Peraturan carian tanah Hong Kong diteliti susulan isu akses media, privasi dan ketiadaan rayuan

Sembilan tujuan yang dibenarkan, tetapi tiada kategori khusus untuk kewartawanan

Hong Kong merancang untuk mewajibkan orang ramai yang mencari rekod tanah menyatakan permohonan mereka termasuk dalam salah satu daripada sembilan tujuan yang ditetapkan. Langkah itu mencetuskan bantahan wartawan dan ahli politik tentang pihak yang akan menentukan sama ada sesuatu penyiasatan berkhidmat untuk kepentingan awam. Aturan itu dirancang berkuat kuasa pada separuh pertama 2027.

Dalam mesyuarat jawatankuasa kecil Majlis Perundangan pada 3 November 2026, pegawai berjanji akan membuat keputusan terhadap permohonan atas kepentingan awam dalam tempoh satu hingga dua hari bekerja selepas menerima maklumat lengkap. Permohonan lain yang memenuhi syarat untuk rekod semasa akan mendapat rekod serta-merta. Pemohon atas kepentingan awam yang ditolak tidak akan mempunyai mekanisme rayuan khusus, meskipun pegawai berkata pemohon boleh memohon pertimbangan semula dengan alasan baharu atau mencabar keputusan itu melalui semakan kehakiman.

Persatuan Wartawan Hong Kong (HKJA) mahu pindaan itu diketepikan. Persatuan itu menyebut 18 penyiasatan yang bergantung pada rekod tanah dan yang menurutnya tidak dapat dijalankan di bawah aturan baharu. Persatuan berkenaan bimbang keperluan mendapatkan kelulusan terlebih dahulu akan menghalang penelitian terhadap pemilikan hartanah, salah laku yang disyaki dan penggunaan tanah.

Kerajaan berkata perlindungan privasi perlu diperkukuh. Pesuruhjaya Privasi Ada Chung Lai-ling berkata pejabatnya menerima 20 aduan berkaitan dakwaan penyalahgunaan maklumat daftar tanah dalam tempoh lima tahun, termasuk enam pada 2026. Aduan itu melibatkan maklumat yang digunakan untuk mendedahkan butiran peribadi dalam talian dan menghantar surat promosi kepada pemilik.

Pertikaian ini berpusat pada persoalan praktikal: bagaimana wartawan boleh menjelaskan kepentingan sesuatu carian sebelum melihat rekod yang mungkin mendedahkan sesuatu berita? Pegawai berkata pemohon hanya perlu menerangkan syak wasangka dan tujuan penggunaan mereka. Wartawan dan ahli politik mahukan peraturan yang lebih jelas, perlindungan daripada penolakan serta cara lebih pantas untuk mencabar keputusan.

Apakah perubahan bagi mereka yang mencari rekod?

Aturan semasa membolehkan orang ramai mencari rekod tanah tanpa mengemukakan dokumen sokongan, selepas mengisytiharkan bahawa mereka mematuhi undang-undang privasi. Sebaliknya, sistem yang dicadangkan akan mewajibkan pemohon menyatakan tujuan khusus dan membuat pengisytiharan yang menerangkan bagaimana rekod itu akan digunakan untuk mencapai tujuan tersebut.

Sembilan tujuan itu termasuk urus niaga hartanah, penilaian, pengauditan, kerja akademik, penyelidikan pasaran hartanah dan kepentingan awam. Laporan berita tidak disenaraikan secara jelas sebagai kategori tersendiri. Organisasi media tidak akan menerima pengecualian menyeluruh.

Jawatankuasa kecil Majlis Perundangan sedang meneliti lapan instrumen perundangan subsidiari berkaitan Sistem Pendaftaran Hak Milik. Perundangan subsidiari menetapkan peraturan terperinci berdasarkan kuasa yang diberikan oleh undang-undang utama. Dalam kes ini, perincian tersebut merangkumi cara orang ramai boleh memeriksa rekod tanah.

Akses juga bergantung pada jenis rekod. Bagi maklumat dan dokumen sokongan berkaitan catatan semasa, hanya permohonan atas kepentingan awam yang perlu dinilai oleh Pendaftar Tanah. Rekod berkaitan catatan terdahulu boleh diakses oleh 15 kategori orang, termasuk pemohon yang mengisytiharkan tujuan kepentingan awam.

Kerajaan menyifatkan daftar itu terutamanya sebagai alat untuk memastikan pasaran hartanah berfungsi. Pembeli, penjual dan golongan profesional menggunakannya untuk menyemak pemilikan dan kepentingan lain yang direkodkan. Wartawan menggunakan maklumat sama untuk menghubungkan individu, syarikat dan hartanah ketika menyiasat perkara yang memberi kesan kepada orang ramai.

Laporan hartanah mungkin masih mendapat akses serta-merta

Doris Ho Pui-ling, setiausaha tetap pembangunan yang bertanggungjawab terhadap perancangan dan tanah, memberitahu ahli politik bahawa tujuan berkaitan kerja akademik dan analisis pasaran hartanah turut meliputi laporan media tentang urus niaga hartanah dan perumahan. Carian sedemikian boleh menerima rekod serta-merta tanpa melalui penilaian kepentingan awam.

Penjelasan itu menangani sebahagian kebimbangan HKJA tentang kewartawanan hartanah rutin. Pengerusinya, Selina Cheng, sebelum ini memberi amaran bahawa peraturan itu boleh menghapuskan kebanyakan laporan hartanah harian dan menjadikan penyiasatan terhadap kemungkinan penyalahgunaan tanah mustahil. Penyiasatan lebih luas masih bergantung pada sama ada ia termasuk dalam tujuan lain yang dibenarkan atau mendapat kelulusan atas kepentingan awam.

Perkataan yang digunakan turut menarik perhatian. Kertas kerja Biro Pembangunan yang terdahulu merujuk kepada penyelidikan pasaran atau laporan tentang pasaran hartanah. Versi bahasa Inggeris bagi perkataan yang digunakan kemudian masih menyebut laporan, manakala versi bahasa Cina yang sepadan menggugurkan rujukan itu. Penjelasan Ho memberi gambaran kepada bilik berita tentang pendekatan yang dimaksudkan kerajaan, sementara penggubal undang-undang menuntut peraturan yang lebih jelas.

Penjelasan pegawai tentang cara permohonan kepentingan awam berfungsi

Biro Pembangunan memberikan penyiasatan terhadap kerja pembinaan tanpa kebenaran berskala besar dan hartanah tanpa pemilik yang dapat dikenal pasti sebagai contoh yang mungkin layak atas alasan kepentingan awam. Pendaftar Tanah akan menilai permohonan satu demi satu dengan mempertimbangkan tujuan, kepentingan privasi, penggunaan yang dirancang dan kemungkinan penyalahgunaan maklumat.

Pendaftar Tanah Bruno Luk Kar-kin berkata wartawan tidak perlu membuktikan bahawa salah laku yang disyaki benar-benar berlaku. Mereka perlu menyatakan syak wasangka dan menerangkan kaitannya dengan kepentingan awam. Pegawai boleh meminta maklumat tambahan sebelum membuat keputusan.

Ho berkata pemohon perlu memberikan nama dan nombor kad pengenalan mereka, berserta penjelasan tentang cara mereka merancang menggunakan rekod tersebut. Katanya, ambang maklumat yang diperlukan adalah rendah dan pegawai lebih berminat mengetahui hala tuju penyiasatan berbanding mendapatkan kes yang sudah dibangunkan sepenuhnya.

Ketika bercakap pada 6 November, Ho berkata kerajaan mahu laporan yang berkhidmat untuk kepentingan awam dan menjangkakan permohonan mempunyai peluang kelulusan yang tinggi:

Kami percaya perlu ada mekanisme, yang tidak terlalu sukar, untuk media menjalankan laporan yang berkhidmat untuk kepentingan awam.

Ho turut memberitahu ahli politik bahawa wartawan yang memperoleh rekod atas alasan kepentingan awam tetapi akhirnya tidak menerbitkan apa-apa tidak membuat pengisytiharan palsu semata-mata kerana berita itu tidak disiarkan. Perkara yang relevan ialah syak wasangka yang dimiliki ketika membuat permohonan.

Mengapa penyiasatan tidak semestinya mengikut tujuan asal

Rebecca Chan Hoi-yan, ahli politik dan bekas wartawan, berhujah bahawa hala tuju penyiasatan sering berubah selepas wartawan memeriksa rekod. Siasatan terhadap urusan kewangan mungkin mendedahkan struktur tanpa kebenaran atau penjualan hak pembinaan rumah kecil yang disyaki menyalahi undang-undang, milik penduduk asal di New Territories.

Chan menyebut carian yang mendedahkan 11 hartanah mewah di The Peak yang didakwa dimiliki sindiket penipuan Kemboja. Katanya, penemuan itu mendorong Jabatan Kehakiman membekukan aset berkenaan. Contohnya menunjukkan bagaimana maklumat pemilikan boleh membantu mendedahkan kegiatan jenayah yang disyaki, melangkaui urus niaga hartanah biasa.

Pengerusi jawatankuasa Andrew Lam Siu-lu bertanya apa yang akan berlaku jika wartawan memperoleh rekod bagi satu tujuan yang dibenarkan tetapi kemudian menggunakannya untuk berita kepentingan awam yang berbeza. Ho berkata penggunaan mesti sepadan dengan tujuan yang diisytiharkan dan menasihatkan organisasi supaya segera mengemukakan permohonan tambahan apabila tujuan pelaporan berubah.

Bagi bilik berita, ini mewujudkan tugas pentadbiran berterusan apabila penyiasatan berkembang. Chan turut memberi amaran bahawa menerangkan siasatan terlebih dahulu mungkin memerlukan pendedahan maklumat tentang sumber atau membocorkan berita sebelum bilik berita bersedia.

HKJA berhujah bahawa pengguna komersial akan terus mendapat akses mudah, sedangkan mereka yang menyiasat pemilikan dan urusan yang adil memerlukan kelulusan khas. Pengerusinya, Selina Cheng, menjelaskan kebimbangan itu seperti berikut:

"Aturan baharu itu akan memburukkan lagi ketidakseimbangan maklumat antara pemaju besar atau pemilik hartanah dengan mereka yang mempunyai sumber lebih terhad," tambahnya.

Ahli politik mahu saluran untuk mencabar penolakan

Penolong Penasihat Undang-undang Majlis Perundangan Vanessa Cheng meminta kerajaan menjelaskan perkara yang dianggap sebagai kepentingan awam dan sama ada contoh akan diterbitkan. Penasihat undang-undang badan perundangan mengemukakan lebih 20 soalan tentang aturan tersebut, termasuk alasan penolakan dan perlindungan untuk pemohon.

Soalan itu merangkumi sama ada faktor penilaian akan dimasukkan dalam perundangan atau panduan terperinci, serta sama ada orang ramai akan dirujuk tentang kriterianya. Mereka juga bertanya sama ada pemohon yang ditolak akan menerima alasan bertulis dan peluang mengemukakan hujah lanjut sebelum penolakan dibuat.

Luk berkata peruntukan rayuan sedia ada tidak meliputi penolakan permohonan baharu untuk mencari rekod tanah. Mewujudkan mekanisme rayuan memerlukan pindaan kepada perundangan utama. Semakan kehakiman masih boleh digunakan. Ini ialah proses mahkamah untuk meneliti sama ada pihak berkuasa awam membuat keputusan secara sah.

Augustine Wong Ho-ming, yang mewakili sektor hartanah dan pembinaan, memberi amaran bahawa tindakan undang-undang akan memerlukan wang, mengambil masa dan mengurangkan nilai berita sesuatu laporan. Beliau mencadangkan proses semakan yang dipermudah atau pengendalian lebih pantas untuk organisasi media yang diluluskan.

Ho berkata pada 6 November bahawa pemohon yang ditolak boleh mengemukakan alasan yang belum diberikan sebelum ini untuk pertimbangan semula oleh pegawai. Langkah itu menyediakan saluran untuk kembali kepada pembuat keputusan, sementara ahli politik menuntut mekanisme semakan yang ditetapkan. Kriteria, prosedur penolakan bertulis dan perlindungan akhir masih dalam penelitian.

Aduan privasi menjadi asas hujah kerajaan untuk pembaharuan

Pesuruhjaya Privasi Ada Chung menyokong had yang lebih jelas terhadap carian tanah. Katanya, aduan yang diterima pejabatnya termasuk maklumat peribadi yang diambil daripada rekod tanah dan dimuat naik ke platform sosial, serta pemilik yang menerima surat pemasaran selepas butiran mereka diperoleh.

Pejabatnya menerima 20 aduan dalam tempoh lima tahun, termasuk enam sepanjang 2026, dan beliau menyifatkan keadaan itu menunjukkan kemerosotan. Chung berhujah bahawa penetapan tujuan yang dibenarkan akan membantu melindungi pemilik, memudahkan jabatan mengendalikan permohonan dan memberi pemahaman yang lebih jelas kepada pencari rekod tentang penggunaan yang sah.

HKJA berhujah bahawa kerajaan belum mengemukakan bukti yang mencukupi untuk mewajarkan sekatan akses. Bantahan persatuan itu berkisar pada sama ada tindakan menangani penyalahgunaan akan membebankan secara berlebihan penelitian yang sah terhadap pasaran hartanah dan urusan awam.

Chung berkata wartawan mesti mengumpulkan data peribadi secara sah dan adil. Beliau merujuk seksyen 61 Ordinan Data Peribadi (Privasi), yang menetapkan bahawa pengecualian berhubung penggunaan data peribadi untuk kegiatan berita bergantung pada kepentingan awam. Katanya, keperluan kepentingan awam yang dicadangkan bagi carian berpandukan prinsip sama.

Oleh itu, akses dan penerbitan melibatkan keputusan pada peringkat yang berbeza. Wartawan perlu terlebih dahulu mendapatkan rekod melalui tujuan carian yang dibenarkan, kemudian menggunakan maklumat itu selaras dengan undang-undang privasi. Pendirian pesuruhjaya ialah kewartawanan tidak menerima pengecualian umum daripada keperluan pengumpulan data yang sah dan adil.

Pengecualian media dan pemberitahuan kepada pemilik cetus perbezaan pendapat

Chan mencadangkan supaya permohonan dianggap berkhidmat untuk kepentingan awam apabila dikemukakan oleh wakil sah atau ketua bilik berita organisasi media yang berdaftar dengan Perkhidmatan Maklumat Kerajaan. Beliau berhujah bahawa langkah ini akan memberi laluan yang lebih terjangka kepada laporan sah untuk mendapatkan rekod.

Ho menolak senarai putih media dengan alasan saluran kepentingan awam memberikan lebih banyak kelonggaran. Kenneth Fok Kai-kong, ahli politik yang mewakili sektor penerbitan, secara berasingan menggesa supaya keseimbangan munasabah dicapai antara privasi dengan hak orang ramai untuk mengetahui, serta kewartawanan yang sah diberi layanan lebih longgar.

Fok menarik diri daripada jawatankuasa kecil itu kerana mesyuaratnya bertembung dengan kehadiran beliau pada mesyuarat Jawatankuasa Tetap Kongres Rakyat Kebangsaan di Beijing. Andrew Lam turut menggesa kerajaan supaya tidak menghalang carian media yang munasabah. Bekas ahli politik dan peguam Doreen Kong mempersoalkan mengapa penyelidik pasaran boleh mendapat akses sedangkan wartawan mungkin sukar memperolehnya.

Pegawai juga sedang mempertimbangkan untuk memaklumkan pemilik apabila seseorang mencari rekod hartanah mereka. Reka bentuk akhir bagi cadangan itu belum diumumkan. Sistem sedemikian boleh membantu pemilik mengetahui bila maklumat mereka diakses, tetapi pada masa yang sama memberi amaran kepada seseorang bahawa hartanahnya sedang disiasat.

Preseden rekod kenderaan membentuk perdebatan

Luk berkata aturan carian tanah mengambil iktibar daripada sistem daftar kenderaan Jabatan Pengangkutan dan keputusan mahkamah yang berkaitan. Wartawan sebelum ini mencabar sekatan akses kepada daftar itu, menjadikan pengendaliannya isu utama dalam perbahasan tentang rekod tanah.

Penerbit bebas Bao Choy didakwa pada November 2020 berhubung carian kenderaan yang digunakan untuk dokumentari RTHK tentang serangan kumpulan perusuh di Yuen Long pada 21 Julai 2019. Beliau disabitkan kesalahan pada 2021 dan didenda HK$6,000. Mahkamah Rayuan Terakhir membatalkan sabitan itu pada 2023.

Kerajaan memperkenalkan peraturan baharu akses media kepada rekod kenderaan pada 2024. Menurut HKJA, hanya satu daripada 17 permohonan media bagi tujuan kewartawanan diluluskan sebahagiannya, dan kelulusan itu diberikan selepas kelewatan yang ketara. Cabaran undang-undang persatuan itu terhadap sekatan berkenaan ditolak Mahkamah Tinggi pada 2026.

HKJA melihat pengalaman itu sebagai amaran tentang pergantungan pada kelulusan individu. Sebaliknya, pegawai merujuk sistem kenderaan sebagai model untuk mengimbangi akses yang dibenarkan dengan privasi. Perbezaan pendapat ini menjadikan kelajuan dan keterbukaan yang dijanjikan bagi proses carian tanah baharu amat penting kepada bilik berita.

Tarikh penting ialah:

• 2023: Mahkamah Rayuan Terakhir membatalkan sabitan Bao Choy berkaitan carian rekod kenderaan.
• 2024: Aturan baharu yang mengawal akses media kepada rekod kenderaan diperkenalkan.
• 3 November 2026: Jawatankuasa kecil Majlis Perundangan mula meneliti lapan instrumen perundangan subsidiari berkaitan Sistem Pendaftaran Hak Milik.
• 6 November 2026: Ho berkata laporan demi kepentingan awam perlu dibenarkan dan pemohon yang ditolak boleh mengemukakan alasan baharu untuk pertimbangan semula.
• Separuh pertama 2027: Aturan baharu carian tanah dirancang untuk berkuat kuasa.

Perkara Utama

• Carian tanah memerlukan salah satu daripada sembilan tujuan yang ditetapkan. Kewartawanan tidak mempunyai kategori khusus atau pengecualian menyeluruh.
• Pegawai berkata laporan pasaran hartanah boleh mendapat rekod semasa serta-merta. Kewartawanan lain mungkin memerlukan kelulusan atas kepentingan awam.
• Permohonan kepentingan awam yang lengkap biasanya akan menerima keputusan dalam tempoh satu hingga dua hari bekerja.
• Tiada mekanisme rayuan khusus. Pemohon boleh mengemukakan alasan baharu untuk pertimbangan semula atau memohon semakan kehakiman.
• Pesuruhjaya privasi menyebut 20 aduan dalam tempoh lima tahun, termasuk enam pada 2026, berkaitan dakwaan penyalahgunaan maklumat daftar tanah.
• HKJA mahu pindaan itu diketepikan, manakala ahli politik menuntut kriteria yang lebih jelas dan perlindungan lebih kukuh untuk pelaporan.
• Aturan itu dirancang berkuat kuasa pada separuh pertama 2027. Pihak berkuasa juga sedang mempertimbangkan untuk memaklumkan pemilik apabila hartanah mereka dicari.