Pertikaian kubur Chemmani semakin memuncak apabila kumpulan hak asasi menuntut ujian bebas terhadap 583 set jasad

Keluarga menuntut jawapan saintifik selepas 110 hari penggalian

Penemuan semula 583 set jasad manusia di Chemmani, utara Sri Lanka, mencetuskan desakan baharu supaya pemeriksaan antarabangsa yang bebas dijalankan, ketika keluarga dan pejuang hak asasi mempersoalkan laporan arkeologi yang mencadangkan bahawa wabak atau bencana alam mungkin menjelaskan sebahagian pengebumian.

Laporan itu mencatatkan sekurang-kurangnya 574 individu di tanah perkuburan Hindu Sinthupathi berhampiran Jaffna, dengan anggaran awal mengelaskan hampir dua pertiga sebagai bayi atau kanak-kanak. Angka lebih besar, iaitu 583, merujuk kepada set jasad yang ditemukan sepanjang 110 hari penggalian. Pakar forensik menggunakan jumlah minimum individu untuk menganggarkan bilangan orang yang diwakili apabila sesetengah tulang terpisah atau bercampur.

Equal Rights Movement menggesa supaya bukti dinilai oleh pasukan tidak berat sebelah yang mempunyai kepakaran dalam beberapa bidang saintifik, dan bukan bergantung pada tafsiran ketua arkeologi, Profesor Raj Somadeva. Aktivisnya, Veerasingham, membuat rayuan itu pada 25 Oktober 2026, dengan alasan bahawa keluarga yang mencari orang hilang semasa perang berhak mendapat siasatan yang mampu mengenal pasti mangsa dan menentukan pihak yang bertanggungjawab.

Pertikaian itu timbul ketika Mahkamah Majistret Jaffna bersiap sedia meneliti siasatan tersebut pada 19 November. Keluarga mengumumkan protes pada 16 November, jam 2 petang. Kes ini berkaitan dengan lokasi yang dikaitkan dengan dakwaan kehilangan orang semasa perang sejak penghujung 1990-an, serta penemuan semula ketika kerja pembinaan pada Februari 2025.

Pentarikhan saintifik, pengenalpastian DNA dan pemeriksaan terperinci tulang untuk mencari kecederaan atau penyakit masih belum dilakukan. Ujian tersebut penting untuk menentukan bila individu itu hidup, siapa mereka dan bagaimana mereka meninggal dunia.

Huraian laporan arkeologi

Somadeva, ahli arkeologi kanan di Institut Arkeologi Pascasiswazah Universiti Kelaniya, menyediakan ringkasan setebal 190 halaman itu bersama ahli arkeologi Anusha Wanninayake. Laporan bertajuk Forensic Archaeological Excavation in Chemmani, Jaffna (2025/2026): A Summary Report on Findings itu menghuraikan kerja penggalian yang dijalankan secara berperingkat di bawah pengawasan mahkamah.

Pasukan itu meneliti lapisan tanah, kedudukan dan taburan rangka, arah tengkorak, kelengkapan pakaian, syiling serta objek lain. Laporannya turut membincangkan tinjauan menggunakan radar penembus tanah, yang menghantar isyarat ke dalam tanah untuk membantu mengesan struktur yang tertimbus.

Penulis laporan menyatakan terdapat persamaan antara sebahagian pengebumian di Chemmani dengan amalan pengebumian yang diketahui. Banyak rangka yang tidak terganggu ditemukan dengan tangan di atas abdomen atau di sisi tubuh. Pengebumian bertindih dan tulang yang terganggu ditafsirkan sebagai kemungkinan petunjuk bahawa orang dikebumikan di situ pada beberapa kesempatan berbeza.

Laporan itu mengemukakan wabak atau bencana alam sebagai kemungkinan penjelasan bagi tumpuan pengebumian dan jumlah objek pengebumian yang agak sedikit. Turutan yang dicadangkan ialah kematian beramai-ramai mungkin menyebabkan keperluan mendesak untuk mengebumikan jasad dengan segera. Laporan itu tidak menamakan sebarang wabak atau bencana tertentu.

People's Action Organisation berkata laporan interim ketiga bertarikh 10 Oktober dan diserahkan kepada Pegawai Perubatan Kehakiman di Hospital Pengajar Jaffna. Laporan mengenai penyerahan seterusnya kepada mahkamah menyebut tarikh 19 atau 20 Oktober. Walaupun Veerasingham menyifatkan dokumen terkini itu sebagai laporan akhir, dokumen yang dipertikaikan itu di tempat lain disebut sebagai penilaian arkeologi interim.

Suruhanjaya hak asasi membangkitkan kebimbangan tentang pengebumian tidak sah

Suruhanjaya Hak Asasi Manusia Sri Lanka membuat penilaian awal yang berbeza tentang keadaan pengebumian dalam laporan pencarian faktanya pada September 2025. Lebih 200 jasad manusia telah ditemukan ketika laporan itu diterbitkan.

Suruhanjaya itu berkata pakar di lokasi memaklumkan bahawa lebih 90 peratus jasad tidak berpakaian. Ia turut merekodkan rangka yang terletak sangat rapat antara satu sama lain dan beberapa jasad hanya 1.5 hingga 2 kaki di bawah permukaan tanah.

Suruhanjaya itu, iaitu institusi hak asasi manusia kebangsaan Sri Lanka, menjelaskan penilaiannya seperti berikut:

Turut diperhatikan bahawa, berdasarkan kedudukan jasad rangka, termasuk hakikat bahawa sesetengah jasad berada sangat rapat antara satu sama lain, serta kedalaman jasad yang cetek (ada kalanya sedalam 1.5-2 kaki dari permukaan), terdapat kemungkinan munasabah bahawa pengebumian itu dilakukan secara tidak sah dan berikutan pembunuhan di luar proses kehakiman.

Pembunuhan di luar proses kehakiman ialah pembunuhan yang dilakukan di luar proses kehakiman yang sah. Ungkapan suruhanjaya itu menyatakan adanya kemungkinan munasabah dan disertai gesaan supaya siasatan lanjut serta bantuan pakar diberikan.

Kepentingan pakaian, objek dan anggaran umur

Pakaian menjadi titik utama pertikaian. Suruhanjaya mengaitkan ketiadaan pakaian yang kelihatan dengan kebimbangan tentang amalan pengebumian. Penilaian arkeologi kemudian menjelaskan bahawa tekstil boleh mereput akibat kimia tanah, kelembapan, mikroorganisma dan tempoh pengebumian.

Butang, cincin lubang butang dan pengancing logam kecil ditemukan di sebelah beberapa rangka. Pasukan arkeologi menganggapnya selaras dengan kemungkinan sekurang-kurangnya sebahagian individu berpakaian ketika dikebumikan. Penyiasat perlu meneliti objek tersebut bersama kedudukan setiap jasad dan keadaan tanah di sekelilingnya.

Penggalian itu merekodkan 170 entri artifak, termasuk cincin, gelang, manik, azimat, syiling dan serpihan besi. Sebahagian kepingan besi ditafsirkan sementara sebagai kelengkapan keranda. Botol susu, beg sekolah, anak patung dan baju hujan turut dilaporkan antara objek yang ditemukan.

Anggaran umur awal mengelaskan kira-kira 41 peratus individu dalam kategori kanak-kanak dan 22 peratus dalam kategori bayi. Jika digabungkan, angka itu berjumlah kira-kira 63 peratus, atau sekitar 360 daripada sekurang-kurangnya 574 individu. Kategori umur dan kaedah penilaian memerlukan penjelasan lebih lengkap, khususnya kerana anggaran dibuat di lapangan.

Satu laporan mengenai penilaian interim terkini menyatakan kira-kira 150 daripada 583 set yang ditemukan, bersama objek berkaitan, telah diperiksa. Skop pemeriksaan itu juga antara perkara yang mahu diperjelas oleh keluarga. Penilaian pakar terhadap semua jasad membolehkan penyiasat membandingkan umur, kecederaan, penyakit dan corak pengebumian di seluruh tapak.

Pejuang hak asasi mahukan kepakaran pelbagai bidang

Veerasingham berkata kerajaan menyediakan dana dan kakitangan untuk penggalian, tetapi menegaskan bahawa usaha mendapatkan kebenaran memerlukan lebih daripada tafsiran arkeologi. Equal Rights Movement mahukan pentarikhan saintifik, pengekstrakan dan ujian DNA, pemeriksaan mayat serta penilaian forensik terperinci di bawah pengawasan pakar yang tidak berat sebelah.

Gerakan itu turut menuduh kerajaan berturut-turut, termasuk pentadbiran semasa, mengalihkan bukti berkaitan dakwaan jenayah perang demi tujuan politik. Tuduhan itu sebahagian daripada desakannya supaya siasatan dijalankan dengan cara yang boleh dipercayai oleh keluarga.

People's Action Organisation menolak laporan interim ketiga dalam sidang media di Jaffna pada 25 Oktober. Organisasi itu menggesa supaya setiap set jasad yang ditemukan menjalani ujian radiokarbon di bawah pengawasan antarabangsa, bukan hanya sampel. Wakilnya berkata rakyat Tamil di luar negara bersedia membantu menanggung kos yang melebihi peruntukan kerajaan jika perlu.

Keluarga orang hilang secara paksa turut menuntut khidmat pakar forensik antarabangsa dan pengawasan antarabangsa terhadap ujian DNA, termasuk pengendalian sampel yang diberikan oleh saudara-mara. Wakil mereka juga membantah huraian laporan tentang tanah perkuburan itu dan kegagalannya menyebut lokasi berkenaan sebagai kubur besar-besaran. Peguam membangkitkan bantahan itu dalam permohonan kepada mahkamah.

Persoalan praktikal di sebalik tuntutan ini ialah sama ada siasatan akan mempunyai kakitangan, makmal, prosedur dan kebebasan yang diperlukan untuk beralih daripada penemuan tulang kepada pengenalpastian individu serta penjelasan tentang kematian mereka.

Persoalan yang boleh dijawab melalui ujian pentarikhan dan DNA

Suruhanjaya hak asasi mengenal pasti empat kekurangan utama: antropologi forensik, arkeologi forensik, pentarikhan radiokarbon dan akses kepada analisis DNA. Setiap satunya menangani aspek siasatan yang berbeza.

Ahli antropologi forensik memeriksa tulang manusia untuk menganggarkan ciri seperti umur serta menilai kecederaan atau penyakit. Ahli arkeologi forensik mendokumentasikan kedudukan jasad dan objek di dalam tanah, sekali gus memelihara maklumat tentang pengebumian itu sendiri. Kerja mereka menghubungkan pemeriksaan tulang individu dengan gambaran keseluruhan tapak.

Suruhanjaya itu secara khusus mengesyorkan akses kepada pentarikhan 14C denyut bom di luar negara. Kaedah ini menggunakan perubahan karbon radioaktif di atmosfera yang dikaitkan dengan ujian senjata nuklear untuk membantu menentukan tarikh bahan biologi selepas 1950. Kebergunaannya bergantung pada sampel dan persoalan saintifik yang dikaji.

Ujian DNA membuka laluan kepada pengenalpastian dengan membandingkan bahan genetik daripada jasad dengan sampel yang diberikan secara sukarela oleh saudara-mara yang masih hidup. Suruhanjaya itu mengesyorkan bank DNA yang selamat untuk sampel keluarga serta kepakaran luar negara bagi menyokong analisis yang boleh dipercayai dan bebas.

Keluarga boleh memberikan sampel sebelum setiap set jasad bersedia untuk diuji, supaya perbandingan dapat dilakukan kemudian. Persetujuan, penyimpanan selamat dan penjelasan hasil yang jelas merupakan aspek penting proses itu.

Suruhanjaya itu turut mendapati bahawa Sri Lanka belum menerima pakai secara rasmi prosedur operasi standard bagi siasatan kubur besar-besaran, walaupun draf telah disediakan. Suruhanjaya menggesa supaya pakar, Persatuan Peguam Jaffna dan masyarakat sivil dirujuk, serta mengesyorkan penubuhan institusi bebas untuk menyiasat dan mendakwa jenayah serius.

Mengapa kes 1996 masih membentuk siasatan Chemmani

Sejarah Chemmani berkait rapat dengan kejadian rogol dan pembunuhan Krishanthi Kumaraswamy, pelajar Tamil berusia 18 tahun, pada 7 September 1996. Ibunya, adik lelakinya dan seorang sahabat keluarga turut dibunuh selepas pergi mencarinya.

Somaratne Rajapakse antara anggota tentera yang disabitkan kesalahan pada 1998 berkaitan jenayah tersebut. Semasa prosiding, beliau mendakwa 300 hingga 400 mayat lain dikebumikan di Chemmani. Pada Jun 1999, beliau kemudian memberikan keterangan terperinci dengan mengenal pasti lokasi serta menghuraikan dakwaan penahanan, pembunuhan dan pengebumian.

Mahkamah semasa membenarkan Jabatan Siasatan Jenayah menyoal Rajapakse sekali lagi. Keterangan terdahulunya penting kerana memberikan kemungkinan lokasi pengebumian kepada penyiasat serta maklumat untuk dibandingkan dengan rekod orang hilang dan bukti fizikal.

Penggalian pada 1999 menemukan 15 jasad di lapan lokasi pengebumian. Dua daripadanya dikenal pasti sebagai pekerja garaj Rasaiah Satheeskumar dan Mahenthiran Uthaskaran, yang dibawa dari tempat kerja mereka di Ariyalai pada Ogos 1996. Beberapa jasad yang ditemukan menunjukkan kecederaan, dan ada yang dilaporkan dengan tangan terikat atau mata ditutup.

Kementerian Pertahanan mengeluarkan surat kekesalan kepada 355 keluarga pada November 1999, dengan menyatakan saudara-mara mereka tidak dapat dikesan. Bagi keluarga yang masih mencari hingga kini, penggalian semula itu membuka kemungkinan pengenalpastian selepas berdekad-dekad tanpa jawapan.

Perkembangan siasatan semula

Kerja pembinaan di tanah perkuburan Sinthupathi membawa jasad manusia ke permukaan pada Februari 2025. Pemeriksaan awal pada 20 Februari diikuti penggalian secara berperingkat di bawah pengawasan mahkamah. Kerja itu masih belum selesai.

Perkembangan utama merangkumi beberapa dekad:

• 7 September 1996: Krishanthi Kumaraswamy dirogol dan dibunuh; tiga orang yang mencarinya turut dibunuh.
• 1998 dan Jun 1999: Rajapakse mendakwa ratusan jasad dikebumikan di Chemmani dan kemudian mengenal pasti lokasi.
• 1999: Penggali menemukan 15 jasad di lapan lokasi pengebumian.
• Februari 2025: Kerja pembinaan di tanah perkuburan mendedahkan jasad manusia, lalu mencetuskan siasatan semula.
• September 2025: Suruhanjaya hak asasi menerbitkan kebimbangan tentang kemungkinan pengebumian tidak sah dan kekurangan keupayaan forensik.
• Oktober 2026: Penilaian arkeologi mencetuskan bantahan daripada keluarga, pejuang hak asasi dan wakil politik Tamil.
• 16 dan 19 November 2026: Keluarga menjadualkan protes, diikuti semakan pentadbiran mahkamah tiga hari kemudian.

Penemuan awal penggalian merangkumi 19 himpunan rangka, termasuk tiga bayi yang dianggarkan berusia kurang daripada 10 bulan. Menjelang pertengahan Jun 2025, dilaporkan kurang daripada 40 peratus kawasan yang disyaki sebagai tapak pengebumian telah digali, manakala tinjauan menggunakan dron dan satelit mengenal pasti satu lagi lokasi pengebumian yang mungkin.

Penemuan awal itu menjelaskan mengapa keluarga mendesak supaya kerja diteruskan di luar kawasan yang sudah dibuka. Menentukan keluasan penuh siasatan tanah perkuburan itu memerlukan tinjauan lanjut, keputusan penggalian dan pembiayaan.

Tuntutan politik bertumpu pada siasatan bebas

Jurucakap Democratic Tamil National Alliance, Suresh K Premachandran, menggesa siasatan antarabangsa serta pemeriksaan jasad berdasarkan rekod sejarah kematian dan kehilangan orang. Beliau turut menyebut laporan tentang kemungkinan kecederaan akibat tembakan dan senjata tajam sebagai perkara yang memerlukan penilaian forensik.

Setiausaha media Eelam People's Democratic Party, Srikanth Panneerselvam, menggesa Presiden Anura Kumara Dissanayake supaya memberi perhatian peribadi kepada siasatan itu. Beliau berkata penjelasan yang mengaitkannya dengan wabak atau bencana perlu diuji secara saintifik, dan merujuk rekod lebih 850 kehilangan orang dari kawasan itu pada 1996.

Angka itu merujuk kepada kehilangan orang di seluruh kawasan, manakala angka penggalian ialah jumlah jasad yang ditemukan dari tapak tertentu. Memadankan orang hilang dengan jasad yang ditemukan memerlukan pengenalpastian individu serta perbandingan dengan rekod keluarga dan rasmi.

Ahli Parlimen Ilankai Tamil Arasu Kachchi, Sivagnanam Shritharan, turut menuntut siasatan antarabangsa. Wakil persatuan saudara-mara, termasuk Kathirkamanathan Kokilavani dan Yogarasa Kanagaranjani, menyuarakan rasa tidak percaya atau kebimbangan bahawa siasatan mungkin ditutup tanpa jawapan.

Menteri Kehakiman Harshana Nanayakkara menolak siasatan antarabangsa. Oleh itu, saranan suruhanjaya supaya bantuan makmal luar negara dan kepakaran pakar disediakan wujud serentak dengan pertikaian politik lebih luas tentang pihak yang patut mengawal siasatan.

Perkara yang akan dipertimbangkan dalam semakan November

Semakan pentadbiran pada 19 November dijangka meneliti penggalian, laporan arkeologi dan permintaan untuk menghantar sampel ke luar negara bagi pentarikhan karbon. Jabatan Siasatan Jenayah telah mengemukakan dua laporan dan mendapat kebenaran untuk merekodkan satu lagi kenyataan daripada Rajapakse.

Pegawai Perubatan Kehakiman Sellaiah Piranavan berkata panel pakar akan dibentuk untuk memeriksa jasad yang ditemukan. Majistret Selvanayagam Leninkumar mengarahkan supaya salinan laporan arkeologi diberikan kepada peguam yang mewakili keluarga dan pihak berkepentingan lain.

Bagi saudara-mara, perkembangan seterusnya yang bermakna adalah perkara konkrit: akses kepada laporan, program ujian yang jelas, keputusan tentang penggalian lanjut dan maklumat tentang cara perbandingan DNA secara sukarela akan dijalankan. Dapatan saintifik kemudiannya perlu dipertimbangkan bersama keterangan saksi serta rekod penahanan, kehilangan dan pengebumian.

Perkara Utama

• Penggali menemukan 583 set jasad sepanjang 110 hari bekerja; laporan interim merekodkan sekurang-kurangnya 574 individu.
• Anggaran awal mengelaskan kira-kira 63 peratus individu sebagai bayi atau kanak-kanak.
• Keluarga, pejuang hak asasi dan parti-parti Tamil mahukan siasatan bebas dengan penglibatan forensik antarabangsa.
• Suruhanjaya hak asasi mengenal pasti kemungkinan munasabah berlakunya pengebumian tidak sah yang berkaitan dengan pembunuhan di luar proses kehakiman, dan mengesyorkan kerja pakar lanjut.
• Pentarikhan saintifik, perbandingan DNA dan pemeriksaan untuk mengesan kecederaan atau penyakit penting bagi peringkat seterusnya.
• Protes keluarga dijadualkan pada 16 November 2026, manakala semakan pentadbiran mahkamah pada 19 November.