Hampir Separuh Isi Rumah Bangladesh Berhutang Apabila Kos Sara Hidup Mengatasi Pendapatan

Jurang Tk 1,798 menekan belanjawan isi rumah

Hampir separuh isi rumah di Bangladesh berhutang untuk menampung peningkatan kos sara hidup, menurut Biro Statistik Bangladesh (BBS), apabila purata perbelanjaan bulanan melebihi pendapatan dan keluarga mengurangkan pembelian makanan, menangguhkan lawatan perubatan serta menghabiskan simpanan.

Tinjauan Taraf Hidup BBS merekodkan purata pendapatan isi rumah bulanan sebanyak Tk 33,513 dan perbelanjaan sebanyak Tk 35,311. Perbezaan sebanyak Tk 1,798 itu bersamaan kira-kira 5.4% daripada purata pendapatan. Seramai 47.42% isi rumah melaporkan bahawa mereka berhutang untuk menguruskan kos sara hidup.

Keluarga luar bandar paling terdedah kepada hutang: 51.91% berhutang, berbanding 40.19% di kawasan bandar dan 32.11% di bandar raya utama. Kadar luar bandar 11.72 mata peratusan lebih tinggi daripada kadar bandar, menunjukkan tekanan ini jauh melangkaui kawasan kejiranan mahal di Dhaka.

Di sebalik angka itu, terdapat pelbagai jalan menuju ketidakjaminan kewangan. Seorang tukang cuci yang memperoleh Tk 16,000 sebulan mengurangkan pembelian barang dapur sambil membayar pinjaman migrasi. Sebuah keluarga yang bergantung pada dana persaraan dan pendapatan sewa menggantikan hutang lama dengan pinjaman baharu. Seorang lelaki berpendapatan lebih Tk 100,000 sebulan mengeluarkan wang daripada simpanan kerana bil perubatan.

Angka BBS bagi September 2026 membantu menjelaskan tekanan ini. Harga pengguna meningkat 8.34% berbanding setahun sebelumnya, manakala kadar pertumbuhan upah nasional ialah 7.9%. Bagi pekerja yang pendapatannya mengikut corak itu, kenaikan gaji sekalipun tidak mampu membeli sebanyak dahulu.

Penjagaan kesihatan menambah satu lagi lapisan risiko. Kajian kerajaan menggunakan data isi rumah 2022 mendapati pembayaran perubatan langsung menyebabkan 10.8 juta orang jatuh di bawah garis kemiskinan, menunjukkan bagaimana penyakit boleh menukar belanjawan yang ketat menjadi kemerosotan kewangan berpanjangan.

Tukang cuci mengurangkan pembelian makanan sambil membayar pinjaman migrasi

Nurjahan Mina, 38, bekerja sebagai tukang cuci perbandaran dan pembantu rumah. Pendapatan bulanannya sebanyak Tk 16,000 perlu menampung keperluan keluarga di samping bayaran untuk pinjaman Tk 100,000 yang dipinjam daripada tuan rumah di Dhaka bagi membantu menantu lelakinya berhijrah ke luar negara.

Mina berkata beliau menyumbang Tk 5,000 sebulan untuk membayar balik pinjaman. Jumlah itu sahaja sudah menggunakan 31.25% daripada pendapatannya. Beliau menyatakan kadar faedahnya ialah Tk 100 bagi setiap seribu, tetapi tempoh yang dirujuk oleh caj itu tidak dinyatakan, maka kadar faedah tahunan tidak dapat dikira.

Mina menceritakan cara beliau mencukupkan wang yang tinggal untuk membeli makanan:

"Saya membeli barang dapur sehari, kemudian tidak membelinya keesokan hari. Pada hari saya tidak membeli-belah, saya makan lebihan makanan dari hari sebelumnya atau apa-apa makanan yang diberikan oleh isi rumah tempat saya bekerja," katanya.

Kos memasaknya meningkat dengan ketara. Menurutnya, tong LPG yang dahulunya berharga Tk 1,550 kini berharga kira-kira Tk 2,400, iaitu peningkatan sekitar 55%. Kos elektrik untuk biliknya pula kira-kira Tk 1,000 sebulan.

Mina berkata pendapatannya daripada kerja rumah tidak berubah. Beliau tidak mempunyai simpanan, cuba mengelakkan rawatan perubatan dan meminjam daripada saudara-mara atau kenalan apabila kecemasan menyebabkan rawatan tidak dapat dielakkan. Anaknya bekerja, tetapi menurutnya, tidak menyumbang kepada sewa atau makanan.

Beliau kini mempertimbangkan pinjaman NGO untuk membayar hutang sedia ada. Bagi Mina, langkah itu hanya menukar pemberi pinjaman, sementara pendapatan masa depan tetap terikat dengan bayaran balik.

Ansuran pinjaman menekan keluarga berpendapatan daripada hartanah

Masuma Begum, 56, tinggal di Baridhara, Dhaka, bersama keluarga seramai lima orang. Isi rumahnya bergantung pada dana persaraan suaminya serta pendapatan sewa daripada hartanah kediaman dan komersial di daerah asalnya.

Pinjaman bank yang besar menekan pendapatan itu. Begum berkata keluarga terpaksa memperbaharui pinjaman atau mengambil pinjaman baharu untuk membayar pinjaman sedia ada, sementara simpanan kecemasan yang besar tidak lagi tersedia.

Begum menceritakan kesukaran memenuhi bayaran bulanan kepada bank:

"Pendapatan isi rumah kami tidak meningkat, tetapi perbelanjaan kami meningkat. Kami bergelut untuk menguruskan EMI bulanan bagi pinjaman bank yang besar," katanya.

EMI ialah ansuran bulanan berjadual bagi sesuatu pinjaman. Keluarga Begum perlu membuat bayaran itu di samping caj perkhidmatan flat yang meningkat daripada Tk 4,200 kepada Tk 5,000, iaitu kenaikan kira-kira 19%, serta bil elektrik yang lebih tinggi.

Rumahnya mempunyai sambungan gas Titas tetapi tiada bekalan gas, menyebabkan keluarga itu perlu menggunakan tong LPG dan dapur induksi elektrik. Katanya, tong gas yang dahulunya berharga Tk 1,700 kini berharga Tk 2,400 hingga Tk 2,500. Apabila makanan menjadi terlalu mahal, keluarga itu berhenti membeli barangan tertentu. Lawatan ke doktor juga diminimumkan.

Penjagaan kesihatan menghakis ruang untuk menyimpan

Md Bashir, nama yang digunakan untuk melindungi identitinya, memperoleh lebih Tk 100,000 sebulan di Dhaka. Pada usia 45 tahun, beliau menanggung keluarga seramai tiga orang termasuk ibunya yang berusia 78 tahun, yang memerlukan perbelanjaan tetap untuk ubat-ubatan dan rawatan.

Bashir dan isterinya juga sedang menjalani rawatan kesuburan. Jumlah perbelanjaan perubatan mereka mencecah Tk 40,000 hingga Tk 45,000 sebulan. Mereka mendapatkan rawatan di hospital dengan harga sederhana dan bukannya di pusat yang paling mahal, namun kos penjagaan kesihatan tetap mengehadkan ruang untuk menyimpan.

Bashir menjelaskan sebab beliau menganggap rawatan itu penting:

"Ada orang mungkin menganggap rawatan kesuburan sebagai kemewahan. Tetapi bagi kami, ini bukan kemewahan; ini satu keperluan," katanya.

Beliau beralih daripada pengangkutan CNG kepada beca automatik yang lebih murah dan sedang mempertimbangkan untuk menaiki bas. Perbelanjaan besar memerlukan pengeluaran daripada simpanan, dan katanya, pendapatannya tidak dapat mengimbangi inflasi malah telah merosot.

Bashir menceritakan kebimbangan akibat kurangnya perlindungan daripada perbelanjaan perubatan yang besar:

Sejujurnya, satu bil hospital sahaja boleh menyebabkan saya muflis," katanya. "Mudah-mudahan tidak, tetapi jika sesiapa dalam keluarga mendapat bil perubatan yang besar, saya akan menghadapi masalah. Kebimbangan ini membuatkan saya tidak dapat tidur malam.

Mina, Begum dan Bashir menghadapi kekangan pendapatan yang berbeza, tetapi penjagaan perubatan menjadi titik tekanan bagi ketiga-tiganya. Mina berhutang ketika kecemasan, Begum mengehadkan konsultasi, manakala Bashir berbelanja besar sambil bimbang akan bil seterusnya.

Bayaran perubatan menyebabkan 10.8 juta orang jatuh miskin

Kajian Unit Ekonomi Kesihatan bertajuk Risiko Kewangan Berkaitan Pembayaran Penjagaan Kesihatan daripada Poket Sendiri dan Insiden Manfaat di Bangladesh memberikan ukuran nasional bagi kerentanan itu. Kajian yang dijalankan dengan sokongan Pertubuhan Kesihatan Sedunia dan Kedutaan Sweden itu menganalisis pusingan Tinjauan Pendapatan dan Perbelanjaan Isi Rumah pada 2005, 2010, 2016 dan 2022.

Bayaran langsung isi rumah untuk penjagaan kesihatan menyebabkan 10.8 juta orang, atau 6.4% daripada penduduk, jatuh di bawah garis kemiskinan pada 2022. Pada 2005, angka berkaitan masing-masing ialah 5.6 juta orang dan 3.9%. Dalam tempoh yang sama, kadar kemiskinan nasional turun daripada 40% kepada 18.7%.

Bayaran itu termasuk ubat-ubatan, ujian diagnostik, konsultasi dan rawatan yang dibayar sendiri oleh keluarga. Purata bayaran bulanan isi rumah, selepas diselaraskan dengan inflasi, meningkat daripada Tk 1,241 pada 2005 kepada Tk 3,238 pada 2022, kira-kira 2.6 kali ganda daripada jumlah terdahulu. Bahagian isi rumah yang melaporkan sebarang bayaran sedemikian meningkat daripada 52.5% kepada 92.7%.

Kajian itu mengukur kesusahan kewangan apabila bayaran penjagaan kesihatan melebihi 40% daripada wang yang tinggal selepas keperluan asas dipenuhi. Mengikut ukuran itu, 41.7% penduduk menghadapi kesusahan pada 2022, meningkat daripada 28.2% pada 2005 dan melebihi anggaran global sebanyak 26% bagi 2022.

Keluarga luar bandar dan lebih miskin menanggung tekanan perubatan terbesar

Golongan dalam satu perlima paling miskin dari segi taburan penggunaan menghadapi tekanan yang amat berat. Pada 2022, 90.8% mengalami kesusahan kewangan akibat bayaran penjagaan kesihatan, berbanding 13.6% dalam satu perlima terkaya. Kumpulan itu disusun mengikut penggunaan, iaitu barangan dan perkhidmatan yang digunakan, bukannya berdasarkan gaji semata-mata.

Kesusahan di kawasan luar bandar mencecah 47.9%, berbanding 28.2% di kawasan bandar. Barishal berubah daripada mencatat kadar terendah antara bahagian pentadbiran pada 2005, iaitu 22.5%, kepada kadar tertinggi pada 2022, sebanyak 59.1%.

Subrata Paul, pegawai tumpuan Liputan Kesihatan Sejagat dan Akaun Kesihatan Nasional di Unit Ekonomi Kesihatan, menjelaskan pihak yang menanggung beban paling berat:

"Isi rumah termiskin paling teruk terjejas," katanya.

Corak penjagaan juga berubah. Farmasi menyumbang 55.4% penjagaan pesakit luar pada 2022, meningkat daripada 32.5% pada 2016. Kemudahan awam kekal sebagai penyedia utama penjagaan pesakit dalam, tetapi bahagiannya menurun daripada 61.3% kepada 56%, manakala bahagian sektor swasta meningkat daripada 36.9% kepada 42.5%.

Kajian itu turut meneliti perbelanjaan kesihatan katastrofik, yang ditakrifkan sebagai bayaran perubatan langsung melebihi 10% daripada jumlah penggunaan isi rumah. Kadarnya meningkat daripada 12.5% pada 2005 kepada 32.1% pada 2022. Ukuran itu menggunakan keseluruhan belanjawan penggunaan; ukuran kesusahan kewangan pula menumpukan wang yang tinggal selepas keperluan asas.

Unit Ekonomi Kesihatan mengesyorkan pembiayaan awam yang lebih besar, pengagihan manfaat penjagaan kesihatan yang lebih saksama, bekalan ubat-ubatan penting dan diagnostik percuma yang boleh diharap, serta rawatan susulan yang mampu dibayar bagi penyakit kronik. Langkah ini menyasarkan kos yang perlu ditanggung keluarga berulang kali, supaya mereka tidak perlu mencari pinjaman baharu setiap kali seseorang jatuh sakit.

Kredit menampung keperluan sebelum hari gaji

Anas Ahmed, seorang pekerja di syarikat swasta, memperoleh Tk 54,000 sebulan. Sewa menggunakan Tk 20,000, utiliti Tk 5,000 lagi, manakala ansuran iPhone yang dibeli enam bulan lalu berjumlah Tk 5,500.

Minyak motosikal dan perjalanan ke tempat kerja menelan belanja Tk 7,000 hingga Tk 8,000, manakala barang dapur berharga Tk 5,000 hingga Tk 7,000. Jumlah perbelanjaan yang disenaraikan itu ialah Tk 42,500 hingga Tk 45,500, meninggalkan Tk 8,500 hingga Tk 11,500 untuk keperluan keluarga yang lain, simpanan dan perbelanjaan tidak dijangka.

Ahmed cuba menyimpan Tk 5,000 sebulan tetapi sering membelanjakannya untuk keperluan rutin. Ada kalanya wangnya habis sebelum 25 haribulan. Beliau kemudian meminjam Tk 5,000 hingga Tk 10,000 melalui perkhidmatan kewangan mudah alih, dengan faedah dan tempoh bayaran balik selama tiga bulan. Membayar pinjaman itu daripada gaji seterusnya mengurangkan wang yang tersedia untuk perbelanjaan bulan berikutnya.

Sumia Zahid, pensyarah universiti berusia 29 tahun, menggunakan kad kredit untuk pembelian dan perjalanan, lalu membayar balik setiap bulan. Katanya, pendapatan tidak meningkat secukupnya untuk mengimbangi inflasi, menyebabkan keupayaannya untuk menyimpan sangat terhad.

Zahid menyifatkan kredit bank sebagai satu lagi bentuk pinjaman:

"Walaupun saya tidak meminjam daripada rakan, keluarga atau saudara-mara, saya meminjam daripada bank dan membayarnya setiap bulan melalui kad kredit. Itu juga hutang," katanya.

Kos pengangkutan turut membebankan pelajar. Pelajar universiti swasta Abdullah Al Mahmud membelanjakan sekurang-kurangnya Tk 200 sehari untuk minyak motosikal, berbanding Tk 240 bagi perjalanan pergi balik menggunakan metro. Perbezaan kecil dalam perbelanjaan harian memberi kesan apabila keluarga sudah pun menanggung kos pendidikan dan sara hidup dengan pendapatan yang tertekan.

Harga terus meningkat lebih pantas daripada upah

BBS merekodkan inflasi keseluruhan sebanyak 8.34% pada September 2026, meningkat daripada 8.26% pada Ogos. Inflasi makanan naik daripada 7.02% kepada 7.22%, manakala inflasi bagi barangan bukan makanan reda sedikit daripada 9.32% kepada 9.3%.

Kadar pertumbuhan upah nasional sebanyak 7.9% pada September adalah 0.44 mata peratusan di bawah inflasi keseluruhan. Pengalaman sebenar setiap isi rumah berbeza mengikut kenaikan gaji dan corak perbelanjaan, tetapi angka nasional menunjukkan upah bergelut untuk mengimbangi kenaikan harga.

Purata inflasi dalam tempoh 12 bulan hingga September ialah 8.65%, turun daripada 9.45% dalam tempoh 12 bulan sebelumnya. Harga masih meningkat, cuma pada kadar purata yang lebih perlahan. Oleh itu, keluarga terus membayar lebih untuk barangan dan perkhidmatan walaupun kadar inflasi reda.

Tarikh utama yang menggambarkan tekanan terhadap isi rumah dan penjagaan kesihatan ialah:

• 2005: Bayaran langsung untuk penjagaan kesihatan menyebabkan 5.6 juta orang jatuh di bawah garis kemiskinan, manakala 28.2% mengalami kesusahan kewangan akibat penjagaan kesihatan.
• 2016 hingga 2022: Farmasi menguasai bahagian lebih besar dalam penjagaan pesakit luar, sementara bahagian sektor awam bagi penjagaan pesakit dalam merosot.
• 2022: Bayaran perubatan menyebabkan 10.8 juta orang jatuh miskin, manakala kesusahan kewangan akibat penjagaan kesihatan mencecah 41.7%.
• September 2026: Inflasi pengguna mencapai 8.34%, berbanding pertumbuhan upah sebanyak 7.9%.
• Oktober 2026: Penilaian ekonomi Asia dan Pasifik IMF menganggarkan pengangguran dalam kalangan golongan muda Bangladesh yang berpendidikan tinggi sekitar 29%.

Mengapa belanjawan semata-mata tidak mencukupi

Isi rumah di kawasan metropolitan utama berbelanja purata Tk 46,778 sebulan, dengan keperluan selain makanan merangkumi kira-kira 56.7% daripada belanjawan. Oleh itu, sewa, pengangkutan, penjagaan kesihatan dan pendidikan mengehadkan ruang untuk berjimat dengan hanya mengurangkan perbelanjaan di gerai runcit.

Mahtab Uddin, penolong profesor ekonomi di Universiti Dhaka dan pengarah penyelidikan kehormat di Rangkaian Asia Selatan bagi Pemodelan Ekonomi, mengaitkan tekanan inflasi dengan dasar monetari yang tidak cukup ketat atau tepat pada masanya, sokongan kecairan berterusan kepada bank bermasalah dan dasar fiskal mengembang. Dasar monetari mempengaruhi keadaan pinjaman dan jumlah wang dalam edaran; dasar fiskal berkaitan perbelanjaan dan hasil kerajaan.

Uddin turut menekankan kutipan cukai yang lemah, perbelanjaan pembangunan yang besar dan kuasa tawar-menawar pekerja yang terhad. Apabila ramai orang bersaing untuk mendapatkan terlalu sedikit pekerjaan, pekerja mempunyai ruang yang lebih kecil untuk merundingkan gaji yang setimpal dengan kos sara hidup. Penilaian IMF pada Oktober 2026 turut memberi amaran bahawa kecerdasan buatan boleh mengurangkan permintaan buruh di Bangladesh sebanyak bersamaan 2% daripada jumlah permintaan tenaga kerja.

Pemerhati lain yang dinamakan mengenal pasti kos di sepanjang rantaian bekalan. Bekas pengerusi Lembaga Hasil Dalam Negeri, Badiur Rahman, menyebut kartel pasaran dan pemerasan. Profesor Universiti Jahangirnagar, Anu Muhammad, mengaitkan kenaikan harga barang keperluan dengan kenaikan harga gas dan elektrik baru-baru ini. Bekas penasihat kerajaan sementara, Hossain Zillur Rahman, memberi amaran bahawa kesusahan akan menjadi parah jika harga tidak dikawal.

Wartawan Dhaka, Mumitul Mimma, mendapati bahawa merekodkan segala-galanya, daripada tambang pengangkutan hingga pembelian teh, membantu mengenal pasti aliran wang dan memudahkan perancangan. Namun, bagi isi rumah yang pendapatannya sudah pun diperuntukkan untuk makanan, sewa, ubat-ubatan dan bayaran balik, rekod perbelanjaan tidak menyelesaikan masalah utama kekurangan pendapatan.

Pengalaman isi rumah itu menunjukkan bantuan perlu memenuhi keperluan berikut: barangan asas yang mampu dibeli, pendapatan yang boleh diharap dan penjagaan perubatan yang tidak menghabiskan simpanan. Mina memerlukan ruang untuk membeli makanan tanpa berhutang lagi; Begum memerlukan baki pendapatan selepas membayar ansuran; Bashir memerlukan perlindungan daripada bil rawatan yang besar.

Perkara Utama

• BBS melaporkan 47.42% isi rumah berhutang untuk menampung peningkatan kos sara hidup.
• Purata perbelanjaan bulanan sebanyak Tk 35,311 melebihi purata pendapatan Tk 33,513 sebanyak Tk 1,798.
• Kadar isi rumah luar bandar yang berhutang ialah 51.91%, berbanding 40.19% di kawasan bandar.
• Inflasi pada September 2026 ialah 8.34%, melebihi pertumbuhan upah nasional sebanyak 7.9%.
• Kajian kerajaan mendapati bayaran langsung untuk penjagaan kesihatan menyebabkan 10.8 juta orang jatuh di bawah garis kemiskinan pada 2022.
• Keluarga menceritakan bahawa mereka mengurangkan pembelian makanan, mengehadkan lawatan ke doktor, menggunakan simpanan dan menggantikan hutang sedia ada dengan pinjaman baharu.