Maldives Siasat Pengendalian Kes Sempadan Maritim dengan Mauritius

Tujuh anggota akan meneliti keputusan di sebalik penghakiman sempadan laut

Presiden Dr Mohamed Muizzu telah menubuhkan suruhanjaya tujuh anggota untuk menyiasat cara Maldives mengendalikan Kes ITLOS No. 28, pertikaian sempadan maritim yang menyaksikan sebuah tribunal antarabangsa memperuntukkan 47,232 kilometer persegi kawasan perairan bertindih kepada Maldives dan 45,331 kilometer persegi kepada Mauritius pada April 2023.

Ditubuhkan pada 1 November 2026 menerusi Dekri Presiden No. 2026/17, suruhanjaya itu akan meneliti keputusan yang dibuat oleh kakitangan, penasihat dan pegawai kerajaan sebelum serta sepanjang prosiding. Tugasnya termasuk menilai kecuaian undang-undang, menyemak cara dokumen disimpan dan mengesyorkan tindakan terhadap mana-mana pihak yang didapati bertanggungjawab.

Pejabat Presiden menyatakan pakar antarabangsa yang mengkaji kes itu merumuskan bahawa tindakan Maldives menyebabkan kerugian besar dan tidak dapat dipulihkan melibatkan wilayah maritim, perikanan, sumber marin dan aset dasar laut. Itulah alasan siasatan yang dinyatakan kerajaan. Suruhanjaya kini perlu meneliti tindakan individu dan institusi yang terbabit.

Ahmed Shakir mengetuai siasatan itu, yang tidak mempunyai tarikh akhir tetap. Suruhanjaya akan terus beroperasi sehingga Muizzu mengisytiharkan tugas yang diberikan selesai.

Keputusan itu menghimpunkan dua aspek pertikaian yang semakin berkembang sejak penghakiman dikeluarkan: siasatan domestik terhadap tindakan pentadbiran terdahulu dan usaha kerajaan semasa mendapatkan semula kawasan perairan yang dianggapnya telah hilang. Hubungan dengan Mauritius juga semakin merosot, dengan Mauritius menggantung hubungan diplomatik dengan Maldives pada Februari 2026.

Keperluan dekri presiden

Dalam pengumuman penubuhan suruhanjaya, Pejabat Presiden menyatakan Perkara 115(o) Perlembagaan sebagai kuasa untuk menubuhkan siasatan itu. Muizzu mengumumkan hasratnya untuk menubuhkan suruhanjaya berkenaan semasa ucapan presiden pada 5 Februari.

Dekri itu memberikan mandat yang luas kepada suruhanjaya. Skopnya merangkumi tindakan Maldives menjelang pemfailan kes, tindakannya sepanjang prosiding, respons terhadap pertikaian serta perkara berkaitan. Pegawai yang terlibat secara tidak langsung, selain mereka yang berurusan secara langsung dengan prosiding, turut termasuk dalam skop siasatan.

Suruhanjaya perlu menentukan sama ada kecuaian undang-undang berlaku dan, jika ya, mengenal pasti skopnya. Secara ringkas, suruhanjaya perlu menyiasat sama ada mereka yang bertanggungjawab melindungi kepentingan undang-undang negara gagal melaksanakan tugas yang diwajibkan.

Penyimpanan dokumen merupakan bahagian berasingan dalam mandat itu. Siasatan akan meneliti cara rekod berkaitan kes dan perkara-perkara lain yang berkaitan disimpan serta dilindungi. Tugas itu akan membantu suruhanjaya menyusun semula keputusan yang dibuat, pihak yang membuatnya dan nasihat yang tersedia ketika itu.

Pejabat Presiden mengaitkan keputusan itu dengan dapatan pakar antarabangsa yang dilantik untuk meneliti pertikaian tersebut dan mengenal pasti langkah seterusnya yang mungkin. Pengumumannya menamakan kes itu sebagai Dispute concerning delimitation of the maritime boundary between Mauritius and Maldives in the Indian Ocean (Mauritius/Maldives).

Siapa yang akan menjalankan siasatan?

Ahmed Shakir akan mengetuai suruhanjaya itu. Anggota lain ialah Abdul Azeez Yoosuf, Dr Aminath Shafiya Adam, Dr Abdul Muhsin Mohamed, bekas Timbalan Pesuruhjaya Polis Mohamed Sadiq, Ahmed Ali Maniku dan Fathimath Minhath Izzath. Pengumuman presiden menyenaraikan Shakir dengan gelaran ODRDD.

Tujuh anggota itu mempunyai dua tanggungjawab yang saling berkaitan: meneliti tindakan lalu dan mencadangkan perubahan bagi kes akan datang. Selain mengesyorkan tindakan berhubung pihak yang bertanggungjawab, mereka perlu mencadangkan cara mengatur urusan negara supaya masalah serupa tidak berulang.

Dekri itu menetapkan tempoh siasatan berdasarkan keputusan presiden dan bukannya tarikh akhir kalendar. Oleh itu, tugas suruhanjaya bukan sekadar meneliti peruntukan akhir tribunal, tetapi juga proses pentadbiran dan undang-undang yang membentuk pendirian Maldives.

Pembahagian yang dibuat tribunal pada 2023

Kawasan perairan yang dipertikaikan terletak antara Bandar Addu di selatan Maldives dengan Kepulauan Chagos yang lebih jauh ke selatan. Kedua-dua negara bersetuju pada 2019 untuk menyerahkan pertikaian persempadanan maritim mereka kepada kamar khas Tribunal Antarabangsa bagi Undang-undang Laut, yang dikenali sebagai ITLOS.

Persempadanan maritim bermaksud menetapkan sempadan di kawasan laut yang tuntutan negara-negara bertindih. Kes itu melibatkan hak terhadap perairan dan pelantar benua, iaitu dasar laut serta tanah di bawahnya. Hak tersebut penting bagi kegiatan seperti menangkap ikan dan meneroka sumber dasar laut.

Peruntukan pada April 2023 memberikan Maldives 1,901 kilometer persegi lebih banyak berbanding Mauritius. Berdasarkan jumlah yang dinyatakan bagi kedua-dua negara, Maldives menerima kira-kira 51 peratus daripada keseluruhan 92,563 kilometer persegi, manakala Mauritius menerima kira-kira 49 peratus. Bahagian Mauritius bersamaan kira-kira 0.960 kilometer persegi bagi setiap kilometer persegi yang diperuntukkan kepada Maldives.

Kawasan bertindih itu juga pernah digambarkan seluas 95,000 kilometer persegi. Angka itu 2,437 kilometer persegi lebih besar daripada jumlah kedua-dua peruntukan, maka perbandingan di sini menggunakan keluasan yang dinyatakan bagi setiap negara.

Pentadbiran Muizzu kini meneliti sebab Maldives menerima atau mengemukakan pendirian undang-undang tertentu sepanjang kes itu. Hujahnya tertumpu pada hak yang menurutnya sepatutnya dikekalkan negara, walaupun Maldives menerima bahagian lebih besar dalam pembahagian akhir.

Kepentingan Blenheim Reef

Blenheim Reef menjadi titik utama pertikaian berhubung cara sempadan ditetapkan. Mauritius mencadangkan agar terumbu itu digunakan sebagai titik pangkal bagi garisan sama jarak. Garisan sedemikian dibentuk dengan mencari titik yang jaraknya sama dari titik terpilih di pesisir kedua-dua pihak.

Maldives membantah penggunaan terumbu itu dengan mengemukakan bukti saintifik dan imej satelit bagi menyokong pendiriannya. Kamar khas tidak memasukkan Blenheim Reef sebagai titik pangkal ketika melukis garisan sama jarak.

Cadangan Mauritius untuk menggunakan terumbu itu akan menambah 4,687 kilometer persegi kepada bahagiannya. Oleh itu, keputusan untuk mengecualikannya memberi kesan nyata terhadap sempadan yang dicadangkan dan merupakan hasil penting bagi Maldives sepanjang prosiding.

Pertikaian mengenai terumbu itu membantu menjelaskan sebab penilaian terhadap kes tersebut boleh tertumpu pada keputusan yang berbeza. Maldives berjaya dalam pengiraan sempadan yang melibatkan Blenheim Reef, manakala pentadbiran semasa menjalankan siasatan lebih luas terhadap pengendalian litigasi oleh negara serta hak maritim yang menurutnya telah hilang.

Bagaimana Chagos membentuk pertikaian undang-undang

Pada mulanya, Maldives membantah bidang kuasa tribunal untuk mendengar kes itu ketika kedaulatan ke atas Chagos dipertikaikan antara Mauritius dengan United Kingdom. Bantahan awal ialah hujah mengenai sama ada mahkamah atau tribunal boleh meneruskan prosiding sebelum meneliti pertikaian utama.

Pada 28 Januari 2021, kamar khas ITLOS menolak bantahan awal Maldives. Thomas Burri dan Jamie Trinidad menghuraikan keputusan itu dalam ulasan kes undang-undang mereka, yang diterbitkan dalam talian pada 9 Jun 2021. Keputusan itu membolehkan prosiding persempadanan diteruskan.

Chagos dipisahkan daripada Mauritius oleh Britain pada 1965, tiga tahun sebelum kemerdekaan Mauritius. Antara 1967 hingga 1973, penduduknya dipindahkan ketika Britain dan Amerika Syarikat membangunkan pangkalan tentera di Diego Garcia.

Pada 25 Februari 2019, Mahkamah Keadilan Antarabangsa mengeluarkan pendapat nasihat yang mendapati proses penyahjajahan Mauritius tidak diselesaikan secara sah dan Britain perlu menamatkan pentadbirannya ke atas Chagos secepat mungkin. Status kepulauan itu menjadi sebahagian daripada latar bagi kes maritim yang menyusul.

Maldives mengundi menentang resolusi Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu mengenai Chagos pada 22 Mei 2019. Resolusi itu menerima 119 undi menyokong, manakala Maldives, Britain, Amerika Syarikat, Hungary, Australia dan Israel mengundinya. Kementerian Luar Maldives berkata pihaknya tidak dapat menyokong cadangan yang mengurangkan wilayah negara di bawah Perlembagaan 2008 dan undang-undang domestik.

Daripada prosiding tribunal kepada keretakan diplomatik

Muizzu telah menarik balik pendirian pentadbiran terdahulu dan berkata kerajaan menarik balik surat yang dihantar bekas Presiden Ibrahim Mohamed Solih kepada perdana menteri Mauritius berhubung pertikaian itu. Beliau juga mengumumkan langkah undang-undang yang bertujuan mendapatkan semula kawasan maritim yang dianggap telah hilang oleh pentadbirannya.

Perkembangan utama berlaku sepanjang beberapa tahun:

• 2019: Maldives dan Mauritius bersetuju menyerahkan pertikaian sempadan maritim mereka kepada kamar khas ITLOS.
• 28 Januari 2021: Kamar itu menolak bantahan awal Maldives.
• April 2023: Tribunal mengeluarkan penghakiman muktamad mengenai sempadan.
• 5 Februari 2026: Muizzu mengumumkan rancangan menubuhkan suruhanjaya dalam ucapan presiden.
• Februari 2026: Mauritius menggantung hubungan diplomatik dengan Maldives.
• 1 November 2026: Muizzu menubuhkan suruhanjaya menerusi Dekri No. 2026/17.

Muizzu mengisytiharkan bahawa kawasan yang dilepaskan di bawah pentadbiran terdahulu akan dimasukkan ke dalam zon ekonomi Maldives. Zon ekonomi eksklusif ialah kawasan yang memberikan sesebuah negara pesisir hak tertentu terhadap sumber semula jadi, termasuk ikan, sementara negara lain mengekalkan hak pelayaran di bawah undang-undang antarabangsa.

Tugas segera suruhanjaya ialah menyiasat proses membuat keputusan oleh Maldives dan mengesyorkan tindakan. Usaha kerajaan mengubah hasil persempadanan maritim melibatkan urusan undang-undang dan diplomatiknya di luar siasatan domestik itu.

Tuntutan dasar laut menambah satu lagi dimensi

Pertikaian sempadan itu turut melibatkan pelantar benua. Hak ke atas pelantar berkaitan dengan dasar laut dan apa yang terkandung di bawahnya, manakala hak menangkap ikan berkaitan dengan sumber di perairan atasnya. Hal ini membantu menjelaskan sebab Pejabat Presiden menyenaraikan perikanan, kekayaan marin dan sumber dasar laut secara berasingan ketika menghuraikan kerugian yang didakwa berlaku.

Kedua-dua negara mengemukakan tuntutan kepada Suruhanjaya mengenai Had Pelantar Benua pada 2010 berhubung kawasan yang menjangkaui 200 batu nautika. Badan itu meneliti maklumat saintifik dan teknikal mengenai had luar pelantar benua. Tuntutan tersebut menjadi satu lagi bahagian dalam kepentingan maritim kedua-dua negara yang saling bersaing.

Maldives mempunyai pengalaman terdahulu dalam merundingkan sempadan maritim dengan negara jiran di utara. Negara itu menandatangani perjanjian dengan Sri Lanka pada 31 Julai 1976 dan perjanjian dengan India pada 28 Disember 1976; kedua-duanya berkuat kuasa pada 8 Jun 1978. Perjanjian tersebut menggunakan kaedah sama jarak untuk membahagikan kawasan bertindih.

Siasatan baharu itu tertumpu pada cara Maldives mengendalikan kes sempadan selatannya. Bagi negara itu, persoalan praktikalnya melibatkan pihak yang bertanggungjawab terhadap keputusan undang-undang, penyimpanan rekod dan pengaturan litigasi maritim pada masa hadapan. Bagi pengurusan perikanan dan sumber, persoalannya ialah negara mana yang melaksanakan hak di kawasan dipertikaikan itu.

Perkara Utama

• Muizzu menubuhkan suruhanjaya tujuh anggota pada 1 November 2026 menerusi Dekri Presiden No. 2026/17.
• Ahmed Shakir akan mempengerusikan siasatan terhadap cara Maldives mengendalikan Kes ITLOS No. 28.
• Suruhanjaya akan menilai kemungkinan kecuaian undang-undang, penyimpanan dokumen, akauntabiliti dan pembaharuan.
• Penghakiman pada April 2023 memperuntukkan 47,232 kilometer persegi kepada Maldives dan 45,331 kilometer persegi kepada Mauritius.
• Tribunal mengecualikan Blenheim Reef sebagai titik pangkal untuk melukis garisan sama jarak.
• Mauritius menggantung hubungan diplomatik dengan Maldives pada Februari 2026.
• Suruhanjaya akan terus beroperasi sehingga presiden mengisytiharkan mandatnya selesai.