China Luluskan Undang-Undang Litigasi Kepentingan Awam, Berkuat Kuasa Januari 2027

Undang-undang khusus untuk melindungi kepentingan awam

China meluluskan Undang-Undang Litigasi Kepentingan Awam Pendakwa Raya Republik Rakyat China pada 6 November 2026, sekali gus mewujudkan rangka kerja undang-undang khusus bagi pendakwa raya memfailkan kes untuk melindungi kepentingan negara dan kepentingan masyarakat luas. Undang-undang itu akan berkuat kuasa pada 1 Januari 2027.

Undang-undang itu diluluskan pada sidang ke-25 Jawatankuasa Tetap Kongres Rakyat Kebangsaan ke-14. Sebanyak 53 artikelnya, yang disusun dalam enam bab, merangkumi peruntukan am, bidang kuasa, pemfailan dan penyiasatan kes, permulaan tindakan undang-undang, perbicaraan, penguatkuasaan serta peruntukan tambahan.

Perundangan itu menyediakan rangka kerja statutori berasingan bagi sistem yang bermula sebagai projek percubaan pada 2015 dan diperluas ke seluruh negara pada 2017. Dari Julai 2015 hingga September 2025, pendakwa raya mengendalikan lebih 1.22 juta kes litigasi kepentingan awam, menurut angka rasmi yang diterbitkan oleh Kejaksaan Agung Rakyat.

Bagi orang ramai, undang-undang itu menyentuh masalah yang kesannya melangkaui seorang individu, termasuk kerosakan alam sekitar, makanan tidak selamat, kegagalan melindungi kanak-kanak dan halangan yang dihadapi orang kurang upaya. Undang-undang itu menetapkan peraturan tentang cara pendakwa raya menyiasat masalah sedemikian, menuntut tindakan pembetulan dan memulakan prosiding.

Maksud litigasi kepentingan awam

Litigasi kepentingan awam menangani kemudaratan terhadap kepentingan yang dikongsi oleh sesebuah komuniti atau masyarakat. Saman biasa mungkin menuntut pampasan atas kecederaan yang dialami seorang individu. Kes kepentingan awam pula boleh menuntut tindakan terhadap masalah yang menjejaskan ramai orang, termasuk mereka yang tidak mengemukakan tuntutan sendiri.

Kejaksaan China, iaitu institusi tempat pendakwa raya bertugas, boleh mengendalikan litigasi kepentingan awam pentadbiran dan sivil. Kes pentadbiran meneliti sama ada badan kerajaan telah melaksanakan tanggungjawab undang-undangnya dengan sewajarnya. Kes sivil pula menangani perbuatan yang menjejaskan kepentingan awam melalui sistem keadilan sivil.

Undang-undang yang diluluskan itu memperincikan bidang yang diliputi kedua-dua laluan tersebut, kandungan dan prosedur syor pendakwaan, serta kaitan perundangan itu dengan undang-undang lain. Kaitan ini penting kerana pendakwa raya, mahkamah, pihak berkuasa awam dan organisasi lain yang layak masing-masing mempunyai tanggungjawab berbeza dalam kes yang sama.

Membetulkan masalah sebelum ke mahkamah

Pendakwa raya lazimnya berusaha menyelesaikan isu kepentingan awam sebelum memfailkan saman. Salah satu instrumen utama ialah syor pendakwaan, iaitu saranan rasmi yang meminta pihak berkuasa pentadbiran menunaikan tanggungjawab undang-undangnya dan menangani sesuatu masalah.

Laporan Kejaksaan Agung Rakyat pada 2 November menyatakan bahawa pendakwa raya mengeluarkan lebih 868,000 syor sedemikian kepada pihak berkuasa pentadbiran dari Julai 2015 hingga September 2025. Laporan itu menyebut kadar tindak balas pembetulan sebanyak 98.5 peratus.

Pendekatan itu menjadikan peringkat sebelum saman difailkan amat penting. Pihak berkuasa yang menerima syor berpeluang mengambil tindakan pembetulan sebelum pertikaian dibawa ke mahkamah. Undang-undang baharu itu mengawal kandungan dan prosedur syor berkenaan secara jelas, sekali gus memasukkan amalan yang digunakan secara meluas ini ke dalam rangka kerja khususnya.

Angka tersebut turut menunjukkan skala kerja di luar mahkamah: lebih 868,000 syor dikeluarkan dalam tempoh pendakwa raya mengendalikan lebih 1.22 juta kes. Bagi penduduk yang terjejas oleh masalah kepentingan awam, tindakan pembetulan boleh dimulakan melalui proses ini tanpa perlu menunggu keputusan mahkamah.

Aksesibiliti dan warisan dalam perbahasan akhir

Penggubal undang-undang memperluas skop perlindungan yang dicadangkan semasa proses perundangan. Bacaan kedua pada Jun 2026 menambah perlindungan bagi warga emas, orang kurang upaya dan kumpulan lain. Draf bacaan ketiga yang dibentangkan pada 2 November secara jelas memasukkan pembinaan persekitaran yang boleh diakses.

Aksesibiliti bermaksud menjadikan tempat dan perkhidmatan boleh digunakan oleh individu dengan keperluan fizikal atau keperluan lain yang berbeza. Menamakannya sebagai bidang litigasi kepentingan awam akan memberi pendakwa raya asas yang jelas untuk menangani kegagalan yang menjejaskan kumpulan pengguna, dan bukan menganggap setiap halangan semata-mata sebagai pertikaian individu.

Wakil Kongres Rakyat Kebangsaan Dai Yin dan Zhang Ronghua antara mereka yang mencadangkan supaya peruntukan aksesibiliti ditambah. Draf bacaan ketiga itu turut mengubah huraian satu lagi bidang daripada perlindungan peninggalan budaya dan warisan budaya lain kepada istilah yang lebih luas, iaitu perlindungan warisan budaya.

Peruntukan terperinci yang dihuraikan dalam perbahasan November ialah peruntukan dalam draf bacaan ketiga. Pengumuman kelulusan mengesahkan bahawa undang-undang itu telah diluluskan, strukturnya dan perkara utamanya, tetapi tidak memetik teks akhir setiap artikelnya.

Siapa patut memfailkan kes sivil?

Draf bacaan ketiga turut menangani keadaan apabila badan atau organisasi lain sudah mempunyai hak di sisi undang-undang untuk memfailkan litigasi kepentingan awam sivil. Sebelum memfailkan kes sendiri, kejaksaan perlu mengeluarkan notis awam atau menggunakan kaedah lain untuk menggesa badan atau organisasi yang layak itu memfailkan saman.

Prosedur ini memberi peluang kepada institusi yang telah diberi kuasa oleh undang-undang untuk mengambil tindakan. Ia juga menetapkan peranan pendakwa raya sebelum mereka memulakan prosiding sendiri, sekali gus menjelaskan urutan tindakan apabila beberapa institusi mungkin terlibat.

Wakil Shi Jialun dan Wang Lifeng mencadangkan supaya pengecualian kepada prosedur notis awam ditambah. Teks yang dibentangkan untuk bacaan ketiga membenarkan notis atau kaedah lain digunakan untuk menggesa institusi yang layak memulakan prosiding.

Draf yang sama menjelaskan bila keputusan awal mahkamah menjadi berkuat kuasa dari segi undang-undang: apabila defendan tidak membuat rayuan dalam tempoh yang ditetapkan dan kejaksaan tidak mengemukakan bantahan dalam tempoh yang ditetapkan. Bantahan pendakwaan ialah cabaran rasmi terhadap keputusan mahkamah. Tempoh ini penting kerana ia menentukan bila penghakiman atau keputusan awal memperoleh kuat kuasa undang-undang.

Hubungan undang-undang ini dengan peraturan alam sekitar

Perlindungan alam sekitar merupakan antara bidang terawal yang diliputi sistem litigasi kepentingan awam pendakwa raya China. Perundangan baharu itu dirangka seiring dengan Kod Ekologi dan Alam Sekitar, yang berkuat kuasa pada Ogos 2026.

Huang Haihua, jurucakap Suruhanjaya Hal Ehwal Perundangan Jawatankuasa Tetap Kongres Rakyat Kebangsaan, menjelaskan sebelum bacaan akhir bahawa draf itu menghubungkan kedua-dua rangka kerja undang-undang tersebut. Draf berkenaan memasukkan alam sekitar ekologi sebagai bidang yang layak untuk litigasi kepentingan awam pentadbiran dan sivil.

Huang berkata draf itu memperincikan penggunaan syor pendakwaan sebelum prosiding pentadbiran bagi menggesa pihak berkuasa melaksanakan tanggungjawab mereka. Draf itu turut menangani prosedur sebelum litigasi sivil, tarikh akhir pemfailan, tuntutan yang boleh dikemukakan pendakwa raya kepada mahkamah dan tanggungjawab mengemukakan bukti.

Semua ini merupakan aspek praktikal sesuatu kes. Tarikh akhir pemfailan menentukan tempoh yang diberikan kepada pendakwa raya untuk memulakan prosiding. Tuntutan kepada mahkamah menyatakan tindakan yang diminta. Peraturan bukti menentukan pihak yang perlu menyokong tuntutan dengan fakta. Secara bersama, peraturan ini menjadi panduan bagaimana isu alam sekitar bergerak daripada peringkat penyiasatan kepada keputusan yang boleh dikuatkuasakan.

Komen awam membentuk pindaan

Draf itu dibuka untuk ulasan awam dari 26 Jun hingga 25 Julai 2026, selepas bacaan keduanya. Laman web Kongres Rakyat Kebangsaan menerima 2,482 komen daripada 758 penyertaan sepanjang rundingan itu.

Penggubal undang-undang turut mendapatkan pandangan melalui platform untuk wakil Kongres Rakyat Kebangsaan dan menjemput beberapa wakil ke sesi perbincangan. Cadangan yang dikemukakan menyentuh bidang yang diliputi litigasi, prosedur sebelum sesuatu kes dibawa ke mahkamah dan pengawasan terhadap tindakan selepas keputusan dikeluarkan.

Orang awam mencadangkan penggunaan istilah perlindungan warisan budaya yang lebih luas serta penambahan peruntukan bagi pengawasan pendakwaan terhadap aktiviti penguatkuasaan. Penguatkuasaan ialah peringkat pelaksanaan penghakiman, maka peraturannya menentukan sama ada kes yang berjaya membawa kepada tindakan yang diwajibkan.

Dalam taklimat pada 30 Oktober, Huang menyenaraikan empat bidang utama pindaan: skop kes yang layak, bidang kuasa dan prosedur perbicaraan, prosedur sebelum saman sivil serta pengawasan terhadap kerja litigasi kepentingan awam pendakwa raya. Beliau berkata perundangan itu bertujuan melindungi kepentingan negara dan awam sambil mengawal selia kegiatan pendakwaan dan menjaga hak sah pihak yang terlibat.

Daripada program percubaan kepada undang-undang negara

Sistem litigasi kepentingan awam China berkembang selama lebih sedekad sebelum undang-undang khusus ini diluluskan. Tanggungjawabnya diperluas daripada perlindungan alam sekitar serta keselamatan makanan dan ubat-ubatan kepada perlindungan kanak-kanak, keselamatan tempat kerja, privasi data dan usaha membanteras penipuan telekomunikasi.

Garis masa perundangan itu menggabungkan pengalaman berkenaan, rundingan awam dan beberapa peringkat penelitian:

• 2015: Litigasi kepentingan awam pendakwa raya bermula sebagai projek percubaan.
• 2017: Sistem itu diperkenalkan di seluruh negara.
• Jun 2026: Penggubal undang-undang mengadakan bacaan kedua draf tersebut.
• 26 Jun hingga 25 Julai 2026: Draf dibuka untuk ulasan awam.
• Ogos 2026: Kod Ekologi dan Alam Sekitar mula berkuat kuasa.
• 2 November 2026: Draf bacaan ketiga dibentangkan kepada Jawatankuasa Tetap.
• 6 November 2026: Jawatankuasa Tetap meluluskan undang-undang itu.
• 1 Januari 2027: Undang-undang itu mula berkuat kuasa.

Kejaksaan, mahkamah dan pihak berkuasa pentadbiran kini mempunyai tarikh tetap untuk memulakan rangka kerja baharu itu. Tugas utamanya ialah menetapkan peraturan yang lebih jelas bagi setiap peringkat kes kepentingan awam, daripada mengenal pasti kemudaratan dan mengumpulkan bukti hingga menuntut tindakan pembetulan, mendapatkan penghakiman dan melaksanakannya.

Perkara Utama

• China meluluskan Undang-Undang Litigasi Kepentingan Awam Pendakwa Raya pada 6 November 2026. Undang-undang itu berkuat kuasa pada 1 Januari 2027.
• Undang-undang itu mengandungi 53 artikel dalam enam bab dan meliputi litigasi kepentingan awam pentadbiran serta sivil.
• Pendakwa raya mengendalikan lebih 1.22 juta kes kepentingan awam dari Julai 2015 hingga September 2025.
• Dalam tempoh itu, lebih 868,000 syor kepada pihak berkuasa pentadbiran mencatatkan kadar tindak balas pembetulan yang dilaporkan sebanyak 98.5 peratus.
• Draf bacaan ketiga menangani aksesibiliti, warisan budaya, prosedur sivil, keputusan mahkamah dan kaitan dengan perundangan alam sekitar.