Mangsa Chin Mohon Mahkamah Rayuan Filipina Ambil Tindakan terhadap Aduan Jenayah Perang Myanmar

Mangsa mendesak tindakan terhadap aduan yang difailkan pada 2023

Lima orang daripada komuniti Chin Myanmar telah memohon Mahkamah Rayuan Filipina mengarahkan pendakwa raya bertindak terhadap aduan jenayah perang yang difailkan pada 25 Oktober 2023 terhadap pemimpin tentera Min Aung Hlaing dan pegawai junta yang lain. Petisyen mereka, yang difailkan pada 3 November, memohon siasatan awal terhadap dakwaan bahawa askar membakar bandar mereka dan membunuh penduduk yang cuba memadamkan kebakaran itu.

Mangsa memohon mahkamah rayuan mengarahkan Jabatan Kehakiman (DOJ) mendaftarkan aduan mereka secara rasmi dan memutuskan usul untuk pertimbangan semula yang masih tertangguh sejak 11 April 2024. Mereka merujuk Republic Act No. 9851, Akta Filipina mengenai Jenayah terhadap Undang-undang Kemanusiaan Antarabangsa, Genosid dan Jenayah Lain terhadap Kemanusiaan.

Langkah prosedur itu ialah petisyen yang meminta hakim campur tangan dalam pengendalian aduan tersebut. Tiada keputusan Mahkamah Rayuan yang meluluskan permintaan itu atau membenarkan pendakwaan diumumkan dalam laporan mengenai pemfailan berkenaan.

Kes ini mengemukakan persoalan khusus kepada hakim Filipina: bolehkah mangsa kekejaman yang didakwa berlaku di luar negara menghendaki pendakwa Filipina menyiasat apabila mangsa dan pegawai tentera itu warga asing, manakala pegawai berkenaan berada di luar Filipina?

Dakwaan mangsa tentang kejadian di Negeri Chin

Pengadu menceritakan serangan di Negeri Chin, di barat Myanmar, susulan rampasan kuasa tentera yang menggulingkan kerajaan Aung San Suu Kyi pada 2021. Menurut dakwaan mereka, askar membalas penentangan terhadap junta dengan membakar bandar mereka. Penduduk yang cuba memadamkan kebakaran ditembak dan dibunuh.

Ling Ling, salah seorang pemohon, berkata kemusnahan itu menjejaskan kampung halaman yang dikongsi para pengadu. Beliau menggambarkan sebuah komuniti yang menyokong tindakan undang-undang itu:

"Kami mendapat sokongan penuh daripada masyarakat dan orang ramai mahukan keadilan; kami semua yang hadir, rakan-rakan saya di sini, telah terjejas. Kampung halaman kami, kami semua berasal dari bandar yang sama yang musnah sepenuhnya," kata Ling Ling.

Ling Ling turut berkata lebih 10,000 orang telah kehilangan tempat tinggal atau terbunuh. Angka itu merangkumi mereka yang terpaksa meninggalkan rumah serta mereka yang terkorban; beliau tidak memberikan jumlah berasingan bagi kedua-dua kumpulan.

Permintaan kepada Mahkamah Rayuan

Failan pada 3 November itu ialah petisyen mandamus dan certiorari di bawah Peraturan 65 Peraturan Mahkamah Filipina. Istilah undang-undang itu merujuk kepada dua permintaan berbeza untuk campur tangan kehakiman.

Mandamus meminta mahkamah menghendaki pegawai awam melaksanakan tugas yang diwajibkan oleh undang-undang. Dalam kes ini, mangsa mahukan tindakan terhadap permohonan pertimbangan semula mereka, pendaftaran rasmi aduan dan siasatan awal. Certiorari pula meminta mahkamah menyemak tindakan pihak berkuasa yang didakwa menyalahi undang-undang. Para pemohon mahu membatalkan surat DOJ bertarikh Februari 2024 serta tindakan susulan yang mereka sifatkan sebagai penolakan secara tersirat.

Setiausaha Kehakiman Fredderick Vida dan Ketua Pendakwa Raya Richard Anthony Fadullon dinamakan sebagai responden awam. Ini bermakna pengendalian aduan oleh mereka dipertikaikan, manakala pegawai tentera Myanmar ialah individu yang dituduh melakukan jenayah asas berkenaan.

Siasatan awal ialah peringkat apabila pendakwa meneliti sama ada terdapat asas yang mencukupi untuk membawa pertuduhan jenayah ke mahkamah. Bagi mangsa, mendapatkan siasatan itu akan membawa dakwaan mereka ke dalam proses rasmi untuk meneliti bukti dan menentukan sama ada pertuduhan patut dikemukakan.

Satu laporan menyatakan aduan itu menamakan Min Aung Hlaing dan sembilan lagi pegawai junta, manakala satu lagi menyebut sembilan responden tentera secara keseluruhan, termasuk beliau. Sembilan nama yang disenaraikan ialah Min Aung Hlaing, Vung Suan Thang, Tay Zar Kyaw, Phyo Thant, Than Htike, Myo Htut Hlaing, Saw Thun, Myo Zin Tun dan Nay Myo Oo.

Perjalanan aduan ke mahkamah rayuan

Usaha undang-undang mangsa beralih daripada aduan kepada pendakwa kepada cabaran mengenai sama ada pendakwa itu wajib bertindak. Peguam mereka menyifatkan berlaku kelewatan berpanjangan selepas maklum balas awal DOJ.

• 25 Oktober 2023: Pengadu Chin memfailkan aduan kepada DOJ Filipina di bawah Republic Act No. 9851.
• Februari 2024: DOJ mengeluarkan surat yang kini mahu dibatalkan oleh mangsa.
• 11 April 2024: Usul untuk pertimbangan semula yang menurut para pemohon masih belum diputuskan telah difailkan.
• 31 Julai: Peguam memfailkan usul meminta DOJ memutuskan perkara itu.
• 3 November: Lima pengadu Chin memfailkan petisyen mandamus dan certiorari di Mahkamah Rayuan.

Petisyen itu meminta hakim menangani pendirian DOJ mengenai bidang kuasa serta tempoh yang diambil untuk mengendalikan aduan tersebut. Kedua-dua isu itu saling berkaitan: mangsa mahukan keputusan terhadap hujah undang-undang mereka dan laluan untuk memulakan siasatan.

Kepentingan undang-undang Filipina dalam kes Myanmar

Republic Act No. 9851 memasukkan jenayah di bawah undang-undang kemanusiaan antarabangsa, genosid dan jenayah lain terhadap kemanusiaan ke dalam undang-undang jenayah domestik Filipina. Undang-undang kemanusiaan antarabangsa menetapkan peraturan bagi konflik bersenjata, termasuk perlindungan untuk orang awam.

Mangsa merujuk bidang kuasa sejagat, iaitu prinsip yang membolehkan pihak berkuasa negara menangani jenayah antarabangsa tertentu yang serius walaupun perbuatan itu berlaku di luar negara dan melibatkan warga asing. Hujah mereka ialah sifat jenayah yang didakwa itu mewujudkan kewajipan bagi Filipina untuk menyiasat dan, jika bukti menyokong pertuduhan, mendakwa pelakunya.

Para pemohon mengaitkan kewajipan yang didakwa itu dengan Seksyen 2(e) Akta tersebut serta larangan jenayah perang di bawah undang-undang antarabangsa, yang menurut hujah mereka menjadi sebahagian daripada undang-undang Filipina melalui Perlembagaan. Pendirian mereka membolehkan pendakwa mula meneliti dakwaan itu walaupun pegawai tentera berkenaan berada di luar negara.

Alasan DOJ untuk tidak meneruskan tindakan, seperti yang dihuraikan dalam laporan mengenai kes itu, berkaitan dengan hubungan wilayah dan peribadi tersebut: jenayah yang didakwa berlaku di Myanmar, mangsa dan tertuduh bukan warga Filipina, dan responden tentera tidak berada di Filipina.

Bagi mahkamah, pertikaian ini menyentuh sejauh mana undang-undang Filipina terpakai sebelum sebarang perbicaraan boleh bermula. Mangsa berkata statut itu menyediakan laluan kepada siasatan; pendirian DOJ pula mengenakan batasan terhadap laluan tersebut apabila pelaku yang didakwa berada di luar negara.

Pertikaian mengenai Seksyen 17

Seksyen 17 Republic Act No. 9851 menjadi tumpuan perselisihan. Seksyen itu menyentuh bidang kuasa serta penyerahan atau ekstradisi individu yang disyaki atau dituduh dan berada di Filipina kepada mahkamah antarabangsa yang sewajarnya atau negara lain, tertakluk pada undang-undang dan perjanjian yang berkenaan.

Para pemohon berkata DOJ mentafsir peruntukan itu sebagai mewajibkan tertuduh berada secara fizikal di Filipina sebelum pihak berkuasa boleh bertindak. Peguam mereka mencabar penerapan syarat itu pada peringkat siasatan awal.

Hujah mereka sebahagiannya berasaskan perbezaan antara responden dengan orang yang telah didakwa. Semasa siasatan awal, individu yang disiasat ialah responden. Status sebagai tertuduh hanya wujud selepas pertuduhan difailkan di mahkamah. Para pemohon berhujah bahawa bahasa mengenai orang yang dituduh tidak sepatutnya menghalang pendakwa daripada menyiasat responden yang berada di luar negara.

Gilbert Andres, peguam kepada mangsa, turut membandingkan pergantungan mereka pada Seksyen 17 dengan penggunaan peruntukan itu oleh kerajaan Filipina dalam penangkapan dan penyerahan bekas presiden Rodrigo Duterte kepada Mahkamah Jenayah Antarabangsa (ICC). Beliau menggesa pihak berkuasa menerapkan undang-undang itu secara konsisten:

"Jika Seksyen 17 cukup berkesan untuk digunakan oleh Negara dalam kes lain, peruntukan itu tidak boleh dianggap terlalu lemah untuk digunakan oleh mangsa Chin dalam kes mereka," kata Andres.

Myanmar bukan anggota ICC. Andres menyebut keadaan itu ketika menjelaskan keputusan mangsa untuk merujuk undang-undang Filipina. Permintaan mereka sekarang ditujukan kepada pendakwa dan hakim Filipina, dengan menggunakan statut Filipina sebagai asas tindakan.

Kesan kelewatan terhadap pengadu

Mangsa turut merujuk Perkara III, Seksyen 16 Perlembagaan Filipina, yang menjamin hak untuk penyelesaian kes dengan segera. Peguam mereka berhujah bahawa pengendalian aduan oleh DOJ menjejaskan hak itu serta proses yang sewajarnya.

Romel Bagares, seorang lagi peguam para pemohon, menghuraikan perlindungan perlembagaan itu dan kesan kemanusiaan akibat menunggu:

"Hak kepada penyelesaian kes dengan segera bukanlah suatu ihsan. Ia jaminan yang termaktub dalam Perkara III, Seksyen 16 Perlembagaan kita. Tiga tahun berdiam diri bukanlah sikap berkecuali. Bagi penduduk yang kehilangan tempat tinggal dan saksi yang semakin berusia, setiap bulan kelewatan membawa mudarat," kata Bagares.

Bagi mereka yang kehilangan saudara-mara dan rumah, matlamat undang-undang terdekat ialah mendapatkan keputusan yang membolehkan aduan disiasat. Petisyen mereka meminta mahkamah rayuan mengarahkan pendakwa mengambil langkah yang diperlukan untuk meneliti dakwaan dan menentukan sama ada pertuduhan jenayah wajar dikemukakan.

Mahkamah Rayuan kini perlu mempertimbangkan campur tangan yang diminta dalam proses DOJ. Kes mangsa ini menghimpunkan dakwaan kemusnahan komuniti Chin, skop undang-undang jenayah perang Filipina dan tuntutan perlembagaan supaya aduan ditangani dengan segera.

Perkara Utama

• Lima pengadu Chin memfailkan petisyen di Mahkamah Rayuan Filipina pada 3 November berhubung aduan jenayah perang yang difailkan pada Oktober 2023.
• Mereka memohon aduan itu didaftarkan secara rasmi, siasatan awal dijalankan dan permohonan pertimbangan semula yang masih tertangguh diputuskan.
• Dakwaan itu melibatkan pembakaran bandar mereka di Myanmar dan pembunuhan penduduk yang cuba memadamkan kebakaran.
• Pertikaian undang-undang itu menyentuh sama ada Republic Act No. 9851 menghendaki pihak berkuasa Filipina menyiasat dakwaan jenayah yang dilakukan di luar negara oleh warga asing yang masih berada di luar negara.
• Para pemohon turut merujuk hak perlembagaan kepada penyelesaian kes dengan segera.
• Perkembangan yang diumumkan ialah pemfailan petisyen itu, tanpa laporan bahawa mahkamah telah mengeluarkan keputusan yang meluluskannya.