Pejabat Orang Hilang Sri Lanka Merekodkan Ribuan Siasatan, Namun Keluarga Masih Mencari Jawapan

Ribuan siasatan, hanya 12 hasil pengesanan dilaporkan

Pejabat Orang Hilang Sri Lanka melaporkan telah menyelesaikan 5,791 siasatan setakat 31 Disember 2023. Dalam laporan tahunan yang sama, unit pengesanannya berkata siasatan dengan bantuan polis telah menemukan maklumat tentang nasib 12 orang: enam masih berada di Sri Lanka, empat berada di luar negara secara sah, seorang berada di luar negara tanpa status sah dan seorang diklasifikasikan sebagai tidak lagi hilang.

Angka-angka itu menggambarkan bahagian berbeza dalam sebuah institusi yang memikul tanggungjawab jauh lebih besar. Pangkalan datanya mengandungi 21,374 aduan fizikal, dengan 14,988 rekod diklasifikasikan sebagai aktif selepas entri lain dikelompokkan sebagai anggota tentera yang hilang dalam tugas, rekod pendua atau kes di luar mandatnya. Keluarga di seluruh negara masih mencari jawapan utama: apakah yang berlaku kepada orang yang hilang itu?

Laporan tahunan 2023 pejabat itu mendokumentasikan ribuan temu bual, syor bantuan kewangan dan bantuan mendapatkan dokumen undang-undang. Laporan itu turut merekodkan kekurangan kakitangan, kesukaran menghimpunkan keterangan daripada suruhanjaya terdahulu dan masalah membina kepercayaan orang ramai.

Bagi saudara-mara yang pernah memberikan keterangan kepada pegawai kerajaan, cabarannya amat nyata dan menyakitkan. Bukti yang diberikan bertahun-tahun lalu perlu dicari, dipelihara dan dikaitkan dengan siasatan, bukannya membiarkan keluarga mengulangi kisah kehilangan mereka berulang kali. Rekod pejabat itu sendiri menunjukkan mengapa jumlah siasatan, pemberian bantuan dan pengesanan orang hilang perlu difahami secara berasingan.

Pencarian yang merentasi komuniti

Puluhan ribu orang hilang semasa pemberontakan Janatha Vimukthi Peramuna pada 1971 dan 1987 hingga 1989, serta semasa perang saudara antara negara Sri Lanka dengan Harimau Pembebasan Tamil Eelam, yang berakhir pada 2009. Keluarga Sinhala di Selatan, keluarga Tamil yang tertumpu di Utara dan Timur, serta keluarga Muslim semuanya menjadi mangsa.

Seorang bekas penjawat awam Muslim yang menyiasat kehilangan orang, kebanyakannya daripada masyarakat Sinhala, pada 1980-an pernah mengimbas kembali keterangan tentang mayat yang dipamerkan di atas pancang, mangsa yang terselamat bersembunyi di bawah mayat dan orang yang terselamat apabila peluru habis. Kini uzur dari segi fizikal dan menetap di luar negara, beliau masih dihantui kesedihan dan ketakutan wanita yang memberikan keterangan.

Projek Kebenaran dan Keadilan Antarabangsa, sebuah organisasi yang berpangkalan di luar Sri Lanka, telah berusaha memelihara ingatannya dan mendapatkan semula rekod daripada suruhanjaya presiden terdahulu. Usaha itu melibatkan pencarian laporan yang tidak pernah didigitalkan, pengimbasannya dan perbandingan ribuan nama. Seorang penyelidik Tamil menjalankan sebahagian besar kerja teliti mengenai kehilangan orang Sinhala ini.

Sri Lanka memperingati Hari Memperingati Orang Hilang pada 27 Oktober, yang berakar daripada keganasan sekitar pemberontakan JVP dan operasi menentang pemberontakan oleh negara. Pencarian jawapan merentasi tempoh dan komuniti tersebut. Pada 2015, Kumpulan Kerja Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu mengenai Kehilangan Paksa atau Tidak Sukarela merekodkan jumlah kes tertunggak kedua terbesar di Sri Lanka, selepas Iraq.

Tujuan penubuhan pejabat itu

Kehilangan paksa berlaku apabila pegawai negara, atau orang yang bertindak dengan kebenaran, sokongan atau penerimaan negara, membawa seseorang pergi, kemudian menyembunyikan nasib atau keberadaannya, atau enggan mengakui bahawa mereka menahannya. Orang itu diletakkan di luar perlindungan undang-undang. Kewajipan negara termasuk menyiasat, menentukan apa yang berlaku, membawa pihak yang bertanggungjawab ke muka pengadilan dan menyediakan remedi.

OMP mempunyai mandat yang lebih luas, meliputi kehilangan yang berkaitan dengan konflik, pergolakan politik dan kekacauan awam, serta anggota angkatan tentera atau polis yang dikenal pasti hilang dalam tugas. Tanggungjawabnya termasuk mengesan orang, melindungi saudara-mara dan saksi, menghimpunkan rekod serta mengesyorkan bantuan.

Kempen untuk menubuhkan institusi itu berlangsung selama beberapa dekad. Catatan tentang kempen tersebut menyatakan penubuhannya pada 2017; laporan tahunan pejabat itu pula menyebut ia ditubuhkan secara rasmi dan mula beroperasi pada 2018, di bawah undang-undang yang diluluskan pada 2016. Peringkat utamanya ialah:

• 2016: Parlimen meluluskan Akta Pejabat Orang Hilang, No. 14 Tahun 2016.
• 2018: OMP mula beroperasi sebagai institusi tetap.
• Februari 2020: Pejabat itu mula meminta keluarga mengesahkan rekod sambil menyemak pendua secara dalaman.
• 26 November 2020: Pejabat itu mengeluarkan senarai orang hilangnya kepada pejabat-pejabatnya.
• Februari 2022: Pejabat itu menghentikan sementara penerimaan aduan untuk menumpukan perhatian pada kes sedia ada.
• 31 Disember 2023: Pejabat itu melaporkan 5,791 siasatan selesai dalam fasa pertamanya.

Senarai awam dengan jurang geografi yang besar

Senarai aduan yang diterbitkan oleh OMP menerangkan cara rekodnya dihimpunkan. Rekod tersebut datang daripada aduan langsung, rekod yang dikumpulkan melalui Sekretariat Daerah dan diserahkan oleh bekas Kementerian Integrasi dan Pendamaian Negara, serta senarai anggota tentera yang hilang dalam tugas.

Notis penerbitan itu menyatakan satu ketinggalan penting: Batticaloa, daerah dengan jumlah aduan tertinggi, dikecualikan dan akan diterbitkan kemudian. Notis itu tidak menyatakan tarikh penerbitan rekod berkenaan. Oleh itu, pembaca perlu mengambil kira batasan geografi ini ketika menilai liputan senarai tersebut.

Bagi entri orang awam, senarai itu merekodkan nombor rujukan OMP, nama orang tersebut dalam bahasa Inggeris dan Sinhala atau Tamil, tarikh kehilangan serta daerah tempat orang itu terakhir tinggal. Entri ketenteraan mengandungi butiran tambahan seperti nombor perkhidmatan, pangkat dan tempat orang itu hilang.

Pejabat itu berkata senarai tersebut merangkumi beberapa kes yang memerlukan penjelasan sama ada kes itu termasuk dalam mandatnya. Pejabat itu turut berkata maklumat daripada badan kerajaan, suruhanjaya dan organisasi lain terdahulu perlu disatukan dalam pangkalan data. Tugas itu menghubungkan senarai awam tersebut secara langsung dengan keterangan lama yang dijangka disimpan oleh negara oleh keluarga.

Maksud angka pangkalan data

OMP merekodkan 21,374 aduan langsung pada Mac 2022 dan sekali lagi melaporkan 21,374 aduan fizikal pada penghujung 2023. Daripada jumlah itu, pejabat berkenaan mengelompokkan 6,386 entri sebagai anggota tentera yang hilang dalam tugas, rekod pendua atau kes di luar mandatnya, menjadikan 14,988 rekod aktif.

Entri 6,386 itu menggabungkan tiga kategori berbeza. Anggota tentera yang hilang dalam tugas secara jelas termasuk dalam Akta OMP, manakala rekod pendua dan aduan di luar mandat memerlukan pengendalian berbeza. Laporan itu tidak memberikan pecahan jumlah entri bagi setiap kumpulan.

Pejabat itu membahagikan kerja siasatannya mengikut tempoh, dengan kes selepas 2000 didahulukan, diikuti kes dari 1980 hingga 2000 dan kemudian kes sebelum 1980. Mandat undang-undangnya meliputi orang hilang tanpa mengira bila mereka hilang, tetapi susunan ini meletakkan fasa siasatan pertama sekitar tempoh konflik yang lebih terkini.

Laporan 2023 menyatakan bahawa pemadanan laporan suruhanjaya terdahulu dengan rekod keterangan menggunakan sebahagian besar masa kerja. Laporan itu menganggarkan seorang pekerja sosial terlatih dapat memproses paling banyak 15 fail sehari. Bagi keluarga yang terjejas oleh pemberontakan terdahulu, tugas yang belum selesai ini melibatkan bukti yang mungkin sudah berusia beberapa dekad.

Jumlah siasatan meningkat, namun rekod memerlukan pelaporan yang lebih jelas

Laporan tahunan 2022 OMP merekodkan jumlah terkumpul 2,647 siasatan pada penghujung tahun itu, termasuk 2,110 yang diselesaikan sepanjang 2022. Laporan 2023 menyatakan jumlah terkumpul sebanyak 5,791 dan berkata 2,832 siasatan dijalankan sepanjang 2023.

Angka yang diterbitkan menunjukkan jurang dalam pengiraan: apabila 2,832 ditambah kepada jumlah terkumpul terdahulu sebanyak 2,647, hasilnya 5,479, bukannya 5,791. Laporan 2023 juga memberikan dua angka berbeza bagi siasatan yang berbaki dalam Fasa 1, iaitu 1,221 dalam satu bahagian dan 1,150 dalam bahagian lain. Perbezaan ini tidak dijelaskan.

Panel siasatan biasanya terdiri daripada tiga orang profesional. Mereka mengumpulkan maklumat daripada saudara-mara tentang orang hilang itu dan keadaan kehilangannya, serta meminta seorang saksi tambahan yang ditemu bual secara berasingan. Panel kemudian mengesyorkan langkah yang boleh merangkumi dokumen undang-undang, bantuan kewangan, perumahan atau siasatan lanjut.

Unit pengesanan melaporkan bahawa 931 aduan telah disyorkan untuk siasatan lanjut menjelang penghujung 2023, dengan tindakan diambil terhadap 338 aduan. Laporan mengenai 50 orang hilang telah diserahkan kepada Jabatan Siasatan Jenayah. Selain 12 orang yang keadaannya dikatakan telah dijelaskan, unit itu merekodkan empat fail yang ditangguhkan sementara prosiding mahkamah diteruskan.

Bantuan kewangan dan pencarian kebenaran

Laporan 2023 menyenaraikan syor bayaran pemulihan keluarga untuk 2,252 keluarga, sokongan mendapatkan dokumen undang-undang untuk 1,565 keluarga, pengesanan atau siasatan lanjut bagi 587 kes, dan sokongan keluarga bagi 257 kes. Ini ialah syor yang direkodkan oleh panel siasatan; keluarga menerima bayaran dan dokumen melalui pihak berkuasa berkaitan.

Sijil Ketidakhadiran memberikan pengiktirafan rasmi bahawa seseorang itu hilang dan boleh membantu saudara-mara mengurus urusan pentadbiran sementara nasib orang itu belum diketahui. Laporan itu turut merekodkan rujukan untuk mendapatkan Sijil Kematian. Bantuan kewangan menangani satu lagi kesan segera: kehilangan seseorang boleh menghilangkan pencari nafkah utama keluarga, sedangkan saudara-mara membelanjakan wang untuk mencari orang itu.

Kenyataan November 2020 Amnesty International berkata elaun sara hidup bulanan sebanyak LKR 6,000 hanya diterima oleh sebilangan kecil keluarga sebelum kerajaan yang memerintah ketika itu menghentikan pembayaran. Amnesty menggesa agar pembiayaan disambung semula dan bantuan itu diperluas.

David Griffiths, yang ketika itu merupakan pengarah Pejabat Setiausaha Agung Amnesty International, menggambarkan kesan kewangan yang dihadapi saudara-mara:

Kehilangan pencari nafkah utama sering kali boleh menyebabkan sesebuah keluarga mengalami kehancuran kewangan.

Elaun bulanan terdahulu dan syor bayaran pemulihan kemudian merujuk kepada tempoh pelaporan yang berbeza. Angka 2023 berkaitan bantuan yang dicadangkan, manakala kenyataan 2020 menerangkan elaun yang telah mula diberikan sebelum dihentikan.

Perlindungan dan penyertaan kekal penting

Keluarga dan peguam yang mengendalikan kes kehilangan telah berdepan ancaman. Amnesty International berkata pada 2020 bahawa peguam hak asasi manusia Kumaravadivel Guruparan terpaksa meninggalkan jawatannya di Universiti Jaffna selepas pihak tentera memberi tekanan kepada pihak berkuasa universiti. Beliau mewakili keluarga 24 pemuda Tamil yang dibawa ke dalam tahanan tentera pada 1996.

Peguam Achala Senevirathna, yang mewakili saudara-mara 11 pemuda yang didakwa dihilangkan oleh pegawai Tentera Laut Sri Lanka pada 2008 dan 2009, menerima ancaman termasuk ancaman rogol dan bunuh. Amnesty berkata ketika itu pihak berkuasa tidak mengambil sebarang tindakan walaupun beliau telah membuat aduan.

Laporan tahunan OMP menyatakan bahawa bantahan di beberapa lokasi siasatan, menurut pejabat itu, bertujuan menghalang pengadu daripada mengambil bahagian. Pejabat itu mengaitkan bantahan tersebut dengan salah faham tentang pampasan serta tuntutan terhadap keadilan atau penglibatan antarabangsa. Pejabat itu turut mengenal pasti usaha membina kepercayaan orang ramai sebagai cabaran utama.

Penyertaan penting dalam siasatan yang melibatkan tinggalan manusia dan juga temu bual. Dalam satu kes di Mahkamah Tinggi Vavuniya, OMP menyokong hak keluarga untuk mengambil bahagian dan diwakili peguam dalam siasatan majistret terhadap tinggalan manusia. Pejabat itu berkata saudara-mara boleh memberikan maklumat penting kepada penyiasat.

Batasan praktikal yang dihadapi dalam pencarian

OMP melaporkan mempunyai lima pejabat wilayah berbanding rangkaian 12 pejabat yang dirancang, termasuk sebuah pejabat di Kilinochchi. Rekod kakitangannya pada 2022 menyenaraikan 255 jawatan yang diluluskan, tetapi hanya 24 kakitangan tetap dan empat kakitangan kontrak. Laporan tahun berikutnya terus menyebut kekurangan yang menjejaskan siasatan dan sokongan keluarga.

Pejabat itu turut berkata pindaan pada 2017 yang memansuhkan seksyen 11(a) akta penubuhannya menimbulkan kesukaran terhadap kebebasannya, khususnya keupayaannya mengadakan perjanjian dengan individu atau organisasi yang diperlukan untuk melaksanakan mandatnya. Pertukaran kepimpinan dan masalah pengambilan kakitangan menambah kekangan tersebut.

Penerimaan aduan dihentikan pada Februari 2022 supaya kakitangan dapat menumpukan perhatian pada kes sedia ada. Laporan 2023 mengulangi sejarah itu tanpa menyatakan tarikh umum penerimaan aduan akan dibuka semula. Rancangan untuk menyelesaikan siasatan fasa pertama yang berbaki pada tahun berikutnya ialah sasaran yang dinyatakan ketika itu.

Bagi keluarga, kemajuan melibatkan beberapa keperluan nyata serentak: akses kepada pejabat, perlindungan ketika memberikan keterangan, bantuan untuk meneruskan kehidupan tanpa pendapatan saudara yang hilang, serta siasatan yang menggunakan maklumat baharu dan keterangan yang telah direkodkan. Laporan OMP mendokumentasikan kerja pentadbiran dalam setiap bidang ini, di samping jumlah hasil pengesanan yang dilaporkan jauh lebih kecil.

Perkara Utama

• OMP melaporkan 5,791 siasatan selesai menjelang penghujung 2023 dan 14,988 rekod aktif dalam pangkalan datanya.
• Unit pengesanannya melaporkan maklumat tentang nasib 12 orang dan tindakan terhadap 338 aduan yang disyorkan untuk siasatan lanjut.
• Senarai aduan yang diterbitkan pada mulanya tidak merangkumi Batticaloa, yang dikenal pasti sebagai daerah dengan jumlah aduan tertinggi.
• Pejabat itu mengutamakan kes selepas 2000, sedangkan rekod suruhanjaya terdahulu masih perlu disatukan.
• Syor yang dikemukakan termasuk bantuan kewangan dan dokumen undang-undang, dengan rujukan kepada pihak berkuasa lain untuk penyampaiannya.
• Kekurangan kakitangan, ancaman terhadap mereka yang mengendalikan kes, masalah kepercayaan orang ramai dan jumlah yang diterbitkan secara tidak konsisten menyukarkan usaha mencari jawapan.