Sarawak Tetapkan Pilihan Raya pada 12 Disember, Melibatkan 2.06 Juta Pengundi bagi 82 Kerusi

Suruhanjaya Pilihan Raya tetapkan tarikh dan bajet RM174.94 juta

Sarawak akan mengadakan pilihan raya negeri ke-13 pada 12 Disember 2026, dengan 2,058,781 pengundi berdaftar layak memilih wakil bagi kesemua 82 kerusi dalam dewan perundangan negeri terbesar di Malaysia. Suruhanjaya Pilihan Raya (SPR) menetapkan 28 November sebagai hari penamaan calon dan 8 Disember untuk pengundian awal.

Pengerusi SPR Ramlan Harun mengumumkan jadual itu pada 6 November selepas mesyuarat khas mengenai persiapan pilihan raya. Suruhanjaya menganggarkan pilihan raya itu menelan belanja RM174.94 juta dan melibatkan 40,505 petugas pilihan raya, dengan 2,027 pusat mengundi dan 4,588 saluran mengundi di seluruh negeri.

Pilihan raya ini berlangsung ketika Gabungan Parti Sarawak (GPS) pimpinan Premier Abang Johari Openg berusaha mendapatkan mandat baharu selepas memenangi 76 kerusi pada Disember 2021. Kempen Sarawak untuk mendapatkan kawalan lebih besar terhadap ekonominya, termasuk kawal selia minyak dan gas, menjadi sebahagian penting latar politik.

Pengundi juga akan melihat penggunaan teknologi yang lebih meluas di pusat mengundi. SPR merancang menggunakan sistem Kehadiran Pengundi Pengecaman Aksara Optik di setiap saluran mengundi bagi kesemua 82 kawasan pilihan raya, dengan merekodkan kehadiran melalui imbasan dokumen pengenalan diri sambil mengekalkan prosedur pengundian sedia ada.

Dari pembubaran hingga hari mengundi

Abang Johari mengumumkan pembubaran dewan pada 23 Oktober, berkuat kuasa 26 Oktober. Penggalnya sepatutnya berakhir pada Februari 2027. Perkara 21(4) Perlembagaan Negeri Sarawak menetapkan pilihan raya mesti diadakan dalam tempoh 60 hari selepas pembubaran, maka pengundian pada 12 Disember berlangsung dalam tempoh itu.

SPR menerima pemakluman rasmi daripada Speaker Dewan sebelum menetapkan tarikh pilihan raya. Ramlan berkata writ pilihan raya, iaitu arahan rasmi yang memulakan proses pilihan raya, bertarikh 6 November. Suruhanjaya mengumumkan tempoh berkempen selama 14 hari.

• 23 Oktober: Abang Johari mengumumkan dewan akan dibubarkan.
• 26 Oktober: Pembubaran berkuat kuasa dan permohonan mengundi secara pos dibuka.
• 6 November: SPR mengumumkan jadual dan mengeluarkan writ pilihan raya.
• 20 November: Permohonan mengundi secara pos bagi Kategori 1B dan 1C ditutup.
• 25 November: Permohonan mengundi secara pos bagi Kategori 1A ditutup.
• 28 November: Calon mengemukakan pencalonan.
• 8 Disember: Pengundian awal berlangsung.
• 12 Disember: Pengundian biasa berlangsung.

Siapa yang layak mengundi?

SPR akan menggunakan daftar pemilih yang merangkumi daftar pemilih tambahan September 2026, dikemas kini setakat 25 Oktober. Daftar pemilih ialah senarai rasmi individu yang berdaftar untuk mengundi dan menjadi asas semakan kelayakan semasa pilihan raya.

Daripada 2,058,781 pengundi berdaftar, seramai 2,034,373 ialah pengundi biasa. Sejumlah 13,575 lagi terdiri daripada anggota tentera dan pasangan mereka, manakala 10,833 ialah anggota polis dan Pasukan Gerakan Am serta pasangan mereka. Pasukan Gerakan Am ialah sebahagian daripada polis.

Pengundi biasa merangkumi kira-kira 98.8 peratus daripada keseluruhan pengundi. Dua kategori anggota tentera dan polis yang disenaraikan berjumlah 24,408 orang, atau kira-kira 1.2 peratus. Peratusan ini dikira daripada angka SPR dan menunjukkan bahawa urusan pilihan raya akan banyak tertumpu pada pengundian biasa.

Jumlah pendaftaran menunjukkan saiz pengundi sebelum pengundian bermula. Bilangan mereka yang benar-benar membuang undi bergantung pada kadar keluar mengundi.

Tarikh tutup permohonan undi pos sebelum penamaan calon

Permohonan mengundi secara pos bagi semua kategori dalam dan luar negara dibuka pada 26 Oktober. Tarikh tutupnya ditetapkan sebelum hari penamaan calon, menjadikan 20 dan 25 November tarikh terdekat bagi pengundi yang layak dan mahu menggunakan kaedah ini.

Permohonan Kategori 1A ditutup pada 25 November. Kategori ini meliputi petugas pilihan raya, anggota dan pegawai SPR, anggota polis dan tentera serta petugas media. Pengundian pos membolehkan individu yang layak mengambil bahagian melalui proses pengundian berasingan apabila tugas atau keadaan mereka termasuk dalam kategori yang diluluskan.

Permohonan Kategori 1B, yang meliputi warganegara Malaysia yang menetap di luar negara, ditutup pada 20 November. Kategori 1C, yang meliputi agensi dan organisasi yang layak, mempunyai tarikh tutup yang sama.

Tarikh ini ialah tarikh tutup permohonan. Pengumuman SPR tidak menyatakan tarikh akhir pemulangan kertas undi pos yang telah dilengkapkan, maklumat yang diperlukan pemohon untuk mengatur penghantaran. Bagi rakyat Malaysia di luar negara, tarikh tutup permohonan pada 20 November ialah tarikh pertama dalam jadual yang diumumkan yang memerlukan tindakan.

Ribuan saluran mengundi dan petugas pilihan raya

SPR merancang menyediakan 1,945 pusat mengundi biasa yang menempatkan 4,482 saluran mengundi. Saluran mengundi ialah laluan pengundian berasingan di dalam sesebuah pusat, yang membolehkan kumpulan pengundi diproses serentak dan bukannya beratur dalam satu barisan sahaja.

Pengundian awal akan berlangsung di 82 pusat dengan 106 saluran. Secara keseluruhan, kemudahan pengundian biasa dan awal menjadikan jumlah pusat di seluruh negeri sebanyak 2,027, dengan 4,588 saluran. Suruhanjaya turut mengumumkan 97 pusat untuk penamaan calon dan pengiraan rasmi undi.

Ramlan berkata 82 pegawai pengurus pilihan raya telah dilantik, dibantu 305 penolong pegawai pengurus pilihan raya. Pegawai pengurus pilihan raya mengendalikan pilihan raya di kawasan masing-masing dan menyelia proses rasmi daripada penamaan calon hingga pengiraan serta pengisytiharan keputusan. Mereka sebahagian daripada operasi yang melibatkan 40,505 petugas pilihan raya.

Suruhanjaya akan menubuhkan 82 pasukan penguat kuasa kempen untuk memantau aktiviti sepanjang tempoh rasmi berkempen. Ramlan menjelaskan tujuan pasukan itu ketika pengumuman pilihan raya:

"Bagi memantau aktiviti kempen pilihan raya sepanjang tempoh rasmi berkempen, SPR akan menubuhkan 82 pasukan penguat kuasa kempen pilihan raya," katanya.

Setiap pasukan akan merangkumi wakil Polis Diraja Malaysia, pihak berkuasa tempatan dan calon yang bertanding. Anggaran bajet RM174.94 juta meliputi operasi pilihan raya itu, namun pengumuman berkenaan tidak memperincikan perbelanjaan.

Imbasan dokumen pengenalan akan merekodkan kehadiran pengundi

SPR akan memperluas projek perintis sistem Kehadiran Pengundi Pengecaman Aksara Optik, yang dikenali sebagai OCRVA, ke semua saluran mengundi di 82 kawasan pilihan raya Sarawak. Pengecaman aksara optik ialah teknologi yang membaca maklumat bercetak daripada imej atau imbasan lalu menukarkannya kepada data yang boleh digunakan komputer.

Di pusat mengundi, sistem itu akan mengimbas dokumen pengenalan diri untuk merekodkan kehadiran pengundi secara automatik. Manfaat yang dirancang ialah mempercepat semakan pada peringkat pegawai mengesahkan identiti pengundi dan merekodkan ketibaan mereka.

Ramlan menjelaskan skop peluasan projek perintis itu:

"Ia akan digunakan di semua saluran mengundi di setiap pusat mengundi di seluruh 82 kawasan pilihan raya negeri di Sarawak," katanya.

SPR berkata prosedur pengundian sedia ada akan dikekalkan. Bagi pengundi, perubahan yang diumumkan hanya melibatkan semakan kehadiran: maklumat pengenalan diri akan direkodkan melalui imbasan, manakala proses membuang undi diteruskan mengikut aturan sedia ada.

GPS bertanding dengan majoriti besar ketika pembangkang berubah

GPS memenangi 76 daripada 82 kerusi dewan pada pilihan raya 18 Disember 2021. Parti Sarawak Bersatu (PSB) memenangi empat kerusi manakala Parti Tindakan Demokratik (DAP) memperoleh dua. Oleh itu, GPS meraih kira-kira 92.7 peratus kerusi, dikira daripada 76 kemenangan dalam 82 pertandingan.

Pembubaran PSB pada 2024 mengubah landskap politik. Tiga bekas anggota dewannya menyertai Parti Demokratik Progresif (PDP), sebuah parti komponen GPS. Wakil Batu Lintang See Chee How menjadi wakil bebas dan menyatakan sokongan kepada Abang Johari.

GPS terdiri daripada Parti Pesaka Bumiputera Bersatu (PBB), Parti Rakyat Bersatu Sarawak (SUPP), Parti Rakyat Sarawak (PRS) dan PDP. Abang Johari, yang mempengerusikan gabungan itu selain berkhidmat sebagai premier, berkata GPS merancang bertanding di kesemua 82 kerusi.

DAP, anggota gabungan Pakatan Harapan (PH) pimpinan Perdana Menteri Anwar Ibrahim, merancang bertanding di tujuh kerusi di kawasan Kuching dan Bau serta sedang mempertimbangkan kerusi kelapan. Senarai akhir calon akan dimuktamadkan melalui penamaan calon pada 28 November.

Rancangan yang diumumkan menunjukkan skala kempen yang berbeza. GPS berhasrat bertanding di seluruh Sarawak, manakala usaha DAP yang dinyatakan tertumpu pada sebilangan kecil kawasan pilihan raya. PSB, yang memenangi lebih banyak kerusi pembangkang berbanding DAP pada 2021, tidak lagi akan bertanding sebagai sebuah parti dalam pilihan raya ini.

Kawalan terhadap ekonomi Sarawak membentuk persaingan

Usaha Sarawak mendapatkan autonomi lebih besar memberikan pilihan raya ini latar ekonomi yang lebih luas. Kerajaan negeri berusaha mendapatkan kawalan lebih besar terhadap urusannya melalui pengambilalihan sebuah syarikat penerbangan serta sebuah pelabuhan dan bank.

Langkah itu melibatkan sektor ekonomi yang praktikal: hubungan pengangkutan, pergerakan barangan dan perkhidmatan kewangan. Langkah berkenaan meletakkan lebih banyak aset komersial di bawah kawalan Sarawak ketika kerajaan negeri menuntut peranan lebih besar dalam Persekutuan Malaysia.

Kawal selia minyak dan gas juga merupakan isu utama. Negeri itu berusaha mendapatkan kawalan pengawalseliaan yang lebih besar terhadap rizabnya melalui Petroleum Sarawak Bhd, atau Petros, yang dimiliki sepenuhnya oleh kerajaan Sarawak.

Peranan Petros mencabar kedudukan syarikat minyak negara Petronas dalam mengawal selia dan mengurus sumber hidrokarbon Malaysia. Secara ringkas, pertikaian ini berkisar tentang pihak berkuasa dan syarikat yang menetapkan peraturan bagi kegiatan minyak dan gas bernilai tinggi di Sarawak.

Pilihan raya ini akan menentukan wakil yang mengawasi kerajaan negeri ketika kerajaan meneruskan agenda itu. GPS meminta mandat baharu daripada pengundi sementara usaha memperluas kawalan ekonomi Sarawak diteruskan.

Satu lagi ujian negeri selepas kemunduran Pakatan Harapan

Pilihan raya Sarawak menyusuli beberapa pilihan raya negeri yang memberikan keputusan sukar kepada gabungan PH pimpinan Anwar. Sabah mengundi pada 29 November 2025, diikuti Johor pada 11 Julai 2026 dan Negeri Sembilan pada 1 Ogos. Melaka dijadualkan mengundi pada 14 November, sebelum hari penamaan calon Sarawak.

Di Sabah, PH memenangi satu daripada 22 kerusi yang ditandinginya. Rakan pilihan rayanya, Gabungan Rakyat Sabah (GRS), memenangi kerusi terbanyak, membolehkan Pengerusi GRS Hajiji Noor kekal sebagai Ketua Menteri.

Di Johor, Barisan Nasional (BN), rakan PH dalam kerajaan persekutuan, memenangi 48 daripada 56 kerusi, manakala PH memperoleh lapan. Di Negeri Sembilan, BN dan rakan pilihan rayanya Perikatan Nasional memenangi keseluruhan 25 daripada 36 kerusi, sementara PH meraih 11.

Jumlah kerusi PH di Negeri Sembilan merosot daripada 17 pada pilihan raya sebelumnya kepada 11, iaitu kehilangan enam kerusi. Persaingan di Sarawak berbeza kerana GPS sudah menguasai kedudukan yang kukuh dan DAP mengumumkan rancangan bertanding hanya di tujuh atau mungkin lapan kawasan pilihan raya.

Bagi pengundi Sarawak, keputusan segera yang perlu dibuat bersifat setempat: calon mana yang akan mewakili kawasan mereka dan kekuatan politik mana yang akan membentuk kerajaan negeri seterusnya. Langkah terdekat ialah tarikh tutup permohonan undi pos, penamaan calon pada 28 November dan pengundian pada Disember.

Perkara Utama

• Sarawak akan mengundi pada 12 Disember 2026, dengan penamaan calon pada 28 November dan pengundian awal pada 8 Disember.
• SPR menyenaraikan 2,058,781 pengundi yang layak di 82 kawasan pilihan raya negeri.
• Permohonan undi pos ditutup pada 20 November bagi Kategori 1B dan 1C, serta pada 25 November bagi Kategori 1A.
• Pilihan raya akan menggunakan 2,027 pusat mengundi dan 4,588 saluran, dengan anggaran bajet RM174.94 juta.
• Imbasan dokumen pengenalan untuk merekodkan kehadiran pengundi akan diperluas ke setiap saluran mengundi.
• GPS merancang bertanding di kesemua 82 kerusi selepas memenangi 76 pada 2021; DAP merancang bertanding di tujuh kawasan dan mungkin menambah satu lagi.
• Usaha Sarawak mendapatkan autonomi ekonomi lebih besar, termasuk kawal selia minyak dan gas melalui Petros, menjadi sebahagian latar politik.