Malaysia membatalkan pendaftaran Perikatan Nasional ketika pilihan raya Melaka menguji pakatan pembangkang

Pakatan kehilangan pendaftaran menjelang pengundian penting

Pendaftar Pertubuhan Malaysia membatalkan pendaftaran Perikatan Nasional pada 20 Oktober 2026, susulan aduan Bersatu bahawa parti itu telah diketepikan daripada mesyuarat kepimpinan pakatan. Keputusan itu dibuat dua hari sebelum pendengaran Mahkamah Tinggi yang dijadualkan dan 11 hari sebelum penamaan calon bagi pilihan raya negeri Melaka.

Pendaftar berkata maklum balas PN pada 12 Oktober terhadap notis yang dikeluarkan pada 22 September gagal menyangkal alasan pembatalan atau memberikan justifikasi mencukupi untuk mengekalkan pendaftaran pakatan itu. Tindakan itu dibuat di bawah Subperenggan 13(1)(c)(iv) Akta Pertubuhan 1966.

Setiausaha Agung PN Takiyuddin Hassan berkata pakatan itu akan mencabar keputusan berkenaan dan memohon penangguhan pelaksanaan, iaitu perintah mahkamah yang menghentikan pelaksanaannya buat sementara waktu. Sementara itu, rakan politiknya perlu membuat keputusan segera mengenai calon, pembahagian kerusi dan lambang pilihan raya yang akan dilihat pengundi pada kertas undi mereka.

Presiden PAS Abdul Hadi Awang berkata partinya akan bertanding di Melaka bersama parti-parti PN yang sehaluan dan menyediakan cabaran mahkamah bersama. Bersatu, yang aduannya mencetuskan proses kawal selia itu, menyalahkan kepimpinan pakatan di bawah PAS atas keputusan berkenaan.

Pertikaian ini melangkaui soal dokumentasi. PN menyediakan identiti bersama bagi parti-parti yang mempunyai kekuatan dan kelompok pengundi berbeza. Kehilangannya menyebabkan mereka perlu berunding tentang cara bekerjasama ketika pilihan raya semakin hampir, sementara PAS mempertimbangkan sama ada organisasi dan lambangnya sendiri mampu menyatukan kempen pembangkang.

Apakah yang mendorong keputusan pendaftar?

Bersatu mengemukakan aduan rasmi pada 11 Ogos, mendakwa parti itu dinafikan hak untuk menghadiri, bersuara dan mengundi dalam mesyuarat Majlis Tertinggi PN pada 16 Julai. Aduan itu turut membangkitkan persoalan mengenai status keahlian Bersatu dalam pakatan tersebut.

Setiausaha Agung Bersatu Mohamed Azmin Ali berkata tindakan mengetepikan parti itu melanggar Fasal 7.1 perlembagaan PN. Beliau turut mendakwa parti itu berdepan ancaman dan tekanan supaya digugurkan sebagai parti komponen yang sah.

Pendaftar kemudian mengeluarkan notis di bawah Subseksyen 13(2) Akta Pertubuhan, memberi PN peluang mengemukakan penjelasan dan representasi. Selepas meneliti maklum balas serta dokumen yang disertakan, jabatan itu memutuskan bahawa pembatalan adalah wajar.

Pendaftar Pertubuhan menyatakan keputusannya seperti berikut:

Sehubungan itu, Pendaftar Pertubuhan telah memutuskan untuk membatalkan pendaftaran PN di bawah subperenggan 13(1)(c)(iv) Akta Pertubuhan 1966.

Jabatan itu berkata pertubuhan berdaftar mesti mematuhi Akta berkenaan serta perlembagaan masing-masing. Ia turut menyatakan bahawa tugas kawal selia dan penguatkuasaannya akan diteruskan dengan tegas, adil dan mengikut undang-undang.

Azmin berkata Bersatu akan meneliti keputusan penuh dan membincangkan langkah seterusnya dalam mesyuarat majlis tertinggi. Beliau menyifatkan aduan itu sebagai usaha memastikan pengurusan PN bertanggungjawab. Abdul Hadi memberikan penilaian yang berbeza, dengan berkata pentadbiran PN mematuhi perlembagaannya dan hubungan antara parti-parti anggota kekal kukuh kecuali dengan sebuah parti yang telah menjauhkan diri.

Bagaimana pertikaian ini sampai ke tahap ini

Proses pentadbiran itu berlangsung serentak dengan prosiding mahkamah berhubung penggantungan aktiviti PN sebelum ini. Susunan peristiwa ini penting kerana PN berhujah bahawa pendaftar sepatutnya menunggu pendengaran mahkamah yang dijadualkan sebelum membatalkan pendaftarannya.

• 16 Julai: PN mengadakan mesyuarat Majlis Tertinggi yang menurut dakwaan Bersatu menyaksikan parti itu diketepikan.
• 11 Ogos: Bersatu mengemukakan aduan rasmi kepada pendaftar.
• 22 September: Pendaftar mengeluarkan notis meminta penjelasan PN. Takiyuddin berkata aktiviti PN digantung pada hari berikutnya.
• 12 Oktober: PN mengemukakan maklum balasnya.
• 13 Oktober: Mahkamah Tinggi Kuala Lumpur memberikan kebenaran untuk semakan kehakiman terhadap penggantungan itu, menolak penangguhan sementara dan menetapkan pendengaran melibatkan kedua-dua pihak.
• 20 Oktober: Pendaftar membatalkan pendaftaran PN.
• 22 Oktober: Mahkamah Tinggi dijadual mendengar permohonan penangguhan, dengan PN merancang mengemukakan cabarannya terhadap pembatalan itu.
• 31 Oktober: Penamaan calon bagi pilihan raya Melaka dijadualkan, diikuti pengundian awal pada 10 November dan hari mengundi pada 14 November.

Hakim Azizan Md Arshad memberikan kebenaran untuk semakan kehakiman. Proses itu membolehkan mahkamah meneliti sama ada pihak berkuasa awam bertindak mengikut undang-undang. Penangguhan mempunyai tujuan berbeza: ia menghentikan pelaksanaan sesuatu perintah sementara mahkamah menimbang pertikaian berkenaan.

Mengapa PN mencabar masa keputusan itu dibuat

Takiyuddin berkata beliau menerima perintah pembatalan melalui e-mel pada pagi 20 Oktober. Beliau mempersoalkan sebab pendaftar bertindak sebelum pendengaran pada 22 Oktober dan menuduh kerajaan menyalahgunakan kuasa serta bertindak dengan niat jahat.

Setiausaha Agung PN itu menjelaskan langkah undang-undang yang ingin diambil oleh pakatan berkenaan:

Kami akan mencabar kesahihan perintah pembatalan itu dan memohon penangguhan pelaksanaan serta segala kesannya sementara menunggu keputusan mahkamah.

Takiyuddin berkata permintaan bertulis pada 14 Oktober yang meminta pendaftar tidak mengambil tindakan lanjut sehingga pendengaran itu tidak dijawab. Beliau turut berkata hujahan Jabatan Peguam Negara pada 19 Oktober menyifatkan pembatalan pendaftaran sebagai proses yang sedang berjalan tanpa menunjukkan bahawa keputusan akan dibuat pada hari berikutnya.

Abdul Hadi turut mengkritik pembatalan itu sebagai mendahului keputusan mahkamah dan menyekat hak demokratik. Pendirian yang dinyatakan pendaftar ialah penjelasan PN gagal menjawab alasan pembatalan.

Takiyuddin turut menjelaskan saluran rayuan pentadbiran di bawah Akta Pertubuhan. Dengan merujuk Seksyen 18 dan 8, beliau berkata rayuan mesti dikemukakan dalam tempoh 30 hari dan Menteri Dalam Negeri boleh mengekalkan, menolak atau mengubah keputusan pendaftar, dengan keputusan menteri dianggap muktamad melalui proses itu.

Tiada keputusan pendengaran 22 Oktober atau pilihan akhir logo pilihan raya diumumkan dalam kenyataan yang mengiringi pembatalan itu. Keputusan tersebut akan membentuk persiapan parti-parti sebelum penamaan calon.

Apakah perubahan bagi calon dan wakil rakyat?

Pembatalan pendaftaran PN menghapuskan wadah rasmi pakatan yang digunakan parti-partinya untuk menyelaraskan strategi pilihan raya, sumber dan rundingan pembahagian kerusi. Tugas segera mereka ialah menggantikan struktur bersama itu dengan persetujuan yang boleh diikuti calon dan petugas kempen.

Ahli Parlimen yang dipilih atas tiket PN tidak kehilangan kerusi secara automatik kerana pakatan itu telah dibatalkan pendaftarannya. Keahlian parti mereka kekal dalam parti seperti PAS atau Bersatu. Kedudukan wakil-wakil itu di Parlimen dan pendaftaran pakatan payung tersebut ialah perkara yang berasingan.

Penganalisis politik G. Manimaran berkata parti-parti itu boleh terus bekerjasama secara tidak rasmi dan tidak semestinya segera menubuhkan pakatan berdaftar yang baharu. Mereka tetap perlu memutuskan kerusi yang akan ditandingi setiap parti serta lambang yang akan digunakan calon masing-masing.

Takiyuddin menyebut PAS, Wawasan, Gerakan, Parti Rakyat India Malaysia dan Pejuang sebagai parti yang boleh membincangkan aturan di Melaka. Senarai beliau tidak menyertakan Bersatu, mencerminkan betapa mendalam perpecahan berhubung kepimpinan dan keanggotaan pakatan itu.

Takiyuddin merujuk pilihan raya umum 2018, apabila parti-parti Pakatan Harapan menggunakan lambang PKR, sebagai contoh parti bertanding menggunakan logo rakan mereka. Aturan serupa memerlukan persetujuan antara parti-parti yang kini membuat persiapan untuk Melaka.

Mengapa PAS menjadi pemain utama

PAS mempunyai organisasi yang paling sedia untuk menyokong aturan pilihan raya baharu. Lau Zhe Wei, penolong profesor di Universiti Islam Antarabangsa Malaysia, menyifatkan parti itu sebagai sumber utama sokongan pilihan raya dan gerak kerja akar umbi PN.

Lau menjelaskan sebab lambang PAS boleh menjadi pilihan gantian yang praktikal:

PAS kekal sebagai sumber utama sokongan pilihan raya dan gerak kerja akar umbi pakatan itu, menjadikan lambangnya pilihan alternatif yang praktikal bagi parti-parti komponen lain.

Lau berkata lambang Wawasan boleh menjadi alternatif di kawasan yang lambang PAS mungkin kurang menarik, walaupun pengundi perlu membiasakan diri dengannya. Ini mewujudkan pilihan kempen yang praktikal antara lambang yang dikenali ramai dengan lambang yang mungkin lebih sesuai untuk kawasan tertentu.

Mazlan Ali, penganalisis politik di Universiti Teknologi Malaysia, berkata rangkaian akar umbi PAS yang kukuh dan sokongan setianya di negeri-negeri utara serta pantai timur memberikannya keupayaan lebih besar untuk bertanding secara bersendirian. Beliau berhujah bahawa Bersatu lebih bergantung pada barisan pembangkang yang bersatu dan identiti PN yang telah mantap.

Penganalisis Akademi Nusantara Azmi Hassan mengenal pasti risiko yang berbeza: penjenamaan PN lebih menarik bagi sesetengah pengundi bukan Melayu berbanding lambang PAS sendiri. Penggunaan logo PAS boleh memudahkan penyelarasan, tetapi menyukarkan usaha mendekati pengundi di luar kelompok tradisi parti itu.

Penganalisis Universiti Malaya Mohammad Tawfik Yaakub berkata pembatalan pendaftaran menimbulkan ketidakpastian mengenai struktur kempen, identiti bersama dan keupayaan untuk berfungsi sebagai pakatan. Beliau berkata parti-parti yang menggunakan lambang berasingan masih boleh menyelaraskan gerak kerja jika mencapai persetujuan dengan segera.

Perebutan pengaruh, wang dan kuasa

Kritikan Bersatu terhadap PAS turut menyentuh soal pembahagian kuasa antara rakan pakatan. Ketua bersekutunya, R. Sri Sanjeevan, mempersoalkan dakwaan bahawa sumbangan bulanan PAS sebanyak RM43,000 itu melayakkan parti berkenaan memperkecil peranan parti-parti lain.

Sanjeevan merujuk pertambahan kerusi parlimen PAS sebagai bukti bahawa kerjasama telah memberi manfaat kepada parti itu. PAS memenangi 18 kerusi Parlimen pada pilihan raya umum ke-14 dan 43 kerusi pada pilihan raya umum ke-15, ketika bertanding dalam PN di bawah kepimpinan bekas perdana menteri Muhyiddin Yassin.

Angka itu menunjukkan pertambahan 25 kerusi, menjadikan jumlah PAS lebih dua kali ganda daripada sebelumnya. Sanjeevan menggunakan perbandingan itu untuk berhujah bahawa rakan-rakan pakatan lain patut diiktiraf kerana membantu PAS mencapai keputusan tersebut.

Beliau berkata pendaftaran PN dibatalkan kurang lapan bulan selepas Ahmad Samsuri Mokhtar mengambil alih kepimpinannya. Beliau turut menyebut tindakan mengetepikan Bersatu daripada prosiding Majlis Tertinggi sebagai rungutan utama.

Azmin meletakkan tanggungjawab pada PAS kerana gagal membuktikan pematuhan undang-undang dalam penjelasan dan bukti yang dikemukakan kepada pendaftar. Abdul Hadi menegaskan bahawa PN ditadbir dengan baik. Pendirian mereka yang bercanggah menunjukkan mengapa memilih lambang pilihan raya baharu sahaja tidak akan menyelesaikan pertikaian lebih besar mengenai kuasa.

Parti-parti kecil berdepan ujian sokongan tersendiri

Gerakan dan MIPP berdepan ujian lebih besar untuk menarik undi tanpa identiti bersama PN. Penganalisis politik Anbumani Balan berkata kedua-dua parti itu dijangka meluaskan daya tarikan pakatan dalam kalangan pengundi bukan Melayu, namun tidak memperoleh sebarang kerusi dalam pilihan raya Johor dan Negeri Sembilan baru-baru ini.

Gerakan mempunyai seorang wakil rakyat yang dipilih, iaitu Ahli Dewan Undangan Negeri Kulim, Wong Chia Zhen di Kedah. MIPP bertanding di lima kerusi dalam penampilan sulungnya pada pilihan raya Johor, tewas di kesemuanya dan semua calonnya kehilangan wang deposit. Deposit calon ialah wang yang dibayar untuk bertanding dalam pilihan raya dan boleh dilucutkan jika calon memperoleh bahagian undi yang terlalu kecil.

Anbumani berkata keputusan pilihan raya sepatutnya menjadi panduan untuk menilai kekuatan parti-parti itu:

Inilah masanya untuk menilai kebenaran politik berdasarkan realiti undi, bukan tanggapan, retorik atau kedudukan dalam pakatan.

Pengalaman Pejuang menunjukkan kebergantungan serupa pada kerjasama. Presidennya, Mukhriz Mahathir, berkata parti itu membuat permohonan sebanyak dua kali sebelum PN menerima keahliannya. Beliau berkata Pejuang tidak boleh bergerak sendiri dan memerlukan pakatan.

Pejuang meletakkan calon melalui kerjasama dengan PN di Johor dan bekerjasama dengan rakan-rakannya di Negeri Sembilan tanpa bertanding. Mukhriz berkata parti itu berhasrat bertanding di Melaka, tidak menuntut pembahagian kerusi yang besar dan bersedia menerima keputusan pembahagian oleh kepimpinan pakatan.

Melaka bakal menguji pakatan baharu yang mungkin terbentuk

Pilihan raya Melaka pada 14 November memberi parti-parti itu masa yang singkat untuk menyelesaikan perselisihan. Penamaan calon pada 31 Oktober akan menjadikan rundingan mengenai lambang dan kawasan pilihan raya sebagai komitmen yang nyata.

Penganalisis Universiti Tunku Abdul Rahman Liew Wui Chern berkata PAS boleh cuba mengekalkan PN, menghimpunkan parti-parti yang masih ada dengan lebih rapat di bawah pimpinannya, atau bergerak ke arah Umno dan Barisan Nasional. Beliau turut menyifatkan pakatan pilihan raya yang lebih terhad antara PAS dan Umno sebagai satu kemungkinan sekiranya kerjasama lebih luas sukar dicapai.

Barisan Nasional dan PAS berkata mereka sedang membincangkan kerjasama di Melaka. Aturan sedemikian akan merentasi jajaran politik persekutuan sedia ada: Barisan ialah sebahagian daripada kerajaan Perdana Menteri Anwar Ibrahim bersama Pakatan Harapan, manakala PAS berada dalam pembangkang.

Liew berkata pembahagian kerusi yang tidak jelas dan lambang yang bersaing boleh menyebabkan calon bertindih. PAS dan Bersatu juga bersaing untuk pengundi yang sama di sesetengah kawasan, sekali gus berpotensi menjadikan kempen berasingan merugikan ketika calon Barisan dan Pakatan Harapan turut bertanding.

Liew menjelaskan risiko praktikal terhadap kempen itu:

Risiko lebih besar bukan sekadar undi berpecah, tetapi kekeliruan dalam kalangan pengundi.

Senarai calon yang dimuktamadkan akan memberitahu petugas kempen siapa yang perlu disokong dan memberikan isyarat yang konsisten kepada pengundi tentang parti-parti yang bekerjasama. Tanpanya, rundingan dalaman pembangkang boleh terus terbawa-bawa ke kertas undi.

PKR menolak dakwaan ia mengatur pembatalan

Setiausaha Agung PKR Fuziah Salleh menafikan partinya memainkan sebarang peranan dalam keputusan pendaftar selepas Mukhriz mendakwa pembatalan itu disyorkan oleh PKR. Mukhriz berkongsi slaid yang didakwanya dibentangkan pada Kongres Nasional PKR 2026 di Melaka pada Ogos.

Fuziah berkata slaid itu tidak pernah dibentangkan dan menyifatkan dakwaan berkenaan sebagai fitnah. Beliau menuntut penarikan balik dakwaan dan permohonan maaf, sambil berkata aduan yang mendorong tindakan pendaftar itu melibatkan parti-parti komponen PN sendiri.

Fuziah menyatakan pendiriannya dalam hantaran Facebook:

Oleh itu, saya menuntut Mukhriz menarik balik dakwaan tersebut dan memohon maaf kepada PKR. Perbezaan politik bukan lesen untuk menyebarkan dakwaan berunsur fitnah.

Tuduhan politik kini berlangsung serentak dengan dua tugas segera: cabaran PN terhadap tindakan pendaftar dan usaha parti-parti itu membentuk kempen Melaka yang dapat dilaksanakan. Pendengaran mahkamah pada 22 Oktober dan tarikh akhir penamaan calon pada 31 Oktober ialah tarikh terdekat yang akan menguji usaha-usaha tersebut dari segi praktikal.

Perkara Utama

• Pendaftar Pertubuhan membatalkan pendaftaran PN pada 20 Oktober 2026 selepas menolak penjelasannya.
• Proses itu menyusuli aduan Bersatu berhubung tindakan mengetepikannya daripada mesyuarat kepimpinan pada 16 Julai serta status keahliannya.
• PN merancang mencabar pembatalan itu dan memohon penangguhan, dengan pendengaran Mahkamah Tinggi dijadualkan pada 22 Oktober.
• Lambang PAS menjadi pilihan gantian yang mungkin bagi pilihan raya, sementara parti-parti berunding mengenai calon dan pembahagian kerusi.
• Pembatalan pendaftaran tidak secara automatik menyingkirkan ahli Parlimen yang dipilih atas tiket PN daripada Parlimen.
• Penamaan calon bagi pilihan raya Melaka ditetapkan pada 31 Oktober, pengundian awal pada 10 November dan hari mengundi pada 14 November.
• PKR menafikan penglibatan dalam keputusan itu dan menuntut Mukhriz menarik balik dakwaannya.