Sri Lanka Rancang Penjualan dan Penggabungan Perusahaan Milik Negara, Undang-Undang Baharu Mungkin Tertangguh hingga 2027

Semakan terhadap 527 entiti boleh membentuk semula perniagaan negara

Sri Lanka sedang menyediakan undang-undang yang membolehkan penjualan, penggabungan dan penstrukturan semula perusahaan milik negara. Timbalan Menteri Kewangan dan Perancangan Anil Jayantha berkata rang undang-undang yang pada awalnya disasarkan untuk diluluskan pada 2026 mungkin hanya dibentangkan di Parlimen pada 2027. Kerajaan merancang untuk mengekalkan pemilikan dalam utiliti strategik seperti tenaga, sambil berundur daripada kegiatan komersial biasa, termasuk perdagangan dan pengendalian hotel.

Berucap di forum industri anjuran Suruhanjaya Sekuriti dan Bursa Saham Colombo, Jayantha berkata sebuah jawatankuasa telah dilantik untuk meneliti perusahaan awam dan mengesyorkan strategi penstrukturan semula. Kenyataan beliau, bertarikh 28 Oktober 2026, menghuraikan cadangan perubahan terhadap perkara yang dimiliki negara serta cara perniagaannya diuruskan.

Jayantha berkata hanya sebilangan kecil daripada 527 badan yang diklasifikasikan sebagai perusahaan milik negara merupakan perniagaan komersial sebenar. Banyak daripadanya menjalankan fungsi pentadbiran berdasarkan keperluan undang-undang tertentu. Oleh itu, semakan ini lebih luas daripada program penjualan syarikat: ia turut melibatkan penentuan institusi yang patut disatukan dan fungsi yang perlu terus disediakan oleh kerajaan.

Presiden Anura Kumara Dissanayake turut mendedahkan bahawa sebuah jawatankuasa Kementerian Kewangan sedang meneliti penutupan atau penggabungan 34 perusahaan milik negara. Beliau mengumumkan semakan itu pada Persidangan Tahunan ke-100 Persatuan Juruukur Kerajaan. Ke-34 institusi tersebut ialah kumpulan khusus yang sedang diteliti, manakala angka 527 yang disebut Jayantha merujuk kepada himpunan badan yang jauh lebih besar dan diklasifikasikan sebagai perusahaan milik negara.

Penjualan, penggabungan dan penutupan mempunyai tujuan berbeza

Jayantha menggariskan beberapa kemungkinan hasil semakan itu. Pelupusan pegangan bermaksud kerajaan menjual sebahagian atau keseluruhan pemilikannya dalam sesebuah perusahaan. Penggabungan menyatukan organisasi, manakala penutupan menamatkan operasi sesebuah institusi dan memerlukan keputusan tentang tanggungjawab, aset serta hutangnya yang masih berbaki.

Jayantha, timbalan menteri kewangan, menerangkan pilihan itu di forum industri:

Sesetengah SOE ini memang boleh kita lepaskan, dan ada kalanya kita mungkin perlu menggabungkannya.

Matlamat yang dinyatakan kerajaan ialah mengurangkan herotan komersial serta menumpukan perhatian pada kawal selia dan sokongan kepada kegiatan ekonomi. Bagi perniagaan yang bersaing dengan syarikat swasta, ini mungkin bermakna pemilikan baharu atau pengurusan yang berbeza. Bagi badan pentadbiran, tanggungjawabnya mungkin digabungkan dengan institusi lain.

Pengumuman itu tidak menyatakan perusahaan mana yang akan dijual, digabungkan atau ditutup, mahupun menetapkan aturan bagi pekerja yang terjejas. Keputusan tersebut akan menentukan kesan praktikal terhadap pekerja, pelanggan dan perkhidmatan awam yang disediakan oleh sesetengah institusi ini.

Syarikat induk akan mengubah cara pemilikan dilaksanakan

Akta SOE yang dicadangkan akan membolehkan perusahaan mempunyai pengurusan berasingan dan disusun semula di bawah syarikat induk. Jayantha berkata organisasi itu akan diperbadankan sebagai syarikat liabiliti terhad dan diberi lebih banyak kebebasan untuk bertindak balas terhadap keadaan pasaran.

Syarikat induk memiliki saham dalam syarikat lain. Di bawah model yang dicadangkan, negara boleh melaksanakan pemilikan melalui organisasi pusat itu, manakala setiap perniagaan operasi mempunyai pengurusannya sendiri. Pemerbadanan sebagai syarikat liabiliti terhad memberikan perniagaan struktur undang-undang tersendiri, dengan aset, kewajipan dan proses membuat keputusan korporat masing-masing.

Jayantha berkata perusahaan komersial milik negara dan bank milik negara akan beralih daripada kawalan birokratik tradisional kepada model korporat yang berdaya saing. Tujuannya adalah untuk membolehkan pengurusan bertindak balas dengan lebih pantas terhadap keperluan perniagaan, berbanding mengurus perusahaan komersial seperti sebuah jabatan kerajaan.

Sesetengah perniagaan yang disusun semula mungkin akhirnya disenaraikan di Bursa Saham Colombo untuk menarik pelabur swasta domestik dan pelaburan asing. Penyenaraian membolehkan pelabur membeli saham yang diniagakan di bursa. Sejauh mana pegangan kerajaan dikekalkan bergantung pada syarat sebarang penjualan saham pada masa depan.

Perbendaharaan menggariskan struktur serupa pada 2023

Cadangan syarikat induk mempunyai sejarah yang didokumenkan. Dalam ucapan pembaharuan Perbendaharaan yang disampaikan pada 5 September 2023, K M Mahinda Siriwardana, ketika itu Setiausaha Perbendaharaan dan Kementerian Kewangan, Penstabilan Ekonomi dan Dasar Negara, menghuraikan rancangan untuk menubuhkan sebuah syarikat induk milik kerajaan yang bertanggungjawab kepada Kementerian Kewangan.

Siriwardana berkata syarikat itu akhirnya akan mengambil alih aset korporat kerajaan bagi menyokong pengurusan profesional dan tadbir urus korporat. Beliau turut menghuraikan undang-undang SOE yang dicadangkan dan Akta Pengurusan Kewangan Awam sebagai sebahagian daripada rangka kerja undang-undang yang lebih luas untuk mentadbir perusahaan awam.

Program 2023 itu merangkumi pelupusan aset komersial di luar kegiatan strategik, dengan Unit Penstrukturan Semula Perusahaan Milik Negara ditubuhkan di Perbendaharaan Am. Siriwardana berkata Kabinet telah meluluskan pelupusan beberapa entiti dan penasihat urus niaga telah dilantik.

Kenyataan Jayantha kembali kepada gagasan utama itu: memisahkan pemilikan daripada pengurusan harian, menggunakan struktur syarikat induk dan menentukan aset komersial yang patut dikekalkan negara. Ucapan 2023 merekodkan rancangan kerajaan pada waktu itu; kenyataan Jayantha pada Oktober 2026 pula menggambarkan undang-undang yang masih menunggu kelulusan sebelum dikemukakan kepada Parlimen.

Kerugian sektor tenaga menjelaskan tekanan kewangan

Catatan Perbendaharaan pada 2023 memberikan gambaran tentang kos akibat kedudukan kewangan perusahaan yang lemah. Pada 2022, Lembaga Elektrik Ceylon mencatatkan kerugian sebanyak Rs. 262 bilion, manakala Perbadanan Petroleum Ceylon mengalami kerugian Rs. 615 bilion. Jumlah kerugian kedua-duanya mencecah Rs. 877 bilion, dengan perbadanan petroleum menyumbang kira-kira 70 peratus.

Siriwardana mengaitkan kerugian itu dengan kelewatan pelarasan harga, pengurusan kewangan yang lemah dan kenaikan mendadak kos import. Nilai rupee merosot daripada sekitar Rs. 200 kepada Rs. 365 bagi setiap dolar AS, manakala harga tenaga global meningkat. Oleh itu, perniagaan yang mengimport bahan api memerlukan jauh lebih banyak rupee untuk membayar bil mereka.

Harga runcit tidak mencerminkan kos tersebut sepenuhnya untuk tempoh yang berpanjangan. Perbendaharaan berkata penetapan harga petroleum mula mengambil kira kos pada Mei 2022, manakala harga elektrik diselaraskan pada Ogos 2022 dan Februari 2023, kenaikan pertama seumpamanya sejak 2013.

Perbendaharaan terpaksa memindahkan dana untuk menyokong kedua-dua perusahaan itu. Bagi orang ramai, kerugian sedemikian mewujudkan tuntutan yang bersaing terhadap dana kerajaan: wang yang digunakan untuk memastikan perusahaan terus beroperasi perlu diperoleh daripada hasil atau pinjaman.

Hutang menghubungkan utiliti, syarikat penerbangan dan bank milik negara

Perbendaharaan turut menghuraikan rantaian bil tertunggak yang menghubungkan perusahaan awam dengan bank milik negara. Lembaga elektrik dan SriLankan Airlines berhutang kepada perbadanan petroleum untuk bahan api. Perbadanan petroleum pula bergantung pada pembiayaan bank, yang sering melibatkan kos tinggi.

Hubungan itu menjelaskan mengapa penstrukturan semula melibatkan lebih daripada perubahan pengurusan syarikat. Apabila sebuah perusahaan bergelut untuk membuat pembayaran, perusahaan lain kehilangan wang tunai yang diperlukan, sementara bank yang membiayai sistem itu menghadapi pendedahan lebih besar kepada masalah pembayaran balik.

Perbadanan petroleum juga menanggung hutang besar dalam mata wang asing, sedangkan hampir semua hasilnya diperoleh dalam rupee. Rupee yang lebih lemah meningkatkan kos hutang itu dalam mata wang tempatan. Siriwardana berkata kerajaan telah mengambil alih pinjaman mata wang asing perbadanan itu yang dijamin oleh negara ke dalam kunci kira-kiranya sendiri, bersama kebanyakan pinjaman seumpamanya di lembaga elektrik.

Usaha penstrukturan semula yang lebih luas meliputi perbadanan petroleum, lembaga elektrik, SriLankan Airlines dan Pihak Berkuasa Pembangunan Jalan. Pemindahan hutang yang dijamin kepada kerajaan mengubah pihak yang merekodkan dan membayar kewajipan itu. Sumber awam masih diperlukan untuk melunaskannya, menjadikan pinjaman pada masa depan dan disiplin perbelanjaan sebagai perkara utama dalam program pembaharuan.

Pemilikan strategik dan persaingan boleh wujud bersama

Jayantha berkata kerajaan akan mengekalkan pemilikan dalam sektor utiliti strategik seperti tenaga bagi mengelakkan manipulasi pasaran oleh pihak swasta. Ini menetapkan batas kepada pengunduran yang dicadangkan daripada perniagaan biasa: negara berhasrat mengekalkan peranan pemilikan dalam sektor yang dianggap memerlukan kawalan awam.

Program Perbendaharaan pada 2023 juga berusaha meningkatkan persaingan dalam sektor tenaga. Siriwardana berkata Sinopec telah memulakan operasi komersial dalam perniagaan runcit petroleum pada minggu sebelumnya. Beliau menghuraikan rancangan untuk mengasingkan operasi penjanaan dan pengagihan elektrik dari segi operasi dan kewangan, dengan sokongan Bank Pembangunan Asia.

Pemilikan negara dan persaingan menangani bahagian pasaran yang berbeza. Kerajaan boleh mengekalkan perniagaan tenaga sambil membenarkan pembekal lain bersaing dengannya. Pengasingan aktiviti dalam sistem elektrik juga boleh memudahkan pengenalpastian kos dan penilaian prestasi setiap operasi.

Pengguna berdepan isu berkaitan: cara membayar perkhidmatan penting tanpa membiarkan kerugian terus meningkat. Pendekatan Perbendaharaan adalah mengenakan harga yang mencerminkan kos dan memberikan bantuan tunai secara langsung kepada golongan yang dikenal pasti sebagai miskin atau terdedah, berbanding mengekalkan harga bahan api dan elektrik yang rendah untuk semua pelanggan.

Pelaburan dan gaji bersaing untuk mendapatkan dana awam

Semakan Dissanayake terhadap 34 perusahaan dibuat seiring rancangan untuk meningkatkan perbelanjaan pembangunan dengan ketara. Perbelanjaan modal dijangka meningkat daripada Rs. 1,330 bilion pada 2026 kepada Rs. 2 trilion pada 2027. Ini merupakan peningkatan sebanyak Rs. 670 bilion, atau kira-kira 50 peratus.

Presiden berkata projek lebuh raya Kurunegala-Galewela, Rambukkana-Galagedara dan Kahathuduwa-Ingiriya dibiayai melalui sumber Perbendaharaan domestik, bukannya pinjaman dalam dolar. Projek elektrifikasi landasan kereta api Lembah Kelani, yang dianggarkan menelan belanja Rs. 600 bilion, juga dirancang untuk bermula pada 2027.

Pembiayaan domestik tetap memerlukan pertukaran asing apabila projek memerlukan jentera, keluli atau bahan lain yang diimport. Oleh itu, kerajaan perlu mengurus kos pembinaan dalam rupee serta dolar yang diperlukan untuk import.

Gaji sektor awam menambah satu lagi komitmen berterusan. Dissanayake berkata kenaikan gaji pokok tiga fasa yang diperuntukkan dalam Belanjawan 2025 akan menambah Rs. 330 bilion kepada bil gaji tahunan menjelang 2027, berbanding 2024. Beliau memberi bayangan bahawa elaun mungkin diberi pertimbangan lebih besar dalam Belanjawan 2028, apabila tiada lagi kenaikan gaji pokok dirancang.

Dissanayake turut menyalahkan pelantikan politik pada masa lalu atas jumlah kakitangan yang berlebihan di peringkat bawahan perkhidmatan awam, dan menyeru supaya tenaga kerja terdiri daripada profesional yang berkebolehan serta berkelayakan. Program tadbir urus terdahulu Perbendaharaan menangani kebimbangan pengurusan berkaitan melalui pelantikan ahli lembaga yang lebih baik, penyata kewangan beraudit secara berkala serta kawalan lebih ketat terhadap perolehan dan perbelanjaan modal.

Jadual perundangan masih belum dimuktamadkan

Jayantha berkata tunggakan kerja di Jabatan Penggubal Undang-undang boleh melambatkan rang undang-undang SOE. Sasaran awalnya ialah rang undang-undang itu diluluskan Parlimen menjelang akhir 2026, namun penilaian terbaharunya menjangkakan ia mungkin dikemukakan pada 2027. Pengemukaan ialah peringkat apabila Parlimen menerima rang undang-undang; kelulusan memerlukan persetujuan Parlimen.

Jayantha menjelaskan bahawa kelulusan jabatan itu perlu diperoleh terlebih dahulu:

"Pertama, kita perlu mendapatkan kelulusan daripada Jabatan Penggubal Undang-undang; jika itu selesai, sekurang-kurangnya kita boleh mengemukakannya kepada Parlimen, mungkin tahun depan," katanya.

Program pembaharuan itu kini merangkumi beberapa tahun, menggabungkan langkah kewangan terdahulu dengan cadangan perubahan pemilikan dan pengurusan:

• Mei 2022: Harga petroleum mula mencerminkan kos, menurut Perbendaharaan.
• Ogos 2022 dan Februari 2023: Harga elektrik diselaraskan untuk mencerminkan kos.
• 5 September 2023: Perbendaharaan menggariskan pelupusan pegangan, penstrukturan semula hutang, undang-undang tadbir urus dan syarikat induk milik kerajaan.
• 28 Oktober 2026: Jayantha menghuraikan rangka kerja SOE yang dicadangkan dan kemungkinan penangguhan pengemukaan rang undang-undang.
• 2027: Rang undang-undang mungkin dikemukakan kepada Parlimen, seiring rancangan peningkatan perbelanjaan modal dan permulaan elektrifikasi landasan kereta api Lembah Kelani.

Bagi perniagaan, pekerja dan pelanggan, perkembangan praktikal seterusnya bergantung pada peruntukan rang undang-undang serta keputusan yang dibuat bagi setiap institusi. Keputusan itu akan menentukan sejauh mana kebebasan pengurusan diberikan kepada perusahaan, aset mana yang bertukar pemilikan dan cara tanggungjawab perkhidmatan awam diteruskan.

Perkara Utama

• Sri Lanka merancang penjualan, penggabungan dan penstrukturan semula perusahaan milik negara terpilih, sambil mengekalkan pemilikan strategik dalam sektor tenaga.
• Jayantha berkata hanya sebilangan kecil daripada 527 entiti yang diklasifikasikan merupakan perniagaan komersial sebenar.
• Sebuah jawatankuasa Kementerian Kewangan sedang meneliti penutupan atau penggabungan 34 perusahaan.
• Undang-undang yang dicadangkan akan menyokong pengurusan berasingan, syarikat liabiliti terhad dan struktur syarikat induk.
• Lembaga elektrik dan perbadanan petroleum mencatatkan jumlah kerugian Rs. 877 bilion pada 2022, menurut Perbendaharaan.
• Rang undang-undang SOE mungkin dibentangkan di Parlimen pada 2027, lewat daripada sasaran awal untuk diluluskan pada 2026.