DUN Sarawak Dibubarkan pada 26 Oktober, GPS Mahu Mandat Baharu

Pembubaran pada 26 Oktober memulakan proses pilihan raya

Dewan Undangan Negeri Sarawak yang mempunyai 82 kerusi akan dibubarkan pada Isnin, 26 Oktober 2026, umum Premier Abang Johari Tun Openg, sekali gus memulakan detik perlembagaan menuju pilihan raya negeri ke-13. Gabungan Parti Sarawak (GPS), yang memenangi 76 kerusi pada Disember 2021 dan kemudian menambah perwakilannya kepada 79 menerusi pertukaran parti, akan berusaha mendapatkan mandat baharu untuk memerintah.

Abang Johari mengumumkan keputusan itu dalam sidang media khas di Kompleks Satria Pertiwi, Petra Jaya, Kuching, pada 23 Oktober. Beliau berkata Yang di-Pertua Negeri Sarawak Wan Junaidi Tuanku Jaafar telah memperkenankan permohonannya di bawah Perkara 21(2) Perlembagaan Negeri Sarawak.

Perkara 21(4) menetapkan pilihan raya perlu diadakan dalam tempoh 60 hari selepas pembubaran dan Dewan Undangan Negeri baharu perlu dipanggil bersidang dalam tempoh 120 hari. Ketetapan itu menetapkan tempoh maksimum, manakala Suruhanjaya Pilihan Raya (SPR) menentukan tarikh sebenar penamaan calon, pengundian awal dan pengundian.

Bagi pengundi, pengumuman itu bermakna pertandingan baharu untuk memilih wakil mereka dan menentukan kerajaan negeri seterusnya. Bagi pentadbiran, ia bermakna peralihan kepada peranan kerajaan sementara sementara urusan pentadbiran awam dan perkhidmatan penting diteruskan.

SPR perlu menetapkan tarikh

Setiausaha SPR Datuk Khairul Shahril Idrus berkata pada 23 Oktober bahawa suruhanjaya itu sedang menunggu pemakluman rasmi daripada Speaker Dewan Undangan Negeri Sarawak sebelum menetapkan tarikh mesyuarat khas berhubung pilihan raya. Tarikh mesyuarat, hari penamaan calon, hari pengundian awal dan hari pengundian belum diumumkan.

Khairul Shahril menjelaskan langkah prosedur seterusnya:

Kita akan menunggu pemakluman rasmi daripada Speaker Dewan Undangan Negeri Sarawak sebelum menetapkan tarikh-tarikh berkaitan, dengan mengambil kira pelbagai faktor bagi memastikan kelancaran perjalanan pilihan raya,

Pemakluman Speaker mengalihkan proses daripada keputusan pembubaran negeri kepada pengurusan pilihan raya oleh suruhanjaya. SPR lazimnya mengadakan mesyuarat khas dalam tempoh satu atau dua minggu selepas menerima notis pembubaran, namun jadual sedemikian belum ditetapkan bagi pilihan raya ini.

Menteri negeri Abdul Karim Rahman Hamzah mencadangkan 12 Disember dan 19 Disember sebagai tarikh pengundian yang sesuai. Pemimpin negeri sebelum ini membincangkan pilihan raya antara November dengan pertengahan Disember. Suruhanjaya akan menentukan jadual dalam tempoh yang ditetapkan perlembagaan.

Perbandingan jadual dengan 2021

Pilihan raya Sarawak sebelum ini memberikan perbandingan praktikal bagi minggu-minggu mendatang. Pada 2021, Dewan Undangan Negeri dibubarkan pada 3 November, penamaan calon berlangsung pada 6 Disember dan pengundi keluar mengundi pada 18 Disember.

Pilihan raya itu diadakan 45 hari selepas pembubaran, dengan jarak 12 hari antara penamaan calon dengan pengundian. Angka itu menunjukkan bagaimana beberapa peringkat boleh dilaksanakan dalam had 60 hari, walaupun SPR akan menetapkan jadual baharu bagi pilihan raya akan datang.

• 3 November 2021: Dewan Undangan Negeri dibubarkan menjelang pilihan raya negeri sebelumnya.
• 6 Disember 2021: Calon-calon dinamakan.
• 18 Disember 2021: Pengundian berlangsung dan GPS memenangi 76 daripada 82 kerusi.
• 14 Februari 2022: Dewan Undangan Negeri ke-19, yang merupakan penggal semasa, mula bersidang.
• 23 Oktober 2026: Abang Johari mengumumkan Yang di-Pertua Negeri memperkenankan pembubaran.
• 26 Oktober 2026: Pembubaran berkuat kuasa, memulakan tempoh pilihan raya selama 60 hari.

Penggal lima tahun Dewan Undangan Negeri semasa bermula pada persidangan pertamanya pada 14 Februari 2022, menunjukkan bahawa tempohnya akan tamat pada Februari 2027 melainkan dibubarkan lebih awal. Disember juga pernah disebut sebagai bulan pembubaran automatik. Keputusan 26 Oktober mempercepatkan proses pilihan raya berbanding kedua-dua jadual itu.

Maksud kerajaan sementara bagi penduduk

Abang Johari berkata kerajaan negeri akan terus melaksanakan tanggungjawabnya sepanjang tempoh pilihan raya, dengan peruntukan dan konvensyen perlembagaan mengawal peranan kerajaan sementara.

Premier itu menjelaskan aturan tersebut dalam sidang media:

Dalam tempoh ini, kerajaan akan melaksanakan tanggungjawabnya sebagai kerajaan sementara, dengan mematuhi peruntukan dan konvensyen perlembagaan yang berkenaan,

Kerajaan sementara memastikan pentadbiran terus berfungsi sementara pengundi memilih Dewan Undangan Negeri seterusnya. Penduduk tetap memerlukan perkhidmatan awam dan perkhidmatan awam negeri akan meneruskan tugasnya sepanjang tempoh kempen dan pengundian.

Pembubaran menamatkan penggal Dewan Undangan Negeri semasa. Aturan kerajaan sementara memastikan kesinambungan antara waktu itu dengan pembentukan kerajaan seterusnya, maka pilihan raya tidak memerlukan urusan pentadbiran harian dihentikan.

GPS memasuki pilihan raya dengan majoriti besar

GPS memenangi 76 daripada 82 kerusi Dewan Undangan Negeri dalam pilihan raya Disember 2021, kira-kira 92.7 peratus daripada jumlah keseluruhan. Parti pembangkang Parti Sarawak Bersatu (PSB) memenangi empat kerusi, manakala Parti Tindakan Demokratik (DAP) memenangi dua kerusi.

Dalam GPS, Parti Pesaka Bumiputera Bersatu (PBB) memperoleh 47 kerusi, Parti Bersatu Rakyat Sarawak (SUPP) memenangi 13, Parti Rakyat Sarawak (PRS) mendapat 11 dan Parti Demokratik Progresif (PDP) memenangi lima. Sebanyak 47 kerusi PBB sahaja sudah melebihi 42 kerusi yang diperlukan untuk memperoleh majoriti dalam Dewan Undangan Negeri yang mempunyai 82 ahli.

Taburan itu menjelaskan kedudukan kukuh gabungan tersebut menjelang pilihan raya. GPS sudah menguasai hampir semua kawasan pilihan raya selepas pengundian sebelum ini, dan perubahan keanggotaan parti selepas itu menambah lagi perwakilannya.

Semua kerusi akan dipertandingkan semula dalam pilihan raya akan datang. Keputusan akan menentukan komposisi Dewan Undangan Negeri seterusnya serta gabungan politik yang mendapat sokongan untuk membentuk kerajaan negeri.

Perubahan parti membentuk semula pembangkang

Ahli Dewan Undangan Negeri Batu Lintang See Chee How meninggalkan PSB dan menjadi wakil bebas selepas pilihan raya 2021. Abang Johari berkata See kemudian menyuarakan sokongan kepadanya.

Tiga lagi ahli Dewan Undangan Negeri yang dipilih atas tiket PSB, Wong Soon Koh, Baru Bian dan Johnichal Rayong Ngipa, kemudian menyertai PDP. Peralihan itu menaikkan perwakilan PDP daripada lima kepada lapan kerusi dan menambah jumlah kerusi GPS daripada 76 kepada 79 pada ketika itu.

PSB kemudiannya dibubarkan, dengan pemimpin dan ahlinya menyertai PDP secara beramai-ramai. Perubahan itu menghapuskan parti yang memegang empat daripada enam kerusi di luar GPS sejurus selepas pilihan raya 2021.

Jumlah 79 daripada 82 kerusi bagi GPS bersamaan kira-kira 96.3 peratus daripada Dewan Undangan Negeri, berbanding kira-kira 92.7 peratus yang dimenanginya pada 2021. Kedudukan See sebagai wakil bebas dan sokongan yang dinyatakannya kepada Abang Johari berasingan daripada 79 kerusi gabungan itu. Perbezaan ini membantu menjelaskan angka parti serta sokongan politik lebih luas yang dimiliki premier sebelum pembubaran.

Abang Johari mohon sokongan untuk agenda pembangunan

Abang Johari berkata pentadbiran GPS memberi tumpuan kepada pembangunan Sarawak, pengukuhan ekonomi, penambahbaikan infrastruktur dan perkhidmatan awam, serta perlindungan hak dan kepentingan negeri itu.

Beliau mengaitkan hak tersebut dengan Perlembagaan Persekutuan dan Perjanjian Malaysia 1963, yang lazimnya disebut MA63. Perjanjian itu merupakan sebahagian daripada aturan yang membolehkan Sarawak menyertai pembentukan Malaysia pada 1963. Menurut premier, usaha melindungi kedudukan Sarawak di bawah aturan tersebut menjadi sebahagian daripada tugas pentadbirannya.

Premier berkata mandat baharu wajar diperoleh apabila penggal menghampiri penghujung, bagi membolehkan rakyat Sarawak memilih kerajaan yang akan meneruskan agenda pembangunan. Penjelasan beliau meletakkan rekod pentadbiran serta rancangannya untuk meneruskan pembangunan sebagai teras hujah bagi mendapatkan penggal baharu.

Pengundi akan memilih wakil bagi setiap kawasan pilihan raya, dan keputusan itu secara keseluruhan akan menentukan kerajaan seterusnya. Hal ini menghubungkan keprihatinan setempat mengenai infrastruktur dan perkhidmatan dengan keputusan lebih besar tentang pihak yang akan menentukan dasar negeri.

Abang Johari turut mengucapkan terima kasih kepada rakyat Sarawak, ahli Dewan Undangan Negeri dan perkhidmatan awam atas sokongan serta sumbangan mereka. Beliau menggesa parti politik, calon dan penyokong agar menghormati undang-undang dan bertindak secara bertanggungjawab sepanjang tempoh pilihan raya.

Persiapan pilihan raya merangkumi cadangan teknologi

SPR berkata persiapan awalnya merangkumi logistik, bekalan peralatan, latihan untuk petugas pilihan raya dan mengenal pasti lokasi sesuai bagi pusat mengundi. Tugas-tugas itu melibatkan persiapan praktikal pusat mengundi serta memastikan petugas dapat mengendalikan pengundian.

Khairul Shahril berkata suruhanjaya bersedia dari segi logistik, latihan dan petugas:

Dari segi logistik, latihan dan petugas, kita sudah bersedia, insya-Allah,

Suruhanjaya itu juga sedang mempertimbangkan cadangan menggunakan teknologi Pengecaman Aksara Optik-Kehadiran Pengundi, yang dikenali sebagai OCR-VA. Pengecaman aksara optik ialah teknologi yang membolehkan komputer membaca teks bercetak dan menukarkannya kepada maklumat digital. Cadangan itu berkaitan prosedur kehadiran pengundi.

Khairul Shahril berkata cadangan itu akan dikemukakan kepada ahli SPR untuk dinilai sebelum keputusan dibuat. Suruhanjaya belum mengumumkan kelulusan atau butiran tentang cara teknologi itu akan digunakan di Sarawak.

Keutamaan pentadbiran terdekat ialah notis rasmi pembubaran, diikuti mesyuarat khas SPR. Pengumuman suruhanjaya akan memberikan tarikh yang diperlukan pengundi dan calon untuk membuat persiapan, termasuk tarikh penamaan calon ditutup, tarikh pengundi awal yang layak membuang undi dan tarikh pengundian utama berlangsung.

Perkara Utama

• Dewan Undangan Negeri Sarawak yang mempunyai 82 kerusi akan dibubarkan pada 26 Oktober 2026 dengan perkenan Yang di-Pertua Negeri.
• Perlembagaan negeri menetapkan pilihan raya perlu diadakan dalam tempoh 60 hari dan Dewan Undangan Negeri baharu perlu dipanggil bersidang dalam tempoh 120 hari.
• Pada 23 Oktober, SPR sedang menunggu pemakluman rasmi daripada Speaker Dewan Undangan Negeri sebelum menetapkan mesyuarat pilihan rayanya.
• Abdul Karim Rahman Hamzah mencadangkan 12 Disember dan 19 Disember sebagai tarikh pengundian; SPR akan menetapkan jadualnya.
• GPS memenangi 76 kerusi pada 2021 dan kemudian memperoleh 79 kerusi selepas tiga bekas ahli Dewan Undangan Negeri PSB menyertai PDP.
• Kerajaan akan berfungsi sebagai kerajaan sementara sementara pentadbiran awam dan perkhidmatan penting diteruskan.
• SPR berkata persiapan pilihan raya sedang dijalankan, manakala cadangan penggunaan teknologi OCR-VA masih menunggu penilaian.