Shehbaz Pertahankan Pemerintahan Darurat di KP, Janji Rs160 Bilion Ketika PTI Cabar Pengambilalihan Persekutuan

Janji keselamatan menyusuli penyingkiran kerajaan yang dipilih

Perdana Menteri Shehbaz Sharif mempertahankan pengisytiharan darurat dan pemerintahan gabenor di Khyber Pakhtunkhwa pada 11 Oktober 2026, dengan menjanjikan Rs160 bilion untuk pembangunan ketika kerajaannya mengambil tanggungjawab langsung terhadap sebuah wilayah yang berdepan peningkatan keganasan militan dan pertentangan politik yang semakin meruncing.

Ketika berucap di Governor House di Peshawar dalam lawatan pertamanya sejak pengambilalihan itu, Shehbaz berkata campur tangan tersebut menyusuli kegagalan rundingan dan perlu bagi memulihkan keselamatan. Presiden Asif Ali Zardari meluluskan langkah itu di bawah Perkara 232 dan 234 Perlembagaan Pakistan, memindahkan kuasa eksekutif daripada Ketua Menteri Sohail Afridi dan kabinetnya kepada Gabenor Faisal Karim Kundi.

Parti Pakistan Tehreek-e-Insaf, yang menerajui kerajaan wilayah, mencabar keputusan itu di Mahkamah Tinggi Peshawar. Pemimpinnya berkata Islamabad menggunakan isu keselamatan untuk menyingkirkan pentadbiran yang dipilih dan melemahkan parti itu ketika ia berusaha membebaskan pengasasnya yang dipenjarakan, bekas perdana menteri Imran Khan.

Pertentangan itu kini membangkitkan tiga persoalan segera: bagaimana wilayah itu akan ditadbir, sama ada dana dan kelengkapan tambahan akan meningkatkan keselamatan, dan sama ada campur tangan persekutuan memenuhi syarat perlembagaan. Penduduk sudah berdepan kesan di luar pertikaian politik, termasuk gangguan komunikasi, penutupan sekolah dan sekatan berkaitan protes.

Shehbaz mempengerusikan mesyuarat jawatankuasa tertinggi mengenai Pelan Tindakan Kebangsaan, rangka kerja Pakistan untuk menyelaraskan tindakan menentang keganasan. Antara pesertanya ialah Field Marshal Asim Munir, yang dikenal pasti oleh Pejabat Perdana Menteri sebagai ketua angkatan pertahanan dan ketua turus tentera darat, Timbalan Perdana Menteri Ishaq Dar, Menteri Dalam Negeri Mohsin Naqvi dan Gabenor Kundi.

Alasan Shehbaz campur tangan perlu dilakukan

Shehbaz menyifatkan keputusan itu dibuat dalam keadaan "terpaksa sepenuhnya". Katanya, sebuah jawatankuasa politik menghabiskan masa 48 jam untuk mencari penyelesaian melalui rundingan dan beliau berunding dengan Zardari sebanyak dua kali sebelum meneruskan langkah itu. Rundingan antara wakil persekutuan dengan wilayah pada 2 dan 3 Oktober berakhir tanpa persetujuan.

Perdana menteri menuduh pentadbiran PTI mengabaikan pendidikan, penjagaan kesihatan, kepolisan dan keselamatan awam. Katanya, 5,000 jawatan polis masih belum diisi, projek Safe City belum siap, manakala Jabatan Antikeganasan tidak mempunyai latihan, kelengkapan dan keupayaan yang mencukupi. Projek Safe City lazimnya menghubungkan kamera pengawasan dengan sistem kawalan polis untuk membantu pegawai memantau insiden dan bertindak balas.

Shehbaz turut menuduh kepimpinan wilayah terdahulu membenarkan militan kembali selepas operasi keselamatan terdahulu. Katanya, Pakistan memulihkan keamanan menjelang 2018 selepas kehilangan kira-kira 80,000 nyawa dan menanggung kerosakan ekonomi yang amat besar dalam usaha memerangi keganasan.

PTI menolak gambaran kerajaan mengenai pendekatannya terhadap isu keselamatan. Bekas menteri kewangan wilayah Taimur Jhagra berkata pentadbiran itu menerima tanggungjawab untuk memerangi keganasan dan menolak dakwaan bahawa ia mengabaikan tugas tersebut.

Jhagra, seorang pemimpin PTI, berkata:

Sudah tentu kerajaan wilayah memerangi keganasan. Kami memikul tanggungjawab memerangi keganasan secara individu dan bersama-sama. Jika isu sebenarnya ialah keganasan, Balochistan sepatutnya diisytiharkan darurat sebelum KP.

Gambaran daripada angka keganasan

Menteri Undang-undang Azam Nazeer Tarar memberitahu Parlimen bahawa Khyber Pakhtunkhwa merekodkan 3,787 insiden pengganas sepanjang tahun sebelumnya. Taklimat keselamatan yang dibentangkan kepada kabinet persekutuan menyatakan insiden di wilayah itu meningkat 195 peratus antara 1 Mac 2024 dengan 23 September 2026, dan 73 peratus serangan yang direkodkan di situ pada 2026 menyasarkan anggota polis dan keselamatan.

Peningkatan 195 peratus bermakna angka kemudian hampir tiga kali ganda daripada angka asal. Tumpuan serangan terhadap anggota keselamatan turut membantu menjelaskan mengapa jumlah anggota polis, kenderaan dan latihan menjadi tumpuan utama dalam tindak balas kerajaan.

Pakistan Institute for Conflict and Security Studies, sebuah organisasi penyelidikan bebas, mengira 908 serangan di seluruh negara pada 2024 dan 1,066 pada 2025. Institut itu merekodkan lagi 1,232 serangan dalam sembilan bulan pertama 2026, iaitu sudah 166 lebih banyak berbanding keseluruhan 2025, atau kira-kira 16 peratus lebih tinggi. Kebanyakannya berlaku di Khyber Pakhtunkhwa dan Balochistan.

Jumlah serangan seluruh negara yang dikira institut itu dan jumlah insiden wilayah yang disebut menteri undang-undang menggunakan huraian serta tempoh liputan yang berbeza. Perbezaan ini perlu difahami untuk menilai skala yang dimaksudkan: satu angka mengira serangan di seluruh Pakistan, manakala menteri menyebut jumlah insiden pengganas wilayah yang lebih luas.

Menteri Penerangan Attaullah Tarar melangkaui kritikan terhadap prestasi wilayah dengan mendakwa terdapat hubungan antara pentadbiran PTI dengan kumpulan militan. Menteri Dalam Negeri Naqvi berkata kerajaan mempunyai bukti yang menyokong dakwaannya. Bukti itu belum didedahkan kepada umum ketika langkah tersebut diumumkan, dan PTI menolak tuduhan berkenaan.

Dua kuasa perlembagaan dengan kesan berbeza

Perkara 232 berkaitan darurat keselamatan yang serius, termasuk gangguan dalaman yang di luar kemampuan kerajaan wilayah untuk dikawal. Perkara itu memberi Parlimen kuasa lebih luas untuk menggubal undang-undang mengenai hal ehwal wilayah. Jika undang-undang persekutuan dan wilayah bercanggah semasa darurat, undang-undang persekutuan mengatasi undang-undang wilayah.

Perkara 234 pula berkaitan kegagalan mentadbir wilayah menurut Perlembagaan. Di bawah aturan yang dikenakan di Khyber Pakhtunkhwa, ketua menteri dan kabinet tidak lagi menjalankan tugas, gabenor mengambil alih fungsi eksekutif wilayah, dan Parlimen mengambil alih kuasa perundangan dewan perhimpunan wilayah.

Sebuah majlis penasihat yang dianggotai 11 orang ditubuhkan untuk membantu Kundi, manakala Dr Muhammad Fakhr Alam Irfan dilantik sebagai ketua setiausaha. Kerajaan persekutuan turut membenarkan anggota dan aset Tentera Pakistan membantu pihak berkuasa awam.

Peguam perlembagaan Hassan Abdullah Niazi, pensyarah sambilan di Lahore University of Management Sciences, menyifatkan institusi yang dipilih sebagai tidak dapat berfungsi buat sementara waktu akibat campur tangan tersebut. Menurut tafsirannya, institusi itu perlu dipulihkan selepas darurat berakhir.

Perkara 233, yang menyentuh kuasa menggantung hak asasi tertentu semasa darurat, tidak disenaraikan dalam ringkasan presiden. Namun, satu perintah berasingan bagi daerah yang ditetapkan menyatakan bahawa syarat perlembagaan yang memisahkan badan kehakiman daripada eksekutif tidak akan terpakai di situ.

Rida Hosain, seorang peguam perlembagaan yang berpangkalan di Lahore, menjelaskan kesan praktikalnya:

Peruntukan perlembagaan yang mewajibkan pemisahan badan kehakiman daripada eksekutif telah digantung, sekali gus membolehkan pegawai eksekutif menjalankan fungsi kehakiman.

Kelulusan Parlimen dan cabaran di mahkamah

Dewan Negara dan Dewan Rakyat meluluskan pengisytiharan darurat di bawah Perkara 232 secara berasingan, di tengah-tengah protes pembangkang. Resolusi Dewan Rakyat secara khusus merujuk kepada proviso kedua Perkara 232(1). Menteri Undang-undang Tarar mempertahankan proses Parlimen itu sebagai menepati Perlembagaan.

Proses kelulusan itu mempunyai beberapa peringkat. Memandangkan pengisytiharan tersebut diteruskan tanpa resolusi dewan perhimpunan wilayah, kelulusan berasingan oleh kedua-dua dewan persekutuan diperlukan dalam tempoh 10 hari, iaitu sebelum 21 Oktober. Persidangan bersama turut dipanggil untuk menimbang pemerintahan gabenor, dan laporan kemudian mengenai lawatan Shehbaz menyatakan Parlimen telah menyokong kedua-dua langkah itu pada minggu sebelumnya.

Tarikh akhir yang dinyatakan perlu diteliti. Jadual Parlimen menyebut persidangan bersama dalam tempoh 30 hari, manakala teks Perkara 234 yang dipetik menyatakan pemerintahan gabenor tamat selepas dua bulan melainkan diluluskan oleh persidangan bersama. Teks itu membenarkan pelanjutan tidak melebihi dua bulan pada satu-satu masa, sehingga jumlah keseluruhan enam bulan. Darurat di bawah Perkara 232 mempunyai peraturan kelulusan dan pelanjutan yang berasingan.

Pengerusi PTI Gohar Ali Khan memfailkan petisyen di Mahkamah Tinggi Peshawar pada 14 Oktober, memohon supaya langkah tersebut dibatalkan dan kerajaan yang dipilih dikembalikan. Petisyen itu berhujah bahawa syarat untuk menguatkuasakan Perkara 232 dan 234 tidak dipenuhi. Tarikh pendengaran atau keputusan belum ditetapkan.

Gohar turut mempersoalkan mengapa pengambilalihan pentadbiran meliputi seluruh wilayah sedangkan aturan keselamatan khas tertumpu pada 12 daerah. Dalam sidang media, beliau bertanya:

Jika berlaku keganasan dan darurat diperlukan di 12 daerah, mengapa pemerintahan gabenor dikenakan di seluruh wilayah?

Struktur berasingan bagi 12 daerah

Kerajaan persekutuan menubuhkan Sekretariat Pembangunan Kawasan bagi 12 daerah yang ditetapkan, bersama-sama seorang Wakil Kawasan dan Majlis Pembangunan. Majlis itu dianggotai 48 orang tua dan tokoh tempatan serta dipengerusikan Shaukatullah Khan.

Daerah-daerah itu ialah Dera Ismail Khan, Tank, Lakki Marwat, Bannu, Bajaur, Mohmand, Khyber, Kurram, Orakzai, North Waziristan, South Waziristan Upper dan South Waziristan Lower. Kebanyakannya terletak di sepanjang sempadan Afghanistan atau di kawasan bekas wilayah suku kaum.

Seorang setiausaha tambahan utama mengetuai sekretariat itu, yang arahannya mempunyai kesan undang-undang sama seperti arahan kerajaan wilayah. Tanggungjawabnya meliputi keselamatan, perlindungan penduduk, pentadbiran dan pembangunan. Aturan itu menyediakan saluran yang lebih langsung bagi keputusan persekutuan di kawasan yang ditetapkan.

Pertikaian mengenai pihak yang menentukan dasar keselamatan telah berlaku sebelum pengambilalihan itu. Pada Julai 2024, dewan perhimpunan wilayah meminta rundingan diadakan sebelum sebarang operasi ketenteraan baharu. Pada Disember tahun itu, dewan berkenaan sebulat suara menentang kemungkinan operasi di beberapa kawasan Khyber dan Bannu. Satu jirga besar kemudiannya, iaitu perhimpunan wakil politik dan masyarakat, menggesa rundingan dengan Afghanistan dan rundingan wilayah mengenai dasar Afghanistan.

PTI berkata ia diketepikan daripada keputusan yang melibatkan wilayah itu, namun kerajaan persekutuan menafikannya. Gabenor Sindh Nihal Hashmi memberikan sokongan bersyarat terhadap campur tangan itu ketika berucap kepada rakyat Pakistan di Toronto: katanya, beliau secara peribadi lebih menyokong kerajaan demokratik berbanding pemerintahan darurat, tetapi berpendapat langkah itu berperlembagaan dan perlu untuk menghentikan bantuan kepada musuh negara.

Rs160 bilion, gandum dan kelengkapan polis

Shehbaz mengumumkan Rs160 bilion untuk projek pembangunan ketika berucap kepada majlis daerah. Beliau turut menjanjikan bekalan gandum daripada stor Pakistan Agricultural Storage and Services Corporation bagi menangani kekurangan bekalan, serta mengarahkan gabenor dan ketua setiausaha memastikan bekalan mencukupi, termasuk untuk daerah suku kaum.

Perdana menteri berkata penduduk patut mendapat gandum pada harga yang dikenakan kerajaan persekutuan dan memberi amaran agar bekalan tidak ditimbun. Bagi isi rumah, aturan penghantaran dan harga runcit akan menentukan sejauh mana janji itu membantu kos makanan harian.

Sokongan kepada polis merangkumi arahan untuk memperkukuh Jabatan Antikeganasan dan menyiapkan projek Safe City. Kundi meluluskan pelonggaran sekatan pembelian kenderaan polis menggunakan dana yang telah diperuntukkan. Mesyuarat jawatankuasa tertinggi pada 12 Oktober turut meminta tambahan kelengkapan, kenderaan, senjata dan anggota.

Shehbaz berkata lebih daripada Rs800 bilion telah disalurkan, atau sedang disalurkan, kepada Khyber Pakhtunkhwa bagi memerangi keganasan melalui aturan yang dikaitkan dengan Anugerah Suruhanjaya Kewangan Kebangsaan 2010. Anugerah itu mengawal pembahagian hasil awam antara kerajaan persekutuan dengan wilayah.

Pengumuman pembangunan baharu sebanyak Rs160 bilion bersamaan satu perlima daripada penanda aras Rs800 bilion yang disebut bagi pembiayaan memerangi keganasan sejak 2010. Kedua-dua jumlah itu meliputi tujuan dan tempoh yang berbeza: satu ialah komitmen pembangunan baharu, manakala satu lagi menggambarkan peruntukan keselamatan selama bertahun-tahun.

Penahanan dan gangguan meruncingkan pertikaian

Menteri Negara bagi Dalam Negeri Talal Chaudhry mengesahkan pada 12 Oktober bahawa Afridi dan beberapa anggota kabinet telah ditahan secara pencegahan. Penahanan pencegahan membolehkan pihak berkuasa menahan seseorang atas alasan ketenteraman awam, tanpa menunggu perbicaraan jenayah.

PTI menuntut pembebasan pemimpin yang ditahan dan pendedahan alasan undang-undang bagi penahanan mereka. Penahanan itu berlaku serentak dengan usaha menggagalkan perarakan yang dirancang ke Islamabad bagi menuntut pembebasan Imran Khan. Gangguan sambungan menyukarkan tokoh parti menghubungi rakan sekerja mereka.

Perkhidmatan mudah alih dan internet digantung di Swabi, manakala gangguan turut menjejaskan beberapa kawasan di Peshawar dan kawasan terpilih lain. Pentadbiran daerah menutup sekolah dan kolej di Peshawar, Mardan, Swabi dan Nowshera pada 12 Oktober. Protes PTI di Bara pada 14 Oktober bertukar ganas, menyebabkan pekerja parti dan anggota polis cedera.

Pemimpin pembangkang Mahmood Khan Achakzai dan Allama Raja Nasir Abbas berikrar untuk melancarkan perjuangan perlembagaan bersama pada 17 Oktober. Achakzai mencadangkan persidangan semua parti dan berkata peletakan jawatan daripada dewan perhimpunan masih menjadi pilihan. Ketua JUI-F Maulana Fazlur Rehman menuduh kerajaan mengingkari komitmen yang dibuat semasa rundingan.

Pemimpin PTI, Mejar bersara Tahir Sadiq dan bekas anggota Dewan Rakyat Eman Tahir, turut menyatakan bantahan dalam satu kenyataan bersama yang disiarkan pada 24 Oktober. Mereka menyifatkan langkah itu tidak berperlembagaan dan tidak demokratik serta menuntut ia ditarik balik serta-merta.

Perkembangan pertentangan

Campur tangan itu menyusuli perselisihan selama bertahun-tahun mengenai operasi ketenteraan dan beberapa minggu rundingan politik yang gagal. Pelaksanaannya kemudian bergerak pantas, daripada keputusan presiden kepada penahanan, undian Parlimen dan petisyen mahkamah.

• Julai dan Disember 2024: Dewan Perhimpunan KP menuntut rundingan mengenai operasi ketenteraan dan menentang kemungkinan operasi di beberapa kawasan Khyber dan Bannu.
• 2 dan 3 Oktober 2026: Wakil persekutuan dan wilayah mengadakan rundingan yang berakhir tanpa persetujuan.
• 11 Oktober: Zardari meluluskan darurat dan pemerintahan gabenor di bawah Perkara 232 dan 234.
• 12 Oktober: Jawatankuasa tertinggi meneliti langkah keselamatan, manakala Talal Chaudhry mengesahkan penahanan pencegahan Afridi dan beberapa anggota kabinet.
• 14 Oktober: Gohar memfailkan cabaran PTI di mahkamah; keganasan semasa protes di Bara menyebabkan pekerja dan anggota polis cedera.
• 17 Oktober: Pemimpin pembangkang mengumumkan rancangan kempen bersama menentang campur tangan itu.
• 24 Oktober: Tahir Sadiq dan Eman Tahir menuntut pemerintahan darurat ditarik balik.

Shehbaz turut menjadikan kebajikan awam dan rasuah sebagai asas utama untuk mempertahankan pengambilalihan itu. Beliau mendakwa berlaku rasuah sebanyak Rs100 bilion melibatkan Projek Penambahbaikan Bandar dan Rs37 bilion dalam kes Pejabat Akaun Daerah Kohistan, serta menuduh pegawai memberikan layanan istimewa dalam kontrak emas aluvium. Semua itu kekal sebagai dakwaan beliau mengenai pentadbiran wilayah.

Perdana menteri menyatakan rasa dukacita atas kematian seorang guru dan kanak-kanak dalam kejadian bumbung sekolah runtuh di Peshawar, lalu mengarahkan Kundi melawat lokasi dan memastikan siasatan dijalankan. Bersama komitmen keselamatan, tindak balas itu meletakkan keselamatan sekolah, perkhidmatan asas dan penyampaian pembangunan antara tanggungjawab yang kini dipikul pentadbiran gabenor.

Perkara Utama

• Darurat dan pemerintahan gabenor dikenakan pada 11 Oktober 2026, memindahkan kuasa eksekutif wilayah kepada Gabenor Faisal Karim Kundi.
• Shehbaz menjanjikan Rs160 bilion untuk pembangunan, bekalan gandum dan pengukuhan keupayaan polis.
• PTI mencabar campur tangan itu di Mahkamah Tinggi Peshawar dan menuntut kerajaan yang dipilih dikembalikan.
• Struktur pentadbiran khas meliputi 12 daerah, dengan sebuah majlis yang dianggotai 48 orang tua dan tokoh terkemuka.
• Parlimen meluluskan darurat di tengah-tengah protes; proses perlembagaan bagi pemerintahan gabenor merangkumi kelulusan persidangan bersama dan tempoh maksimum enam bulan.
• Penahanan politik, gangguan komunikasi dan penutupan sementara sekolah berlaku seiring dengan pengambilalihan itu.