Bangladesh mohon penghakiman hukuman mati Saudi ketika menteri berkata 7,500 rakyatnya berada di penjara

Dua pelaksanaan hukuman mati cetus penelitian terhadap maklumat banduan

Bangladesh telah meminta penghakiman mahkamah dan penjelasan daripada Arab Saudi selepas dua warga Bangladesh dihukum mati di Makkah pada 14 Oktober 2026 tanpa pemberitahuan awal kepada misi diplomatiknya. Kira-kira 7,500 warga Bangladesh ditahan di penjara Arab Saudi, kata Menteri Negara bagi Hal Ehwal Luar Shama Obaed Islam di Dhaka pada Jumaat, 23 Oktober.

Dua warga yang dihukum mati itu dikenal pasti sebagai Nazrul Islam Abdul Bashir dan Sweety Akhtar. Memorandum sulit daripada konsulat Bangladesh di Jeddah menyatakan mereka telah ditahan sejak Ogos 2023 atas tuduhan berasingan berkaitan jenayah siber dan zina. Pengumuman Kementerian Dalam Negeri Saudi menyifatkan sabitan mereka sebagai melibatkan perbuatan tidak bermoral di dalam sebuah masjid di Makkah.

Bangladesh telah memanggil duta Arab Saudi dan secara rasmi meminta penghakiman berkenaan. Konsulat itu juga telah meminta butiran prosiding kehakiman daripada cawangan Kementerian Luar Arab Saudi di Makkah.

Shama menyampaikan kenyataan itu di Lapangan Terbang Antarabangsa Hazrat Shahjalal ketika menerima jenazah Md Shahed Ahmed, seorang tukang paip warga Bangladesh yang terbunuh dalam serangan di Lapangan Terbang Antarabangsa King Khalid, Riyadh. Kepulangannya menghimpunkan beberapa masalah mendesak yang dihadapi pekerja Bangladesh di Arab Saudi: pemenjaraan, akses kepada bantuan diplomatik, kematian dalam konflik serantau dan kesukaran kembali bekerja.

Shama, menteri negara yang bertanggungjawab atas hal ehwal luar, menggambarkan jumlah banduan berdasarkan maklumat yang dimiliki Bangladesh:

Menurut maklumat yang tersedia kepada Bangladesh, kira-kira 7,500 warga Bangladesh ditahan di penjara di seluruh Arab Saudi.

Arab Saudi secara berkala menghantar senarai banduan dan individu yang disabitkan kesalahan kepada Bangladesh. Shama berkata kerajaan sedang menyemak sama ada nama kedua-dua warga yang dihukum mati itu tercatat dalam rekod tersebut.

Catatan penjara mengenai dua warga Bangladesh itu

Surat konsular sulit bertarikh 18 Oktober memberikan keterangan lebih terperinci tentang rekod penahanan. Surat itu menyatakan senarai banduan yang diterima Konsulat Jeneral Bangladesh di Jeddah pada 30 September mencatatkan Nazrul ditahan pada 1 Ogos 2023 atas kesalahan yang didakwa di bawah undang-undang jenayah siber Arab Saudi. Sweety ditahan pada hari berikutnya atas tuduhan zina.

Menurut laporan, senarai itu menyertakan kedua-dua nama tanpa menunjukkan bahawa mana-mana daripada mereka telah dijatuhi hukuman mati. Kenyataan Shama kemudian bahawa pegawai sedang menyemak senarai tersebut menjadikan pengendalian rekod berkenaan perkara utama dalam siasatan Bangladesh.

Kementerian Dalam Negeri Arab Saudi berkata hukuman mati itu dijatuhkan selepas prosiding kehakiman dan mendapat kelulusan sebelum pelaksanaan. Keterangan awamnya merujuk kepada perbuatan tidak bermoral di dalam sebuah masjid, manakala rekod penahanan konsular menyenaraikan dua tuduhan berasingan itu.

Perbuatan khusus yang terlibat, bukti, asas undang-undang terakhir bagi hukuman mati itu, serta sama ada mana-mana tertuduh mempunyai peguam atau jurubahasa masih belum diketahui pegawai Bangladesh yang menunggu penghakiman. Arab Saudi belum memberikan tarikh untuk menyerahkannya.

Konsulat itu berkata ia tidak mengetahui sebarang kes terdahulu yang menyaksikan warga Bangladesh dijatuhi hukuman mati di Arab Saudi atas kesalahan di bawah undang-undang jenayah siber atau atas zina. Oleh itu, dokumen mahkamah yang diminta amat penting untuk menjelaskan perkembangan kes itu antara penahanan dengan pelaksanaan hukuman.

Perkembangan permintaan penjelasan

Usaha Bangladesh mendapatkan maklumat berterusan selama lebih seminggu selepas hukuman mati itu dilaksanakan. Jurucakap Kementerian Luar Shahidul Karim berkata pada 21 Oktober bahawa Arab Saudi belum menjawab pertanyaan tersebut. Dua hari kemudian, Shama berkata maklumat terperinci masih belum diterima.

Rangkaian peristiwa itu menghubungkan rekod penahanan dari 2023 dengan permintaan diplomatik yang dibuat pada Oktober 2026:

• 1 dan 2 Ogos 2023: Nazrul dan Sweety ditahan pada hari berturut-turut, menurut memorandum konsular.
• 30 September 2026: Konsulat Jeddah menerima senarai banduan Saudi yang mengandungi kedua-dua nama itu, yang menurut laporan tidak mencatatkan hukuman mati.
• 14 Oktober: Pihak berkuasa Saudi menghukum mati kedua-dua warga itu di wilayah Makkah.
• 17 Oktober: Shama mengesahkan Bangladesh telah meminta secara rasmi maklumat tentang kesalahan, prosiding dan kegagalan memberikan pemberitahuan.
• 18 Oktober: Konsulat menghantar memorandum kepada Kementerian Kebajikan Ekspatriat dan Pekerjaan Luar Negara.
• 21 Oktober: Shahidul Karim berkata Arab Saudi belum memberikan jawapan.
• 23 Oktober: Shama mengulangi permintaan untuk mendapatkan penghakiman ketika berucap di lapangan terbang Dhaka.

Pemberitahuan dan bantuan guaman menjadi kebimbangan utama

Memorandum konsulat Jeddah menyatakan pihak berkuasa Saudi tidak memaklumkan kedutaan atau konsulat Bangladesh tentang hukuman mati atau pelaksanaannya, sama ada secara rasmi mahupun tidak rasmi. Bangladesh hanya mengetahui tentang pelaksanaan hukuman itu selepas ia berlaku, melalui maklumat awam yang merujuk kepada pengumuman Kementerian Dalam Negeri Saudi.

Shama menyifatkan kegagalan memberikan pemberitahuan sebagai masalah segera yang dihadapi kerajaan:

Masalahnya ialah kami tidak dimaklumkan tentang hukuman yang dikenakan terhadap dua warga Bangladesh yang telah dihukum mati.

Konsulat itu juga berkata tiada seorang pun daripada kedua-dua keluarga berkenaan memohon bantuan guaman atau menghubunginya untuk mendapatkan bantuan. Keterangannya menyebut bantuan jurubahasa di mahkamah Saudi, dengan tertuduh tidak dapat memilih jurubahasa sendiri di bawah aturan itu.

Bagi seseorang yang dibicarakan di luar negara, jurubahasa membantu mereka memahami bahasa mahkamah dan menyampaikan jawapan. Peguam boleh menjelaskan tuduhan, meneliti kes dan memberikan nasihat tentang langkah undang-undang yang tersedia. Permintaan Bangladesh untuk mendapatkan butiran prosiding turut merangkumi usaha menentukan bantuan yang diterima kedua-dua tertuduh.

Human Rights Forum Bangladesh menggesa semakan bebas terhadap pengendalian kes itu oleh misi diplomatik, termasuk sama ada pegawai membuat susulan yang mencukupi berhubung rekod banduan yang tidak lengkap. Shama berkata dakwaan kecuaian oleh misi akan disiasat dan tindakan akan diambil jika terbukti.

Gambaran daripada angka banduan yang lebih luas

Anggaran 7,500 banduan itu merangkumi pelbagai bahagian Arab Saudi. Memorandum konsular memberikan gambaran lebih terhad di peringkat wilayah: 306 warga Bangladesh dipenjarakan di wilayah barat negara itu, termasuk 147 yang sedang menjalani hukuman antara satu bulan hingga 15 tahun.

Seramai 147 orang itu mewakili kira-kira 48 peratus daripada 306 banduan yang direkodkan di wilayah tersebut. Dokumen itu juga merujuk kepada tiga kes jenayah siber yang membawa hukuman penjara enam bulan hingga lima tahun. Secara keseluruhan, angka ini menunjukkan sebab pegawai memerlukan butiran kes individu selain jumlah banduan: hukuman yang direkodkan berbeza-beza dengan ketara.

Tindakan balas Bangladesh melibatkan Kementerian Luar, Kementerian Kebajikan Ekspatriat dan Pekerjaan Luar Negara, serta Kementerian Dalam Negeri bagi urusan undang-undang. Shama berkata hubungan diplomatik boleh digunakan untuk memohon pengurangan hukuman atau meneliti kemungkinan pengampunan, iaitu keputusan rasmi untuk mengampunkan atau mengurangkan hukuman.

Shama menjelaskan pendekatan kerajaan apabila mengetahui seorang warga telah dijatuhi hukuman:

Apabila kami mengetahui bahawa mana-mana warga Bangladesh telah dijatuhi hukuman di Arab Saudi, kami berhubung dengan pihak berkuasa Saudi melalui saluran diplomatik untuk memohon pengurangan hukuman atau meneliti sama ada terdapat proses pengampunan.

Penelitian melangkaui beberapa pentadbiran berturut-turut

Shama berkata Bangladesh menghormati sistem kehakiman negara lain sambil mendapatkan maklumat dan bantuan untuk warganya. Pendekatan yang dinyatakannya menggabungkan penerimaan bidang kuasa Saudi dengan permintaan untuk mengetahui apabila warga Bangladesh berdepan hukuman berat.

Menteri itu turut membawa kes berkenaan ke dalam perbahasan politik domestik Bangladesh. Beliau menyatakan bahawa peristiwa itu berlaku pada 2023, ketika Liga Awami memerintah, dan merujuk kepada pentadbiran sementara yang menyusul sebelum kerajaan Parti Nasionalis Bangladesh semasa.

Beliau berkata kerajaan semasa telah memegang jawatan selama kira-kira enam bulan dan tidak menerima maklumat berkaitan sepanjang tempoh itu. Kenyataannya meletakkan tanggungjawab untuk mengikuti perkembangan kes tersebut merentasi pentadbiran berturut-turut, sementara rekod konsular dan proses pemberitahuan kekal menjadi tumpuan praktikal permintaan kepada Arab Saudi.

Langkah seterusnya Bangladesh bergantung pada penerimaan penghakiman dan perbincangan lanjut dengan pegawai Saudi. Konsulat Jeddah berkata ia akan mengemukakan satu lagi laporan selepas memperoleh dokumen mahkamah.

Perjalanan pulang seorang tukang paip berakhir di lapangan terbang Dhaka

Jenazah Shahed Ahmed tiba di Dhaka sejurus selepas pukul 8 pagi pada 23 Oktober. Jenazah dan bantuan kerajaan diserahkan kepada isterinya, Kohinur Akter Kakoli. Shama turut berkata bantuan geran kerajaan akan disalurkan kepada keluarga itu dengan segera.

Shahed berasal dari kampung Madla di upazila Shahjahanpur, Bogura. Ibu bapanya dikenal pasti sebagai Rafiqul Islam dan Shahera Begum. Beliau bekerja sebagai tukang paip dalam sebuah projek di Jeddah untuk sebuah syarikat kontraktor Saudi dan memiliki iqama, iaitu permit kediaman Saudi yang digunakan pekerja asing.

Beliau telah pulang ke Bangladesh selepas kematian abangnya. Selepas mengambil cuti untuk menghadiri pengebumian, beliau dalam perjalanan kembali ke tempat kerja melalui Riyadh ketika serangan pada 10 Oktober melanda Lapangan Terbang Antarabangsa King Khalid.

Kementerian Luar Bangladesh mengaitkan serangan itu dengan kumpulan bersenjata Houthi. Kementerian itu berkata seorang lagi warga Bangladesh, Md Nasrullah Badarpuri, dari kampung Badarpur di upazila Nangalkot, Cumilla, turut terbunuh dan 24 warga Bangladesh cedera.

Kematian Shahed menggambarkan bagaimana perjalanan antara kampung halaman dengan tempat kerja boleh mendedahkan pekerja migran kepada konflik yang jauh dari tempat kerja sebenar mereka. Beliau bekerja di Jeddah; serangan maut itu berlaku ketika beliau dalam perjalanan melalui Riyadh.

Kematian akibat konflik menambah beban keluarga

Shahed ialah warga Bangladesh ke-11 yang terbunuh dalam konflik di Timur Tengah dan jenazahnya dibawa pulang dalam tempoh enam bulan sebelumnya, kata Shama. Tiga warga Bangladesh terbunuh dalam serangan peluru berpandu di Arab Saudi sepanjang bulan sebelumnya.

Jenazahnya ialah jenazah yang dibawa pulang pada Jumaat itu. Menurut menteri berkenaan, kerajaan sedang mengatur kepulangan yang lain. Bagi keluarga yang terlibat, penghantaran pulang bermakna membawa jenazah saudara mereka kembali ke Bangladesh untuk dikebumikan, sambil berdepan kehilangan insan yang bekerja di luar negara.

Lebih empat juta warga Bangladesh bekerja di Arab Saudi, kata Shama. Saiz tenaga kerja itu bermakna serangan, perjalanan yang terganggu dan masalah dokumen rasmi boleh menjejaskan ramai isi rumah Bangladesh, selain para pekerja sendiri.

Menteri itu menggesa perang di Timur Tengah dihentikan dan menyuarakan harapan agar warga Bangladesh serta rakyat semua negara terhindar daripada serangan sedemikian.

Pekerja terkandas mencari visa dan pekerjaan

Bangladesh sedang berbincang dengan Arab Saudi mengenai lanjutan visa dan iqama bagi pekerja yang tidak dapat kembali bekerja akibat konflik serantau. Rundingan itu turut merangkumi pembaharuan visa, pemulihan dan peluang pekerjaan untuk warga Bangladesh yang kehilangan kerja di luar negara.

Visa membolehkan seseorang memasuki atau menetap di sesebuah negara dengan syarat tertentu. Iqama ialah dokumen yang membuktikan kediaman di Arab Saudi. Pekerja yang terkandas di Bangladesh mungkin memerlukan tindakan terhadap dokumen ini sebelum dapat menyambung pekerjaan, maka perbincangan kerajaan meliputi kebenaran untuk pulang dan peluang untuk bekerja semula.

Shama berkata misi Bangladesh mempunyai sayap kebajikan buruh yang membolehkan ekspatriat mengemukakan aduan. Pegawai yang ditugaskan melalui kementerian yang bertanggungjawab terhadap kebajikan ekspatriat atau hal ehwal buruh berkhidmat di sayap tersebut.

Beliau berkata bantuan kepada ekspatriat merupakan tanggungjawab kerajaan dan juga misinya. Janji untuk menyiasat kecuaian, mendapatkan dokumen mahkamah dan merundingkan lanjutan tempoh dokumen kini menjadi tiga bidang tindakan nyata yang dituntut pekerja dan keluarga terjejas.

Perkara Utama

• Kira-kira 7,500 warga Bangladesh berada di penjara Arab Saudi, menurut Menteri Negara Shama Obaed Islam.
• Nazrul Islam Abdul Bashir dan Sweety Akhtar dihukum mati di Makkah pada 14 Oktober 2026.
• Bangladesh berkata misinya tidak menerima pemberitahuan awal dan telah meminta penghakiman serta butiran prosiding.
• Memorandum konsular merekodkan tuduhan berasingan ketika kedua-duanya ditahan pada Ogos 2023; pegawai sedang menunggu dokumen mahkamah terakhir.
• Jenazah Shahed Ahmed dibawa pulang ke Dhaka pada 23 Oktober selepas beliau terbunuh dalam serangan di lapangan terbang Riyadh.
• Bangladesh turut membincangkan lanjutan visa dan iqama, pekerjaan serta bantuan untuk pekerja yang terjejas oleh konflik di Timur Tengah.