Sepang Sediakan Cadangan F1 pada November ketika Malaysia Menimbang Kos Tahunan RM300 Juta

Kajian Kabinet akan menilai kos membawa kembali F1

Malaysia sedang menyediakan cadangan untuk dibentangkan kepada Kabinet pada November mengenai usaha membawa kembali Formula Satu ke Sepang. Komitmen tahunan yang dianggarkan sekurang-kurangnya RM300 juta akan ditimbang berbanding aktiviti ekonomi RM950 juta yang dikaitkan dengan Grand Prix Bahrain yang dipindahkan ke Sepang bulan ini.

Ketua Pegawai Eksekutif Litar Antarabangsa Sepang, Azhan Shafriman Hanif, berkata pihak litar sedang mengumpulkan maklumat daripada kerajaan, agensi awam dan industri bagi kajian kebolehlaksanaan. Menjelang kemas kini pada 26 Oktober, beliau meletakkan kemungkinan perlumbaan itu kembali pada 50-50, dengan keputusan muktamad terletak pada kerajaan.

Penilaian itu menyusuli Grand Prix Bahrain Gulf Air yang berlangsung di Sepang dari 2 hingga 4 Oktober 2026, selepas konflik di Asia Barat menghalang perlumbaan itu diadakan di Bahrain pada awal musim. Malaysia kali terakhir menjadi tuan rumah Formula Satu pada 2017.

Menteri Belia dan Sukan Dr Mohammed Taufiq Johari berkata kerajaan sedang meneliti perlumbaan tahunan serta aturan yang membolehkan Malaysia menjadi tuan rumah setiap beberapa tahun dengan kerjasama negara lain. Penilaian itu dijangka selesai menjelang akhir November dan dibentangkan kepada Kabinet.

Kos, manfaat dan kesiapsiagaan pengangkutan menjadi pertimbangan utama dalam keputusan itu. Acara Oktober menarik ramai penonton dan menyemarakkan semula minat, namun turut disertai aduan mengenai barisan menunggu bas ulang-alik dan kawalan orang ramai. Struktur kewangannya juga memberi kelebihan kepada Malaysia: Bahrain membayar yuran penganjuran dan mengutip hasil tiket, manakala Malaysia mengendalikan persiapan tempatan.

Kepulangan yang berkekalan memerlukan Malaysia menetapkan pihak yang menanggung kos, kekerapan Sepang menjadi tuan rumah dan jumlah perbelanjaan baharu yang dibawa oleh acara itu ke dalam negara.

Bagaimana pemindahan kecemasan membuka semula perbahasan

Sepang menjadi tuan rumah Grand Prix Malaysia dari 1999 hingga 2017, apabila peningkatan kos dan yuran pelesenan antara faktor yang menamatkan penganjurannya. Sembilan tahun kemudian, litar itu kembali ke Formula Satu melalui perjanjian yang melibatkan Formula Satu, Persekutuan Automobil Antarabangsa (FIA), serta kerajaan Malaysia dan Bahrain.

Perlumbaan Oktober itu kekal menggunakan identiti Grand Prix Bahrain. Kerjasama antara Yang di-Pertuan Agong Malaysia Sultan Ibrahim, Raja Bahrain Raja Hamad bin Isa Al-Khalifa dan kedua-dua kerajaan membantu memastikan acara itu dapat diteruskan selepas tarikh asalnya pada April tidak dapat dilaksanakan.

Perkembangan utama berlaku dalam tempoh beberapa minggu:

• 2 hingga 4 Oktober 2026: Sepang menjadi tuan rumah Grand Prix Bahrain Gulf Air yang dipindahkan.
• 4 Oktober: Perdana Menteri Anwar Ibrahim membincangkan kepulangan tetap perlumbaan ke Malaysia dengan Ketua Pegawai Eksekutif Formula Satu Stefano Domenicali.
• 15 Oktober: Mohammed Taufiq menghuraikan penilaian kerajaan mengenai kos, pulangan ekonomi dan kemungkinan aturan penganjuran di Parlimen.
• 26 Oktober: Kemas kini Azhan memperincikan rundingan litar itu dan rancangan menyediakan cadangan untuk Kabinet pada November.
• Menjelang akhir November: Penilaian kerajaan dijangka siap untuk pertimbangan Kabinet.

Azhan turut berkata Sepang belum menerima sebarang permohonan daripada negara lain yang terjejas oleh konflik Asia Barat untuk menjadi lokasi alternatif. Litar itu terbuka kepada perbincangan, tertakluk pada tempoh persiapan yang diperlukan.

Perlumbaan tahunan atau giliran setiap beberapa tahun?

Mohammed Taufiq memberitahu Dewan Rakyat bahawa perbincangan awal melibatkan perdana menteri, ketua pegawai eksekutif Formula Satu dan pihak pengurusannya. Beliau menjawab soalan tambahan Ahli Parlimen Bangi Syahredzan Johan semasa Waktu Pertanyaan Menteri.

Kementerian Belia dan Sukan mengetuai jawatankuasa penilaian F1 yang melibatkan semua kementerian dan Ketua Setiausaha Negara Tan Sri Shamsul Azri Abu Bakar. Tugasnya merangkumi kos penganjuran, pulangan pelaburan dan kesiapsiagaan infrastruktur, dengan matlamat memastikan manfaatnya melangkaui litar dan kementerian sukan.

Penganjuran setiap beberapa tahun boleh mengurangkan kekerapan Malaysia membayar untuk menganjurkan perlumbaan. Ahli ekonomi Yeah Kim Leng turut mencadangkan bahawa acara berkala boleh membantu mengekalkan minat orang ramai. Negara rakan, jadual dan perjanjian komersial masih belum diumumkan.

Anwar berkata selepas perbincangannya dengan Domenicali pada 4 Oktober bahawa kepulangan tetap memerlukan masa kerana Formula Satu perlu mengambil kira jadual yang padat dan perjanjian sedia ada dengan negara tuan rumah.

Jumlah yang perlu dibayar Malaysia

Azhan menganggarkan bahawa mendapatkan slot Formula Satu tetap akan menelan belanja sekurang-kurangnya RM300 juta setahun, termasuk hak penganjuran dan persiapan tempatan. Hak penganjuran sahaja dianggarkan berjumlah US$70 juta hingga US$80 juta. Inilah yuran komersial yang dibayar untuk mendapatkan kebenaran menganjurkan perlumbaan kejuaraan.

Bahrain menanggung yuran itu bagi acara Oktober dan menerima hasil tiket. Malaysia berpeluang menarik pengunjung tanpa menanggung aturan komersial sama seperti yang mungkin diperlukan bagi Grand Prix Malaysia pada masa depan.

Kos persiapan Malaysia dinyatakan berjumlah RM10 juta hingga RM16 juta, manakala satu lagi anggaran meletakkannya pada US$10 juta hingga US$16 juta, atau kira-kira RM40.8 juta hingga RM65.3 juta. Penyata kewangan akhir yang disahkan akan menjelaskan perbezaan besar itu.

Pensyarah pengurusan pelancongan Universiti Teknologi MARA, Hafiz Hanafiah, menganggarkan kos mengekalkan Sepang pada piawaian Formula Satu boleh mencecah RM10 juta setahun. Ini bermakna terdapat perbelanjaan antara perlumbaan, walaupun Malaysia memilih untuk menjadi tuan rumah sekali-sekala sahaja.

Bekas ketua pegawai eksekutif litar, Razlan Razali, mempersoalkan daya maju kemunculan semula secara tetap. Besarnya komitmen itu menjelaskan sebab kerajaan meneliti tempoh yang lebih panjang dan bukannya menilai cadangan berdasarkan satu hujung minggu yang sibuk semata-mata.

Angka RM950 juta perlu diteliti dengan lebih mendalam

Mohammed Taufiq pada awalnya menyifatkan RM950 juta sebagai unjuran pulangan ekonomi daripada perlumbaan Oktober. Beliau kemudian mengumumkan aktiviti ekonomi berjumlah itu, bersamaan kira-kira US$232 juta, selain 261,000 penonton sepanjang tiga hari dan lebih 50,000 pengunjung asing.

Penilaian Kabinet perlu meneliti cara perbelanjaan itu dikira dan jumlah yang diperoleh Malaysia selepas menanggung kos penganjuran. Aktiviti ekonomi meliputi perbelanjaan yang beredar dalam kalangan perniagaan, termasuk hotel, restoran dan pengendali pengangkutan. Hasil kerajaan pula diperoleh melalui saluran berbeza, seperti cukai.

Ahli ekonomi Universiti Sunway, Yeah Kim Leng, berkata penilaian itu perlu mengenal pasti perbelanjaan pengunjung asing yang datang khusus untuk perlumbaan berkenaan. Beliau turut menyebut perbelanjaan rakyat Malaysia yang mungkin sebaliknya digunakan untuk percutian atau aktiviti riadah lain dalam negara.

Hafiz Hanafiah, pensyarah pelancongan UiTM, menjelaskan perbezaan itu dengan gambaran sebuah rumah:

Bayangkan ekonomi Malaysia seperti sebuah tab mandi.

Beliau kemudian menerangkan bagaimana perbelanjaan domestik boleh berpindah antara destinasi:

Jika seorang rakyat Malaysia membatalkan perjalanan ke Langkawi untuk membeli tiket F1, dia hanya memindahkan air dari satu hujung tab ke hujung yang lain. Keadaan mungkin kelihatan sibuk, tetapi paras air tidak meningkat.

Hafiz menganggarkan acara itu perlu menjana sekurang-kurangnya RM300 juta hasil tambahan daripada pelancong asing untuk mewajarkan yuran penganjuran. Anggaran itu memberikan sasaran perbelanjaan khusus untuk diteliti kerajaan, bersama angka RM950 juta yang lebih luas.

Jumlah penonton yang ramai mengukuhkan hujah, namun pengangkutan perlu ditambah baik

Jualan tiket bagi acara Oktober mencecah kira-kira 100,000, berbanding sekitar 30,000 pada 2017, menurut angka yang dipetik Mohammed Taufiq. Ini bersamaan kira-kira 70,000 tiket lebih banyak dan melebihi tiga kali ganda jumlah terdahulu.

Menteri itu turut menyebut 261,000 penonton sepanjang tiga hari. Jualan tiket dan jumlah kehadiran sepanjang hujung minggu perlumbaan ialah ukuran yang berbeza: seseorang yang mempunyai akses untuk beberapa hari boleh hadir lebih daripada sekali. Rekod kehadiran terdahulu bagi Grand Prix Malaysia di Sepang ialah 126,690 pada 2008.

Peminat mengadu tentang masa menunggu bas ulang-alik yang lama dan kawalan orang ramai yang lemah. Ada yang berjalan beberapa kilometer di sepanjang jalan utama dan lebuh raya untuk meninggalkan kawasan itu. Sepang mengakui aduan tersebut dan berkata pihaknya sedang bekerjasama dengan rakan pengangkutan dan pihak berkuasa untuk menambah baik pengurusan trafik, perkhidmatan ulang-alik dan orang ramai.

Azhan berkata kesesakan trafik dan pengangkutan awam akan diberi perhatian khusus dalam kajian kebolehlaksanaan. Bagi penonton, keputusan itu menentukan cara mereka pergi ke litar dan pulang. Bagi penganjur, hal itu mempengaruhi kelancaran pergerakan orang ramai di kawasan acara selama beberapa hari.

Perbandingan dengan 2017 memberikan bukti bahawa permintaan di Malaysia kembali meningkat. Penilaian kewangan kini perlu mempertimbangkan sama ada jualan tiket dan perbelanjaan pengunjung yang serupa dapat dikekalkan sekiranya perlumbaan dianjurkan semula secara berkala.

Pelan lima tahun dan perlindungan untuk sukan lain

Presiden FIA Mohammed Ben Sulayem berkata Malaysia perlu menyediakan pelan perniagaan yang meliputi sekurang-kurangnya lima tahun, termasuk aturan komersial, promosi dan logistik. Ketika berucap pada 4 Oktober, beliau menawarkan sokongan badan induk itu untuk persiapan berkenaan.

"Sediakan pelan perniagaan yang meliputi sekurang-kurangnya lima tahun, dan kami akan menyokongnya," katanya.

Berdasarkan anggaran litar itu, iaitu sekurang-kurangnya RM300 juta setahun, lima edisi tahunan akan melibatkan sekurang-kurangnya RM1.5 bilion sebelum sebarang perubahan kos. Pengiraan itu menunjukkan skala perancangan yang diperlukan untuk kepulangan tetap.

Mohammed Taufiq berkata pembiayaan Formula Satu tidak boleh menjejaskan peruntukan bagi pembangunan atlet dan sukan lain. Pada 2025, kementerian memperuntukkan RM5.6 juta kepada 29 program sukan permotoran yang meliputi 159 aktiviti dan pertandingan untuk kenderaan dua atau empat roda.

Usaha membangunkan bakat tempatan diteruskan melalui motocross, karting, drifting, rali dan perlumbaan motosikal mini di bawah Rakan Muda. Sepang turut menyediakan peluang menerusi Kejuaraan Kereta Touring Malaysia dan Sepang 1000km.

Yeah berkata kerajaan perlu mempertimbangkan penggunaan alternatif bagi wang itu, termasuk untuk sekolah dan hospital. Hafiz mencadangkan penglibatan penaja swasta dan penganjuran acara berkaitan Formula Satu selama 10 hari di pelbagai bahagian Malaysia bagi menggalakkan pengunjung tinggal lebih lama dan berbelanja lebih banyak.

Pasukan dan syarikat pencahayaan melihat peluang

Timbalan ketua pasukan Mercedes, Bradley Lord, berkata pasukannya mengalu-alukan kepulangan tetap ke Sepang. Beliau mengenang ribuan peminat yang berkumpul di Menara Berkembar Petronas sebelum perlumbaan Oktober dan berkata Malaysia terasa seperti lokasi perlumbaan di laman sendiri.

"Bagi kami, Malaysia terasa seperti perlumbaan di laman sendiri. Kami amat ingin kembali," katanya.

Kemungkinan perlumbaan malam turut menarik minat komersial. Ketua Pegawai Eksekutif Signify, As Tempelman, berkata teknologi pencahayaan boleh menyokong acara sedemikian, dengan keputusan awal terletak pada penganjur dan pihak berkuasa.

Pengurus Besar DZ Engineering, Roberto Grilli, menyatakan minat untuk mencadangkan penyelesaian menggunakan teknologi Signify. Kedua-dua syarikat telah bekerjasama dalam pencahayaan sukan permotoran sejak perlumbaan malam Formula Satu pertama Singapura pada 2008.

Di Litar Marina Bay Singapura, lampu limpah LED Philips ArenaVision yang diperkenalkan pada 2023 mengurangkan penggunaan tenaga pencahayaan sebanyak 30 peratus berbanding sistem terdahulu. Cadangan pencahayaan untuk Sepang perlu mempunyai kos dan reka bentuk tersendiri sebagai sebahagian daripada pelan perniagaan yang lebih luas.

Persaingan jadual menambah satu lagi kekangan

Malaysia mengemukakan cadangannya ketika Thailand, Vietnam dan Korea Selatan dilaporkan turut berminat. Asia dijangka menjadi tuan rumah sembilan perlumbaan Formula Satu pada 2027, berbanding lapan di Eropah, susulan kepulangan Grand Prix Turki.

Peringatan Anwar mengenai kontrak sedia ada menjadikan ruang dalam kalendar satu aspek praktikal rundingan. Kelulusan kerajaan akan membolehkan Malaysia mengusahakan perjanjian, namun Formula Satu tetap perlu memasukkan perlumbaan di Malaysia ke dalam komitmen komersial dan jadualnya.

Penilaian pada November ialah langkah konkrit seterusnya. Kabinet akan diminta menimbang kos awam, jangkaan perbelanjaan pengunjung asing, kesiapsiagaan pengangkutan dan kemungkinan perkongsian dengan negara lain. Dapatan itu akan menentukan sama ada Malaysia mengusahakan Grand Prix tahunan, perlumbaan berkala atau aturan lain.

Perkara Utama

• Sepang sedang menyediakan cadangan kebolehlaksanaan untuk pertimbangan Kabinet pada November, dan penilaian kerajaan dijangka siap menjelang akhir bulan itu.
• Malaysia sedang mempertimbangkan perlumbaan tahunan atau penganjuran setiap beberapa tahun dengan kerjasama negara lain.
• Slot Formula Satu tetap dianggarkan menelan kos sekurang-kurangnya RM300 juta setahun.
• Menteri sukan mengaitkan aktiviti ekonomi RM950 juta dan lebih 50,000 pengunjung asing dengan Grand Prix Bahrain di Sepang pada Oktober.
• Bahrain membayar yuran penganjuran Oktober dan mengutip hasil tiket; perjanjian Malaysia pada masa depan memerlukan terma kewangan baharu.
• Kajian itu akan meneliti trafik, pengangkutan awam, pulangan ekonomi dan infrastruktur, manakala FIA meminta pelan perniagaan yang meliputi sekurang-kurangnya lima tahun.