Gabenor KP Beri Pegawai Daerah Kuasa Menahan, Kes Mahkamah Uji Langkah Ketenteraman Awam

Pegawai daerah diberi kuasa mengarahkan penahanan pencegahan

Gabenor Khyber Pakhtunkhwa Faisal Karim Kundi telah memberi kuasa kepada timbalan pesuruhjaya di seluruh wilayah itu untuk mengarahkan penangkapan dan penahanan pencegahan di bawah Seksyen 3(1) Ordinan Penyenggaraan Ketenteraman Awam Pakistan Barat, 1960. Langkah itu meletakkan keputusan yang menjejaskan kebebasan diri di tangan pentadbir daerah ketika darurat dan pemerintahan gabenor yang dikenakan pada 11 Oktober 2026.

Kundi mengumumkan penyerahan kuasa itu selepas mesyuarat pada Rabu dengan para pesuruhjaya dan timbalan pesuruhjaya mengenai keselamatan. Pengumuman itu, yang dilaporkan pada 22 Oktober, dibuat ketika keganasan militan meningkat, kerajaan wilayah kehilangan kuasa eksekutif dan berlaku pertikaian berhubung tuntutan Pakistan Tehreek-e-Insaf supaya pengasasnya, bekas perdana menteri Imran Khan, dibebaskan.

Penahanan pencegahan membolehkan pihak berkuasa menahan seseorang kerana percaya individu itu mungkin mengancam keselamatan awam atau ketenteraman awam. Tujuannya adalah mencegah perbuatan yang dijangka berlaku, bukannya mengenakan hukuman selepas sabitan jenayah. Bagi penduduk, perubahan praktikalnya ialah pegawai daerah kini boleh membuat keputusan penahanan di bawah kuasa yang diwakilkan.

Dalam menjelaskan keputusan itu menerusi hantaran di X, Kundi berkata:

Memandangkan keadaan undang-undang dan ketenteraman semasa, saya telah mewakilkan kuasa di bawah Seksyen 3(1) Ordinan Penyenggaraan Ketenteraman Awam (MPO) Pakistan Barat, 1960, kepada timbalan pesuruhjaya di seluruh Khyber Pakhtunkhwa bagi memastikan tindakan pencegahan di peringkat daerah dapat diambil dengan segera dan berkesan, mengurangkan kelewatan pentadbiran serta memperkukuh penyelarasan dengan agensi penguatkuasaan undang-undang.

Gabenor itu turut mengarahkan pegawai supaya bertindak dengan mematuhi Perlembagaan dan undang-undang sepenuhnya. Pengumumannya kembali menarik perhatian kepada keputusan Mahkamah Tinggi Peshawar pada Mei 2024 yang membatalkan perintah penahanan yang dikeluarkan timbalan pesuruhjaya di Bannu dan Karak kerana pihak berkuasa tidak mengemukakan bukti sokongan.

Perkara yang dibenarkan ordinan

Ordinan ketenteraman awam yang diterbitkan kerajaan wilayah memberikan kuasa kepada kerajaan untuk mengarahkan penangkapan dan penahanan apabila kerajaan berpuas hati bahawa tindakan itu perlu bagi mencegah perbuatan yang memudaratkan keselamatan awam atau penyenggaraan ketenteraman awam. Seksyen 3(1) menetapkan bahawa keputusan itu mesti dibuat melalui perintah bertulis.

Peruntukan yang sama membolehkan kerajaan melanjutkan penahanan berulang kali, dengan setiap lanjutan tidak melebihi enam bulan. Had itu terpakai bagi setiap lanjutan; peruntukan tersebut membenarkan lanjutan selanjutnya apabila kerajaan menganggapnya perlu atas alasan keselamatan awam atau ketenteraman awam yang dinyatakan.

Seksyen 3 turut menerangkan proses rujukan. Di bawah subseksyen (2), penjawat kerajaan yang diberi kuasa dan percaya seseorang dalam wilayah kuasanya telah bertindak, sedang bertindak atau bakal bertindak dengan cara yang menjejaskan keselamatan awam atau ketenteraman awam mesti merujuk perkara itu kepada kerajaan. Di bawah subseksyen (4), kerajaan boleh menolak rujukan tersebut atau mengeluarkan perintah penangkapan dan penahanan.

Perbezaan itu penting di peringkat tempatan. Pegawai yang merujuk ancaman yang disyaki meminta pihak berkuasa lain membuat keputusan. Pegawai yang diberi kuasa di bawah Seksyen 3(1) boleh membuat keputusan penahanan dalam lingkungan kuasa yang diberikan kepadanya. Kundi berkata proses pentadbiran yang lebih singkat itu akan membantu pegawai bertindak dengan lebih pantas.

Bagaimana kuasa sampai ke peringkat daerah

Seksyen 26 menyediakan mekanisme undang-undang bagi penyerahan kuasa. Seksyen itu membenarkan kerajaan, melalui perintah bertulis, memberi kuasa kepada penjawat kerajaan untuk melaksanakan kuasa di bawah Seksyen 3(1) dalam bidang kuasanya, tertakluk pada apa-apa sekatan yang dinyatakan dalam perintah itu.

Pengumuman gabenor menyatakan timbalan pesuruhjaya yang menerima kuasa itu serta peruntukan yang boleh dilaksanakan oleh mereka. Sekatan khusus yang dikenakan menerusi penyerahan kuasa bertulis itu tidak dinyatakan dalam pengumuman tersebut. Syarat-syarat itu penting kerana ia menentukan sejauh mana kuasa setiap pegawai.

Kundi, yang kini menyelia pentadbiran wilayah sebagai gabenor, memberikan arahan jelas tentang penggunaan kuasa itu:

Kuasa itu sama sekali tidak boleh disalahgunakan.

Beliau turut menyatakan keutamaannya:

Keamanan, keselamatan dan perlindungan rakyat kita kekal sebagai keutamaan utama saya.

Bagi pegawai daerah, keputusan yang lebih pantas disertai tanggungjawab untuk menjelaskan mengapa seseorang itu patut ditahan. Keputusan mahkamah pada 2024 memberikan contoh nyata tentang bukti dan alasan yang dikehendaki hakim ketika meneliti perintah sedemikian.

Keputusan mahkamah sudah menetapkan ujian yang ketat

Mahkamah Tinggi Peshawar, Bangku Bannu, meneliti perintah penahanan yang dikeluarkan timbalan pesuruhjaya di Bannu dan Karak dalam W.P. No. 293-B/2023 serta petisyen berkaitan. Keputusan mahkamah pada Mei 2024 itu, yang diumumkan pada 2 Mei, membatalkan perintah berkenaan.

Hakim mendapati pihak berkuasa mengemukakan salinan pemberitahuan Seksyen 3 tetapi tiada bahan yang menyokong keputusan untuk menahan pemohon. Mahkamah menyifatkan alasan yang diberikan sebagai kabur dan tidak jelas, lalu memutuskan bahawa perintah itu tidak boleh dikekalkan dari segi fakta mahupun undang-undang.

Perintah di Bannu merujuk kepada individu yang didakwa menganjurkan bantahan, perarakan dan perhimpunan menentang kerajaan dan negara kerana perbezaan politik. Di Karak, satu perintah berkaitan bekas anggota Dewan Negara Shahid Khattak merujuk kepada keahliannya dalam PTI, dakwaan bahawa beliau menggalakkan sekatan jalan raya serta penggunaan bahasa yang ditujukan kepada institusi keselamatan dan pentadbir.

Mahkamah meneliti sama ada pegawai mempunyai bahan yang mencukupi untuk menyokong dakwaan tersebut dan keputusan penahanan mereka. Mahkamah mendapati mereka gagal menunjukkan asas fakta yang diperlukan untuk menggunakan kuasa itu secara sah.

Keputusan itu menjelaskan bahawa pertimbangan seseorang pegawai mesti mempunyai batasan. Keputusan tersebut perlu munasabah dan pegawai mesti mempunyai bahan yang mencukupi untuk menyokongnya. Ini memberikan piawaian praktikal kepada pentadbir daerah: kenal pasti perbuatan yang menimbulkan ancaman, nilai maklumat sokongan dan buat keputusan beralasan yang mematuhi undang-undang.

Perlindungan kebebasan kekal penting

Keputusan 2024 itu membincangkan Perkara 9 Perlembagaan Pakistan, yang melindungi nyawa dan kebebasan kecuali mengikut undang-undang. Mahkamah turut meneliti Perkara 10, yang menyentuh perlindungan berkaitan penangkapan dan penahanan.

Mahkamah menjelaskan bahawa perlindungan bagi penangkapan biasa termasuk hak untuk dimaklumkan sebab penangkapan, mendapatkan khidmat peguam dan dibawa ke hadapan majistret dalam tempoh 24 jam. Penahanan pencegahan tertakluk pada kerangka perlembagaan berasingan dalam Perkara 10(3) hingga (8), yang menetapkan pengecualian daripada perlindungan biasa tersebut.

Oleh itu, semakan kehakiman membawa kepentingan yang besar bagi seseorang yang ditahan di bawah ordinan itu. Dalam kes Bannu dan Karak, hakim menghendaki pihak berkuasa menunjukkan asas keputusan mereka dan membatalkan perintah berkenaan apabila asas itu tidak dikemukakan.

Mahkamah turut berkata kerajaan yang menguatkuasakan undang-undang penahanan pencegahan mesti bertindak dengan cermat dan menghormati had undang-undang terhadap kuasa mereka. Bagi keluarga yang berdepan perintah penahanan, alasan yang direkodkan pihak pentadbiran dan bahan yang menyokongnya boleh menjadi isu utama dalam cabaran di mahkamah.

Pemerintahan darurat dan pertikaian dengan PTI

Presiden Asif Ali Zardari mengisytiharkan darurat dan pemerintahan gabenor pada 11 Oktober atas nasihat Perdana Menteri Shehbaz Sharif. Kerajaan persekutuan menuduh pentadbiran PTI di KP gagal memberikan tindak balas sewajarnya terhadap serangan militan. Kuasa eksekutif beralih kepada Kundi, yang dibantu majlis penasihat seramai 11 anggota.

Campur tangan pada 11 Oktober itu melibatkan Perkara 232 dan 234 Perlembagaan. Perkara 232 berkaitan pengisytiharan darurat, manakala Perkara 234 membolehkan campur tangan persekutuan apabila sesebuah wilayah tidak dapat ditadbir mengikut Perlembagaan. Kedua-dua langkah itu mengubah kerangka darurat dan pihak yang menjalankan kuasa eksekutif wilayah.

Campur tangan itu berlaku ketika ribuan penyokong PTI, diketuai ketua menteri ketika itu, Sohail Afridi, berarak dari KP menuju Islamabad untuk menuntut pembebasan Khan. Khan dipenjarakan sejak 2023 atas tuduhan yang disifatkannya bermotifkan politik.

PTI menolak dakwaan kerajaan persekutuan mengenai rekod keselamatannya dan berkata dasar antikeganasan perlu dipersetujui melalui konsensus politik. Parti itu menuduh pihak berkuasa persekutuan menggunakan isu keselamatan untuk menghalang perarakan bantahan aman. Wakil kerajaan dan PTI mengadakan rundingan sebelum perarakan, namun isu keselamatan kekal menjadi pertikaian utama.

Pengerusi PTI Gohar Ali Khan mencabar pemerintahan gabenor di Mahkamah Tinggi Peshawar pada 14 Oktober. Afridi, Speaker Dewan Undangan Wilayah Babar Saleem Swati dan pemimpin PTI yang lain turut ditahan secara pencegahan selepas campur tangan itu.

Timbalan speaker mendapat perlindungan sementara mahkamah

Mahkamah Tinggi Peshawar turut campur tangan dalam kes melibatkan timbalan speaker Suriya Bibi, yang petisyennya mencabar tindakan menutup kediaman rasminya dan penangkapan yang dijangka di bawah Seksyen 3 ordinan itu. Panel yang terdiri daripada Hakim Ijaz Anwar dan Muhammad Faheem Wali mengarahkan kediaman itu dibuka semula secara sementara serta melarang penangkapannya sementara menunggu perintah lanjut.

Hakim meminta jawapan daripada kerajaan wilayah, ketua polis wilayah dan pegawai lain. Perlindungan itu bersifat sementara sementara mahkamah meneliti pertikaian tersebut.

Peguam Bibi, Yasir Khattak, berhujah bahawa Seksyen 20 Akta Speaker dan Timbalan Speaker Dewan Undangan Wilayah KP (Gaji, Elaun dan Keistimewaan), 1975, memberinya hak untuk menduduki kediaman rasmi sepanjang tempoh jawatannya. Beliau berkata kediaman Race Course Garden di Peshawar itu diperuntukkan menerusi pemberitahuan bertarikh 3 Jun 2024.

Khattak mendakwa polis menyerbu premis itu pada 11 Oktober dan kembali sekitar tengah malam 14 Oktober, ketika pegawai menguncinya. Beliau berhujah bahawa tindakan itu menghalang Bibi daripada mendapatkan barangan peribadi, dokumen rasmi dan keperluan asas.

Bibi meminta mahkamah memulihkan akses serta menghalang serbuan atau penahanan yang menyalahi undang-undang, khususnya di bawah Seksyen 3. Satu kes juga telah didaftarkan terhadapnya berhubung dakwaan keengganan memulangkan kenderaan rasmi. Petisyennya mengemukakan persoalan khusus kepada mahkamah: apakah kuasa undang-undang yang menjadi asas kepada tindakan terhadap kediamannya dan ancaman penahanan itu.

Gambaran daripada angka keselamatan

Menteri persekutuan Attaullah Tarar berkata bulan ini bahawa KP mencatatkan 3,774 serangan militan sepanjang 2025 dan 2,857 dalam sembilan bulan pertama 2026. Beliau turut memberikan angka 3,512 kematian dalam insiden berkaitan militan pada 2025 dan 2,775 bagi tempoh Januari hingga September 2026.

Oleh itu, jumlah serangan dalam tempoh lebih singkat pada 2026 sudah mencecah kira-kira 76 peratus daripada jumlah keseluruhan tahun sebelumnya, manakala angka kematian yang dilaporkan mencapai 79 peratus. Perbandingan itu membantu menggambarkan skala tekanan keselamatan yang dirujuk kerajaan persekutuan.

Perbandingan purata bulanan memberikan gambaran lebih berguna tentang tempoh pelaporan yang berbeza. Angka serangan bersamaan kira-kira 315 sebulan pada 2025 dan 317 sebulan dalam sembilan bulan pertama 2026. Purata kematian yang dilaporkan meningkat daripada kira-kira 293 kepada 308 sebulan.

Angka-angka ini menggambarkan beban keganasan yang terus berat. Penduduk berdepan risiko terhadap nyawa, perjalanan dan kegiatan harian, manakala polis dan pentadbir ditekan supaya mencegah serangan selanjutnya.

Islamabad berkata kebanyakan serangan dilakukan kumpulan militan yang berpangkalan di Afghanistan. Kabul menafikan dakwaan itu. Di Pakistan, pertikaian politik berkisar tentang cara menangani keganasan dan penggunaan kuasa ketenteraman awam ketika berlakunya pertikaian dengan PTI.

Tarikh di sebalik pertikaian semasa

Penyerahan kuasa terbaharu ini berlaku dalam konteks sejarah undang-undang yang panjang dan tempoh singkat campur tangan politik yang sengit. Tarikh-tarikh utama ialah:

• 2 Disember 1960: Ordinan Penyenggaraan Ketenteraman Awam Pakistan Barat diisytiharkan secara rasmi di bawah Jeneral Ayub Khan.
• 2023: Timbalan pesuruhjaya mengeluarkan perintah penahanan di Bannu dan Karak yang kemudiannya dicabar di Mahkamah Tinggi Peshawar.
• 2 Mei 2024: Mahkamah membatalkan perintah tersebut selepas mendapati tiada bahan sokongan bagi penahanan berkenaan.
• 11 Oktober 2026: Darurat dan pemerintahan gabenor dikenakan di KP.
• 14 Oktober 2026: Gohar Ali Khan mencabar pemerintahan gabenor. Peguam Bibi turut mendakwa serbuan berlaku dan kediamannya dikunci sekitar tengah malam pada hari itu.
• 22 Oktober 2026: Pengumuman Kundi mengenai penyerahan kuasa di bawah Seksyen 3(1) dilaporkan selepas mesyuaratnya dengan pentadbir daerah pada Rabu.

Penggunaan ordinan itu terhadap lawan politik menerima kritikan di bawah kerajaan yang berbeza-beza. Peguam Ahsan Pirzada menyebut penangkapan yang melibatkan penunjuk perasaan Pakistan Peoples Party pada 1997, pemimpin MQM-H Afaq Ahmed pada 2012 serta pemimpin dan anggota PTI pada 2023 sebagai contoh penggunaannya terhadap pihak yang membantah.

Penyerahan kuasa semasa meletakkan tanggungjawab baharu pada pentadbir daerah untuk membuat keputusan segera yang disokong bukti. Keputusan 2024 dan kes Bibi yang masih berjalan menunjukkan bagaimana keputusan sedemikian boleh dibawa ke hadapan hakim, dengan kebebasan seseorang, akses ke rumahnya dan keupayaan untuk menyertai kehidupan politik menjadi taruhan.

Perkara Utama

• Gabenor Faisal Karim Kundi telah mewakilkan kuasa penahanan pencegahan di bawah Seksyen 3(1) kepada timbalan pesuruhjaya di seluruh KP.
• Ordinan itu menghendaki perintah penahanan dibuat secara bertulis dan membenarkan lanjutan tidak melebihi enam bulan pada satu-satu masa.
• Seksyen 26 membenarkan penyerahan kuasa melalui perintah bertulis, tertakluk pada sekatan yang dinyatakan.
• Mahkamah Tinggi Peshawar membatalkan perintah penahanan di Bannu dan Karak pada Mei 2024 kerana pihak berkuasa tidak mengemukakan bahan sokongan.
• PTI mencabar pengenaan pemerintahan gabenor pada 11 Oktober, manakala timbalan speaker Suriya Bibi memperoleh perlindungan sementara daripada penangkapan.
• Angka kerajaan menunjukkan serangan militan berjumlah 3,774 pada 2025 dan 2,857 dalam sembilan bulan pertama 2026.