Zon Ekonomi Bangladesh Tarik Hampir AS$300 Juta dan Wujudkan 42,000 Pekerjaan, Kata Bank Dunia

Pelaburan dan pekerjaan beri tumpuan kepada zon perindustrian

Zon ekonomi Bangladesh menarik hampir AS$300 juta pelaburan swasta dan mewujudkan sekitar 42,000 pekerjaan dengan sokongan Bank Dunia, menurut angka daripada pejabat Bank Dunia di Bangladesh yang diumumkan pada 28 Oktober 2026. Pengumuman itu menonjolkan peranan tanah perindustrian yang tersedia, infrastruktur dan sokongan perniagaan dalam membantu syarikat memulakan pengeluaran.

Bank Dunia Bangladesh berkongsi angka itu di laman Facebook rasminya sebagai sebahagian daripada usaha untuk menggerakkan modal swasta. Secara ringkas, ini bermakna penggunaan pembiayaan pembangunan dan sokongan lain untuk membantu perniagaan melaburkan wang mereka sendiri dalam kilang, kemudahan dan pekerjaan.

Rekod projek terdahulu bank itu menunjukkan angka pelaburan yang jauh lebih besar: laporan hasil projek bertarikh 5 Mei 2021 menyatakan Projek Sokongan Pembangunan Sektor Swasta membantu menarik lebih AS$3.9 bilion pelaburan langsung swasta antara 2011 hingga 2021, selain mewujudkan kira-kira 41,000 pekerjaan. Pengumuman terbaharu itu tidak menyatakan tempoh pengukuran atau menjelaskan kaitan jumlah pelaburan dan pekerjaan tersebut dengan hasil terdahulu.

Bagi pekerja dan perniagaan, kisah sebenarnya melangkaui mana-mana angka utama itu. Program terdahulu membangunkan 1,500 ekar tanah, menyediakan infrastruktur dan kemudahan bernilai AS$407 juta, serta membantu melatih lebih 21,000 orang. Program itu juga menyokong peraturan yang mengawal zon perindustrian dan perkhidmatan yang bertujuan memudahkan pelaburan.

Butiran itu menunjukkan cara program berkenaan berfungsi: pembiayaan awam dan pembangunan membantu menyediakan tapak serta institusi, sementara syarikat swasta melabur dalam perniagaan. Pekerjaan bergantung pada penyatuan kedua-dua bahagian itu, termasuk tanah yang boleh digunakan, bekalan elektrik dan air, sambungan pengangkutan serta pekerja yang mampu mengisi pekerjaan berkenaan.

Perkhidmatan yang disediakan zon ekonomi

Bangladesh memilih untuk membangunkan zon ekonomi khas, sebahagiannya kerana perniagaan sukar mendapatkan tanah yang sesuai bagi projek perindustrian baharu. Laporan Bank Dunia pada 2021 menerangkan bagaimana peningkatan produktiviti pertanian pada 1990-an mendorong jutaan pekerja beralih ke sektor pembuatan dan perkhidmatan di bandar, sementara kekurangan tanah mengekang pelaburan baharu.

Zon ekonomi menghimpunkan tapak perindustrian dan perkhidmatan sokongan di kawasan yang ditetapkan. Syarikat masih perlu menubuhkan dan mengendalikan perniagaannya, tetapi akses kepada tanah yang sudah disediakan dan infrastruktur bersama boleh mengurangkan sebahagian kerja yang diperlukan untuk memulakan operasi di tapak yang belum dibangunkan.

Projek Sokongan Pembangunan Sektor Swasta menggabungkan pembinaan dengan sokongan kepada agensi kerajaan, syarikat dan pekerja. Usaha itu membantu menubuhkan Pihak Berkuasa Zon Ekonomi Bangladesh, yang dikenali sebagai BEZA, dan Pihak Berkuasa Taman Teknologi Tinggi Bangladesh, atau BHTPA.

Institusi-institusi ini menerima bantuan untuk menilai kesesuaian tanah awam bagi pembangunan, menyediakan zon dan taman teknologi, serta mengeluarkan lesen. Kerja pentadbiran ini penting, sama seperti pembinaan: pelabur memerlukan organisasi yang mampu menilai tapak, memproses permohonan dan mengurus peraturan operasi perniagaan.

Jalan raya, air dan kuasa di sebalik angka

Kerja fizikal projek itu merangkumi pembinaan jalan raya sepanjang 26 kilometer, benteng sepanjang 14 kilometer, lapan jambatan, tiga pencawang elektrik dan dua takungan air. Bersama kemudahan lain, Bank Dunia menilai infrastruktur yang disediakan itu pada harga AS$407 juta.

Kilang bergantung pada sambungan ini setiap hari. Jalan raya dan jambatan mengangkut bahan binaan, pekerja dan barangan siap. Pencawang membantu menyalurkan elektrik kepada pengguna perindustrian, manakala takungan menyokong bekalan air. Penyediaan perkhidmatan ini di seluruh kawasan perindustrian membolehkan setiap perniagaan dibangunkan berasaskan kemudahan bersama.

Program itu menyokong pembangunan Bangabandhu Sheikh Mujib Shilpa Nagar 1 dan Zon Ekonomi Mongla, termasuk membawa zon-zon itu ke pasaran melalui perjanjian pajakan swasta. Program itu juga menyediakan tanah untuk Bangabandhu Sheikh Mujib Shilpa Nagar 2.

Bank Dunia berkata projek itu menarik pelabur utama asing pertama Bangladesh dalam pasaran pembangunan dan pengendalian zon ekonomi. Pelabur utama ialah peserta besar yang menyertai pada peringkat awal; komitmen mereka boleh membantu memulakan pembangunan dan menarik perniagaan lain. Dalam kes ini, pelaburan itu melibatkan syarikat yang bertanggungjawab membangunkan dan mengendalikan zon berkenaan.

Siapa membiayai kerja-kerja persediaan?

Projek Sokongan Pembangunan Sektor Swasta menerima kredit AS$170 juta daripada Persatuan Pembangunan Antarabangsa, institusi Bank Dunia yang menyediakan pembiayaan dengan syarat yang menguntungkan kepada negara yang layak. Jabatan Pembangunan Antarabangsa United Kingdom, yang kemudiannya menjadi sebahagian daripada Pejabat Luar, Komanwel dan Pembangunan, memberikan geran lebih AS$20 juta.

Geran British itu menyokong pembinaan dan bantuan teknikal, termasuk perancangan induk, promosi pelaburan, khidmat nasihat urus niaga dan pembangunan kemahiran. Program iklim pelaburan berasingan yang dibiayai British dan diuruskan oleh Perbadanan Kewangan Antarabangsa turut menyokong bantuan teknikal.

Kredit AS$170 juta daripada Persatuan Pembangunan Antarabangsa dan geran lebih AS$20 juta itu merupakan pembiayaan pembangunan untuk program berkenaan. Lebih AS$3.9 bilion yang direkodkan bagi tempoh 2011 hingga 2021 pula ialah pelaburan perniagaan swasta. Pengasingan kategori ini membantu menjelaskan model pembiayaan: sokongan pembangunan membiayai kerja pemudah cara, sementara syarikat melaburkan modal dalam kegiatan komersial.

BEZA, BHTPA dan Pihak Berkuasa Zon Pemprosesan Eksport Bangladesh ialah agensi pelaksana utama. Program itu turut menyelaras usaha dengan persatuan yang mewakili pengilang pakaian, pengeluar pakaian rajut, pusat panggilan, perniagaan penyumberan luar dan syarikat perisian, sekali gus menghubungkan usaha berkenaan dengan beberapa sektor ekonomi.

Sejauh mana pekerja mendapat manfaat?

Hasil Bank Dunia pada 2021 merekodkan kira-kira 41,000 pekerjaan, dengan wanita mengisi 24 peratus daripadanya. Angka itu hampir satu daripada empat pekerjaan. Wanita merangkumi 31 peratus daripada lebih 21,000 orang yang menerima latihan kemahiran, atau hampir satu daripada tiga peserta latihan.

Perbezaan tujuh mata peratusan itu menunjukkan penyertaan wanita lebih tinggi dalam latihan berbanding pekerjaan yang direkodkan oleh projek berkenaan. Latihan dan pekerjaan mengukur peringkat penyertaan yang berbeza: kursus boleh mempersiapkan seseorang untuk bekerja, sementara jumlah pekerjaan merekodkan pekerjaan yang diwujudkan.

Program itu melatih pekerja teknologi maklumat dan eksekutif serta membantu syarikat menambah baik proses dalaman dan mutu hasil keluaran mereka. Sokongan untuk mendapatkan pensijilan kualiti antarabangsa merupakan sebahagian daripada usaha tersebut. Pensijilan sedemikian memberikan pelanggan cara yang diiktiraf untuk menilai sama ada pembekal memenuhi piawaian tertentu.

Usaha program dalam bidang pekerjaan turut merangkumi keadaan di tempat kerja. Program itu menyokong pematuhan terhadap kod bangunan dan program kaunselor sosial dan alam sekitar di zon pemprosesan eksport yang memberi khidmat kepada kira-kira 500,000 pekerja. Skop lebih luas itu turut melibatkan pekerja di operasi sedia ada, selain usaha program mewujudkan pekerjaan baharu.

Keselamatan dan piawaian alam sekitar sebahagian daripada program

Bencana kilang di Bangladesh pada 2012 dan 2013, termasuk kebakaran dan keruntuhan bangunan, menjadikan keselamatan perindustrian isu dasar yang mendesak. Laporan Bank Dunia mengaitkan program zon ekonomi itu dengan keperluan untuk pertumbuhan perindustrian yang lebih bertanggungjawab dari segi sosial dan alam sekitar.

Projek itu membantu membangunkan Dasar Zon Ekonomi Swasta, Dasar Kebajikan Pekerja Zon Ekonomi Bangladesh, Akta Perkhidmatan Setempat dan Peraturan Pengurusan Dana Zon Ekonomi Bangladesh. Langkah-langkah ini menangani pengurusan zon, perlindungan pekerja di bawah dasar kebajikan, penyediaan perkhidmatan dan pengurusan dana.

Akta Perkhidmatan Setempat merupakan sebahagian daripada usaha memudahkan prosedur pentadbiran. Konsep asas pusat sehenti ialah memudahkan pelabur mendapatkan kelulusan dan perkhidmatan yang diperlukan untuk beroperasi, tanpa perlu mengurus setiap proses secara berasingan.

Encik Chaminda, yang dikenal pasti oleh Bank Dunia sebagai pengurus kemampanan di Hop Yick Ltd. di Bangladesh, menyifatkan peningkatan dalam pengurusan alam sekitar syarikatnya, akses ke pasaran Eropah dan pensijilan alam sekitar. Beliau berkata syarikat itu telah:

mencapai pengurangan pelepasan sebanyak 9.31 peratus

Kisah beliau memberikan contoh nyata perubahan perniagaan yang cuba disokong oleh program itu: prestasi alam sekitar yang lebih baik, di samping keupayaan menjual ke pasaran antarabangsa. Bank Dunia turut merekodkan pengiktirafan serantau kepada syarikat itu melalui anugerah emas LCMP.

Daripada program pertama kepada pengganti bernilai AS$500 juta

Bank Dunia meluluskan projek Pelaburan Swasta dan Keusahawanan Digital bernilai AS$500 juta, yang dikenali sebagai PRIDE, pada 19 Jun 2020. Laporan hasilnya pada 2021 menyifatkan PRIDE sebagai kesinambungan Projek Sokongan Pembangunan Sektor Swasta.

Matlamat PRIDE yang dinyatakan termasuk mewujudkan pekerjaan, menarik pelaburan swasta dan menyokong kelestarian alam sekitar di zon ekonomi serta taman teknologi perisian yang mengambil bahagian. Reka bentuknya merangkumi tenaga boleh diperbaharui, penambahbaikan kecekapan tenaga dan program geran untuk menggalakkan pelaburan dalam pengeluaran yang lebih mesra alam.

Tarikh-tarikh utama memberikan konteks kepada pengumuman pelaburan tersebut:

• 2011 hingga 2021: Projek Sokongan Pembangunan Sektor Swasta membantu menarik lebih AS$3.9 bilion pelaburan swasta dan mewujudkan kira-kira 41,000 pekerjaan.
• 19 Jun 2020: Bank Dunia meluluskan projek PRIDE bernilai AS$500 juta.
• 5 Mei 2021: Bank Dunia menerbitkan laporan terperinci mengenai hasil projek terdahulu.
• 28 Oktober 2026: Angka daripada Bank Dunia Bangladesh diumumkan, menunjukkan pelaburan swasta hampir AS$300 juta dan sekitar 42,000 pekerjaan.

Program pengganti itu meluaskan tumpuan daripada menjadikan tapak perindustrian boleh digunakan kepada usaha menambah baik cara perniagaan yang mengambil bahagian menggunakan tenaga dan mengurus pengeluaran. Bagi kilang, kecekapan tenaga yang lebih tinggi bermakna penggunaan tenaga yang lebih rendah untuk jumlah keluaran tertentu, sekali gus berpotensi mengurangkan kos operasi dan pelepasan.

Mengapa hasil ini penting kepada keperluan pembiayaan Bangladesh

Pengumuman pelaburan terbaharu Bangladesh dibuat ketika kerajaan berusaha mendapatkan pembiayaan Bank Dunia tambahan bagi sektor tenaga, pertanian dan perbankan. Pada 22 Oktober, kerajaan sedang mendapatkan pembiayaan AS$3.77 bilion bagi tahun kewangan 2027, terdiri daripada AS$2.77 bilion untuk projek dan AS$1 bilion dalam bentuk sokongan belanjawan langsung.

Permohonan itu merangkumi jaminan AS$350 juta untuk import gas asli cecair, AS$450 juta bagi pembaharuan sektor kewangan dan AS$300 juta untuk bekalan baja. Cadangan tersebut masih dalam rundingan, serentak dengan perbincangan mengenai rangka kerja pembiayaan lebih luas bernilai AS$10 bilion dalam tempoh tiga tahun.

Tenaga dan perbankan berkait langsung dengan kegiatan perindustrian yang ingin disokong oleh zon ekonomi. Kilang memerlukan bekalan elektrik dan bahan api yang boleh diharap untuk beroperasi, sementara perniagaan memerlukan bank yang berfungsi untuk mengurus pembayaran dan menyediakan pembiayaan. Tanah perindustrian yang tersedia menangani satu kategori keperluan pelaburan; perkhidmatan yang boleh diharap dan akses kepada dana memenuhi keperluan lain.

Hasil zon ekonomi memberikan rekod nyata tentang perkara yang boleh disediakan melalui sokongan pembangunan: tanah dengan kemudahan, sambungan pengangkutan, institusi, latihan dan pelaburan perniagaan swasta. Bagi Bangladesh, tugas utamanya ialah memanfaatkan asas-asas itu untuk menghasilkan pengeluaran dan pekerjaan yang berterusan, sambil memperbaik keadaan bagi mereka yang melakukan kerja tersebut.

Perkara Utama

• Bank Dunia Bangladesh menyatakan zon ekonomi menarik hampir AS$300 juta pelaburan swasta dan mewujudkan sekitar 42,000 pekerjaan.
• Laporan hasil terdahulu bank itu merekodkan lebih AS$3.9 bilion pelaburan swasta dan kira-kira 41,000 pekerjaan sepanjang 2011 hingga 2021.
• Projek terdahulu membangunkan 1,500 ekar tanah dan menyediakan infrastruktur serta kemudahan bernilai AS$407 juta.
• Wanita mengisi 24 peratus pekerjaan yang direkodkan pada 2021 dan merangkumi 31 peratus peserta latihan.
• Program itu menerima kredit AS$170 juta daripada Persatuan Pembangunan Antarabangsa dan geran British lebih AS$20 juta.
• Projek pengganti PRIDE bernilai AS$500 juta diluluskan pada Jun 2020, dengan matlamat berkaitan pelaburan, pekerjaan dan alam sekitar.