Bayaran Simbolik Menyerlahkan Pertikaian Berisiko Tinggi Berhubung Keputusan Kes X-Press Pearl di Sri Lanka

Bagaimana kebakaran kapal mencetuskan pertikaian undang-undang bernilai berbilion dolar

Mahkamah Agung Sri Lanka mengarahkan pemilik, pengendali dan ejen tempatan kapal kontena MV X-Press Pearl membayar 1 bilion dolar bagi pencemaran marin dahsyat yang berlaku susulan kebakaran dan kapal itu tenggelam di luar Colombo pada 2021. Keputusan yang dikeluarkan pada penghujung Julai 2025 itu menetapkan jadual pembayaran yang ketat serta menubuhkan badan baharu untuk mengukur kerugian dan menyalurkan dana bagi pemulihan alam sekitar serta komuniti terjejas. Berdepan perintah itu, pengendali berpangkalan di Singapura enggan membayar dengan alasan keputusan berkenaan melanggar had liabiliti maritim yang telah lama ditetapkan. Ejen tempatan kapal di Sri Lanka kemudian membuat bayaran simbolik kira-kira 1 juta dolar, sekali gus menonjolkan kebuntuan yang semakin meruncing dan berisiko tinggi kepada komuniti pesisir, undang-undang alam sekitar serta industri perkapalan global.

Mahkamah menyifatkan bencana itu sebagai pencabulan kepercayaan awam yang serius dan menerapkan piawaian tanggungjawab yang ketat. Mahkamah menerima pakai prinsip pencemar membayar dan memutuskan bahawa defendan korporat bertanggungjawab secara bersama dan berasingan, istilah undang-undang yang membolehkan negara menuntut keseluruhan jumlah daripada mana-mana pihak jika pihak lain tidak membayar. Hakim turut menetapkan kewajipan penjagaan mutlak bagi aktiviti berbahaya, yang meletakkan beban berat kepada syarikat yang mengangkut kargo berbahaya. Keputusan itu mencerminkan skala kerosakan. Pelet mikroplastik yang dikenali sebagai nurdle tersebar di sepanjang kira-kira 80 kilometer garis pantai, kegiatan menangkap ikan diharamkan selama berbulan-bulan, dan penyiasat merekodkan kerosakan meluas terhadap hidupan serta habitat marin.

Menurut keputusan itu, wang hendaklah dibayar kepada Setiausaha Perbendaharaan secara amanah dan disalurkan kepada dana khusus bagi kerja pembersihan, pemulihan dan pampasan. Suruhanjaya pampasan bebas mesti mengesahkan kerugian dan mengesyorkan bayaran tambahan jika perlu. Mahkamah memberi amaran bahawa jumlah tambahan boleh diperintahkan apabila penilaian saintifik berkembang. Sementara kerajaan Sri Lanka berkata pihaknya akan mendapatkan nasihat Peguam Negara mengenai penguatkuasaan, keengganan pengendali kapal, bayaran simbolik oleh ejen tempatan dan usaha berasingan syarikat itu untuk mengehadkan liabiliti di London telah mencetuskan pertikaian langsung tentang siapa yang perlu membayar, berapa jumlahnya dan undang-undang mana yang terpakai.

Apa yang berlaku di luar pantai Sri Lanka

MV X-Press Pearl, kapal kontena berdaftar di Singapura yang baru beberapa bulan beroperasi, berlabuh di luar Colombo pada Mei 2021 dengan masalah yang diketahui di atas kapal. Sebuah kontena asid nitrik telah mengalami kebocoran pada laluan pelayaran sebelumnya. Permintaan untuk memunggah kargo itu di pelabuhan terdahulu, termasuk Hamad di Qatar dan Hazira di India, tidak diluluskan. Ketika berlabuh berhampiran Colombo, kebakaran tercetus dan marak selama hampir dua minggu. Satu letupan berlaku, kru dipindahkan dan kapal yang rosak teruk itu tenggelam pada awal Jun dalam jarak yang dapat dilihat dari pantai.

Kebocoran yang tidak ditangani

Kapal itu membawa 1,486 kontena, dengan 81 daripadanya mengandungi bahan berbahaya seperti asid dan jongkong plumbum. Kebakaran dan kapal karam itu melepaskan campuran toksik bahan kimia, serpihan dan sejumlah besar pelet plastik ke laut. Pelet sebesar biji lentil ini, yang dipanggil nurdle, ialah bahan mentah untuk menghasilkan produk plastik. Berbilion-bilion daripadanya hanyut ke pantai di sepanjang pesisir barat Sri Lanka. Pihak berkuasa mengenakan larangan menangkap ikan secara meluas bagi melindungi kesihatan awam dan sumber marin. Kapal Sri Lanka dan India memadamkan kebakaran serta berusaha membendung pencemaran, manakala pasukan penyelamat kapal karam dan agensi tempatan cuba mengalihkan serpihan serta meninjau bangkai kapal. Bertahun-tahun kemudian, sisa termasuk nurdle yang terperangkap dalam pasir pantai masih ditemui.

Keputusan Mahkamah Agung dan perintahnya

Pada 24 Julai 2025, Mahkamah Agung Sri Lanka mengeluarkan keputusan yang menyeluruh. Mahkamah memutuskan pemilik, pengendali dan ejen tempatan bertanggungjawab secara bersama dan berasingan atas kerosakan alam sekitar dan ekonomi. Mahkamah menyatakan bahawa pihak korporat yang menjalankan aktiviti berbahaya secara semula jadi mempunyai kewajipan mutlak yang tidak boleh diwakilkan untuk mencegah kemudaratan. Mahkamah menyimpulkan bahawa salah urus dan kurang ketelusan, termasuk penyembunyian maklumat penting daripada pihak berkuasa Sri Lanka, memburukkan krisis itu. Mahkamah mengkritik kelemahan negara tetapi memutuskan bahawa pegawai pelabuhan utama telah menjalankan usaha wajar berdasarkan maklumat yang mereka miliki.

Perintah itu menetapkan pampasan awal sebanyak 1 bilion dolar yang perlu dibayar dalam tempoh setahun. Ansuran pertama, tidak kurang daripada 250 juta dolar, perlu dibayar selewat-lewatnya pada penghujung September 2025, manakala sekurang-kurangnya 500 juta dolar lagi perlu dibayar dalam tempoh enam bulan. Wang itu mesti disimpan dalam akaun khas bernama Dana Pampasan, Pemulihan dan Perlindungan Alam Sekitar MV X-Press Pearl. Mahkamah mengarahkan penubuhan dua badan pemantau: suruhanjaya pampasan bebas untuk menilai kerosakan dan mengagihkan bayaran, serta jawatankuasa pemulihan alam sekitar marin dan pesisir untuk memandu usaha pemulihan. Peguam Negara diarahkan mempercepat siasatan jenayah dan melaporkan perkembangan kepada mahkamah secara berkala. Pendengaran semakan pematuhan ditetapkan pada penghujung September 2025, dengan mahkamah mengekalkan bidang kuasa berterusan.

Bayaran simbolik di tengah keengganan membayar

Menjelang tarikh akhir pertama, ejen kapal di Sri Lanka, Sea Consortium, mendepositkan kira-kira 300 juta rupee, bersamaan lebih kurang 1 juta dolar, ke dalam Perbendaharaan sebagai tanda niat baik. Syarikat itu berkata ia tidak mempunyai kemampuan kewangan untuk membayar lebih dan mahkamah telah mempertanggungjawabkan ejen itu atas sebarang kegagalan pematuhan oleh pemilik dan pengendali di luar negara. Bayaran simbolik itu jauh berbeza daripada perintah 1 bilion dolar, dan dibuat ketika pengendali berpangkalan di Singapura secara terbuka menolak keputusan tersebut.

Shmuel Yoskovitz, ketua pegawai eksekutif X-Press Feeders, berhujah bahawa perintah pembayaran itu bercanggah dengan asas perdagangan maritim. Beliau berkata syarikat itu telah membelanjakan kira-kira 170 juta dolar untuk mengalihkan bangkai kapal, membersihkan dasar laut dan pantai, serta membantu komuniti nelayan terjejas. Katanya, sebarang bayaran pada masa depan mestilah muktamad dan selaras dengan konvensyen maritim yang mengehadkan liabiliti. Selepas menjelaskan pendiriannya, beliau mengulas akibat lebih luas yang menurutnya akan timbul jika perintah itu dipatuhi.

Sebarang bayaran sedemikian akan membawa implikasi meluas terhadap perkapalan global dan mewujudkan duluan yang berbahaya. Asas perdagangan maritim terletak pada had liabiliti, dan keputusan ini menjejaskan prinsip tersebut.

Aktivis alam sekitar Hemantha Withanage, yang merupakan antara pemohon dalam kes itu, mengesahkan bahawa beliau menerima dokumen rasmi mengenai bayaran ejen Sri Lanka kepada Perbendaharaan. Beliau mendesak supaya semua pihak dipertanggungjawabkan sepenuhnya dan badan yang diperintahkan mahkamah ditubuhkan serta dibiayai agar dapat memberi pampasan kepada keluarga terjejas dan memulihkan ekosistem yang rosak.

Bayaran itu hanya jumlah simbolik berbanding skala kemudaratan. Kami telah dimaklumkan secara rasmi mengenai deposit itu, tetapi perintahnya ialah 1 bilion dolar dan ia perlu dilaksanakan demi komuniti serta alam sekitar.

Mengapa had liabiliti menjadi teras pertikaian

Undang-undang perkapalan sejak sekian lama membenarkan pemilik dan pengendali mengehadkan pendedahan kewangan mereka selepas kemalangan. Instrumen utamanya ialah Konvensyen mengenai Had Liabiliti bagi Tuntutan Maritim, yang mengaitkan bayaran maksimum dengan saiz kapal dan faktor lain. Tujuannya adalah untuk memastikan kos insurans dapat diramal, menggalakkan pelaburan dalam armada dan menjamin kapal terus mengangkut kargo penting walaupun terdapat risiko. Insurans perlindungan dan indemniti menetapkan harga perlindungan berdasarkan had ini. Tanpanya, pengendali memberi amaran bahawa premium akan meningkat dan syarikat yang lebih kecil mungkin tersingkir daripada pasaran.

Kes X-Press Pearl menguji bagaimana had tersebut berinteraksi dengan undang-undang alam sekitar negara. X-Press Feeders memperoleh perintah daripada Mahkamah Admiralty London untuk mengehadkan liabiliti kepada kira-kira 19 juta paun. Sri Lanka mencabar pendirian itu dan turut memfailkan kes di Mahkamah Komersial Antarabangsa Singapura, yang masih ditangguhkan sementara kes had liabiliti di London berjalan. Di Colombo, Mahkamah Agung menegaskan bidang kuasa domestik di tempat kemudaratan berlaku dan menerima pakai liabiliti mutlak bagi aktiviti berbahaya, tanpa mengira had antarabangsa. Ini menimbulkan persoalan undang-undang dan praktikal: bagaimana dan di mana keputusan Sri Lanka boleh dikuatkuasakan terhadap syarikat asing yang enggan membayar, khususnya apabila mahkamah di negara lain memutuskan bahawa liabiliti dihadkan kepada jumlah yang jauh lebih rendah?

Mahkamah lazimnya mensyaratkan proses pengiktirafan baharu untuk menguatkuasakan penghakiman asing. Negara juga boleh mengambil tindakan terhadap aset tempatan atau sekutu tempatan. Mahkamah Agung di Colombo telah mengarahkan polis dan pendakwa raya meneruskan prosiding jenayah jika pihak-pihak gagal mematuhi perintah dan berada di Sri Lanka. Namun begitu, jurang antara perintah domestik bernilai 1 bilion dolar dengan had liabiliti antarabangsa yang jauh lebih rendah memperlihatkan ketegangan utama dalam kes pencemaran rentas sempadan.

Kesan alam sekitar akibat kebakaran, bahan kimia dan nurdle

Kapal karam itu melepaskan tumpahan pelet plastik marin terbesar yang diketahui di dunia, menurut saintis dan pihak berkuasa. Penyelidik menganggarkan 70 hingga 75 bilion nurdle memasuki perairan Sri Lanka. Pelet ini terapung dan melekit, menjadikannya sukar dialihkan serta mudah dimakan ikan, penyu dan burung laut. Pelet itu juga menarik dan memekatkan toksin lain dalam air laut. Pelet menyelaputi pantai selama berbulan-bulan. Sukarelawan, agensi kerajaan dan kontraktor mengumpulkan sejumlah besar pelet, namun ia terus muncul semula selepas ribut dan pasang surut mengalir melalui pasir pantai.

Bahan kimia di atas kapal menambah bahaya. Pendedahan kepada asid nitrik boleh melecurkan kulit, mata dan paru-paru. Kebakaran dan haba mungkin menghasilkan nitrogen oksida, sekali gus menimbulkan kebimbangan tentang kualiti udara berhampiran pantai. Kontena yang mengandungi bahan berbahaya lain hilang di laut atau rosak. Pembakaran kargo dan plastik melepaskan campuran bahan pencemar yang kompleks. Bangkai kapal itu masih berpotensi menjadi sumber pencemaran, sementara operasi penyelamatan dan pemantauan perlu berdepan keadaan monsun dan risiko keselamatan di sekitar lokasi.

Hidupan marin mengalami kematian serta-merta yang direkodkan. Penilaian rasmi mendokumentasikan kematian ratusan penyu laut, berpuluh-puluh ikan lumba-lumba dan beberapa ekor paus, selain kerosakan besar terhadap terumbu karang dan habitat berhampiran pantai. Kematian ikan secara beramai-ramai dan ledakan pertumbuhan organisma yang luar biasa turut dilaporkan selepas kejadian. Saintis memberi amaran bahawa kesan terhadap biodiversiti dan rantai makanan akan berlanjutan selama bertahun-tahun. Mikroplastik terurai menjadi zarah yang lebih kecil, yang boleh menembusi insang dan sistem pencernaan serta bergerak ke peringkat lebih tinggi dalam siratan makanan. Tekanan terhadap ekosistem pesisir memburukkan lagi tekanan lain seperti penangkapan ikan berlebihan dan pemanasan air.

Nelayan, pelancongan dan kesan terhadap mata pencarian

Larangan menangkap ikan meliputi zon sepanjang kira-kira 80 kilometer di pantai barat, menjejaskan sumber pendapatan ribuan keluarga. Bot tidak dapat digunakan. Pembeli dan pemproses kehilangan pekerjaan. Di banyak pekan pesisir, kegiatan menangkap ikan ialah sumber utama pendapatan tunai dan pemakanan. Proses pampasan telah dimulakan tetapi masih belum menampung sepenuhnya kerugian akibat berbulan-bulan tanpa pendapatan. Komuniti melaporkan kesan berterusan apabila serpihan muncul semula dan pembeli mempersoalkan keselamatan hasil tangkapan dari kawasan terjejas.

Pelancongan turut terjejas. Pantai yang dicemari pelet dan kargo terbakar menghalang kedatangan pengunjung serta mengurangkan pendapatan hotel kecil, rumah tumpangan dan penjual makanan. Makluman kesihatan awam menasihatkan orang ramai supaya tidak menyentuh serpihan. Pasukan pembersihan mengalihkan berpuluh-puluh lori bahan campuran, namun keyakinan terhadap keselamatan pantai lambat pulih di sesetengah kawasan. Penyelidikan mengenai kesan sosial tumpahan itu menunjukkan peningkatan kesedaran awam, desakan supaya pengurusan sisa plastik dipertingkat dan tekanan agar peraturan kargo berbahaya diperketat.

Penguatkuasaan dan langkah seterusnya

Keputusan Mahkamah Agung itu muktamad di bawah undang-undang Sri Lanka. Mahkamah mengekalkan bidang kuasa untuk memantau pelaksanaannya dan menetapkan pendengaran semakan pada penghujung September 2025. Peguam Negara mesti melaporkan status siasatan serta langkah yang diambil untuk menubuhkan suruhanjaya pampasan dan jawatankuasa pemulihan. Pemohon mahu badan baharu itu beroperasi supaya ia dapat menilai tuntutan dan menyalurkan bayaran kepada nelayan serta kumpulan lain yang terjejas. Mahkamah turut menyatakan bahawa bayaran tambahan boleh diperintahkan selepas keseluruhan kemudaratan disahkan secara bebas.

Penguatkuasaan terhadap syarikat asing berkemungkinan melibatkan gabungan tekanan domestik, tindakan undang-undang rentas sempadan dan diplomasi. Jika defendan memiliki aset atau menjalankan perniagaan di Sri Lanka, pihak berkuasa boleh memohon penyitaan atau langkah lain berkaitan ketidakpatuhan. Pengiktirafan keputusan itu di bidang kuasa lain mungkin diuji berikutan perintah yang bercanggah, seperti keputusan had liabiliti London. Bagi pegawai korporat dan kru yang berada di Sri Lanka, mahkamah membuka laluan kepada prosiding jenayah jika mereka gagal mematuhi perintah. Kapten kapal dari Rusia itu telah dikenakan larangan perjalanan selama bertahun-tahun, keadaan yang menurut syarikat cuba diselesaikannya melalui bayaran yang tidak diterima.

Industri perkapalan global memerhatikan kes ini

Kumpulan industri dan syarikat insurans memerhatikan kes ini dengan teliti kerana keputusan itu mencabar andaian bahawa had yang jelas menjadikan risiko boleh diinsuranskan. Jika pendedahan risiko menjadi tidak menentu dan berpotensi tanpa had, syarikat insurans mungkin menaikkan premium, mengecualikan laluan atau kargo tertentu, atau menuntut kawalan risiko yang lebih mantap. Pengendali mungkin mendesak protokol yang lebih jelas apabila kapal melaporkan kebocoran bahan berbahaya di laut, serta saluran tindak balas pantas oleh negara pelabuhan untuk memunggah kargo berbahaya apabila aspek keselamatan memerlukannya. Dapatan mahkamah bahawa pemilik, pengendali dan ejen menyembunyikan maklumat penting menyorot aspek ketelusan dan komunikasi kecemasan dalam tadbir urus korporat.

Pejabat Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu di Sri Lanka menyambut baik keputusan mahkamah itu sebagai langkah ke arah akauntabiliti dan menyifatkan keengganan membayar sebagai sesuatu yang amat membimbangkan. Kenyataan itu menggesa pihak-pihak berkenaan mempertimbangkan skala kemudaratan dan menyokong keadilan untuk komuniti terjejas serta ekosistem.

Keengganan untuk mematuhi perintah amat membimbangkan. Pencemar harus menunaikan tanggungjawab mereka supaya pemulihan dan keadilan dapat diteruskan demi manusia dan alam sekitar.

Bagi negara di sepanjang laluan perkapalan sibuk, kes ini menekankan keseimbangan antara memudahkan perdagangan dengan melindungi persekitaran pesisir. Keputusan Sri Lanka menegaskan kuasa domestik untuk memulihkan kemudaratan yang berlaku di perairannya dan memberi isyarat bahawa insiden melibatkan kargo berbahaya akan ditangani dengan tindak balas undang-undang yang tegas. Bagi pemilik kapal, keputusan itu meningkatkan tekanan untuk merekod dan mendedahkan masalah lebih awal, melabur dalam keselamatan dan latihan, serta bekerjasama dengan pelabuhan dalam menyediakan pelan kontingensi yang boleh dipercayai.

Perkara Utama

• Mahkamah Agung Sri Lanka mengarahkan pemilik, pengendali dan ejen tempatan MV X-Press Pearl membayar 1 bilion dolar atas pencemaran marin pada 2021.
• Pengendali enggan membayar, dengan merujuk had liabiliti maritim global dan memberi amaran tentang kesan lebih luas terhadap industri.
• Ejen Sri Lanka membuat bayaran simbolik kira-kira 1 juta dolar kepada Perbendaharaan dengan alasan tidak mampu membayar lebih.
• Mahkamah menerapkan liabiliti bersama dan berasingan serta kewajipan penjagaan mutlak bagi aktiviti berbahaya.
• Ansuran termasuk sekurang-kurangnya 250 juta dolar yang perlu dibayar menjelang penghujung September 2025 dan sekurang-kurangnya 500 juta dolar dalam tempoh enam bulan.
• Dana disalurkan ke akaun khusus bagi pampasan dan pemulihan, yang diawasi suruhanjaya baharu serta jawatankuasa pemulihan.
• Penyiasat mendokumentasikan pencemaran mikroplastik berskala besar, larangan menangkap ikan selama berbulan-bulan dan ratusan kematian haiwan marin yang direkodkan.
• X-Press Feeders berkata pihaknya telah membelanjakan kira-kira 170 juta dolar untuk mengalihkan bangkai kapal, kerja pembersihan dan bantuan kepada nelayan.
• Syarikat itu berusaha mengehadkan liabiliti di London kepada kira-kira 19 juta paun, manakala kes di Singapura ditangguhkan sementara menunggu proses itu.
• Pendengaran pematuhan di Sri Lanka dijadualkan pada penghujung September 2025, dengan mahkamah mengekalkan pengawasan berterusan.