MBG 2.0 Indonesia Sasar Keselamatan Dapur dan Rasuah dalam Program Makanan Percuma

58 Juta Penerima Manfaat, Keselamatan Dapur Diteliti

Agensi Pemakanan Kebangsaan Indonesia (BGN) menggariskan rombakan program makanan berkhasiat percumanya selepas mengesahkan lebih 58 juta penerima manfaat dan 26,723 dapur. Perubahan itu menyasarkan risiko keracunan makanan, kos perolehan yang dinaikkan dan penyeliaan lemah dalam rangkaian 27,485 dapur.

Ketua BGN Sudaryono membentangkan perubahan itu di Jakarta pada 29 Oktober 2026, ketika menilai 100 hari pertamanya memegang jawatan. Dikenali sebagai MBG 2.0, rombakan itu menggabungkan kawalan perbelanjaan yang lebih ketat, pensijilan kebersihan wajib, penyimpanan makanan yang lebih baik, akses awam kepada maklumat program dan penyelarasan lebih erat dengan kerajaan tempatan.

Agensi itu melaporkan perbelanjaan belanjawan sebanyak Rp165 trilion bagi 2026 dan menyifatkan Rp44 trilion lagi sebagai wang awam yang dikembalikan kepada perbendaharaan negara melalui penjimatan dan pemulihan dana. Angka-angkanya turut menunjukkan jangkauan ekonomi program itu: 1.03 juta pekerja aktif, termasuk kakitangan dan sukarelawan, serta 80,315 pembekal tempatan.

Sudaryono berkata skala program itu mesti disertai pengurusan yang sewajarnya. Beliau menyifatkan tiga keutamaan: memerangi rasuah, memperkukuh tadbir urus dan penyeliaan, serta meningkatkan ketelusan dan kerjasama.

Mesej utamanya ialah MBG mesti berskala besar dan diuruskan dengan baik. Ketua BGN itu berkata:

MBG ini program besar, tidak hanya besar tapi harus benar. Itu targetnya.

Perubahan praktikalnya meliputi setiap peringkat, daripada pembelian ayam mentah hinggalah saat seorang kanak-kanak menerima makan tengah hari. Antaranya ialah pemeriksaan pengurus dapur sebelum subuh, pengedap dan label pada hidangan, serta percubaan kamera yang bertujuan mengesan pengendalian makanan tidak selamat.

Petunjuk daripada Angka Dapur

Angka pengesahan BGN menunjukkan 762 dapur belum termasuk dalam jumlah yang disahkan. Sebanyak 26,723 dapur yang disahkan mewakili kira-kira 97.2 peratus daripada 27,485 dapur yang disenaraikan agensi itu. Pengesahan menyemak rekod program; secara berasingan, BGN mewajibkan dapur memiliki sijil kebersihan dan sanitasi yang dikenali sebagai SLHS.

Sudaryono menghuraikan struktur penyeliaan yang sukar mengimbangi perkembangan program. Kira-kira 700 kakitangan BGN mengawasi sekitar 27,000 dapur dengan prasarana pemantauan yang sangat terhad, katanya. Angka anggaran itu bersamaan hampir 39 dapur bagi setiap kakitangan agensi.

Angka 1.03 juta pekerja aktif merangkumi tenaga kerja program yang lebih luas, manakala angka jauh lebih kecil yang disebut Sudaryono merujuk kepada kakitangan agensi yang mengawasinya. Jurang itu membantu menjelaskan sebab BGN beralih kepada pemantauan jarak jauh, kerjasama tempatan dan aduan awam selain pemeriksaan fizikal.

Keadaan dapur turut diteliti. Sudaryono berkata kelemahan melibatkan bangunan, keupayaan kakitangan, perolehan dan perkhidmatan. Satu aduan yang diterima BGN menyebut kegiatan memasak dijalankan di bawah bahagian bangunan yang digunakan untuk sarang burung walit, sekali gus menunjukkan sebab kesesuaian lokasi dapur menjadi sebahagian daripada rombakan itu.

Perubahan Perolehan Sasar Orang Tengah dan Harga Dinaikkan

Sudaryono mendakwa lokasi operasi dapur telah diperdagangkan, permohonan dana dinaikkan dan harga bahan dikawal melalui amalan monopoli. Beliau berkata rasuah yang disyaki berlaku pada beberapa peringkat organisasi, termasuk di dapur, dan beberapa individu sedang berdepan proses undang-undang.

Langkah BGN termasuk menutup dapur yang gagal memenuhi syarat dan memperbaharui perjanjian kerjasama dengan yayasan serta Satuan Pelayanan Pemenuhan Gizi (SPPG), iaitu unit perkhidmatan pemakanan yang mengendalikan dapur. Sudaryono turut berikrar mengambil tindakan terhadap yayasan yang bertindak sebagai orang tengah serta perolehan bermasalah.

Pelaporan kewangan harian kini menjadi syarat untuk pembiayaan diteruskan. Menurut pendekatan yang diumumkan agensi itu, pembayaran kepada dapur yang gagal melaporkan penggunaan wang setiap hari akan dihentikan. Insentif yayasan ditetapkan semula kepada Rp2,000 bagi setiap hidangan.

BGN turut membangunkan LokaMBG, platform untuk membeli bahan makanan. Matlamat yang dinyatakan ialah mencegah harga dinaikkan dan monopoli, merekodkan urus niaga serta memudahkan pengesanan asal produk. Bagi dapur yang membeli makanan setiap hari, rekod pembelian membolehkan penyelia membandingkan pesanan, bayaran dan asal bahan.

Pecahan Tuntutan Rp44 Trilion

BGN mengaitkan angka penjimatan dan pemulihan Rp44 trilion kepada empat kategori: penjimatan belanjawan agensi sebanyak Rp38 trilion, insentif yayasan Rp2.5 trilion, dana operasi dapur Rp3 trilion dan kira-kira Rp500 bilion yang dipulihkan daripada baki dalam akaun maya rekaan. Jumlah komponen itu ialah Rp44 trilion.

Langkah-langkah itu menggabungkan pengurangan perbelanjaan yang dirancang dengan pemulihan baki akaun. Sudaryono berkata tujuannya adalah untuk melindungi wang awam sambil memastikan kanak-kanak terus menerima makanan. Tindakan terhadap ratusan akaun SPPG rekaan turut disifatkan sebagai sebahagian daripada usaha mengemas kewangan.

Satu bahagian penjelasan belanjawan memerlukan penjelasan lanjut. Sudaryono menyebut peruntukan Rp268 trilion dan keperluan yang disemak semula sebanyak Rp229 trilion, sambil berkata Rp38 trilion telah dikembalikan. Perbezaan antara dua angka yang disebut itu ialah Rp39 trilion, meninggalkan Rp1 trilion yang tidak dijelaskan dalam pengiraan tersebut.

Angka perbelanjaan Rp165 trilion merujuk kepada pelaksanaan belanjawan yang dilaporkan bagi 2026. Pembaca perlu melihat angka itu bersama pecahan penjimatan untuk memahami wang yang digunakan bagi menjalankan program dan pengurangan yang menurut BGN telah dibuat.

Penyimpanan Sejuk Titik Lemah di Luar Jawa

Sudaryono mengenal pasti kekurangan kemudahan penyimpanan sejuk sebagai masalah khusus di luar Jawa, apabila bekalan protein haiwan perlu dihantar melalui kawasan yang mempunyai kemudahan penyimpanan dan pengedaran yang tidak sekata. Beliau mengaitkan masalah kesihatan di beberapa lokasi di Sulawesi dengan ayam yang tidak disimpan dalam keadaan sejuk.

Rantaian sejuk bermaksud mengekalkan makanan pada suhu terkawal yang sesuai sepanjang penyimpanan dan pengangkutan. Ayam yang menjadi terlalu panas boleh menyebabkan bakteria membiak sebelum dimasak dan dihidangkan. Sudaryono menegaskan bahawa masa dan suhu sama-sama penting ketika mengendalikan hidangan dan bahan-bahannya.

BGN telah membincangkan keperluan kemudahan penyimpanan sejuk dan pengedaran dengan Dewan Perniagaan dan Perindustrian Indonesia (Kadin) serta Persatuan Usahawan Muda Indonesia (HIPMI). Sudaryono menyifatkan terdapat peluang untuk perniagaan tempatan membekalkan bahan, menghantar makanan dan mengendalikan kemudahan penyimpanan.

Perusahaan tempatan sudah memainkan peranan besar dalam program itu. BGN berkata 82.83 peratus daripada 80,315 pembekalnya ialah perusahaan mikro, kecil atau sederhana, bersamaan kira-kira 66,525 pembekal. Oleh itu, penyejukan yang lebih baik akan mempengaruhi keselamatan makanan dan perniagaan yang bertanggungjawab menghantar makanan dengan boleh diharap.

Bagi wilayah di luar Jawa, cabaran operasinya jelas: peluasan pengedaran makanan memerlukan tempat yang sesuai untuk menyimpan makanan mudah rosak serta cara mengekalkannya sejuk semasa penghantaran. Penyeliaan dapur dan pelaburan dalam rantaian bekalan perlu bergerak seiring.

Sijil, Pemeriksaan Awal dan Kamera

BGN berkata setiap dapur SPPG mesti memiliki sijil kebersihan dan sanitasi SLHS serta kakitangan memasak yang kompeten atau berpengalaman. Prosedur operasi standard sedang diperketat merentas pembelian, penyediaan, penyimpanan dan pengedaran, disokong pemeriksaan mengejut dan taklimat harian.

Kehadiran pengurus dapur dipantau dalam talian setiap hari antara 2 pagi hingga 8 pagi Waktu Indonesia Barat. Kakitangan yang gagal mematuhi syarat boleh menerima surat amaran. Tempoh pemantauan awal itu meliputi waktu dapur menyediakan makanan untuk dihantar.

Kira-kira 70 dapur menyertai percubaan CCTV, dengan sekitar 300 lagi dirancang. BGN berhasrat menghubungkan kamera kepada pemantauan pusat dan menggunakan kecerdasan buatan untuk mengenal pasti kemungkinan pelanggaran, seperti bahan diletakkan di atas lantai, kakitangan bekerja tanpa sarung tangan atau sayur dipotong di kawasan tidak bersih.

70 dapur awal itu mewakili kira-kira 0.25 peratus daripada keseluruhan rangkaian. Penambahan 300 dapur akan menjadikan liputannya sekitar 1.35 peratus, menunjukkan sejauh mana sistem kamera itu perlu diperluas untuk meliputi semua dapur yang disenaraikan. Tiada jadual pemasangan di seluruh negara diberikan.

Pengedap dan label makanan ialah satu lagi langkah perlindungan yang dirancang, bertujuan memberikan maklumat tentang kesesuaian hidangan untuk dimakan. BGN melaksanakan langkah-langkah ini bersama kawalan suhu dan peraturan pengendalian sepanjang proses penyediaan makanan.

Apa Berlaku Jika Sesuatu Tidak Kena?

BGN telah menetapkan panduan teknikal bagi pengurusan risiko dan tindak balas krisis, termasuk kes keracunan makanan yang disyaki serta kemalangan semasa operasi program. Panduan itu bertujuan menyusun tindakan segera, penyiasatan dan tindakan susulan apabila sesuatu insiden berlaku.

Dapur boleh digantung sementara, diperiksa dan ditutup secara kekal jika pelanggaran yang disengajakan dan serius dikenal pasti. Sudaryono turut berkata pekerja yang melanggar syarat akan dikenakan tindakan tegas.

Ibu bapa, guru, pengetua sekolah, sukarelawan kesihatan masyarakat dan penduduk lain dijemput membantu memantau penghantaran. BGN berkata pihaknya memperkukuh pengendalian aduan supaya laporan boleh diterima, disemak dan diambil tindakan.

Sudaryono turut menyeru kementerian dan kerajaan tempatan supaya terlibat sebelum masalah timbul. Beliau mengkritik pendekatan terdahulu apabila pemimpin tempatan kadangkala hanya dilibatkan selepas insiden keracunan, walaupun mereka tidak banyak terlibat dalam pemilihan lokasi dapur atau sekolah penerima.

Penglibatan kerajaan tempatan lebih awal akan membawa keputusan tentang bangunan, laluan pengedaran dan keperluan sekolah ke peringkat perancangan. Semua itu ialah perkara praktikal yang menentukan sama ada sesebuah dapur dapat menyajikan makanan kepada kanak-kanak yang ditugaskan kepadanya dengan selamat dan tepat pada masanya.

Menu Awam dan Kemungkinan Perubahan di Sekolah

Radar MBG bertujuan membolehkan orang ramai meneliti menu harian, kandungan pemakanan, lokasi dapur dan nama ketua dapur. Sudaryono menyifatkan platform itu sebagai sebahagian daripada usaha meningkatkan ketelusan penggunaan wang awam.

Bagi keluarga, maklumat itu boleh memudahkan semakan perkhidmatan makanan: dapur mana yang membekalkan makanan kepada sekolah, siapa yang bertanggungjawab dan makanan apa yang sepatutnya dihantar. Akses awam ini disertakan dengan janji agensi untuk mengambil tindakan susulan terhadap aduan.

BGN turut membangunkan perkhidmatan bufet di sekolah. Menurut pendekatan yang dihuraikan, murid boleh mengambil makanan mengikut keperluan sambil mematuhi peraturan penyajian dan menyesuaikan pilihan dengan makanan yang tersedia. Matlamatnya adalah untuk menyelaraskan saiz hidangan dengan selera dan mengurangkan lebihan makanan.

Cadangan itu bergantung pada kesediaan sekolah dan dapur untuk mengurus penyajian, pengedaran dan keselamatan makanan. Dengan penyeliaan yang sesuai, BGN turut melihat hidangan bersama sebagai peluang untuk murid berlatih beratur, menjaga kebersihan dan bertanggungjawab terhadap persekitaran mereka.

Penilaian akan meneliti kualiti makanan, jumlah yang dimakan kanak-kanak, lebihan makanan, ketepatan rekod penerima manfaat dan kecekapan kos. Secara keseluruhan, ukuran itu akan membantu menunjukkan sama ada makanan sampai kepada kanak-kanak yang disasarkan dan benar-benar dimakan.

Langkah yang Dimulakan dalam 100 Hari Pertama

Penilaian Sudaryono mengaitkan perubahan kepimpinan dengan usaha lebih luas untuk mengalihkan MBG daripada peluasan pesat kepada operasi yang diselia dengan lebih teliti. Tarikh dan langkah utama ialah:

• 22 Julai 2026: Sudaryono dilantik sebagai ketua BGN oleh Presiden Prabowo Subianto.
• Dalam 100 hari pertamanya: BGN menjalankan pengesahan, semakan perbelanjaan, penyemakan semula perjanjian dapur dan pengukuhan pemantauan.
• 29 Oktober 2026: Sudaryono membentangkan rombakan MBG 2.0 dan angka prestasi di Jakarta.
• Langkah operasi seterusnya: BGN merancang menambah kira-kira 300 dapur kepada percubaan CCTV dan terus membangunkan alat pembelian serta pemantauan awam.

Insentif kerajaan tempatan turut menjadi sebahagian daripada perbincangan. Sudaryono berkata program insentif Kementerian Dalam Negeri bernilai Rp1 trilion meliputi prestasi kerajaan tempatan yang lebih luas, dengan MBG berpotensi menjadi salah satu kriteria penilaian bersama inflasi, pengangguran dan kemiskinan. Ukuran berkaitan bantut, iaitu pertumbuhan terbantut akibat kekurangan zat makanan berpanjangan, masih sedang dibangunkan.

Sudaryono berhujah bahawa kejayaan perlu merangkumi kualiti menu, pengambilan makanan dan pemakanan kanak-kanak, bukan sekadar pengedaran hidangan. Beliau turut berkata perubahan pada tumbesaran dan perkembangan kanak-kanak memerlukan masa untuk dilihat. Oleh itu, MBG 2.0 menggariskan dua tugas yang saling berkaitan: menjadikan hidangan hari ini lebih selamat dan membina perkhidmatan yang mampu menyokong pemakanan secara konsisten.

Perkara Utama

• BGN melaporkan lebih 58 juta penerima manfaat yang disahkan dan 26,723 dapur yang disahkan daripada 27,485.
• MBG 2.0 mengutamakan tindakan terhadap rasuah, penyeliaan lebih kukuh, ketelusan dan kerjasama.
• BGN melaporkan penjimatan dan pemulihan sebanyak Rp44 trilion, walaupun satu pengiraan belanjawan yang disebut mempunyai jurang Rp1 trilion.
• Kekurangan kemudahan penyimpanan sejuk, khususnya di luar Jawa, menjadi kebimbangan utama keselamatan makanan.
• Langkah perlindungan dapur termasuk pensijilan kebersihan, tukang masak berpengalaman, pemantauan harian, pemeriksaan dan percubaan CCTV.
• Radar MBG bertujuan menerbitkan menu dan maklumat dapur, manakala perkhidmatan bufet sedang dibangunkan untuk menambah baik saiz hidangan dan mengurangkan pembaziran.