Keganasan Gerombolan Semakin Membimbangkan dan Menjadi Kebiasaan di Bangladesh: Punca, Akibat dan Seruan untuk Bertindak

Keganasan Gerombolan di Bangladesh: Kebiasaan Baharu yang Membimbangkan

Keganasan gerombolan di Bangladesh mencapai tahap yang tidak pernah berlaku sebelum ini sejak setahun lalu, dengan serangan yang semakin rutin dan sering berlaku di hadapan pihak penguat kuasa. Kumpulan hak asasi manusia, pakar undang-undang dan pertubuhan masyarakat sivil membangkitkan kebimbangan tentang normalisasi keadilan vigilante, pelaku yang seolah-olah terlepas daripada hukuman, serta kesan lebih luas terhadap kedaulatan undang-undang dan kestabilan sosial di negara itu.

Menurut data Ain o Salish Kendra (ASK), sebuah pertubuhan hak asasi manusia terkemuka di Bangladesh, sekurang-kurangnya 179 orang terbunuh dalam serangan gerombolan antara Ogos 2024 hingga Jun 2025. Ini mencatatkan purata bulanan tertinggi bagi pembunuhan oleh gerombolan dalam tempoh sedekad, iaitu 17.9 kematian sebulan—jauh mengatasi angka pada tahun-tahun sebelumnya. Lonjakan keganasan itu dikaitkan dengan pergolakan politik, jentera negara yang lemah dan rasa tidak adanya undang-undang yang semakin meningkat selepas kejatuhan kerajaan Liga Awami pada Ogos 2024.

Bagaimanakah Keganasan Gerombolan Menjadi Begitu Berleluasa?

Peningkatan keganasan gerombolan di Bangladesh berkait rapat dengan pergolakan politik negara itu baru-baru ini. Penggulingan rejim Liga Awami pada Ogos 2024 mewujudkan kekosongan kuasa, ketika pasukan polis sebahagian besarnya tidak kelihatan selama kira-kira dua minggu. Dalam tempoh itu, serangan gerombolan meningkat, menyasarkan bukan sahaja individu yang dituduh melakukan jenayah, malah lawan politik, golongan minoriti agama dan orang awam yang kebetulan berada di situ.

Kumpulan hak asasi dan penganalisis menyatakan beberapa faktor yang mendorong trend ini:

• Tindakan Polis yang Lewat atau Tidak Berkesan: Dalam banyak kes, polis campur tangan terlalu lewat untuk mencegah kecederaan, dan kadangkala hanya bertindak selepas kemarahan di media sosial memaksa pihak berkuasa berbuat demikian. Terdapat kejadian yang didokumenkan apabila anggota penguat kuasa hanya berdiam diri ketika gerombolan menyerang individu atau harta benda.
• Ketidakstabilan Politik: Kejatuhan kerajaan terdahulu dan ketidakpastian mengenai pentadbiran sementara telah menghakis keyakinan orang ramai terhadap institusi negara, sehingga sesetengah rakyat bertindak mengikut undang-undang sendiri.
• Media Sosial dan Maklumat Palsu: Pengumuman dan khabar angin tersebar pantas dalam talian, sering mencetuskan orang ramai berkumpul dan bertindak berdasarkan tuduhan yang belum disahkan.
• Peristiwa Terdahulu: Keadilan gerombolan bukan perkara baharu di Bangladesh, tetapi skala dan kekerapannya meningkat dengan ketara. Sesetengah pemerhati memberi amaran bahawa masyarakat semakin lali terhadap keganasan sedemikian.

Peguam kanan Mahkamah Agung, Barrister Jyotirmoy Barua, menekankan bahaya apabila keganasan ini dianggap biasa:

Sikap terus-menerus membiarkan satu kejadian demi satu kejadian telah membawa kepada keadaan yang kita lihat hari ini.

Insiden Berprofil Tinggi dan Corak Keganasan

Beberapa bulan kebelakangan ini menyaksikan siri serangan gerombolan berprofil tinggi yang menggambarkan skala dan kekejaman masalah ini:

• Serangan terhadap Bekas Ketua Pesuruhjaya Pilihan Raya: Pada 22 Jun 2025, sekumpulan lelaki memasuki rumah bekas Ketua Pesuruhjaya Pilihan Raya, KM Nurul Huda, di kawasan Uttara, Dhaka. Mereka menyerangnya, mengalungkan kalungan kasut pada lehernya dan menampar mukanya sebelum menyerahkannya kepada polis. Kejadian itu dirakam dalam video dan tersebar luas dalam talian, sehingga mencetuskan kemarahan orang ramai.
• Menyasarkan Tokoh Politik: Selepas kejatuhan Liga Awami, serangan balas terhadap anggota parti pemerintah terdahulu meningkat. Sebagai contoh, Abdullah Al Masud, bekas pemimpin pelajar, dipukul hingga mati pada September 2024. Isterinya, Beauty Ara, menceritakan trauma yang dialaminya:

  Saya baru sahaja melahirkan anak, tetapi saya bergegas ke bilik mayat untuk melihat suami saya.

• Serangan terhadap Tapak Keagamaan dan Kebudayaan: Lebih 70 tempat keramat dan akhra (tempat perhimpunan agama) diserang, dirosakkan atau dirompak pada Ogos dan September 2024. Sayap Akhbar Ketua Penasihat melaporkan 23 penahanan berkaitan serangan terhadap sekurang-kurangnya 40 tempat keramat.
• Menyekat Sukan Wanita: Perlawanan bola sepak wanita di Rangpur, Dinajpur dan Joypurhat diganggu oleh kumpulan yang mendakwa acara itu melanggar norma agama. Perlawanan hanya dapat berlangsung selepas pihak berkuasa campur tangan untuk memastikan keselamatan.
• Tindakan Vigilante Sehari-hari: Banyak kes melibatkan gerombolan menyerang individu yang dituduh mencuri, menghina agama atau melakukan jenayah lain—sering kali tanpa bukti atau proses sewajarnya. Dalam satu kes, seorang lelaki kurang upaya mental bernama Tofazzal Hossain dipukul hingga mati oleh pelajar universiti yang mengesyakinya sebagai pencuri.

Insiden-insiden ini bukan kejadian terpencil. Sebaliknya, ia mencerminkan corak lebih luas yang menyaksikan keganasan gerombolan digunakan untuk membalas dendam, menguatkuasakan norma sosial atau sekadar melepaskan kemarahan bersama—sering kali dengan akibat yang membawa maut.

Mengapakah Pelaku Jarang Dipertanggungjawabkan?

Salah satu aspek paling membimbangkan dalam gelombang keganasan gerombolan semasa ialah ketiadaan pertanggungjawaban terhadap mereka yang terlibat. Kumpulan hak asasi dan pakar undang-undang berhujah bahawa kegagalan negara bertindak pantas dan tegas telah memberanikan gerombolan serta menyumbang kepada suasana bebas daripada hukuman.

Peguam Sara Hossain, seorang pejuang hak asasi manusia terkemuka, mengkritik tindak balas kerajaan:

Kita melihat kerajaan tidak bertindak dalam setiap kes. Mereka berkata tidak akan bertolak ansur. Tetapi apakah maksud sebenar tidak bertolak ansur? Kementerian Dalam Negeri harus mengambil langkah khas memandangkan 179 orang telah dipukul hingga mati oleh gerombolan. Mereka yang terlibat dalam kejadian ini mesti dikenal pasti. Kerajaan perlu bertindak sekarang. Jika tidak, perkara ini tidak akan berhenti.

Kenyataan rasmi kerajaan sementara berulang kali mengecam keganasan gerombolan dan berjanji akan mengambil tindakan. Penasihat Dalam Negeri Jahangir Alam memberitahu pemberita bahawa kerajaan belum dapat menghentikan keganasan gerombolan, tetapi kekerapan kejadian telah berkurangan dan anggota penguat kuasa akan dihukum jika didapati cuai. Namun, apabila didesak memberikan butiran tentang pendakwaan, beliau mengakui:

Saya tidak tahu jumlah tepatnya… Tetapi tindakan telah diambil terhadap sebilangan besar orang.

Walaupun jaminan itu diberikan, pertubuhan hak asasi melaporkan bahawa hanya sedikit pelaku ditahan, dan lebih sedikit lagi yang didakwa atau disabitkan kesalahan. Dalam sesetengah kes, suspek dibebaskan selepas berjanji tidak mengulangi perbuatan itu, atau kes digugurkan secara senyap selepas perhatian orang ramai reda.

Kesan Sosial dan Politik

Normalisasi keganasan gerombolan membawa kesan yang meluas terhadap masyarakat Bangladesh. Fenomena ini melemahkan kedaulatan undang-undang, menghakis kepercayaan terhadap institusi awam dan mewujudkan suasana ketakutan serta ketidakpastian. Ia juga berisiko memperdalam perpecahan politik dan sosial, kerana gerombolan sering menyasarkan individu berdasarkan fahaman politik, identiti agama atau status sosial.

Abu Ahmed Faijul Kabir, anggota kanan ASK, memberi amaran:

Pembunuhan beramai-ramai dan pukulan oleh gerombolan mencerminkan sikap tidak bertoleransi dan fahaman radikal yang semakin meningkat dalam masyarakat.

Pemerhati antarabangsa turut menyuarakan kebimbangan. France 24 melaporkan bahawa kumpulan hak asasi mendokumentasikan jumlah pembunuhan oleh gerombolan pada 2024 yang tiga kali ganda lebih tinggi berbanding purata lima tahun sebelumnya. Manabadhikar Songskriti Foundation dan Human Rights Support Society masing-masing merekodkan lebih 140 kematian berkaitan gerombolan pada 2024 sahaja.

Sesetengah penganalisis berpendapat lonjakan keganasan gerombolan digunakan oleh kumpulan tertentu untuk menggugat kestabilan kerajaan sementara atau membalas dendam lama ketika tiada pihak berkuasa pusat yang kukuh. Pihak lain pula menekankan risiko masyarakat menjadi lali, apabila pendedahan berulang kepada keganasan sedemikian menyebabkan orang ramai menerimanya sebagai sebahagian daripada kehidupan biasa.

Apakah yang Boleh Dilakukan untuk Menghentikan Kitaran Ini?

Pakar dan pejuang hak asasi bersetuju bahawa tindakan segera perlu diambil untuk memutuskan kitaran keganasan gerombolan dan memulihkan keyakinan orang ramai terhadap sistem keadilan. Antara saranan utama ialah:

• Siasatan Pantas dan Telus: Pihak berkuasa mesti menyiasat semua insiden keganasan gerombolan dengan teliti, mengenal pasti pelaku dan membawa mereka ke muka pengadilan melalui proses undang-undang yang adil serta telus.
• Reformasi dan Pertanggungjawaban Polis: Polis perlu diperkasakan dan dipertanggungjawabkan untuk melindungi rakyat serta menegakkan kedaulatan undang-undang. Seruan untuk menubuhkan suruhanjaya polis dan melaksanakan reformasi bermakna setakat ini tidak diendahkan.
• Kempen Kesedaran Awam: Pendidikan dan usaha mendekati masyarakat diperlukan untuk menangkis maklumat palsu, menggalakkan sikap bertoleransi dan mendorong rakyat melaporkan jenayah kepada pihak berkuasa, bukannya mengambil tindakan sendiri.
• Kepimpinan Politik: Kerajaan dan pemimpin politik mesti menyampaikan mesej yang jelas dan konsisten bahawa keganasan gerombolan tidak akan ditoleransi dalam apa jua keadaan, dan semua rakyat berhak mendapat proses sewajarnya serta perlindungan di sisi undang-undang.
• Sokongan kepada Mangsa: Mangsa dan keluarga mereka perlu mendapat akses kepada sokongan undang-undang, perubatan dan psikologi untuk pulih daripada trauma serangan gerombolan.

Seperti yang ditegaskan Barrister Barua:

Keganasan gerombolan, dalam apa jua bentuk, ialah kesalahan jenayah yang serius. Sama ada ia ditujukan kepada seseorang yang disyaki anggota Shibir, anggota Liga Awami, atau pencuri dan perompak, perbuatan itu tetap suatu jenayah.

Ringkasan

• Keganasan gerombolan di Bangladesh meningkat sejak Ogos 2024, dengan sekurang-kurangnya 179 orang terbunuh dalam tempoh kurang setahun.
• Ketidakstabilan politik, penguatkuasaan polis yang tidak berkesan dan khabar angin yang tersebar melalui media sosial menyumbang kepada normalisasi keadilan vigilante.
• Serangan berprofil tinggi menyasarkan tokoh politik, tapak keagamaan dan orang awam, manakala pelakunya sering tidak dipertanggungjawabkan atau langsung terlepas daripada hukuman.
• Kumpulan hak asasi dan pakar undang-undang memberi amaran bahawa kegagalan negara bertindak tegas memberanikan gerombolan dan melemahkan kedaulatan undang-undang.
• Reformasi segera diperlukan untuk memulihkan kepercayaan orang ramai, memastikan keadilan untuk mangsa dan mencegah keganasan daripada terus meningkat.