Sri Lanka Naikkan Harga Bahan Api Ketika Inflasi Cecah 8.3% dan Kos Import Meningkat

Kenaikan harga di pam menambah tekanan terhadap belanjawan isi rumah

Perbadanan Petroleum Ceylon (CPC) Sri Lanka menaikkan harga petrol dan diesel mulai 2 November 2026, menambah kos pengangkutan dan perniagaan hanya beberapa hari selepas inflasi Oktober mencecah 8.3%. Kenaikan itu berlaku ketika Menteri Tenaga Anura Karunathilaka berkata perbelanjaan import bahan api negara kira-kira 50% lebih tinggi berbanding tahun lalu.

Harga baharu menetapkan petrol 92 oktana pada Rs. 424 seliter dan diesel automotif pada Rs. 397. Harga minyak tanah kekal pada Rs. 285 seliter, sekali gus mengecualikan pengguna bahan api itu daripada kenaikan terbaharu.

Pelarasan ini menghimpunkan dua tekanan terhadap pemulihan Sri Lanka: kos membayar tenaga import dan beban terhadap keluarga yang sudah berdepan kenaikan harga. Menaikkan harga di pam membantu pembekal petroleum milik negara mendapatkan semula kosnya. Namun, pemandu kenderaan dan perniagaan perlu membayar lebih untuk bahan api yang digunakan setiap hari.

Kadar inflasi Oktober sudah pun melepasi julat sasaran Bank Pusat untuk bulan keempat berturut-turut. Kenaikan pada November kini mewujudkan satu lagi potensi tekanan harga, meskipun pihak berkuasa pengangkutan awam menyatakan tambang bas tidak akan naik serta-merta susulan kenaikan diesel sebanyak Rs. 5.

Harga yang perlu dibayar pemandu

CPC menaikkan harga bagi empat kategori petrol dan diesel. Besarnya kenaikan berbeza mengikut jenis bahan api:

• Petrol 92 oktana: naik Rs. 10, daripada Rs. 414 kepada Rs. 424 seliter.
• Petrol 95 oktana: naik Rs. 15, daripada Rs. 475 kepada Rs. 490 seliter.
• Diesel automotif: naik Rs. 5, daripada Rs. 392 kepada Rs. 397 seliter.
• Diesel super: naik Rs. 15, daripada Rs. 528 kepada Rs. 543 seliter.
• Minyak tanah: kekal pada Rs. 285 seliter.

Bagi pemandu yang membeli 20 liter petrol 92 oktana, perubahan ini menambah Rs. 200 kepada bil, menjadikan jumlahnya Rs. 8,480. Perniagaan yang membeli 100 liter diesel automotif akan membayar Rs. 500 lebih, menjadikan bilnya Rs. 39,700. Contoh ini berdasarkan perubahan harga yang diumumkan dan mengandaikan jumlah pembelian kekal sama.

Mengapa kerajaan berkata bahan api semakin mahal

Menteri Tenaga Anura Karunathilaka mengaitkan kenaikan itu dengan ketegangan di Timur Tengah dan harga minyak mentah antarabangsa yang lebih tinggi. Ketika bercakap dalam perbincangan politik secara langsung pada malam 2 November, beliau berkata perbelanjaan import bahan api kira-kira 50% lebih tinggi berbanding tahun lalu.

Kenaikan sebanyak 50% bermakna bil import yang sebelum ini berjumlah Rs. 100 akan menjadi kira-kira Rs. 150 berdasarkan perbandingan perbelanjaan yang sama. Angka menteri itu merujuk kepada perbelanjaan, yang menggambarkan bil yang dibayar Sri Lanka untuk import, bukannya kenaikan yang dinyatakan bagi harga setiap liter.

Bil import tenaga Sri Lanka mencecah kira-kira US$4.5 bilion menjelang September. Kos antarabangsa yang lebih tinggi menyebabkan kerajaan perlu memilih jumlah yang akan dipindahkan kepada pengguna dan jumlah yang akan ditanggung melalui dana awam.

Karunathilaka turut menolak cadangan pembangkang untuk menjual bahan api pada harga import sebaik sahaja ia tiba di pelabuhan. Beliau berkata tidak mengetahui mana-mana negara yang menggunakan pendekatan itu dan berhujah bahawa kerajaan tidak dapat menurunkan harga sepenuhnya atau memberikan bantuan yang jauh lebih besar selagi kos import kekal tinggi.

Harga yang dibayar apabila bahan api tiba di pelabuhan hanyalah satu bahagian daripada proses membekalkannya kepada pemandu. Pengangkutan, penyimpanan dan pengagihan bahan api juga memerlukan kos, manakala cukai dan subsidi mempengaruhi harga akhir di pam. Pertikaian politik tertumpu pada cara kos tersebut patut dikongsi antara pengguna dengan kerajaan.

Inflasi sudah melebihi sasaran

Jabatan Banci dan Statistik merekodkan inflasi tahunan Indeks Harga Pengguna Colombo sebanyak 8.3% pada Oktober, meningkat daripada 8.0% pada September. Bank Pusat menyasarkan inflasi utama sebanyak 5%, dengan julat toleransi antara 3% hingga 7%. Bacaan Oktober adalah 1.3 mata peratusan melebihi had atas itu.

Kenaikan inflasi Oktober turut menunjukkan tekanan yang melangkaui stesen minyak. Pengangkutan, restoran dan hotel menyumbang 87% daripada kenaikan bulanan indeks itu, manakala inflasi makanan tahunan mencecah 8.8%, paras tertinggi sejak Mei 2023.

CCPI mengukur perubahan kos sekumpulan barangan dan perkhidmatan yang dibeli oleh isi rumah di Colombo. Inflasi tahunan sebanyak 8.3% bermakna kos kumpulan tersebut 8.3% lebih tinggi berbanding setahun sebelumnya. Setiap keluarga mengalami kenaikan yang berbeza kerana corak perbelanjaan mereka tidak sama.

Indeks Oktober meningkat kepada 209.9 daripada 209.1 pada September, iaitu kenaikan kira-kira 0.4% dalam tempoh sebulan. Pelarasan harga bahan api pada 2 November berlaku selepas tempoh yang diliputi angka tersebut dan akan mempengaruhi perkembangan harga seterusnya.

Tarikh utama menunjukkan bagaimana tekanan ini terkumpul:

• Awal 2026: kerajaan menyediakan subsidi bahan api sejagat sebanyak Rs. 57 bilion, termasuk pengurangan harga diesel sebanyak Rs. 100 seliter.
• 1 Oktober: pelarasan harga bahan api terdahulu berkuat kuasa.
• 30 Oktober: angka menunjukkan inflasi tahunan mencecah 8.3% pada Oktober.
• 2 November: kenaikan terbaharu harga petrol dan diesel CPC berkuat kuasa, dan menteri tenaga menjelaskan pendirian kerajaan pada malam itu.
• 12 November: pembentangan belanjawan 2027 dijadualkan.

Bagaimana kenaikan harga bahan api mempengaruhi harga lain

Syarikat pengangkutan, petani dan pengilang menggunakan bahan api untuk mengangkut barangan, mengendalikan peralatan dan menghantar produk. Oleh itu, kenaikan harga diesel boleh mempengaruhi kos membawa makanan dari ladang ke pasaran atau menghantar barangan buatan ke kedai.

Perniagaan yang berdepan kos lebih tinggi mempunyai beberapa pilihan. Mereka boleh menaikkan harga jualan, menerima keuntungan yang lebih kecil atau mengurangkan perbelanjaan lain. Syarikat yang tidak mempunyai banyak ruang untuk menyerap kos tambahan mungkin memindahkan sebahagian kos itu kepada pelanggan, lalu mencetuskan kenaikan harga selanjutnya di luar perubahan asal di pam.

Perusahaan kecil dan sederhana serta penyedia perkhidmatan tidak formal boleh berdepan tekanan khusus kerana pembelian bahan api mengurangkan wang tunai yang tersedia untuk keperluan operasi lain. Contohnya, pengendali penghantaran yang mengenakan bayaran sama selepas kenaikan itu akan mendapat baki bayaran yang lebih kecil selepas membeli bahan api.

Pihak berkuasa pengangkutan awam menyatakan tambang bas tidak akan naik serta-merta selepas pelarasan terbaharu harga diesel automotif. Buat masa ini, pengendali menanggung kos bahan api tambahan itu. Tahap dan masa perubahan harga oleh perniagaan lain masih belum jelas.

Isi rumah yang membayar lebih untuk petrol juga mempunyai kurang wang untuk makanan, perkhidmatan dan pembelian lain, kecuali jika pendapatan mereka meningkat. Oleh itu, kos bahan api yang lebih tinggi boleh menaikkan sesetengah harga sambil melemahkan perbelanjaan di bahagian lain ekonomi.

Mengapa tindak balas kadar faedah tidak berlaku secara automatik

Gabenor Bank Pusat Nandalal Weerasinghe memberitahu forum pelabur pada minggu sebelumnya bahawa pihak berkuasa akan menilai punca inflasi serta sama ada inflasi itu mempengaruhi jangkaan harga pada masa hadapan dan permintaan sebelum memutuskan sama ada dasar monetari perlu bertindak balas.

Kadar faedah mempengaruhi kos pinjaman. Kadar yang lebih tinggi lazimnya mengurangkan pinjaman dan perbelanjaan, yang boleh memperlahankan kenaikan harga apabila permintaan melebihi kemampuan ekonomi untuk membekalkan barangan. Namun, kadar faedah tidak dapat menurunkan secara langsung harga antarabangsa yang dibayar Sri Lanka untuk minyak import.

Oleh itu, Bank Pusat perlu menilai sama ada kejutan harga bahan api kekal tertumpu pada tenaga dan kos berkaitan atau mencetuskan kenaikan yang lebih berpanjangan di seluruh ekonomi. Jangkaan penting kerana perniagaan mungkin menetapkan harga dan pekerja mungkin menuntut kenaikan gaji, sebahagiannya berdasarkan jangkaan mereka tentang kos sara hidup pada masa hadapan.

Bank itu mengekalkan Kadar Dasar Semalaman pada mesyuarat September. Unjuran yang dinyatakan ialah inflasi kekal pada paras satu digit yang lebih tinggi sehingga suku pertama 2027 sebelum bergerak menghampiri sasaran 5%. Pelarasan bahan api terbaharu menambah satu lagi perubahan kos yang perlu dinilai penggubal dasar.

Subsidi mengurangkan beban pengguna tetapi menggunakan dana awam

Kerajaan sudah menggunakan dana awam yang besar untuk mengurangkan kesan kenaikan harga bahan api. Selain Rs. 57 bilion yang disediakan lebih awal pada 2026, kerajaan kemudian memperuntukkan lagi Rs. 41 bilion untuk mengekalkan subsidi diesel sebanyak Rs. 70 seliter sepanjang suku terakhir.

Jumlah kedua-dua peruntukan itu ialah Rs. 98 bilion dalam bentuk bantuan yang telah disediakan atau diperuntukkan. Program terdahulu bernilai Rs. 57 bilion itu termasuk pengurangan harga diesel sebanyak Rs. 100 seliter. Dalam kenyataannya pada 2 November, Karunathilaka menyebut peruntukan Rs. 57 bilion sebagai sebahagian daripada usaha kerajaan untuk memberikan kelegaan kepada pengguna.

Subsidi bahan api sejagat mengurangkan harga bagi semua pembeli bahan api yang diliputi, termasuk isi rumah dan perniagaan. Bantuan yang disasarkan kepada kumpulan tertentu seperti petani atau pengendali pengangkutan memerlukan maklumat yang boleh dipercayai untuk mengenal pasti penerima yang layak. Kekurangan maklumat itu mengehadkan keupayaan kerajaan untuk menyasarkan bantuan dengan lebih khusus.

Subsidi memindahkan sebahagian bil bahan api daripada pembeli kepada belanjawan awam. Pengurangan cukai bahan api juga mengurangkan hasil kerajaan. Kedua-dua pendekatan boleh mengurangkan tekanan serta-merta terhadap pengguna, tetapi meninggalkan kurang dana awam untuk perbelanjaan lain atau memerlukan penjimatan di bahagian lain.

Pemulihan kos berdepan ujian belanjawan seterusnya

Selepas kemungkiran hutang kerajaan pada 2022, Sri Lanka berikrar menetapkan harga bahan api sejajar dengan kosnya di bawah penanda aras struktur dalam program Kemudahan Lanjutan Tabung Kewangan Antarabangsa (IMF). Tujuannya termasuk menghalang perusahaan milik negara seperti CPC daripada menanggung kerugian apabila menjual bahan api di bawah kos.

Pelarasan November menyokong pendekatan itu, manakala subsidi yang diteruskan menunjukkan usaha kerajaan mengehadkan beban terhadap pengguna. Mendapatkan semula lebih banyak kos melalui harga di pam mengurangkan tekanan terhadap pembekal dan kewangan awam, tetapi meningkatkan perbelanjaan serta-merta bagi individu dan perniagaan.

Pembentangan belanjawan 2027 yang dijadualkan pada 12 November ialah acara fiskal utama yang seterusnya. Pembentangan itu berlangsung ketika inflasi melebihi sasaran, bil import bahan api meningkat dan perbelanjaan besar sudah diperuntukkan untuk bantuan. Keputusan tentang hasil dan perbelanjaan akan dibuat dalam keadaan berdepan tuntutan yang bersaing ini.

Perkara Utama

• CPC menaikkan harga petrol dan diesel mulai 2 November 2026; minyak tanah kekal pada Rs. 285 seliter.
• Petrol 92 oktana kini berharga Rs. 424 seliter dan diesel automotif Rs. 397.
• Inflasi Oktober mencecah 8.3%, melebihi had atas 7% Bank Pusat untuk bulan keempat berturut-turut.
• Menteri Tenaga Anura Karunathilaka berkata perbelanjaan import bahan api kira-kira 50% lebih tinggi berbanding tahun lalu.
• Bantuan bahan api kerajaan merangkumi Rs. 57 bilion yang disediakan lebih awal dan tambahan Rs. 41 bilion yang diperuntukkan bagi suku terakhir.
• Tambang bas tidak akan naik serta-merta, menurut pihak berkuasa pengangkutan awam.
• Belanjawan 2027 dijadualkan dibentangkan pada 12 November.