Thailand Menimbang Peraturan Benih UPOV 1991 Ketika Pertikaian Hak Selasih Menyingkap Kebimbangan Petani

Empat varieti selasih membuka perbahasan benih negara kepada masyarakat

Empat varieti selasih suci yang dilindungi selama 12 tahun, dari 2024 hingga 2036, membawa Thailand kepada keputusan yang jauh lebih besar: bagaimana memberi ganjaran kepada pembiak baka tumbuhan tanpa menyukarkan petani menyimpan, berkongsi dan mendapatkan benih pada harga mampu milik.

Kaewjuree 01, 02, 03 dan 04 milik CPRAM didaftarkan di bawah Akta Perlindungan Varieti Tumbuhan Thailand 1999. Perlindungan itu mencetuskan kebimbangan dalam kalangan penanam sayur, sementara Jabatan Pertanian mengkaji perubahan yang akan menyelaraskan undang-undang Thailand dengan UPOV 1991, kerangka antarabangsa bagi melindungi varieti tumbuhan baharu.

Soal jawab pembaharuan undang-undang jabatan itu menetapkan 2024 hingga 2026 sebagai tempoh kajian, analisis dan penggubalan. Thailand belum menyertai UPOV. Terma akhir undang-undang yang disemak dan keputusan mengenai keanggotaan masih belum dimuktamadkan, tanpa pengundian parlimen atau tarikh penyertaan diumumkan.

Dalam perbincangan pada 22 Oktober 2026 yang dianjurkan Persatuan Wartawan Pertanian Thai dan Universiti Kasetsart, pegawai kerajaan, pembiak baka, syarikat benih dan wakil petani menyuarakan jangkaan yang amat berbeza. Penyokong menjangkakan pelaburan dan perlindungan lebih baik di luar negara. Penentang bimbang tentang bil benih berulang dan sekatan terhadap pertukaran dalam komuniti.

Pertikaian mengenai selasih menjadikan kebimbangan itu nyata. Di Ban Non Sawan, daerah Ban Dan, penanam sayur komuniti berusia 69 tahun, Nuchan Sunnaron, menceritakan bahawa beliau menjual selasih kepada peniaga pasar dalam pesanan bernilai kira-kira 20 baht. Jualan kecil itu membantu membiayai makanan keluarga. Beliau bimbang menjual tumbuhan yang telah lama ditanamnya mungkin menjadi perbuatan menyalahi undang-undang.

Bagi penanam yang memperoleh pendapatan sekecil itu, memahami varieti yang ditanam dan aktiviti yang memerlukan kebenaran boleh sama pentingnya dengan harga sebungkus benih.

Skop sebenar pendaftaran selasih

Jabatan Pertanian mengenal pasti lima varieti selasih suci yang dilindungi: empat varieti Kaewjuree milik CPRAM dan satu lagi milik Universiti Kasetsart. Perlindungan terpakai kepada varieti yang didaftarkan itu, manakala selasih tempatan biasa masih boleh ditanam dan dijual.

Menteri Pertanian dan Koperasi Suriya Jungrungreangkit berkata isi rumah boleh menanam selasih yang dilindungi dan memetik daunnya untuk dimakan. Ketika menjelaskan kesannya terhadap penggunaan isi rumah, beliau berkata pendaftaran:

"tidak menjejaskan kehidupan seharian orang awam".

Suriya menjelaskan bahawa aktiviti yang memerlukan kebenaran pemegang hak ialah:

"membiak varieti tumbuhan yang dilindungi untuk jualan komersial tanpa kebenaran".

Pembiakan bermaksud menghasilkan lebih banyak tumbuhan melalui benih, keratan atau bahan tumbuhan lain. Menanam selasih untuk hidangan keluarga, menuai daunnya dan menjalankan perniagaan menjual bahan tanaman ialah kegunaan yang berbeza. Hak dan pengecualian yang terpakai menentukan perkara yang dibenarkan bagi varieti yang dilindungi.

Jabatan itu turut menjelaskan bahawa petani boleh menyimpan benih untuk satu lagi musim tanaman di bawah peraturan sedia ada, manakala penjualan komersial benih yang dilindungi mungkin memerlukan kebenaran. Timbalan jurucakap kerajaan Phatdarasmi Thongsaluaykorn berkata pendaftaran itu tidak menjejaskan penanaman varieti tradisional.

Jabatan Pertanian dan CPRAM menganggarkan kepelbagaian selasih suci Thailand melebihi 200 varieti; presiden Persatuan Perdagangan Benih Thai, Boonyanath Nathwong, pula menyebut lebih 300 pilihan yang tersedia. Kedua-dua anggaran itu menunjukkan pasaran yang jauh lebih luas daripada empat varieti Kaewjuree yang didaftarkan.

Bagaimana varieti CPRAM dibangunkan

CPRAM dan kampus Kamphaeng Saen Universiti Kasetsart membangunkan empat varieti itu daripada selasih tempatan berkod CPR1. Kerja bermula pada April 2020, dengan percubaan dijalankan di universiti itu di Nakhon Pathom dan di CPRAM di Pathum Thani.

Proses pembiakbakaan menggunakan bahan kimia untuk meningkatkan bilangan set kromosom, bersama kultur tisu. Kromosom membawa maklumat genetik. Perubahan pada bilangannya boleh mengubah ciri tumbuhan, manakala kultur tisu membolehkan penyelidik menumbuhkan tumbuhan daripada cebisan kecil tisu tumbuhan dalam keadaan terkawal.

CPRAM berkata varieti itu dipilih berdasarkan aroma, rasa pedas dan hasil yang konsisten untuk pengeluaran makanan siap. Pegawai turut menyatakan matlamat untuk menghasilkan daun yang lebih besar. Syarikat itu membekalkan kilangnya melalui rangkaian penanam berkontrak dan tidak menjual benih empat varieti ini kepada orang awam.

Jabatan itu berkata CPRAM mendapat kebenaran untuk mengakses sumber tumbuhan tempatan dan liar yang berkaitan serta berkongsi manfaat dengan Tabung Perlindungan Varieti Tumbuhan. Namun, Witoon Lianchamroon daripada Yayasan BioThai menggesa agar aturan pembiayaan penyelidikan yang melibatkan universiti awam diteliti.

Kronologi ini menghubungkan pertikaian hari ini dengan beberapa tahun kerja pembiakbakaan dan pendaftaran:

• April 2020: Pembangunan bermula menggunakan selasih tempatan berkod CPR1.
• 12 Mac 2024: Kaewjuree 01 menerima perlindungan.
• 24 Mei 2024: Kaewjuree 02, 03 dan 04 menerima perlindungan.
• 1 hingga 11 Oktober 2026: Majlis Petani Kebangsaan mengumpulkan pandangan mengenai UPOV 1991.
• 21 dan 22 Oktober 2026: Forum pengguna dan pertanian meneliti perubahan yang dicadangkan.
• 2036: Tempoh perlindungan semasa bagi empat varieti selasih itu tamat.

Peraturan penyimpanan benih yang perlu digubal Thailand

Artikel 15(2) UPOV 1991 menjadi tumpuan pertikaian. Jabatan Pertanian menjelaskan bahawa peruntukan itu menawarkan pengecualian pilihan yang membolehkan petani menggunakan bahan tuaian daripada varieti yang dilindungi untuk menanam tanaman seterusnya di tanah milik mereka sendiri.

Thailand perlu memutuskan sama ada mahu menerima pengecualian itu dan menentukan skopnya. UPOV menetapkan bahawa pengecualian itu perlu beroperasi dalam had yang munasabah sambil melindungi kepentingan sah pembiak baka. Pilihan mengenai tanaman yang diliputi, petani yang layak dan syarat-syaratnya akan memberi kesan langsung terhadap kos penanaman.

UPOV turut mewajibkan pengecualian bagi kegiatan persendirian tanpa tujuan komersial, eksperimen dan penggunaan varieti yang dilindungi untuk membiak varieti lain. Peruntukan terakhir ini, yang lazim disebut pengecualian pembiak baka, membolehkan penyelidikan diteruskan dengan menggunakan hasil pembiakbakaan sedia ada, tertakluk kepada peraturan bagi varieti tertentu yang berasal rapat daripadanya.

Menyimpan benih untuk ladang sendiri dan memberikan atau menjualnya kepada penanam lain ialah aktiviti yang berbeza. Artikel 15(2) menyentuh penggunaan semula di tanah milik petani sendiri. Oleh itu, pertukaran dalam komuniti dan penjualan benih perlu diteliti secara berasingan dengan cermat dalam proses penggubalan.

Timbalan setiausaha tetap pertanian Krit Uttamavetin berkata pendekatan yang dicadangkan akan mengekalkan hak petani kecil menyimpan benih bagi tanaman makanan penting. Penjelasan rasmi jabatan itu menyatakan tugas perundangan dengan jelas: petani memerlukan peraturan yang mudah difahami tentang bila kebenaran diperlukan, disokong nasihat serta saluran penyelesaian pertikaian yang mudah diakses.

Mengapa pembiak baka dan peniaga benih menyokong pembaharuan

Thidakun Saenudom, pengarah Bahagian Piawaian dan Pensijilan Produk Tumbuhan Jabatan Pertanian, berkata penyelarasan yang lebih kukuh boleh menarik pelaburan dan meningkatkan akses kepada teknologi pembiakbakaan moden. Beliau mengakui sekatan yang memberi kesan kepada petani dan berkata kepentingan mereka perlu menjadi panduan dalam merangka pengecualian.

Boonyanath, presiden Persatuan Perdagangan Benih Thai, menyokong penyelarasan akta 1999 dengan UPOV 1991. Persatuannya juga mahu petani terus dibenarkan menyimpan benih untuk ditanam di tanah sendiri pada musim berikutnya serta mengekalkan peruntukan pemuliharaan tumbuhan tempatan dan liar.

Pembiak baka padi Apichart Vanavichit, penasihat kanan di Pusat Sains Padi Universiti Kasetsart, berhujah bahawa perlindungan perlu dipertimbangkan merangkumi seluruh rantaian, daripada penyelidikan hingga harga yang diterima petani. Beliau menyebut penanaman komersial Riceberry di negara jiran dan penjualannya dalam talian sebagai contoh kesukaran melindungi hasil pembiakbakaan Thailand di luar negara.

Perlindungan di luar negara tetap memerlukan permohonan dan penilaian mengikut peraturan bidang kuasa berkenaan. Apichart berkata ujian boleh mengambil masa bertahun-tahun. Pemohon perlu memenuhi syarat kebaharuan dan kriteria DUS: perbezaan, keseragaman dan kestabilan.

Secara ringkas, sesuatu varieti mesti dapat dikenal pasti sebagai berbeza, cukup seragam antara tumbuhannya dan mampu mengekalkan ciri-ciri tersendiri melalui pembiakan berulang. Ujian itu memerlukan masa dan sumber, sama ada pemohonnya syarikat, institusi awam atau pembiak baka dalam kalangan petani.

Tempoh perlindungan lebih panjang dan varieti yang berasal rapat

Undang-undang sedia ada Thailand menetapkan tempoh perlindungan 12, 17 atau 27 tahun, bergantung pada kategori tumbuhan. UPOV 1991 menetapkan tempoh minimum 20 tahun bagi kebanyakan tumbuhan dan 25 tahun bagi pokok serta pokok menjalar.

Bagi kategori yang kini menerima perlindungan selama 12 tahun, tempoh minimum 20 tahun bermakna tambahan lapan tahun, iaitu peningkatan kira-kira dua pertiga. Kategori 27 tahun sedia ada di Thailand sudah melebihi tempoh minimum UPOV bagi pokok dan pokok menjalar. Sebarang perubahan terhadap pendaftaran sedia ada bergantung pada peruntukan peralihan yang digubal oleh pembuat undang-undang.

Persatuan benih itu turut mahukan perlindungan yang jelas berkaitan varieti terbitan pada asasnya, yang dikenali sebagai EDV. Varieti ini kebanyakannya berasal daripada varieti asal sambil mengekalkan ciri-ciri pentingnya, meskipun mempunyai perbezaan yang boleh dikenal pasti.

Teknik pembiakbakaan, termasuk kultur tisu dan penyuntingan genom, boleh menghasilkan tumbuhan dengan perubahan terhad sambil mengekalkan sebahagian besar susunan genetik varieti asal. Penyokong peraturan EDV berhujah bahawa pembiak baka memerlukan perlindungan apabila pihak lain membangunkan varieti dengan bersandarkan rapat pada hasil kerja mereka. Takrifnya penting kerana ia membantu menentukan bila penggunaan komersial varieti terbitan memerlukan kebenaran pembiak baka asal.

Peraturan mengenai sumber genetik menimbulkan satu lagi tugas penggubalan. Undang-undang Thailand semasa merangkumi peruntukan akses dan perkongsian manfaat bagi tumbuhan tempatan dan liar. Persatuan benih mahu perlindungan pemuliharaan dikekalkan, manakala BioThai menyuarakan kebimbangan tentang pemeliharaan kepentingan komuniti apabila hak pembiak baka diperluas.

Petani bimbang tentang kos dan pilihan praktikal yang semakin terhad

Pramote Charoensilp, presiden Persatuan Petani Padi dan Petani Thai, menentang penyertaan. Beliau bimbang sekatan terhadap penyimpanan dan perkongsian benih boleh memaksa petani membeli benih gantian setiap tahun serta mendedahkan mereka kepada pertikaian undang-undang berkaitan amalan yang sudah biasa dilakukan.

Konsultasi Majlis Petani Kebangsaan pada 1 hingga 11 Oktober merekodkan 322,803 maklum balas. Daripada jumlah itu, 321,397 atau 99.56% menentang UPOV 1991; 1,198 menyokongnya dan 208 tidak pasti. Angka itu menggambarkan maklum balas yang dihantar kepada konsultasi tersebut, bukannya tinjauan penduduk yang merangkumi semua petani Thailand.

Kebimbangan mengenai persaingan melangkaui bilangan varieti yang dijual. Pensyarah undang-undang Universiti Thammasat, Kanoknai Thavornpanich, menyorot kuasa tawar-menawar dalam pasaran yang dikuasai oleh beberapa penjual. Kajian 2007 mengenai benih jagung makanan ternakan Thailand menganggarkan lima penjual terbesar menguasai kira-kira 75% jualan dan hampir 80% kawasan tanaman.

Jennifer Clapp dan rakan-rakannya, yang menulis dalam Food Policy pada 2025, menganggarkan bahagian pasaran benih global yang dikuasai empat atau lima syarikat utama sekitar 60%. Angka Thailand yang lebih lama menggambarkan satu pasaran tanaman dalam tempoh terdahulu; angka global pula merangkumi pasaran yang jauh lebih luas. Kedua-duanya mengenal pasti penumpuan pasaran sebagai isu yang relevan ketika merangka hak dan dasar persaingan.

Bagi petani, pilihan praktikal bergantung pada harga benih, kesesuaian keadaan tanaman, akses kepada pembekal dan sama ada pembeli akan membeli hasil tanaman. Katalog varieti yang panjang tidak banyak membantu jika bahan tanaman mampu milik atau pembeli yang boleh diharapkan tiada.

Pengguna turut terkesan oleh perbahasan kos

Kenyataan kesan terhadap pengguna Majlis Pengguna Thailand, susulan forum dalam talian pada 21 Oktober 2026, mengaitkan peraturan benih dengan harga makanan, rantaian bekalan dan kepelbagaian makanan yang sampai ke kedai serta restoran.

Dalam forum itu, Prokchon Ousap daripada BioThai memetik penyelidikan yang dikemukakan kepada Pejabat Suruhanjaya Kesihatan Kebangsaan, yang menganggarkan harga benih atau bahan tanaman mungkin meningkat dua hingga enam kali ganda, dengan kenaikan enam hingga lapan kali ganda di sesetengah negara. Penyelidikan itu turut menganggarkan harga makanan meningkat sekitar 5% hingga 10% atau lebih. Angka tersebut ialah unjuran dan perbandingan yang dibentangkan dalam perbahasan, bukannya perubahan harga yang diukur selepas Thailand menyertai UPOV.

Ketua dasar dan inovasi majlis itu, Monrudee Nijtrirat, menggesa agar penilaian keselamatan, kebolehkesanan dan pelabelan bagi tumbuhan yang diubah suai secara genetik serta melalui penyuntingan genom diberi perhatian. Beliau memetik laporan tentang nanas merah jambu yang diubah suai secara genetik dan dijual dalam talian walaupun tidak mendapat kebenaran di Thailand.

Pendaftaran varieti tumbuhan menilai ciri pembiakbakaan, manakala keselamatan makanan dan kebenaran menanam produk tertentu dikendalikan melalui undang-undang serta sistem kawal selia lain. Monrudee berhujah bahawa sistem tersebut memerlukan kapasiti yang mencukupi seiring dengan sebarang peluasan hak pembiak baka.

Prokchon turut memberi amaran bahawa penumpuan pasaran daripada bekalan benih hingga pemprosesan dan peruncitan boleh mengecilkan pilihan rasa dan varieti tempatan yang tersedia kepada pengguna. Bagi restoran yang menggunakan selasih, isu undang-undang yang segera ialah bagaimana undang-undang masa depan mentakrifkan bahan yang dilindungi dan keadaan apabila hak tersebut meliputi hasil tuaian atau produk yang diperbuat daripadanya.

Pengalaman Asia menawarkan manfaat dan amaran

Vietnam menyertai UPOV 1991 pada 2006. Kajian undang-undang 2021 oleh Ho Bich Hang Nguyen dan Katja Weckstrom Lindroos menghuraikan peningkatan permohonan hak pembiak baka, hasil pertanian yang lebih tinggi dan pendapatan tahunan petani yang melebihi paras ketika penyertaan sebanyak lebih 24% selepas lebih sedekad.

Kajian yang sama mengenal pasti kekurangan dalam peruntukan Vietnam mengenai keistimewaan petani, termasuk pertukaran dan penjualan benih apabila keadaan menghalang petani daripada menanam benih yang disimpan. Skop undang-undang bagi urus niaga harian kekal menjadi kebimbangan di samping manfaat ekonomi yang dihuraikan.

Ahli ekonomi Aat Pisanwanich membincangkan pengalaman Vietnam dalam forum Thailand, termasuk peningkatan kegiatan pembiakbakaan bagi pelbagai tanaman serta kebimbangan tentang harga benih yang dilindungi, peranan syarikat asing dalam pasaran dan kemerosotan peranan kumpulan benih komuniti di Delta Mekong.

Indonesia menawarkan perbandingan yang berbeza. Negara itu belum menyertai UPOV, tetapi peraturan perlindungan dalam negerinya diteliti dalam kajian 2021 oleh Saurav Ghimire dan rakan-rakannya. Para penyelidik menggesa perlindungan yang lebih kukuh bagi petani yang menyimpan, menukar dan membiak benih. Pengalaman itu menunjukkan mengapa kandungan undang-undang negara penting sepanjang perbahasan ini.

Permohonan varieti hortikultur China mencapai jumlah terkumpul 17,702 menjelang akhir 2022, walaupun permohonan tahunan merosot kira-kira 30% pada tahun itu. China menyertai UPOV di bawah kerangka terdahulunya, manakala Jepun menerima pakai kerangka 1991 pada 1998 dan meluluskan undang-undang pada 2020 yang menghapuskan pengecualian penyimpanan benih bagi sesetengah varieti. Di seluruh Asia, sistem perlindungan dan kebenaran petani berkembang melalui pilihan negara yang berbeza-beza.

Rundingan perdagangan meningkatkan tekanan untuk membuat keputusan

Thailand dan Kesatuan Eropah mengadakan pusingan kesepuluh rundingan perdagangan bebas di Phuket dari 28 September hingga 6 Oktober 2026, dengan kedua-dua pihak menyasarkan rundingan dimuktamadkan pada 2026. Perlindungan varieti tumbuhan ialah antara isu dasar yang dibincangkan.

Sebelum pusingan itu, 146 pertubuhan masyarakat sivil menyuarakan kebimbangan mengenai UPOV 1991 dan komitmen harta intelek yang melangkaui Perjanjian TRIPS Pertubuhan Perdagangan Dunia. Bantahan mereka turut merangkumi akses kepada ubat-ubatan, kesihatan dan kebebasan Thailand untuk menetapkan dasar dalam negeri.

Kementerian Perdagangan dan pasukan rundingan berkata isu UPOV masih dibincangkan. Komitmen antarabangsa yang berkaitan memerlukan penelitian perlembagaan di bawah Artikel 178, manakala pindaan kepada akta perlindungan tumbuhan perlu melalui proses perundangan.

Jabatan Pertanian mencadangkan perlindungan yang menjadikan perbahasan ini lebih konkrit: pengecualian yang jelas, panduan untuk menyemak status perlindungan sesuatu varieti, saluran aduan dan rayuan serta pemantauan selepas pelaksanaan. Pemantauan yang dicadangkan merangkumi harga benih, kos pengeluaran, akses kepada varieti, penyelidikan awam dan swasta serta kepelbagaian genetik.

Oleh itu, keputusan utama bagi Thailand adalah khusus. Penggubal undang-undang perlu menentukan siapa boleh menyimpan benih yang mana, pertukaran apa yang memerlukan kebenaran, bagaimana pembiak baka mendapat pulangan dan bagaimana petani boleh mencabar tuduhan. Peraturan tersebut akan membentuk ganjaran bagi pembangunan varieti baharu serta kos penanaman tanaman seterusnya.

Perkara Utama

• Thailand sedang mengkaji perubahan kepada undang-undang varieti tumbuhan 1999 dan belum menyertai UPOV.
• Empat varieti selasih Kaewjuree milik CPRAM dilindungi dari 2024 hingga 2036; selasih tempatan biasa masih boleh ditanam dan dijual.
• Artikel 15(2) membolehkan negara mewujudkan pengecualian bersyarat untuk menanam semula bahan yang disimpan di tanah milik petani sendiri.
• Pembiak baka dan peniaga benih mahukan perlindungan lebih kukuh, manakala wakil petani bimbang tentang kos lebih tinggi dan sekatan perkongsian benih.
• Jabatan Pertanian mencadangkan panduan, rayuan dan pemantauan harga, akses serta kepelbagaian genetik.
• Peraturan varieti tumbuhan masih dibincangkan dalam rundingan perdagangan Thailand dengan EU.