Hanya 924 Keluarga Dalit Menerima Tanah di Nepal Ketika Kerajaan Tetapkan Tempoh Baharu Dua Tahun

924 keluarga menerima tanah daripada 103,140 pemohon

Nepal telah menyediakan tanah kepada 924 keluarga Dalit tanpa tanah daripada 103,140 keluarga pemohon, menurut jawapan bertulis kerajaan kepada Ahli Parlimen Kongres Nepal Nishkal Rai. Sebelas tahun selepas Perlembagaan menjanjikan tanah kepada Dalit tanpa tanah, kurang daripada satu dalam setiap 100 keluarga yang memohon perlindungan itu telah menerimanya.

Kementerian Pengurusan Tanah, Koperasi, Hal Ehwal Persekutuan dan Pentadbiran Am meletakkan bahagian penerima tanah pada kira-kira 0.895 peratus. Angka itu bermakna 102,216 keluarga pemohon tidak termasuk dalam kumpulan yang direkodkan telah menerima tanah, walaupun permohonan masih perlu disahkan sebelum kelayakan dipastikan.

Ordinan kerajaan yang dikeluarkan pada 13 Oktober 2026 menjanjikan satu lagi tempoh akhir: Dalit tanpa tanah yang layak mesti menerima tanah dalam tempoh dua tahun selepas peruntukan berkaitan berkuat kuasa. Jika kerajaan tidak dapat menyediakan sebidang tanah, ia mesti menawarkan geran untuk membelinya.

Bagi keluarga yang menunggu dokumen pemilikan, janji itu melibatkan tempat tinggal, sumber mata pencarian dan sesuatu yang boleh diwariskan kepada anak-anak mereka. Bagi keluarga yang penempatan mereka dirobohkan, keperluan mendesak mereka lebih berat. Sesetengah penduduk yang kehilangan tempat tinggal berkata diskriminasi kasta menghalang mereka daripada menyewa bilik sekalipun, menjejaskan pekerjaan dan persekolahan anak-anak mereka.

Kerajaan telah menggantikan suruhanjaya terdahulu yang ahlinya dilantik atas dasar politik dengan jawatankuasa daerah yang diketuai pegawai daerah. Jawatankuasa itu perlu mengesahkan tuntutan dalam permohonan dan mengenal pasti tanah yang boleh diagihkan secara sah. Pengagihan sijil baru-baru ini menunjukkan proses itu berjalan di beberapa tempat, tetapi angka nasional menggambarkan jurang antara janji perlembagaan dengan pelaksanaannya.

Janji Perlembagaan

Nepal menerima pakai Perlembagaannya pada 20 September 2015. Perkara 40 memperuntukkan bahawa kerajaan memberikan tanah sekali kepada Dalit tanpa tanah, mengikut undang-undang. Peruntukan berasingan mewajibkan penyediaan tempat tinggal untuk Dalit yang tiada rumah.

Dalit ialah komuniti yang secara sejarahnya berdepan peminggiran berdasarkan kasta dan amalan tidak boleh disentuh. Perkara 40 turut menjanjikan penyertaan dalam badan kerajaan, langkah khas bagi perwakilan dan pekerjaan, pendidikan percuma dengan biasiswa serta perlindungan berkaitan pendidikan tinggi, kesihatan dan keselamatan sosial.

Perlembagaan mewajibkan penggubalan undang-undang bagi melaksanakan hak asasi dalam tempoh tiga tahun, dengan tarikh akhir pada September 2018. Sebelas tahun selepas penerimaannya, undang-undang persekutuan yang diperlukan untuk melaksanakan sepenuhnya hak Dalit ini masih belum digubal. Undang-undang tanah sedia ada menyediakan saluran untuk pengagihan tanah, manakala keseluruhan pakej perlindungan perlembagaan masih belum lengkap.

Peristiwa utama menunjukkan betapa lamanya komitmen ini tertangguh:

• 20 September 2015: Nepal menerima pakai Perlembagaan, termasuk jaminan tanah dan perumahan dalam Perkara 40.
• September 2018: Tarikh akhir perlembagaan bagi penggubalan undang-undang untuk melaksanakan hak asasi berlalu.
• Awal 2020: Suruhanjaya Penyelesaian Isu Tanah ditubuhkan bagi menyediakan sijil pemilikan kepada keluarga tanpa tanah.
• 13 Oktober 2026: Kerajaan mengeluarkan ordinan yang menetapkan tempoh baharu dua tahun untuk pengagihan tanah atau pemberian geran.
• 16 Oktober 2026: Jawatankuasa mengagihkan sijil pemilikan kepada 57 keluarga di tiga daerah, termasuk 15 keluarga Dalit tanpa tanah.

Pelaksanaan ordinan baharu

Ordinan itu meminda lima undang-undang: Akta Tanah, 2021; Akta Hasil Tanah, 2034; Akta Penggunaan Tanah, 2076; Akta Perbadanan Guthi, 2033; dan Akta Ukur dan Pengukuran Tanah, 2019. Tahun-tahun itu mengikut kalendar Bikram Sambat Nepal.

Pindaan kepada Seksyen 52A Akta Tanah mewajibkan kerajaan menyediakan tanah kepada Dalit tanpa tanah sekali, dalam tempoh dua tahun selepas peruntukan itu berkuat kuasa. Geran untuk membeli tanah menjadi pilihan alternatif apabila sebidang tanah tidak dapat disediakan. Kementerian berkata permohonan akan disemak dan keluarga yang layak akan diperuntukkan tanah awam yang tersedia, atau tanah kosong lain jika perlu.

Ordinan itu tidak memperincikan kaedah mengenal pasti tanah, memilih penerima manfaat dan membiayai program tersebut. Jumlah geran juga akan ditetapkan kemudian. Oleh itu, keluarga masih memerlukan peraturan praktikal yang menjelaskan bantuan yang boleh diterima dan cara memohonnya.

Pilihan geran mengubah bentuk bantuan yang boleh ditawarkan kerajaan apabila tanah tidak dapat disediakan. Keberkesanannya bergantung pada sama ada jumlah itu cukup untuk membeli tanah yang sesuai dan sama ada keluarga dapat menyelesaikan pembelian. Janji pemberian wang dan pemindahan hak milik tanah yang selesai ialah dua peringkat berasingan dalam usaha mendapatkan rumah kekal.

Siapa yang boleh menerima tanah yang diduduki?

Ordinan itu turut menangani keluarga yang sudah tinggal di tanah tertentu. Peruntukannya meliputi Dalit tanpa tanah, penghuni setinggan tanpa tanah yang lain dan peneroka tidak formal, iaitu kategori dengan peraturan kelayakan yang berbeza. Sesetengah pemohon memerlukan tempat baharu untuk didiami; yang lain memohon pengiktirafan undang-undang bagi tanah yang sudah mereka duduki atau usahakan.

Tempoh pendudukan yang lama merupakan salah satu syarat bagi peruntukan tertentu. Peruntukan itu menetapkan sekurang-kurangnya 10 tahun bercucuk tanam atau menduduki tanah. Kementerian menetapkan 28 Magh 2066 dalam kalendar Nepal sebagai tarikh rujukan untuk mengira tempoh kelayakan bagi peneroka tidak formal.

Sesetengah tanah yang direkodkan semasa tinjauan asal sebagai kawasan ragut, tapak pesta, tempat pendaratan atau pasar juga mungkin layak. Pihak eksekutif tempatan mesti mengesahkan secara khusus bahawa tanah itu tidak lagi digunakan untuk tujuan yang direkodkan dan pendudukan bermula sebelum ambang tarikh yang berkenaan.

Keluarga yang tinggal di tepi sungai atau tasik, dalam sempadan jalan raya atau di lokasi berbahaya lain mesti disediakan tempat tinggal di lokasi lain. Bagi isi rumah ini, ordinan menetapkan penempatan semula, bukannya pemilikan tapak yang diduduki sekarang. Oleh itu, keputusan pihak berkuasa tempatan tentang penggunaan tanah dan keselamatan akan menentukan lokasi keluarga akhirnya dapat menetap.

Lima belas keluarga Dalit antara 57 penerima sijil

Jawatankuasa Penyelesaian Masalah Tanah mengagihkan 57 sijil pemilikan di Chitwan, Jhapa dan Rupandehi pada 16 Oktober 2026. Daripada penerima itu, 15 ialah keluarga Dalit tanpa tanah, kira-kira 26 peratus daripada jumlah keseluruhan.

Chitwan mengeluarkan sijil kepada sebuah keluarga Dalit tanpa tanah dan 32 keluarga penghuni setinggan tanpa tanah di Ward 7, Perbandaran Luar Bandar Ichchhakamana. Rupandehi mengeluarkan sijil kepada 14 keluarga Dalit tanpa tanah dan dua keluarga penghuni setinggan tanpa tanah di Ward 8 dan 9, Perbandaran Luar Bandar Gaidahawa. Tujuh penerima di Jhapa ialah keluarga peneroka tidak formal di Ward 11, Perbandaran Arjundhara.

Menteri Pengurusan Tanah Pratibha Rawal berkata tiada halangan undang-undang untuk meneruskan proses itu dan berjanji tindakan akan dipercepat dengan kerjasama kerajaan tempatan. Kenyataannya memberi tumpuan kepada kerja pentadbiran yang diperlukan untuk menyelesaikan pemindahan hak milik: menyemak kelayakan, mengukur tanah, menyelesaikan tuntutan dan mengeluarkan dokumen pemilikan.

Jumlah nasional kementerian masih 924 keluarga Dalit. Tidak dinyatakan sama ada 15 keluarga yang menerima sijil pada 16 Oktober sudah termasuk dalam jumlah itu, maka menambahkannya berisiko mengira penerima yang sama dua kali.

Punca perbezaan angka nasional

Jawapan bertulis kementerian menyenaraikan 103,140 keluarga pemohon Dalit. Angka suruhanjaya lain yang dipetik dalam laporan meletakkan jumlah pemohon Dalit pada 98,502, manakala satu lagi angka suruhanjaya menyatakan 79,144 keluarga Dalit tanpa tanah. Skop dan status pengesahan di sebalik jumlah-jumlah itu tidak dijelaskan.

Pengiraan jumlah keluarga tanpa tanah sukar kerana istilah itu merangkumi keadaan yang berbeza. Sebuah keluarga mungkin langsung tidak memiliki tanah, menduduki tanah awam, bercucuk tanam sebagai penyewa atau tinggal selama beberapa generasi di sebidang tanah tanpa dokumen pemilikan. Setiap keadaan memerlukan bantuan yang berbeza, dan jumlah bagi semua kumpulan ini akan lebih besar berbanding jumlah yang hanya merangkumi Dalit tanpa tanah.

Kajian akademik Ketiadaan Tanah di Nepal menghuraikan kekurangan statistik rasmi yang dipecahkan mengikut kumpulan sosial. Kajian itu memetik anggaran Suruhanjaya Penyelesaian Isu Tanah 2020 yang melibatkan 406,502 isi rumah di 287 unit kerajaan tempatan dalam ketujuh-tujuh wilayah. Angka itu menggabungkan Dalit tanpa tanah dengan penghuni setinggan lain tanpa membezakan kedua-dua kumpulan.

Kajian itu turut menerangkan sistem maklumat yang berpecah-pecah. Kerajaan tempatan mengumpul rekod hasil tanah, manakala pejabat ukur dan hasil tanah persekutuan menjana serta mendigitalkan maklumat tanah. Rekod tersebut tidak dianalisis secara konsisten untuk menunjukkan kumpulan sosial yang tidak memiliki tanah. Daftar yang boleh dipercayai akan membantu pegawai memadankan setiap isi rumah dengan bentuk bantuan yang sesuai dan menjejaki pemindahan hak milik yang selesai.

Data lama menunjukkan jurang lebih ketara di Madhesh

Kajian akademik itu menggunakan Tinjauan Taraf Hidup Nepal yang dijalankan pada 2010/11, meliputi 5,988 isi rumah di 499 unit persampelan utama. Analisis kemudian terhadap tinjauan itu mendapati 51.8 peratus Dalit Madheshi tidak memiliki tanah pertanian, berbanding 16.1 peratus Dalit di kawasan bukit.

Jurangnya ialah 35.7 mata peratusan, dengan ketiadaan tanah pertanian lebih tiga kali ganda lazim dalam kalangan Dalit Madheshi menurut analisis itu. Kajian 2014 yang dipetik dalam makalah itu juga mendapati pegangan tanah di bawah purata nasional dalam kalangan 88.2 peratus Dalit Madheshi dan 48.8 peratus Dalit di kawasan bukit.

Jadual wilayah dalam makalah itu, berdasarkan banci 2011, tinjauan 2010/11 dan statistik 2012, meletakkan kadar ketiadaan tanah dalam kalangan Dalit pada 58.41 peratus di Madhesh, 43.69 peratus di Koshi dan 37.04 peratus di Bagmati. Angka nasional bagi Dalit ialah 29.74 peratus. Ini ialah anggaran sejarah; keadaan isi rumah pemohon masa kini memerlukan penilaian baharu.

Padam Bahadur Pariyar, ketua whip Kongres Nepal di Dewan Negara, meletakkan jumlah Dalit pada 13.44 peratus daripada penduduk Nepal dan berkata 60 peratus Dalit yang terlibat dalam pertanian di kawasan Tarai tidak memiliki tanah. Beliau mengkritik kerajaan berturut-turut kerana gagal mengutamakan hak perlembagaan dan mempersoalkan masa pengumuman satu lagi janji menjelang pilihan raya.

Keluarga yang dipindahkan sukar mencari bilik sewa

Laxmi Pariyar berkata beliau telah tinggal selama 22 tahun di sebuah penempatan di Tripureshwor sebelum ia dirobohkan. Beliau berpindah ke penempatan anak perempuannya di Gothatar dan mencari bilik sewa, tetapi berkata tuan rumah menolaknya kerana beliau seorang Dalit. Keluarganya kemudian sekali lagi diberi amaran supaya berpindah apabila polis mengumumkan penempatan Gothatar juga akan dikosongkan.

Laxmi berkata barang-barangnya disimpan dengan seorang peniaga barangan lusuh dan anak perempuannya tidak dapat ke sekolah ketika keluarga itu mencari tempat tinggal. Bagi isi rumah yang mempunyai tujuh atau lapan orang, kehilangan penempatan itu menjadikan pencarian tempat berteduh sebagai urusan harian.

Sukmaya Bishwakarma, yang dipindahkan dari Gairigaun, berkata beliau menghabiskan masa tiga hari mencari bilik tanpa hasil dan berlindung di Ashram Radhaswami Satsang Vyas di Kirtipur. Beliau menceritakan perjalanan berulang-alik antara Kirtipur dengan Tinkune, kehilangan pekerjaan dan usaha memastikan anak-anaknya terus bersekolah.

Som Bahadur B.K., 64, dari penempatan Manohara turut menceritakan diskriminasi kasta dan bimbang anak-anak lelakinya akan terus hidup tanpa tanah. Dakwaan mereka berkaitan dengan Perkara 24 Perlembagaan, yang melindungi orang ramai daripada amalan tidak boleh disentuh dan diskriminasi di tempat awam serta persendirian.

Program reformasi tadbir urus 100 perkara kerajaan menjanjikan permohonan maaf rasmi negara dan program reformasi untuk Dalit serta komuniti yang lama terpinggir dalam tempoh 15 hari. Laporan kemudian menyatakan permohonan maaf dan program berkenaan masih belum dilaksanakan. Bagi keluarga yang dipindahkan, perlindungan daripada diskriminasi dan akses kepada tempat berteduh segera sama mendesaknya dengan pemilikan tanah pada masa hadapan.

Projek tempatan menunjukkan usaha di sebalik tuntutan

Kajian kes IIED bertarikh 18 Disember 2020 mendokumentasikan pendekatan praktikal di Perbandaran Dangisaran. Pusat Berdikari Komuniti mendapati 2,844 daripada 4,426 isi rumah, kira-kira 64 peratus, tidak memiliki tanah atau tiada dokumen bagi tanah mereka.

Tujuh pekerja muda komuniti Tharu membantu meninjau 2,712 keluarga selama tiga bulan. Mereka mengumpul bukti isi rumah, mengambil gambar rumah dan tanah, merekodkan koordinat GPS serta membantu jiran menetapkan sempadan menggunakan peta satelit. Fail digital yang lengkap dikongsi dengan kerajaan. Pihak perbandaran memperuntukkan AS$6,000 bagi menyokong kerja itu.

Petani tempatan Yasoda Neupane menjelaskan kepentingan pengiktirafan undang-undang kepada keluarganya:

Kami telah mengusahakan kira-kira satu hektar tanah awam sejak 1978 tanpa hak undang-undang. Disebabkan itu, kami sentiasa takut diusir, malah pihak berkuasa pengurusan hutan telah berkali-kali mengugut kami. Ada kalanya kami didakwa menceroboh. Jadi, saya memerlukan hak terhadap tanah ini supaya kami selamat dan demi masa depan anak-anak saya.

Projek itu turut membantu pihak perbandaran memetakan tanah yang boleh menjadi tempat tinggal keluarga tanpa sebarang tanah dan mengenal pasti tanah pertanian yang boleh dipajak. Pegawai perbandaran dan ward menghadiri mesyuarat, menyemak maklumat dan menyediakan rekod yang tiada.

Kajian kes IIED menghuraikan tanggungjawab di bawah Akta Tanah 2019 yang mewajibkan pihak perbandaran mengenal pasti keluarga tanpa tanah dan peneroka tidak formal, memetakan tanah perbandaran serta memperuntukkan tanah yang tersedia. Pengalaman Dangisaran menunjukkan bagaimana tanggungjawab itu boleh diterjemahkan menjadi fail isi rumah yang sedia untuk dipertimbangkan kerajaan. Jawatankuasa daerah baharu Nepal kini berdepan tugas itu pada skala yang jauh lebih besar, selain keperluan mencari tapak yang selamat dan membiayai sebarang geran pembelian.

Perkara Utama

• Kementerian berkata 924 daripada 103,140 keluarga pemohon Dalit telah menerima tanah, kira-kira 0.895 peratus.
• Perkara 40 Perlembagaan 2015 menjanjikan tanah kepada Dalit tanpa tanah dan tempat tinggal untuk Dalit yang tiada rumah.
• Ordinan Oktober 2026 menyediakan tempoh dua tahun untuk pengagihan tanah, dengan geran pembelian jika tanah tidak dapat disediakan.
• Jawatankuasa daerah yang diketuai pegawai daerah menggantikan suruhanjaya terdahulu yang ahlinya dilantik atas dasar politik.
• Lima belas keluarga Dalit tanpa tanah merupakan antara 57 keluarga yang menerima sijil di tiga daerah pada 16 Oktober.
• Penduduk yang dipindahkan menceritakan diskriminasi ketika menyewa, kehilangan pekerjaan dan persekolahan yang terganggu semasa mencari tempat berteduh.
• Prosedur kelayakan terperinci, jumlah geran dan pembiayaan program masih perlu ditetapkan.