pembeli dan pengeluar.

Bahlil, yang juga berkhidmat sebagai menteri penyelaras bagi sektor hiliran dan peralihan tenaga, berkata demikian selepas mesyuarat kabinet di Jakarta. Beliau mengaitkan kemungkinan perubahan itu dengan arahan Presiden Prabowo Subianto supaya sumber alam dilindungi dan keperluan domestik diutamakan.

Bahlil menjelaskan pendiriannya selepas mesyuarat pada 21 Oktober:

Saya juga mungkin sedang memikirkan untuk tidak melanjutkan eksport gas ke negara jiran, kerana kita perlu bertahan dan memenuhi keperluan domestik.

Tiada keputusan muktamad atau tarikh pelaksanaan diumumkan, dan Bahlil tidak menamakan mana-mana negara atau kontrak tertentu dalam kenyataannya pada 21 dan 22 Oktober. Tarikh akhir komersial terdekat yang dikenal pasti Timbalan Perdana Menteri Singapura Gan Kim Yong di Parlimen pada September 2025 ialah penghujung 2028, apabila kontrak import gas Indonesia sedia ada tamat.

Amaran lebih luas mengenai sikap saling menghormati antara negara

Kenyataan Bahlil pada 22 Oktober menambah syarat diplomatik kepada hujah mengenai bekalan domestik. Ketika berucap semasa perasmian kemudahan pengeluaran gas berkaitan Jangkrik North East 6 dan lapangan Maha di Kalimantan Timur, beliau berkata perjanjian tenaga boleh dinilai semula jika rakan kongsi tidak bekerjasama.

Menteri itu, yang juga pengerusi Parti Golkar, menjelaskan kemungkinan tindak balas tersebut:

Saya akan membuat penilaian. Saya tidak akan teragak-agak untuk mempertimbangkan penghentian eksport ke negara-negara yang tidak menghormati Indonesia.

Bahlil turut berkata perselisihan perlu diselesaikan melalui dialog dan sikap saling menghormati. Indonesia akan terus terbuka kepada perjanjian eksport dengan negara-negara yang melayannya sebagai setara, termasuk negara yang belum mempunyai kontrak sedia ada. Pendirian beliau masih membuka ruang untuk eksport, sambil memberikan penekanan lebih besar kepada penilaian kerajaan terhadap setiap hubungan.

Arahan kabinet Prabowo merangkumi agenda ekonomi yang lebih luas. Beliau menyeru penjimatan belanjawan yang besar, perpaduan negara dan perlindungan daripada kehilangan kekayaan alam. Kenyataan beliau menyentuh penyeludupan narkotik, bijih timah, emas, arang batu, kayu balak, bahan api dan baja. Bahlil berkata kementerian perlu menterjemahkan arahan itu kepada program praktikal dan bertindak segera mengikut undang-undang.

Indonesia pernah mempertimbangkan pengalihan gas ini sebelum ini

Kementerian Tenaga dan Sumber Mineral Indonesia mengumumkan pada Februari 2020 bahawa bekalan melalui saluran paip ke Singapura akan dihentikan pada 2023 supaya gas itu dapat disalurkan kepada pengguna domestik. Kenyataan bekalan gas 2020 kementerian itu mengenal pasti kira-kira 300 juta kaki padu standard sehari dari Blok Corridor, yang ketika itu diuruskan oleh ConocoPhillips.

Fansurullah Asa, yang ketika itu mengetuai Badan Pengatur Hilir Minyak dan Gas Bumi, dikenali sebagai BPH Migas, berkata pihak berkuasa sedang mencari pasaran domestik bagi bekalan yang dialihkan itu. Arifin Tasrif, menteri tenaga ketika itu, pernah memberitahu parlimen bahawa gas dari Sumatera patut dialihkan apabila aturan dengan Singapura berakhir.

Cadangan itu konkrit: menyalurkan gas melalui saluran paip Duri-Dumai ke kawasan perindustrian di Sumatera. Harga industri yang dirancang ialah US$6 bagi setiap juta unit terma British di bawah Peraturan Presiden No. 40 Tahun 2016 mengenai penetapan harga gas asli. Unit terma British mengukur tenaga, maka harga ini menggambarkan kos tenaga yang terkandung dalam gas.

Kementerian itu turut mengenal pasti infrastruktur sokongan, termasuk saluran paip penghantaran Dumai-KEK Seimangke dan rangkaian pengagihan. Perniagaan telah mencadangkan 193 kawasan rangkaian pengagihan. Pegawai menjangkakan penggantian bahan api minyak dengan gas akan menyokong pengeluaran industri dan mengurangkan defisit perdagangan.

Kerajaan kemudian memilih untuk melanjutkan bekalan dan bukannya menghentikannya seperti yang dirancang pada 2023. Sejarah itu memberikan konteks kepada perbincangan semasa: Jakarta berulang kali berusaha memperuntukkan lebih banyak gas kepada pengguna domestik, sambil meneruskan sebahagian eksport.

Kandungan kontrak yang berkuat kuasa hingga 2028

Indonesia mengumumkan pada 2022 bahawa jualan gas ke Singapura akan dilanjutkan selama lima tahun selepas 2023. Arifin berkata Indonesia masih mempunyai bekalan dan Singapura meminta penghantaran diteruskan. Menjelang 2023, SKK Migas, agensi yang menyelia aktiviti huluan minyak dan gas, merekodkan lanjutan kontrak GSPL hingga 2028.

SKK Migas menyenaraikan penghantaran GSPL sebanyak 160 bilion unit terma British sehari pada 2023 dan 180 bilion sehari bagi tempoh 2024 hingga 2028. Angka itu mengukur kandungan tenaga harian. Kontrak lain menggunakan juta kaki padu standard sehari, disingkatkan sebagai MMSCFD, yang mengukur isipadu gas dalam keadaan standard.

Semasa rundingan pada 2022, ketua SKK Migas ketika itu, Dwi Soetjipto, berkata jumlah baharu itu kira-kira 30 hingga 40 peratus lebih rendah berbanding kontrak terdahulu. Beliau mengaitkan pengurangan itu dengan peningkatan permintaan daripada pengeluar baja dan kawasan perindustrian di Jawa Barat. Beliau juga berkata harga jualan baharu lebih baik kerana permintaan global terhadap gas kukuh.

Rekod kontrak SKK Migas pada 2020 menyatakan sekurang-kurangnya tiga aturan membekalkan gas ke Singapura, dengan jumlah keseluruhan kira-kira 700 MMSCFD. Rekod itu meletakkan sumbangan Indonesia pada hampir 60 peratus daripada bekalan gas Singapura ketika itu.

Aturan GSPL menggunakan gas dari lapangan yang diuruskan oleh ConocoPhillips Grissik, kini Medco E&P Grissik, dan PetroChina. Kontrak SembCorp Gas melibatkan lapangan berkaitan Medco Natuna, Premier Oil dan Star Energy, termasuk perjanjian berasingan dengan Premier Oil. Aturan SembCorp itu juga disenaraikan sehingga 2028.

Natuna menawarkan cara untuk mengekalkan eksport dan membekalkan Sumatera

Ketua SKK Migas Djoko Siswanto menggariskan satu lagi pendekatan pada April 2025: mengurangkan gas yang dihantar dari Sumatera ke Singapura dan meningkatkan penghantaran dari Natuna. Matlamatnya adalah untuk membebaskan pengeluaran Sumatera bagi pengguna domestik sambil mengekalkan bekalan berkontrak ke Singapura.

Djoko menamakan pengedar gas milik negara PGN dan syarikat elektrik milik negara PLN sebagai penerima gas yang dialihkan itu. Beliau berkata menteri telah menandatangani aturan tersebut. Pengurangan kira-kira 30 MMSCFD daripada aliran eksport Sumatera dirancang bermula Jun 2025.

Ketika itu, Djoko berkata keperluan domestik bagi April dan Mei telah dipenuhi dan import gas asli cecair belum diperlukan. Gas asli cecair (LNG) ialah gas asli yang disejukkan sehingga menjadi cecair supaya dapat diangkut dengan kapal. Kemungkinan pembelian dari Amerika Syarikat masih dinilai, sementara Indonesia mengutamakan bekalan LNG domestik.

Infrastruktur eksport Natuna mempunyai sejarah yang panjang. SembCorp Gas mula menerima kira-kira 100 MMSCFD dari Laut Natuna Barat pada Julai 2001 di bawah perjanjian jualan yang meliputi sehingga 325 MMSCFD. Lapangan pembekalan termasuk Blok B Laut Natuna Selatan, Kakap dan Blok A Laut Natuna.

Rangkaian itu juga pernah mengalami gangguan operasi. Penutupan tidak dijangka di Anoa pada 21 Julai 2021, disusuli penyelenggaraan berjadual di Gajah Baru pada 23 Julai, mengurangkan tekanan saluran paip dan penghantaran ke Singapura. Anoa beroperasi semula pada 28 Julai, dan SKK Migas berkata pada 29 Julai bahawa aliran penuh berkontrak sebanyak kira-kira 300 MMSCFD telah kembali.

Kilang melaporkan kekurangan bekalan dan peningkatan kos

Pengilang Indonesia memberikan gambaran lebih langsung tentang tekanan untuk memperuntukkan gas kepada pengguna domestik. Yustinus Gunawan, pengerusi Forum Pengguna Gas Asli Industri, berkata PGN mengehadkan bekalan mulai 14 September 2026 kepada kira-kira 78 peratus daripada jumlah minimum berkontrak. Tempoh kawalan itu meliputi 1 hingga 30 September.

Paras penghantaran 78 peratus bermakna pelanggan menerima kira-kira 22 peratus kurang daripada jumlah minimum yang ditetapkan dalam kontrak mereka. Yustinus berkata penggunaan kapasiti industri dihadkan kepada 80 peratus, dengan sesetengah pengilang mengurangkan pengeluaran dan mula memberhentikan pekerja.

Perniagaan seramik dan kaca terdedah khususnya kerana menggunakan relau dan proses yang beroperasi tanpa henti. Menurut Yustinus, gangguan mendadak boleh merosakkan peralatan selain mengurangkan pengeluaran. Oleh itu, penghantaran yang boleh diharap sama pentingnya dengan harga yang dibayar bagi setiap unit tenaga.

Yustinus berkata bekalan di bawah program harga gas industri yang ditetapkan di Jawa bahagian barat hanya mencapai kira-kira 88 hingga 90 peratus daripada peruntukan di bawah Keputusan Kementerian Tenaga No. 281.K/2026. Beliau turut menyebut kos yang lebih tinggi pada Ogos: 40 peratus gas berharga US$13 bagi setiap juta unit terma British dan 60 peratus berharga US$15.60.

Setiausaha korporat PGN, Fajriyah Usman, berkata bekalan huluan tidak mencukupi untuk memenuhi sepenuhnya keperluan pelanggan. Beliau menyifatkan kawalan pengagihan sebagai langkah sementara untuk melindungi kebolehpercayaan rangkaian dan mengekalkan penghantaran kepada semua pelanggan. Menurutnya, sekatan berbeza-beza mengikut bekalan yang tersedia dalam setiap tempoh.

Saleh Husin, timbalan pengerusi bidang industri di Dewan Perniagaan dan Industri Indonesia, menyambut baik pertimbangan untuk menghentikan eksport. Beliau berkata pengguna gas domestik sukar mendapatkan bekalan dan berhujah bahawa pengutamaan mereka boleh menyokong sektor pembuatan, pengeluaran dengan nilai tambah lebih tinggi dan peluang pekerjaan.

Pengeluaran baharu Kalimantan Timur menjadi teras rancangan

Bahlil mengiringi amaran eksportnya dengan rancangan meningkatkan pengeluaran gas daripada pembangunan di Kalimantan Timur. Penambahan Jangkrik disebut pada kira-kira 290 MMSCFD, dengan aliran tambahan disasarkan bermula lewat Oktober 2026. Perasmian itu meliputi telaga Jangkrik North East 6 serta kemudahan pengeluaran berkaitan Maha dan South Hub.

Bahlil menyebut pengeluaran semasa kira-kira 750 MMSCFD ketika membincangkan pembangunan itu. Sasaran jangka panjang bagi lapangan yang dikendalikan Eni dan rakan-rakannya ialah kira-kira 3 bilion kaki padu standard sehari, bersamaan 3,000 MMSCFD, menjelang 2029. Beliau turut menyebut tempoh sasaran 2028 hingga 2029.

Sasaran itu empat kali ganda angka 750 MMSCFD yang disebut dalam perbincangan projek. Menurut Bahlil, pencapaiannya akan memberikan Indonesia lebih banyak gas untuk diperuntukkan, meskipun pengguna domestik akan diutamakan sebelum sebahagiannya diperuntukkan untuk eksport.

Kerajaan juga merancang pusat pemprosesan petrokimia di Kalimantan Timur yang menggunakan gas sebagai bahan mentah. Dalam konteks ini, gas membantu menghasilkan produk industri dan bukan sekadar digunakan sebagai bahan api. Cadangan itu menghubungkan pengeluaran baharu dengan portfolio hiliran Bahlil, yang memberi tumpuan kepada pemprosesan sumber menjadi produk bernilai lebih tinggi.

Rundingan elektrik menambah satu lagi punca ketegangan

Indonesia dan Singapura sedang merundingkan perdagangan elektrik di samping hubungan gas mereka. Pada 19 Oktober, Bahlil berkata rundingan eksport elektrik belum mencapai persetujuan kerana perbezaan harga. Pada 7 Oktober, beliau menggesa agar aturan itu dikaji semula supaya Indonesia menerima manfaat ekonomi yang lebih besar serta mempunyai suara dalam penetapan harga dan pembangunan projek.

Pihak Berkuasa Pasaran Tenaga Singapura telah memberikan lesen bersyarat kepada enam projek import elektrik dari Indonesia dengan kapasiti keseluruhan 3 gigawatt. Kedua-dua negara sedang berusaha merealisasikan projek elektrik sekurang-kurangnya 3.4 gigawatt yang menghubungkan mereka menjelang 2035.

Kapasiti yang diliputi enam lesen bersyarat itu bersamaan kira-kira 88 peratus daripada sasaran 3.4 gigawatt tersebut. Kelulusan bersyarat ialah satu langkah ke arah pembangunan; penghantaran elektrik masih bergantung pada kemajuan projek dan pemuktamadan syarat komersial.

Perniagaan gas Indonesia juga jauh melangkaui Singapura. Angka Badan Pusat Statistik bagi 2025 menunjukkan eksport ke Jepun sebanyak 3.8 juta tan, China 3.79 juta tan dan Korea Selatan 2.27 juta tan. Thailand menerima kira-kira 291,000 tan manakala Filipina sekitar 138,000 tan.

Destinasi tersebut menjelaskan mengapa kenyataan Bahlil yang lebih luas mengenai perjanjian tenaga penting bagi seluruh rantau. Tarikh tamat kontrak Singapura pada 2028 memberikan pembelinya jangka masa perancangan yang khusus, sementara Indonesia menimbang pendapatan eksport berbanding keperluan kilang, pengeluar tenaga elektrik dan industri pemprosesan baharu.

Bagaimana dasar ini sampai ke tahap sekarang

Keputusan Indonesia beralih antara cadangan penamatan, pengurangan jumlah kontrak dan perubahan lapangan yang membekalkan eksport. Tarikh-tarikh utama menunjukkan bahawa permintaan domestik sentiasa menjadi sebahagian daripada perbincangan:

• Februari 2020: Kementerian Tenaga mengumumkan rancangan untuk menamatkan bekalan melalui saluran paip ke Singapura pada 2023 dan mengalihkan gas kepada industri domestik.
• 2022 hingga 2023: Indonesia sebaliknya mengatur lanjutan hingga 2028, dengan jumlah yang dikurangkan bagi kontrak GSPL yang diperbaharui.
• April 2025: SKK Migas menggariskan rancangan untuk mengalihkan gas Sumatera kepada PGN dan PLN mulai Jun, sambil meningkatkan bekalan Natuna ke Singapura.
• September 2026: Pengguna industri melaporkan sekatan penghantaran, dan PGN mengakui bekalan huluan tidak mencukupi.
• 21 Oktober 2026: Bahlil membangkitkan kemungkinan tidak memperbaharui eksport gas susulan arahan kabinet Prabowo.
• 22 Oktober 2026: Bahlil memperluas amarannya kepada rakan kongsi tenaga yang dianggapnya tidak bekerjasama, sambil membiarkan ruang untuk perjanjian baharu.
• 2028 hingga 2029: Kontrak sedia ada dengan Singapura tamat dan peningkatan besar pengeluaran Kalimantan Timur disasarkan.

Bagi pengilang Indonesia, keutamaan praktikal ialah menerima gas yang mencukupi secara konsisten supaya pengeluaran dapat diteruskan. Bagi pembeli Singapura, tarikh tamat kontrak yang semakin hampir menjadikan rundingan pembaharuan sebagai tumpuan. Rancangan pengeluaran Indonesia dan keupayaannya menyalurkan gas kepada pengguna domestik akan menentukan sejauh mana negara itu dapat memenuhi kedua-dua permintaan.

Perkara Utama

• Indonesia sedang mempertimbangkan untuk tidak memperbaharui eksport gas, dengan bekalan domestik diutamakan.
• Bahlil tidak menamakan mana-mana negara dalam amaran pada 21 dan 22 Oktober.
• Kontrak import gas Indonesia sedia ada dengan Singapura tamat pada penghujung 2028.
• Pengguna industri melaporkan bekalan terhad pada September 2026; PGN menyifatkan kawalannya sebagai sementara.
• Rancangan terdahulu berusaha menggantikan eksport Sumatera dengan gas Natuna sambil mengalihkan bekalan Sumatera kepada pengguna domestik.
• Pembangunan di Kalimantan Timur menyasarkan kira-kira 3,000 MMSCFD menjelang 2029, di samping rancangan pemprosesan petrokimia domestik.
• Rundingan eksport elektrik dengan Singapura masih belum selesai kerana isu harga.