Mahkamah Nepal Perintahkan Bayaran Balik Rs153.8 Juta dalam Penipuan Pelarian Bhutan, tetapi 53 Tuntutan Tidak Diluluskan

Bayaran balik diperintahkan, namun jurang besar masih belum terungkai

Mahkamah Daerah Kathmandu mengarahkan lapan defendan dalam penipuan pelarian Bhutan palsu di Nepal membayar balik Rs153.797 juta kepada 59 orang, dengan liabiliti terbesar sebanyak Rs74.7 juta dikenakan terhadap Sandesh Sharma dari Dang. Bekas timbalan perdana menteri Top Bahadur Rayamajhi perlu membayar balik Rs4 juta menurut penghakiman yang membezakan wang yang terhutang kepada mangsa daripada hukuman penjara dan denda jenayah.

Penghakiman penuh oleh Hakim Tej Bahadur Khadka menjelaskan bagaimana satu rangkaian mengutip wang dengan menjanjikan untuk menghantar warga Nepal ke Amerika Syarikat menggunakan identiti pelarian Bhutan palsu. Ia menghuraikan dokumen kerajaan yang diubah suai, prosedur pendaftaran rekaan serta komunikasi antara orang tengah dengan pegawai kanan.

Namun, keputusan itu meninggalkan dua jurang besar. Daripada 112 orang yang dikenal pasti dalam aduan polis, 53 tidak menerima pampasan. Mahkamah juga mengesahkan bahawa laporan pasukan petugas kerajaan telah dipalsukan, tetapi tidak merungkai sepenuhnya pihak yang bertanggungjawab mendapatkan dan mengubahnya.

Perintah pampasan itu tidak bermakna mangsa sudah menerima wang mereka. Ia menetapkan kewajipan membayar balik, bersama hukuman jenayah, di peringkat mahkamah daerah. Rayuan ke Mahkamah Tinggi masih boleh dibuat, manakala prosiding terhadap lapan defendan yang masih bebas digantung sehingga mereka ditangkap.

Perbezaan ini penting dalam kes yang melibatkan bekas menteri, pegawai kanan birokrasi Kementerian Dalam Negeri serta individu yang mengutip bayaran daripada jiran dan kenalan. Sesetengah defendan disabitkan kesalahan tanpa diperintahkan membayar balik wang. Ada pula yang mengendalikan kutipan bayaran dibebaskan kerana mahkamah mendapati mereka juga telah ditipu.

Perjalanan yang dijanjikan bertukar menjadi identiti palsu

Pengalaman Tejina Lamsal menunjukkan bagaimana skim itu menukar janji penghijrahan menjadi rentetan bayaran. Pada 5 Februari 2021, beliau membawa wang tunai Rs500,000 ke rumah jirannya, Gajendra Budhathoki, di Tulsipur, Dang. Budhathoki berjanji menguruskan dokumen dan menghantarnya ke Amerika Syarikat dengan kos keseluruhan Rs4.5 juta.

Beliau kemudian diarahkan ke Sauraha di Chitwan untuk ditemu duga. Menurut aduan polisnya, Budhathoki menunggu di luar sementara dua orang berpakaian seperti kakitangan kerajaan duduk di dalam. Sebuah kenderaan dengan nombor pendaftaran kerajaan diletakkan berdekatan. Beliau diambil gambar, cap jarinya dirakam dan diminta melengkapkan borang.

Nama Lamsal dimasukkan ke dalam senarai pelarian palsu sebagai Sharada Chaulagain. Beliau berkata pada ketika itulah beliau memahami bahawa urusan tersebut bertujuan mempersembahkannya sebagai pelarian Bhutan yang layak ditempatkan semula.

Beliau bagaimanapun terus membuat bayaran selepas diberi jaminan bahawa proses itu berjalan lancar dan Budhathoki mengenali individu berpengaruh dalam kerajaan. Beliau membayar lagi Rs1 juta pada 9 Jun 2022 dan Rs2.5 juta pada 3 Oktober tahun itu. Selepas dihantar ke Birat Medical College di Morang untuk pemeriksaan, tempat beliau bertemu Santosh Sharma, beliau membayar lagi Rs500,000 pada 17 Disember.

Jumlah bayaran itu ialah Rs4.5 juta. Namun, mahkamah mengarahkan Sandesh Sharma membayar balik Rs2 juta kepadanya. Lamsal tidak hadir untuk memberi keterangan, dan penghakiman mengehadkan kerugian yang boleh dituntutnya kepada jumlah yang didapati terbukti dalam aduannya. Kesnya menggambarkan perbezaan antara kerugian yang dituntut dengan jumlah yang diterima mahkamah sebagai terbukti.

Siapa yang perlu membayar balik wang?

Penghakiman itu menetapkan kewajipan membayar balik terhadap lapan defendan, bukannya menjadikan setiap orang yang disabitkan bertanggungjawab dari segi kewangan bagi setiap tuntutan. Liabiliti Sharma sebanyak Rs74.7 juta meliputi 38 orang, kebanyakannya penduduk muda Dang yang membayar dengan harapan dapat ke Amerika Syarikat.

Jumlah bayaran balik utama yang dinyatakan dalam penghakiman ialah:

• Sandesh Sharma: Rs74.7 juta untuk 38 orang.
• Sanu Bhandari: Rs26 juta.
• Keshav Prasad Dulal: Rs15.8 juta.
• Indrajit Rai, penasihat keselamatan kepada menteri dalam negeri ketika itu, Ram Bahadur Thapa: Rs15 juta.
• Sagar Rai dari Morang: Rs12.9 juta.
• Top Bahadur Rayamajhi: Rs4 juta.
• Angtawa Sherpa, pemimpin Kongres dan bekas anggota Dewan Perlembagaan: Rs2.7 juta untuk enam orang.
• Govinda Kumar Chaudhary: Rs2.5 juta.

Liabiliti Sharma sahaja mewakili kira-kira 48.6 peratus daripada jumlah keseluruhan yang dinyatakan, iaitu Rs153.797 juta. Jumlah individu yang dilaporkan di atas dibundarkan dan tidak menghasilkan jumlah keseluruhan yang tepat.

Laporan berbeza mengenai kewajipan sebanyak Rs2.7 juta. Satu laporan mengaitkannya dengan bekas menteri dalam negeri Bal Krishna Khand, sambil menyatakan bahawa beliau tidak mempunyai liabiliti membayar balik. Huraian terperinci dan satu lagi laporan mengaitkannya dengan Sherpa dan menyatakan bahawa Khand tidak perlu membuat bayaran balik. Laporan yang tidak konsisten secara dalaman itu tidak wajar dianggap sebagai pengesahan adanya perintah berasingan terhadap Khand.

Mengapa 53 pengadu tidak menerima pampasan

Mahkamah menerima tuntutan bayaran balik bagi 59 daripada 112 orang yang dikenal pasti dalam aduan polis, kira-kira 52.7 peratus. Tuntutan baki 53 orang ditolak. Bagi 43 daripada mereka, penghakiman merekodkan bahawa mereka tidak mengemukakan kenyataan yang menerangkan kejadian itu mahupun hadir ke mahkamah untuk memberi keterangan.

Sebab setiap satu daripada sepuluh tuntutan lain ditolak tidak dinyatakan dalam laporan mengenai penghakiman tersebut. Pengecualian mereka tidak seharusnya secara automatik ditafsirkan sebagai dapatan bahawa tiada penipuan berlaku. Ini bermakna mahkamah tidak menetapkan jumlah yang boleh dibayar balik kepada mereka dalam keputusan ini.

Aduan Budhathoki menunjukkan betapa tuntutan yang diterima boleh menjadi jauh lebih kecil. Menurut huraian terperinci, beliau menamakan 61 orang termasuk dirinya, tetapi mahkamah hanya menetapkan kerugian yang boleh dibayar balik bagi 23 orang. Laporan berbeza tentang bilangan orang dalam aduan itu: satu menyebut Budhathoki dan 61 orang lain, menjadikan jumlah 62, manakala satu lagi menyatakan 61 orang termasuk beliau.

Mahkamah turut mengarahkan supaya fi pampasan dikutip daripada defendan yang disabitkan di bawah Akta Perlindungan Mangsa Jenayah dan dimasukkan ke dalam Dana Bantuan Mangsa. Kewajipan itu berasingan daripada pemulangan jumlah tertentu kepada mangsa individu. Perintah bayaran balik mahupun sumbangan kepada dana tidak membuktikan bahawa kutipan sudah dibuat.

Pengutip bayaran juga boleh menjadi mangsa

Premraj Panthi memberitahu mahkamah bahawa beliau mengutip Rs57.8 juta daripada kira-kira 50 orang kenalan lalu menyerahkannya kepada rangkaian itu. Beliau berkata Rs21.2 juta sudah dipulangkan, meninggalkan baki tertunggak Rs36.6 juta.

Mahkamah membahagikan baki itu antara tiga kumpulan defendan: Rs4 juta daripada Rayamajhi, Rs15 juta daripada Indrajit Rai dan Rs17.6 juta daripada Dulal dan Bhandari. Pembahagian ini menerangkan pengendalian tuntutan Panthi, bukan jumlah tambahan yang perlu ditambah kepada angka pampasan utama.

Ram Sharan KC dari Tokha, Kathmandu, turut mengutip bayaran daripada sekumpulan 34 orang dan memasukkan wang ke dalam akaun Bhandari. Beliau menggadaikan hartanya dan menyerahkan Rs15 juta secara tunai kepada Dulal.

Mahkamah membebaskan KC, setelah mendapati Dulal dan Bhandari telah menipunya. Tanggungan bayaran balik yang dituntut daripadanya dipindahkan kepada kedua-dua lelaki itu. Penghakiman membandingkan kedudukannya dengan Panthi, Ram Kumar Regmi, Budhathoki dan Bhesh Raj Sharma Lamsal, yang mengutip wang daripada orang lain sebelum menyerahkannya kepada rangkaian tersebut.

Perbezaan ini menjadi asas dalam menentukan tanggungjawab individu. Mengendalikan bayaran orang lain sahaja tidak membuktikan bahawa pengutip itu sengaja menyertai skim jenayah tersebut.

Laporan yang menjadikan janji itu kelihatan rasmi

Skim itu memperoleh gambaran berwibawa daripada usaha sebenar kerajaan berkaitan pelarian Bhutan yang masih berada di Nepal. Program penempatan semula yang dilancarkan pada 2007 telah membantu lebih 100,000 pelarian berpindah ke lapan negara, termasuk Amerika Syarikat. UNHCR menamatkan program itu pada Disember 2016, manakala Program Makanan Sedunia menghentikan bantuannya pada Januari 2019.

Dengan kira-kira 6,500 pelarian masih tinggal di kem di Jhapa dan Morang, Kabinet mengarahkan Kementerian Dalam Negeri menyediakan dasar dan pelan tindakan. Pada 13 Jun 2019, menteri dalam negeri ketika itu, Ram Bahadur Thapa, membentuk pasukan petugas yang diketuai setiausaha bersama Bal Krishna Panthi. Pasukan itu ditugaskan meneliti masa depan pelarian yang masih tinggal dan menilai tuntutan daripada mereka yang terlepas pendaftaran.

Pasukan petugas menyerahkan laporannya pada 18 Oktober 2019. Ia mengesyorkan pendaftaran hanya bagi 429 orang yang kesnya telah diperiksa bersama oleh UNHCR dan unit penyelarasan pelarian. Mereka digambarkan sebagai individu yang tidak tersenarai dalam bancian, iaitu terlepas kiraan pendaftaran. Laporan itu mendapati tiada bukti yang mengesahkan 581 keluarga lain yang mendakwa terlepas pendaftaran sebagai pelarian tulen, lalu mengesyorkan agar tiada permohonan lanjut diterima.

Versi palsu laporan itu mengubah kesan praktikal sekatan berkenaan. Jadual 9(a) dan 9(b) dimasukkan, dengan 875 orang daripada 581 keluarga tersebut dipersembahkan sebagai layak mendaftar. Bakal pendatang diarahkan menggunakan nama rekaan yang sepadan dengan senarai yang diubah suai itu lalu diberikan identiti palsu.

Panthi memberitahu mahkamah bahawa laporan asalnya mengandungi sembilan lampiran, manakala versi palsu mengandungi sepuluh. Beliau mengenal pasti perbezaan pada fon, format dan perkataan, termasuk perubahan pada rumusan syor mengenai pendaftaran lewat. Salinan asal kekal dalam rekod Kabinet; versi palsu pula disimpan di Kementerian Dalam Negeri.

Pendaftaran dan penempatan semula ialah perkara yang berasingan. Usaha pasukan petugas sebenar berkaitan status dan pengurusan mereka yang masih berada di Nepal selepas program penempatan semula berakhir. Ia tidak mewujudkan laluan baharu ke Amerika Syarikat bagi warga Nepal.

Pemalsuan terbukti, akses kepada dokumen belum terungkai

Mahkamah mensabitkan Dulal, Bhandari dan pemimpin pelarian Bhutan, Teknath Rizal, atas kesalahan pemalsuan. Rayamajhi, Khand, bekas setiausaha dalam negeri Tek Narayan Pandey, Indrajit Rai dan pegawai kerajaan lain dibebaskan daripada pertuduhan itu.

Panel Hakim Tej Bahadur Khadka menjelaskan asas dokumentari bagi dapatan pemalsuan dalam perintahnya:

"Telah dibuktikan bahawa kesalahan pemalsuan dilakukan kerana laporan palsu itu mengubah dan menambah kandungan laporan asal, dan bukti turut ditemui bahawa kad pengenalan palsu yang mengenal pasti individu sebagai pelarian Bhutan telah dikeluarkan," menurut perintah itu.

Dapatan itu tidak menjelaskan bagaimana dokumen rasmi tersebut diperoleh dan diubah suai. Tiga lelaki yang disabitkan atas kesalahan pemalsuan tidak mempunyai hubungan institusi langsung dengan pejabat kerajaan yang menyimpan laporan itu. Penghakiman tidak menetapkan urutan lengkap akses, pengubahan dan penggantian dokumen tersebut.

Bagi Pandey, pihak pendakwaan gagal membuktikan bila, di mana dan bagaimana beliau mengeluarkan laporan itu dari kementerian lalu memalsukannya. Pemeriksaan forensik terhadap telefon Khand tidak menemui bukti yang mengaitkannya secara langsung dengan pemalsuan. Batasan tersebut berkaitan pertuduhan pemalsuan, bukan tanggungjawab mereka terhadap skim yang lebih luas.

Mesej dan keputusan dasar menyokong sabitan lain

Mahkamah menganggap pertukaran mesej Viber dan WhatsApp antara Pandey dengan Dulal sebagai bukti utama. Mahkamah mendapati setiausaha dalam negeri itu terus berhubung dengan orang tengah tersebut dan menyokong skim berkenaan melalui usul yang dibawa ke Kabinet serta lanjutan tempoh jawatankuasa.

Kelulusan Khand terhadap usul untuk melanjutkan tempoh dan mengubah mandat jawatankuasa menyokong dapatan bahawa beliau membantu skim itu pada peringkat dasar kerajaan. Mahkamah tidak menemui bukti bahawa beliau menerima hasil skim secara peribadi, tetapi mensabitkannya sebagai sekutu dalam penipuan, jenayah terancang dan kesalahan terhadap negara.

Khand dijatuhi hukuman penjara dua tahun dan denda Rs20,000. Pandey dijatuhi hukuman empat tahun dan denda Rs40,000 bagi tiga kategori kesalahan yang sama. Rizal dijatuhi hukuman dua tahun dan denda Rs20,000 atas kesalahan pemalsuan serta peranannya sebagai sekutu dalam kesalahan lain. Menurut huraian terperinci penghakiman itu, tiada seorang pun daripada mereka diperintahkan membayar balik wang kepada mangsa.

Rayamajhi dan defendan utama lain dijatuhi hukuman penjara empat tahun serta denda Rs40,000. Mahkamah menggunakan Seksyen 43 Kanun Jenayah Muluki, 2074, untuk menganggap beberapa kesalahan yang berpunca daripada kejadian sama sebagai satu kesalahan bersepadu. Menurut laporan mengenai keputusan itu, langkah ini melibatkan penambahan separuh daripada hukuman bagi kesalahan lain kepada hukuman paling berat, bukannya menjumlahkan setiap hukuman secara terus.

Mahkamah membezakan rangkaian yang tersusun itu daripada penipuan individu biasa. Mahkamah juga mendapati berlakunya kesalahan terhadap negara kerana penggunaan identiti pelarian palsu menjejaskan maruah warga Nepal dan reputasi antarabangsa Nepal, termasuk hubungannya dengan agensi PBB dan negara penderma.

Bagaimana kes itu sampai ke peringkat penghakiman

Prosiding bergerak melalui siasatan, pertikaian tahanan, dapatan bersalah dan hukuman. Laporan tidak sependapat tentang beberapa tarikh dan jumlah, maka peringkat-peringkat itu tidak wajar disatukan menjadi satu kronologi yang dianggap muktamad.

• Mei 2022: Skim itu terbongkar kepada umum dan siasatan polis bermula.
• 24 Mei 2023: Beberapa laporan meletakkan pendakwaan awal pada tarikh ini, tetapi berbeza sama ada terdapat 30 atau 31 defendan. Huraian terperinci pula menyebut kes difailkan secara berperingkat terhadap 31 orang pada 13 Ogos 2024.
• Jun 2023: Mahkamah daerah mengarahkan 16 daripada 18 defendan yang ditahan direman, manakala dua lagi dibenarkan ikat jamin. Laporan menyatakan perintah itu dibuat pada 15 atau 16 Jun.
• 14 Disember 2023: Keputusan Mahkamah Tinggi Patan membenarkan Khand dibebaskan dengan ikat jamin Rs3 juta. Beliau dibebaskan pada hari berikutnya.
• 25 April 2024: Hakim Mahkamah Agung Kumar Regmi dan Tek Narayan Dhungana mengekalkan tahanan terhadap tujuh daripada sepuluh pemohon, sambil membenarkan Angtawa Sherpa dan Govinda Chaudhary diikat jamin serta membebaskan Shamsher Miya dengan syarat beliau hadir ke mahkamah secara berkala.
• Keputusan dan hukuman: Satu laporan menyatakan keputusan bersalah dibuat pada Asar 23, 2083 dalam kalendar Nepal. Laporan lain menjadualkan hukuman pada 13 Julai dan menyatakan hukuman dijatuhkan pada Asar 30, yang dikenal pasti dalam huraian terperinci sebagai 14 Julai.

Laporan terdahulu mengenai tahanan menyebut dakwaan melibatkan Rs288.17 juta dan 115 mangsa, berbanding kira-kira Rs290 juta serta 112 pengadu dalam huraian terperinci penghakiman. Ini ialah angka berbeza yang dilaporkan, bukannya ukuran yang boleh saling menggantikan. Anugerah bayaran balik akhir sebanyak Rs153.797 juta juga bukan dapatan bahawa semua kerugian lain yang didakwa telah terbukti palsu.

Tujuh dibebaskan, lapan kes masih tertangguh

Huraian terperinci keputusan itu mengenal pasti 16 defendan disabitkan, tujuh dibebaskan dan lapan kes digantung, meliputi keseluruhan 31 defendan. Selain individu utama, Shamsher Miya, Narendra KC, Hari Bhakta Maharjan dan Niranjan Kumar Kharel disabitkan sebagai sekutu dalam penipuan terancang. Bechan Jha disabitkan atas kesalahan penipuan.

Tujuh yang dibebaskan ialah Ram Sharan KC, Tanka Kumar Gurung, Sandeep Rayamajhi, Laxmi Maharjan, Keshav Tuladhar, Ashish Budhathoki dan Pratik Thapa. Sandeep ialah anak Rayamajhi, manakala Pratik ialah anak bekas menteri dalam negeri Ram Bahadur Thapa.

Prosiding terhadap Ashok Pokharel, Dhiren Rai, Deepa Humagain, Niraj Rai, Rajesh Aryal, Mohanraj Rai, Binita Sawaden Limbu dan Sunil Budhathoki masih digantung. Kes mereka akan disambung semula selepas mereka ditangkap. Keputusan mahkamah daerah itu juga boleh dicabar melalui rayuan, namun tiada tarikh pendengaran atau tempoh akhir rayuan dinyatakan dalam laporan mengenai penghakiman penuh tersebut.

Oleh itu, isu yang belum selesai adalah jelas: kutipan bayaran balik yang diperintahkan, prosiding akan datang terhadap defendan yang tidak hadir, kemungkinan rayuan serta keterangan yang tidak lengkap tentang cara laporan rasmi itu diakses dan dipalsukan. Sabitan dan perintah bayaran balik menyelesaikan sebahagian daripada kes ini, tetapi bukan semuanya.

Perkara Utama

• Lapan defendan diperintahkan membayar balik Rs153.797 juta kepada 59 orang.
• Sandesh Sharma menanggung liabiliti terbesar, Rs74.7 juta untuk 38 orang.
• Lima puluh tiga daripada 112 pengadu tidak menerima pampasan; 43 daripada mereka tidak mengemukakan kenyataan tentang kejadian atau memberi keterangan.
• Laporan palsu itu menambah jadual yang menyenaraikan 875 orang daripada 581 keluarga sebagai layak mendaftar sebagai pelarian.
• Khand, Pandey dan Rizal dijatuhi hukuman penjara serta denda tanpa kewajipan membayar balik secara individu.
• Tujuh defendan dibebaskan, manakala prosiding terhadap lapan defendan yang tidak hadir masih digantung.
• Penghakiman itu tidak membuktikan bahawa mangsa telah dibayar, dan rayuan ke Mahkamah Tinggi masih boleh dibuat.