Tajikistan Didesak Membebaskan Tahanan dan Melindungi Wartawan dalam Semakan Hak PBB

98 negara mengambil bahagian ketika isu tahanan mendominasi

Tajikistan menerima desakan supaya membebaskan mereka yang ditahan secara sewenang-wenangnya, melindungi wartawan dan menyiasat penyeksaan semasa semakan hak asasi manusia Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu (PBB) yang keempat di Geneva pada 5 November 2026. Wakil 98 negara anggota PBB mengambil bahagian ketika Menteri Kehakiman Muzaffar Ashuriyon membentangkan pembaharuan, daripada hukuman lebih berat bagi penyeksaan hingga strategi hak asasi manusia kebangsaan yang dilaksanakan sehingga 2038.

Ujian paling getir terhadap janji-janji itu melibatkan mereka yang sudah berada di balik tirai besi. Jawatankuasa Melindungi Wartawan (CPJ) mendokumentasikan sembilan wartawan yang sedang menjalani hukuman penjara antara tujuh hingga 20 tahun, dan menilai 55 syor berkaitan kebebasan media daripada semakan terdahulu sebagai belum dilaksanakan, manakala tiga lagi dilaksanakan sebahagiannya.

Wakil Norway, Lykke Brend, menggesa agar penganiayaan bermotif politik terhadap wartawan, peguam, pembela hak asasi manusia dan penentang kerajaan dihentikan. Beliau turut menyeru pembebasan mereka yang ditahan secara sewenang-wenangnya dan penamatan penganiayaan terhadap warga Tajikistan di luar negara.

Ashuriyon berkata rakyat bebas menyuarakan pendapat mereka, sambil menyebut terdapat lebih 200 akhbar, saluran televisyen dan agensi berita. Beliau menyenaraikan pengampunan yang melibatkan lebih 18,000 orang serta pemansuhan hukuman bagi tanda suka di media sosial sebagai antara pencapaian kerajaan.

Langkah rasmi seterusnya dijadualkan pada 13 November, apabila Kumpulan Kerja Semakan Berkala Sejagat Majlis Hak Asasi Manusia PBB dijangka menerima pakai syor-syor berkenaan. Tajikistan kemudian berpeluang menyatakan pendiriannya terhadap syor itu. Persoalan segera ialah bagaimana perubahan undang-undang kerajaan akan memberi kesan kepada banduan, wartawan dan organisasi yang berdepan sekatan.

Bagaimana semakan menilai janji kerajaan

Pengumuman semakan pejabat hak asasi manusia PBB menjelaskan bahawa Semakan Berkala Sejagat, atau UPR, meneliti rekod hak asasi setiap negara anggota PBB. Kerajaan saling menyoal dan mengesyorkan perubahan. Kumpulan Kerja itu terdiri daripada 47 anggota Majlis Hak Asasi Manusia, manakala negara anggota dan pemerhati PBB yang lain boleh turut serta.

Penilaian Tajikistan bersandarkan tiga sumber maklumat: laporan kebangsaannya, dapatan pakar dan badan perjanjian PBB, serta penyerahan maklumat daripada masyarakat sivil dan pihak berkepentingan lain. Ini membolehkan semakan membandingkan laporan rasmi tentang kemajuan dengan gambaran mengenai apa yang berlaku di mahkamah, penjara dan kehidupan seharian.

Côte d'Ivoire, Estonia dan Jepun bertindak sebagai tiga pelapor, yang dikenali sebagai troika, bagi membantu mengatur semakan. Tajikistan ialah antara 14 negara yang diteliti dalam sidang Kumpulan Kerja pada 2 hingga 13 November.

Arkib Kementerian Luar Negeri negara itu, bertarikh 3 Disember 2020, menyenaraikan laporan kebangsaan UPR pertamanya bersama laporan perjanjian dan syor terdahulu. Kitaran semasa mengulangi tugas yang sama: menjelaskan komitmen terdahulu yang sudah dilaksanakan.

• Oktober 2011: Tajikistan menjalani pemeriksaan UPR pertamanya.
• Mei 2016: Semakan kedua berlangsung.
• November 2021: Semakan ketiga menetapkan syor yang dinilai dalam kitaran semasa.
• 5 November 2026: Ashuriyon mengetuai delegasi dalam semakan keempat di Geneva.
• 13 November 2026: Kumpulan Kerja dijadualkan menerima pakai syor antara 14:30 hingga 18:00 waktu Geneva.

Hukuman penjara mendedahkan tekanan terhadap kewartawanan

Penyerahan maklumat CPJ pada April 2026 menggambarkan kemerosotan ketara kebebasan media sejak semakan 2021. Lapan daripada sembilan wartawan yang dipenjarakan dan diteliti organisasi itu disabitkan atas tuduhan ekstremisme atau keganasan. Kesemua sembilan dijatuhi hukuman sekurang-kurangnya tujuh tahun.

Perbandingan jawatankuasa itu dengan kitaran terdahulu amat ketara. Dalam tempoh sebelumnya, jawatankuasa merekodkan seorang wartawan dipenjarakan atas tuduhan berkaitan ekstremisme dan dijatuhi hukuman setahun. Dalam kitaran semasa, jawatankuasa mendokumentasikan lapan sabitan sedemikian dalam kalangan wartawan, dengan tempoh penjara jauh lebih lama.

Sekurang-kurangnya tujuh wartawan dan penulis blog dilaporkan masih dipenjarakan ketika semakan berlangsung; penyerahan maklumat CPJ meneliti sembilan wartawan yang dipenjarakan, manakala tujuh organisasi masyarakat sivil Tajikistan mengira 12 wartawan dan penulis blog berada di balik tirai besi pada penghujung 2025. Maklumat kes CPJ memberikan butiran paling jelas tentang tuduhan, hukuman dan keadaan perbicaraan bagi kes-kes yang ditelitinya.

CPJ mengaitkan kemerosotan itu dengan tindakan keras kerajaan terhadap tunjuk perasaan melibatkan minoriti Pamiri di Wilayah Autonomi Gorno-Badakhshan di timur, serta usaha mengukuhkan kuasa menjelang jangkaan peralihan kepimpinan daripada Presiden Emomali Rahmon kepada anak lelakinya. Organisasi itu turut menyifatkan tekanan terhadap wartawan Tajik yang tinggal di luar negara semakin meningkat.

Perbicaraan tertutup dan desakan membebaskan Mamadshoeva

Kes Ulfatkhonim Mamadshoeva memberikan satu tuntutan belum selesai yang khusus dalam semakan itu. Kumpulan Kerja PBB mengenai Penahanan Sewenang-wenangnya memutuskan pada Mac 2024 bahawa penahanannya adalah sewenang-wenangnya dan mendesak agar beliau dibebaskan. CPJ berkata pihak berkuasa Tajikistan tidak mengambil sebarang langkah untuk mematuhi desakan itu.

Penahanan sewenang-wenangnya bermaksud pemenjaraan yang tidak memenuhi piawaian undang-undang untuk melindungi kebebasan seseorang, termasuk syarat asas bagi proses yang adil. Bagi Mamadshoeva, keputusan kumpulan kerja PBB itu membawa kepada permintaan langsung supaya pihak berkuasa membebaskannya.

CPJ berkata kesemua sembilan wartawan dalam penyerahan maklumatnya dibicarakan secara tertutup dan peguam mereka diwajibkan menandatangani perjanjian kerahsiaan. Prosiding terhadap Mamadshoeva, Jumayev, Bobiev dan Hakimova diklasifikasikan sebagai rahsia.

Jawatankuasa itu menggesa agar sembilan kes berkenaan disemak secara telus, mereka yang ditahan secara salah dibebaskan, serta perbicaraan rahsia dan tekanan terhadap peguam serta saudara-mara dihentikan. Desakan lebih luas Norway meliputi wartawan, peguam, pembela hak asasi dan tokoh pembangkang, sekali gus mengaitkan kebebasan bersuara dengan keupayaan mendapatkan bantuan undang-undang dan mencabar pemenjaraan.

Britain mahu had yang jelas bagi kesalahan keselamatan

Kenyataan misi Geneva United Kingdom, yang diterbitkan pada 6 November, menyeru agar wartawan yang bekerja dalam talian dan luar talian dilindungi. Britain menggesa Tajikistan menyelaraskan Kanun Jenayahnya dengan Artikel 19 dan 20 Kovenan Antarabangsa mengenai Hak Sivil dan Politik.

Artikel 19 melindungi kebebasan berpendapat dan bersuara, sambil membenarkan sekatan dalam keadaan yang ditetapkan. Artikel 20 mewajibkan larangan terhadap propaganda perang dan bentuk hasutan kebencian tertentu. Syor Britain tertumpu pada usaha memperincikan kesalahan keselamatan agar kritikan secara aman dilindungi.

Misi UK di Geneva, yang mewakili kerajaan Britain dalam semakan itu, menggariskan perubahan yang diminta terhadap Kanun Jenayah:

termasuk dengan menetapkan takrif yang tepat bagi jenayah berkaitan ekstremisme, keganasan dan keselamatan negara untuk memastikan luahan bantahan secara aman dan penggunaan kebebasan media tidak dihukum.

Ashuriyon menyebut draf Kanun Jenayah baharu dan pemansuhan hukuman bagi tanda suka di media sosial. Syor Britain dan dapatan CPJ mengalihkan perhatian kepada skop lebih luas peruntukan kesalahan jenayah, khususnya peruntukan yang digunakan untuk mendakwa wartawan.

Hukuman penyeksaan berdepan tuntutan pemeriksaan bebas

Ashuriyon berkata Tajikistan telah menaikkan hukuman maksimum bagi penyeksaan kepada 15 tahun penjara. Norway menyeru siasatan terhadap dakwaan penyeksaan, manakala Britain mengesyorkan agar Protokol Pilihan kepada Konvensyen Menentang Penyeksaan diratifikasi dan mekanisme pencegahan kebangsaan yang bebas ditubuhkan.

Mekanisme sedemikian ialah badan yang melawat tempat tahanan secara bebas untuk mengenal pasti risiko penyeksaan dan penderaan. Peranan pencegahannya melengkapi siasatan jenayah, yang meneliti dakwaan selepas penderaan dilaporkan.

CPJ berkata dakwaan penyeksaan atau layanan buruk timbul dalam kebanyakan kes wartawan yang ditelitinya. Jawatankuasa itu menyatakan wartawan ditekan supaya tidak membuat aduan atau menarik balik aduan, serta berkata tiada sistem berfungsi untuk menyiasat dakwaan penderaan.

Jawatankuasa itu turut memetik Kumpulan Kerja PBB mengenai Kehilangan Paksa atau Kehilangan Tanpa Kerelaan, yang menyifatkan kehilangan paksa untuk tempoh singkat selepas penangkapan sebagai berleluasa. Dalam tempoh sedemikian, lokasi atau nasib seseorang tahanan dirahsiakan, menyebabkan saudara-maranya tidak dapat menjejaki mereka.

Hukuman maksimum yang lebih tinggi oleh kerajaan menyentuh soal hukuman terhadap pelaku. Syor mengenai lawatan bebas, aduan dan siasatan pula menangani cara penderaan dapat dikesan dan dibawa ke mahkamah.

Masyarakat sivil melaporkan penutupan organisasi dan kelemahan mahkamah

Tujuh organisasi masyarakat sivil Tajikistan, diketuai Biro Hak Asasi Manusia dan Kedaulatan Undang-undang, menyediakan penyerahan maklumat setebal 65 halaman yang merangkumi tempoh 2021–2025. Mereka berkata lebih 900 persatuan awam dibubarkan secara paksa, manakala banyak organisasi ditekan supaya menutup operasi sendiri.

Menurut penyerahan itu, organisasi yang masih beroperasi berdepan masalah kewangan, kenaikan yuran kerajaan dan pemeriksaan berulang. Norway menggesa agar pendaftaran kumpulan masyarakat sivil yang ditutup dipulihkan. Pendaftaran penting kerana ia memberikan kedudukan undang-undang yang diperlukan sesebuah organisasi untuk beroperasi secara terbuka.

Penyerahan maklumat masyarakat sivil itu juga menyatakan bahawa keputusan pembebasan hanya membentuk 0.1% daripada keputusan mahkamah, bersamaan satu daripada setiap 1,000. Penulisnya menyifatkan mahkamah sebagai sangat bergantung pada pihak eksekutif dan pendakwaan.

Ashuriyon mengemukakan penilaian berbeza dalam acara berasingan yang dianjurkan misi tetap Tajikistan di Geneva pada 5 November. Beliau bercakap tentang perundangan dan institusi negara yang lebih kukuh, akses kepada keadilan yang lebih baik serta strategi hingga 2038.

Bagi mereka yang cuba mencabar penahanan atau penutupan organisasi, persoalan praktikalnya jelas: sama ada peguam boleh bekerja dengan bebas, sama ada mahkamah boleh menilai kes kerajaan secara bebas dan sama ada aduan membawa kepada siasatan.

Hak wanita, kanak-kanak dan orang kurang upaya turut diteliti

Laporan kebangsaan Tajikistan menyebut Undang-undang Kesaksamaan dan Penghapusan Segala Bentuk Diskriminasi serta Undang-undang mengenai Hak dan Perlindungan Sosial Orang Kurang Upaya. Britain mengalu-alukan undang-undang kesaksamaan terkini dan ratifikasi Konvensyen mengenai Hak Orang Kurang Upaya, sambil menggesa pelaksanaan sepenuhnya.

Kerajaan turut menyenaraikan larangan hukuman dera terhadap kanak-kanak dalam semua keadaan, langkah memperluas pendidikan inklusif dan Program Negara mengenai Kesihatan Reproduktif bagi 2023–2027. Pendidikan inklusif bertujuan memastikan persekolahan boleh diakses oleh kanak-kanak kurang upaya bersama kanak-kanak lain.

Ashuriyon menyebut pengenalan liabiliti bagi keganasan rumah tangga. Britain meminta Tajikistan menjadikan semua bentuk keganasan rumah tangga dan keganasan pasangan intim sebagai jenayah, serta meminda Kod Keluarga untuk melarang perkahwinan kanak-kanak tanpa pengecualian. Syor lain turut menyeru agar pengecualian yang membenarkan perkahwinan sebelum umur 18 tahun ditamatkan.

Kenyataan Britain menggesa perlindungan terhadap wanita, kanak-kanak, golongan LGBT, komuniti agama dan kumpulan minoriti. Syor semasa semakan itu turut menyentuh air minuman, keadaan warga emas dan orang kurang upaya, serta sokongan kepada perniagaan swasta, khususnya keusahawanan wanita.

Pelarian, kematian anggota tentera dan keadilan antarabangsa

Penyerahan maklumat masyarakat sivil itu memperluas penelitian melangkaui mahkamah dan media. Penulisnya merekodkan pengusiran paksa 1,452 pelarian Afghanistan dalam tempoh 10 bulan pertama 2025, dan berkata anak-anak kepada ibu bapa tanpa kerakyatan sering tidak mempunyai dokumen serta tidak berkerakyatan sejak lahir.

Bagi kanak-kanak itu, ketiadaan kerakyatan yang diiktiraf dan dokumen pengenalan diri boleh menyukarkan mereka mendapatkan rekod rasmi yang diperlukan dalam kehidupan seharian. Organisasi berkenaan membangkitkan isu itu bersama kebimbangan mengenai pelarian dan akses kepada perlindungan undang-undang.

Penyerahan yang sama merekodkan kematian 40 anggota tentera pada 2023 dan membangkitkan kebimbangan mengenai keganasan dalam angkatan tentera. Dapatan ini memperluas tumpuan semakan kepada mereka yang keselamatannya sangat bergantung pada institusi negara, termasuk anggota tentera, tahanan dan pelarian.

Wakil Belgium, Gino Brunswijk, menggesa Tajikistan supaya mempertimbangkan semula inisiatif berkaitan pengunduran daripada Statut Rom, perjanjian yang menubuhkan Mahkamah Jenayah Antarabangsa. Syor beliau menambah komitmen keadilan jenayah antarabangsa dalam perbincangan yang sebahagian besarnya tertumpu pada perlindungan hak dalam negara.

Penerimaan syor pada 13 November ialah titik keputusan seterusnya yang dijadualkan. Pendirian Tajikistan terhadap setiap syor masih belum dikemukakan. Tuntutan utama sudah mempunyai sasaran praktikal: membebaskan mereka yang ditahan secara sewenang-wenangnya, menyemak kes wartawan secara telus, menyiasat penyeksaan dan memastikan perlindungan yang dinyatakan dalam undang-undang kebangsaan berkesan dalam kehidupan seharian.

Perkara Utama

• Wakil 98 negara anggota PBB mengambil bahagian dalam semakan hak asasi Tajikistan yang keempat pada 5 November 2026.
• Menteri Kehakiman Muzaffar Ashuriyon membentangkan pembaharuan undang-undang dan strategi hak asasi manusia kebangsaan sehingga 2038.
• CPJ mendokumentasikan sembilan wartawan yang menjalani hukuman tujuh hingga 20 tahun dan menilai 55 syor terdahulu berkaitan kebebasan media sebagai belum dilaksanakan.
• Norway menyeru agar penganiayaan politik dihentikan, mereka yang ditahan secara sewenang-wenangnya dibebaskan dan penyeksaan disiasat.
• Britain mahukan kesalahan keselamatan yang lebih jelas, pemantauan tahanan secara bebas dan larangan perkahwinan kanak-kanak tanpa pengecualian.
• Kumpulan Kerja dijadualkan menerima pakai syor pada 13 November, selepas itu Tajikistan boleh menyatakan pendiriannya.