Malaysia Salurkan Semula RM5 Bilion daripada Pinjaman Projek Saluran Paip Gagal kepada Skim Bekalan Air Perak dan Pulau Pinang

Kerugian projek saluran paip menjadi pembiayaan infrastruktur air

Malaysia memperoleh persetujuan untuk menyalurkan semula pembiayaan RM5 bilion yang dikaitkan dengan dua projek saluran paip yang dibatalkan kepada skim bekalan air untuk utara Perak dan Pulau Pinang, sekali gus mengurangkan anggaran kerugian negara daripada RM8 bilion kepada RM3 bilion, menurut Perdana Menteri merangkap Menteri Kewangan Anwar Ibrahim.

Perjanjian antara Suria Strategic Energy Resources Sdn Bhd (SSER) dengan Export-Import Bank of China (CEXIM) itu akan membiayai Skim Bekalan Air Perak Utara. Sasarannya termasuk 700 juta liter air sehari untuk utara Perak, 300 juta liter untuk Pulau Pinang dan tambahan 500 juta liter air mentah bagi pengairan pertanian.

Kenyataan penstrukturan semula pinjaman Kementerian Kewangan, bertarikh 30 Oktober 2026, menyatakan Malaysia kekal bertanggungjawab membayar pinjaman RM8 bilion selepas projek Saluran Paip Pelbagai Produk (MPP) dan Saluran Paip Gas Trans-Sabah (TSGP) ditamatkan pada 2018. Kementerian menyifatkan aturan baharu itu sebagai pemulihan sebahagian nilai melalui penggunaan pembiayaan untuk infrastruktur penting.

Anwar memberitahu Dewan Rakyat pada 3 November bahawa siasatan terhadap projek saluran paip itu masih terbuka. Menjelang 2018, RM8.3 bilion telah dibayar daripada kontrak bernilai kira-kira RM9.4 bilion, sedangkan kemajuan pembinaan yang dilaporkan hanya 13%. Beliau berkata angka kemajuan itu belum diaudit atau disahkan.

Keputusan itu menghubungkan dua kebimbangan awam: bagaimana Malaysia boleh mendapatkan semula nilai daripada projek mahal yang gagal, dan bagaimana isi rumah, ladang serta perniagaan boleh memperoleh bekalan air yang lebih terjamin. Penyiasat juga masih berusaha menentukan pihak yang bertanggungjawab terhadap pembayaran asal, sementara program pembinaan baharu mula dirangka.

Perubahan melalui perjanjian RM5 bilion

SSER, syarikat milik Menteri Kewangan Diperbadankan, menandatangani perjanjian itu melalui ahli lembaga pengarahnya, Mohd Fariszan Ahmad. Naib Presiden CEXIM Kang Wang menandatangani bagi pihak pemberi pinjaman China itu, dengan Anwar menyaksikan majlis berkenaan.

Kerajaan Persekutuan telah menjamin pinjaman asal bagi projek saluran paip itu. Jaminan kerajaan bermakna negara perlu memenuhi kewajipan pembayaran balik sekiranya peminjam tidak mampu berbuat demikian. Oleh itu, pembatalan pembinaan menyebabkan Malaysia bertanggungjawab terhadap pinjaman bagi projek yang tidak memberikan perkhidmatan seperti dirancang.

Anwar berkata penstrukturan semula itu memulihkan nilai RM5 bilion dengan menyalurkan pembiayaan kepada skim air berkenaan. Berbanding liabiliti RM8 bilion yang dikenal pasti Kementerian Kewangan, jumlah itu bersamaan 62.5%, manakala baki kerugian yang dianggarkan kerajaan ialah RM3 bilion.

Ketika menjelaskan baki kos kepada Parlimen, Anwar berkata sebahagian daripada RM3 bilion itu meliputi pampasan bagi kerja awal dan perbelanjaan lain yang ditanggung kontraktor. Beliau menjelaskan kesan kewangan perjanjian itu:

Perjanjian penstrukturan semula pinjaman mengurangkan kerugian negara kepada RM3 bilion apabila kita memulihkan nilai RM5 bilion melalui pembiayaan bagi projek pembangunan baharu NPWSS,

Pengumuman kementerian itu tidak memperincikan kadar faedah baharu, jadual pembayaran balik, pergerakan dana secara terperinci atau pecahan penuh baki kerugian. Terma-terma itu akan menjelaskan kesan aturan berkenaan terhadap pembayaran Persekutuan pada masa hadapan, di samping nilai infrastruktur yang dibiayainya.

Bagaimana projek asal bermasalah

Kedua-dua kontrak saluran paip itu diberikan melalui rundingan terus kepada China Petroleum Pipeline Bureau pada 1 November 2016. Nilai gabungannya kira-kira RM9.4 bilion, dengan pinjaman CEXIM meliputi 85% dan kerajaan Persekutuan memberikan jaminan.

Kontrak MPP bernilai RM5.35 bilion meliputi saluran paip petroleum sepanjang 600 kilometer dari Melaka dan Port Dickson di Negeri Sembilan ke Jitra di Kedah. TSGP bernilai RM4.06 bilion dirancang untuk menghubungkan Terminal Gas Kimanis dengan Sandakan dan Tawau di Sabah. Anwar menyatakan panjangnya 680 kilometer; satu lagi keterangan yang diterbitkan menyebut 662 kilometer.

Anwar mengenal pasti mekanisme pembayaran sebagai punca utama kegagalan. Pembayaran dibuat mengikut jadual yang ditetapkan terlebih dahulu, bukannya berdasarkan kemajuan pembinaan yang disahkan, menyebabkan sejumlah besar wang dibayar sebelum pegawai mengesahkan kerja berkaitan selesai.

Anwar, yang turut memegang portfolio kewangan, menggambarkan aturan itu dalam jawapan beliau di Parlimen:

Jika bayaran perlu dibuat pada Disember, ia tetap dibayar walaupun projek belum menunjukkan kemajuan. Saya tidak memahami kaedah itu, tetapi begitulah pembayaran diluluskan,

Bahagian 88% daripada nilai kontrak yang telah dibayar menjelang 2018 adalah 75 mata peratusan lebih tinggi berbanding kemajuan pembinaan 13% yang dilaporkan. Semakan turut menemukan isu tanah yang belum diselesaikan dan keraguan tentang kebolehlaksanaan bekalan gas bagi TSGP, manakala hak untuk memasang saluran paip MPP masih belum dimuktamadkan. Semua itu merupakan keperluan asas untuk membina dan mengendalikan projek berkenaan.

Sedekad kontrak, pembatalan dan rundingan

Keputusan mengenai saluran paip itu dibuat di bawah beberapa pentadbiran. TSGP dicadangkan ketika kerajaan Barisan Nasional untuk menyalurkan gas dari pantai barat Sabah ke loji jana kuasa yang dirancang di pantai timur. Pentadbiran Pakatan Harapan membatalkan projek itu pada 2018 selepas timbul kebimbangan berhubung pembayaran dan pembinaan yang terhad.

Rekod selepas itu merangkumi usaha menghidupkan semula TSGP, diikuti satu lagi pembatalan dan rundingan baharu mengenai pembiayaan:

• 1 November 2016: Kontrak saluran paip diberikan melalui rundingan terus dengan China Petroleum Pipeline Bureau.
• 2018: Projek ditamatkan selepas RM8.3 bilion dibayar dan kemajuan pembinaan dilaporkan sekitar 13%.
• 10 Februari 2021: Kabinet Muhyiddin Yassin memutuskan untuk menghidupkan semula TSGP, menurut jawapan Parlimen yang kemudian diberikan oleh Menteri Kewangan ketika itu, Tengku Zafrul Abdul Aziz. MPP masih tertakluk kepada kajian dan rundingan.
• 2024: Malaysia menyambung semula rundingan mengenai pembiayaan saluran paip yang belum diselesaikan.
• 19 Februari 2025: Jawapan bertulis Kementerian Ekonomi di Parlimen merekodkan bahawa TSGP sekali lagi dibatalkan.
• 2025: Anwar membincangkan isu pembiayaan itu dengan Presiden China Xi Jinping dan Perdana Menteri Li Qiang.
• 30 Oktober 2026: SSER dan CEXIM menandatangani perjanjian penstrukturan semula pinjaman RM5 bilion.

Kementerian Kewangan berkata usaha tiga pentadbiran terdahulu gagal menyelesaikan isu pinjaman itu. Perjanjian terbaharu menyediakan laluan untuk memperoleh nilai infrastruktur daripada sebahagian pembiayaan, sementara siasatan diteruskan secara berasingan.

Penyiasat masih mencari maklumat

Anwar memberitahu Parlimen bahawa laporan yang diterimanya menunjukkan kemungkinan berlakunya unsur penyelewengan. Beliau berkata Suruhanjaya Pencegahan Rasuah Malaysia menghadapi kesukaran mendapatkan maklumat kerana siasatan itu melibatkan dua negara, termasuk maklumat yang diminta dari China.

Ketika menjawab soalan mengenai status siasatan, Anwar berkata:

Kes ini belum ditutup,

Ahli Parlimen Ranau, Jonathan Yasin, bertanya tentang usaha mendapatkan semula bayaran bagi kerja yang tidak siap serta hasil siasatan terdahulu. Ahli Parlimen Semporna, Shafie Apdal, mendesak tindakan diambil terhadap pegawai Malaysia serta syarikat China.

Projek itu turut dikaitkan dengan dakwaan mengenai usaha menyelamatkan 1Malaysia Development Berhad (1MDB), dana pelaburan negara yang bermasalah. Bekas pegawai khas Najib Razak, Amhari Efendi Nazaruddin, memberi keterangan dalam perbicaraan rasuah 1MDB Najib bahawa saluran paip itu antara urus niaga infrastruktur yang ditawarkan kepada China sebagai sebahagian daripada aturan menyelamatkan dana yang didakwa. Keterangannya turut mengaitkan ahli perniagaan dalam buruan Low Taek Jho, yang dikenali sebagai Jho Low, dengan perancangan aturan tersebut.

Anwar berkata siasatan itu melibatkan pemimpin daripada pentadbiran terdahulu. Perbahasan di Parlimen menggabungkan penyelesaian pembiayaan dengan tuntutan supaya pihak bertanggungjawab diambil tindakan: Malaysia sedang berusaha mendapatkan infrastruktur yang berguna, sementara penyiasat terus meneliti cara komitmen dan pembayaran asal diluluskan.

Ke mana bekalan air baharu akan disalurkan

Skim Bekalan Air Perak Utara akan menyalurkan air mentah dari Sungai Perak ke Empangan Bukit Merah, menaik taraf kerja di sepanjang Sungai Kurau dan Terusan Besar, serta membina loji rawatan air. Kementerian Kewangan menyatakan Kamunting dan Bogak sebagai lokasi loji; satu lagi keterangan mengenai ucapan Anwar di Parlimen menyebut Kamunting dan Bagan Serai.

Kementerian menetapkan tiga sasaran bekalan:

• 700 juta liter sehari untuk utara Perak, termasuk kawasan perindustrian Kerian.
• 300 juta liter sehari untuk Pulau Pinang.
• 500 juta liter sehari air mentah untuk pengairan pertanian.

Sasaran itu berjumlah 1.5 bilion liter sehari bagi bekalan air dan pengairan. Loji rawatan membersihkan air sungai untuk diagihkan, manakala air pengairan memenuhi keperluan pertanian. Anwar berkata Pulau Pinang hanya akan menerima air terawat.

Peruntukan yang dicadangkan untuk Perak menghubungkan permintaan isi rumah dan industri dengan bekalan pertanian. Oleh itu, pemindahan air ke Bukit Merah dan penambahbaikan laluan air merupakan sebahagian daripada program yang sama dengan pembinaan loji rawatan, bukan sekadar saluran paip yang membawa air merentasi sempadan negeri.

Anwar berkata China menerima syarat Malaysia supaya kerja pembinaan diberikan kepada kontraktor tempatan melalui tender terbuka. Tender terbuka membolehkan syarikat yang layak bersaing untuk mendapatkan kerja. Beliau turut menjanjikan tadbir urus dan pemantauan yang lebih ketat bagi menangani kelemahan perolehan dan pembayaran yang dikenal pasti dalam kontrak saluran paip.

Mengapa Pulau Pinang mahukan sumber utama kedua

Cadangan pembelian air Pulau Pinang dari Perak bertujuan mengurangkan kebergantungannya pada Sungai Muda. Pengerusi Jawatankuasa Infrastruktur dan Pengangkutan negeri, Zairil Khir Johari, memberitahu Dewan Undangan Negeri bahawa permintaan air Pulau Pinang dijangka melebihi 1,162 juta liter sehari menjelang 2032.

Bekalan 300 juta liter sehari bersamaan kira-kira 26% daripada penanda aras 1,162 juta liter itu. Oleh sebab permintaan yang diunjurkan lebih tinggi daripada penanda aras tersebut, bahagiannya daripada permintaan sebenar akan lebih kecil sedikit, namun ia tetap menjadi sumber kedua yang besar.

Perbadanan Bekalan Air Pulau Pinang (PBAPP) dan Prasarana Air dan Irigasi Perak Sdn Bhd (PAIP) menandatangani perjanjian bersyarat pada 15 Julai untuk membekalkan sekurang-kurangnya 300 juta liter air terawat sehari dari 2032 hingga 2072. Zairil berkata PAIP akan menanggung anggaran kos pembangunan infrastruktur sebanyak RM8.4 bilion, termasuk pembinaan, operasi, penyelenggaraan dan pengambilan tanah.

Jumlah penstrukturan semula pinjaman RM5 bilion dan anggaran RM8.4 bilion merujuk kepada bahagian berlainan dalam aturan pembiayaan dan pelaksanaan. Jumlah pertama melibatkan nilai yang disalurkan semula daripada pinjaman projek saluran paip; jumlah kedua ialah anggaran kos infrastruktur yang berkaitan dengan perjanjian bekalan air.

Zairil berkata pembelian air terawat dari Perak lebih menjimatkan dan praktikal berbanding penyahgaraman air laut secara besar-besaran. Penyahgaraman menyingkirkan garam daripada air laut, proses yang memerlukan penggunaan elektrik yang tinggi serta pelaburan dalam kemudahan.

Tarikh bekalan, caj dan kelulusan

Perjanjian pembelian air bersyarat itu melibatkan caj kapasiti kira-kira RM210 juta setahun. Caj sedemikian membayar penyediaan kapasiti bekalan. Jika jumlah tahunan kekal sama, RM210 juta selama 40 tahun bersamaan RM8.4 bilion sebelum mengambil kira kesan pembiayaan atau pelarasan kontrak.

Zairil mengenal pasti risiko termasuk pelarasan tarif yang tertangguh atau tidak mencukupi, kenaikan kos elektrik dan bahan kimia, serta gangguan bekalan. Kos kepada pengguna dan tarif masa hadapan belum dimuktamadkan. Sebarang cadangan pelarasan tarif perlu mendapat kelulusan Suruhanjaya Perkhidmatan Air Negara (SPAN) sebelum dibentangkan kepada Kabinet Persekutuan.

Perjanjian bekalan itu juga memerlukan kelulusan SPAN dan pemegang saham PBA Holdings Berhad, syarikat induk PBAPP. Dalam ucapannya di Dewan Undangan Negeri pada 30 Oktober, Zairil berkata mesyuarat agung luar biasa untuk mendapatkan kelulusan pemegang saham akan diadakan pada bulan berikutnya.

Tempoh bekalan yang dirancang bermula pada 2032. Jika syarat bekalan tidak dipenuhi menjelang 1 Januari 2035, PBAPP boleh bersetuju melanjutkan tempoh atau membiarkan perjanjian itu luput. Peruntukan lain meliputi kegagalan pembekal, ketidakmampuan membayar hutang dan gangguan berpanjangan yang diikuti rundingan semula tanpa kejayaan.

Satu lagi klausa membenarkan penamatan bersyarat jika pihak-pihak tidak dapat mencapai persetujuan mengenai semakan kadar sebelum tahun kontrak ke-22. Zairil berkata tindakan itu melibatkan pembayaran nilai kini bersih bagi caj kapasiti yang masih berbaki serta jumlah tertunggak. Nilai kini bersih menyatakan pembayaran masa hadapan sebagai jumlah setara pada hari ini.

Apa yang dijanjikan kepada Sabah

Ahli politik Sabah mempersoalkan penyaluran semula pembiayaan yang sebahagiannya dikaitkan dengan projek tidak siap di negeri itu. Anwar berkata kerajaan Persekutuan akan terus menyokong keperluan elektrik dan saluran paip Sabah melalui projek lain, dengan merujuk kepada sokongan hampir RM5 bilion.

Projek yang disebutnya termasuk sistem penyimpanan tenaga bateri Lahad Datu bernilai RM644 juta dan pembiayaan RM765 juta bagi projek penghantaran elektrik Southern Link. Penyimpanan bateri boleh menyimpan elektrik untuk digunakan kemudian, manakala infrastruktur penghantaran menyalurkan tenaga antara bahagian grid.

Anwar turut menyebut projek hidroelektrik Ulu Padas bernilai RM4 bilion yang disasarkan mula beroperasi pada 2030. Projek itu dibiayai oleh pembangunnya di bawah aturan pengeluar tenaga bebas yang melibatkan Sabah Energy Corporation. Di bawah model itu, pengeluar membangunkan kemudahan penjanaan dan menjual elektrik kepada sistem bekalan.

Ketiga-tiga jumlah yang disebut itu bernilai kira-kira RM5.4 bilion, dengan aturan pembiayaan berbeza termasuk pembiayaan oleh pemaju. Bagi Sabah, hasil praktikalnya bergantung pada projek-projek itu menyediakan kapasiti penyimpanan, penghantaran dan penjanaan selepas bertahun-tahun ketidaktentuan mengenai cadangan saluran paip gas.

Perkara Utama

• Malaysia menyalurkan semula pembiayaan RM5 bilion bagi projek saluran paip kepada Skim Bekalan Air Perak Utara.
• Anwar berkata perjanjian itu mengurangkan anggaran kerugian projek saluran paip daripada RM8 bilion kepada RM3 bilion.
• RM8.3 bilion telah dibayar menjelang 2018 walaupun kemajuan pembinaan yang dilaporkan hanya 13%, angka yang menurut Anwar belum disahkan.
• Skim air itu menyasarkan bekalan 700 juta liter sehari untuk utara Perak, 300 juta liter untuk Pulau Pinang dan 500 juta liter bagi pengairan.
• Menurut Anwar, pembinaan akan melibatkan kontraktor tempatan melalui tender terbuka.
• Siasatan terhadap dakwaan penyelewengan masih terbuka.
• Perjanjian pembelian bersyarat Pulau Pinang menyasarkan bekalan bermula pada 2032, manakala projek hidroelektrik Ulu Padas di Sabah disasarkan beroperasi pada 2030.